Rapportage Hardinxveld-Giessendam Inwoner- en overheidsparticipatie.pdf

Ook werden er veel vragen gesteld over bomenkap en de vrees voor het verlies van veel groen. Er is bewust voor gekozen om geen concreet aantal te kappen bomen te noemen omdat dit nog niet vaststond. De gemeenteraad en de media speelden een rol in het proces Na de bekendmaking van de eerste plannen, werd in de media erg negatief gereageerd op de plannen vanuit de gemeente. Zodoende heeft de gemeente er toen voor gekozen een extern bureau in te zetten. Ook de gemeenteraad heeft een rol gespeeld in het agenderen van de participatie in dit project. Er is door het comité ingesproken in de Ontmoeting. Vervolgens heeft de raad zich nadrukkelijk verzet tegen de grootschalige kap van bomen. Na de bewonersavond ontstond een constructieve samenwerking Na de eerste bewonersavond, de media aandacht en de insprekers in de raad, zijn er verschillende gesprekken met het comité geweest. Tijdens deze gesprekken werd, nadat de kou uit de lucht was over de eerdere negativiteit, prettig samengewerkt en gesproken over de ideeën achter de schetsen. Uit die gesprekken bleek dat inwoners zich in die ideeën konden vinden, en de gesprekken kregen een veel positievere sfeer. Vanaf dat moment, en tot op heden wordt er goed samengewerkt met het comité.

Het comité wordt op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen in het park en tevens worden alle aanstaande werkzaamheden via de communicatiekanalen van de gemeente gecommuniceerd.

4.3 / Ervaringen van de extern betrokkenen Door eerdere ervaringen met groenprojecten van de gemeente, maakten de extern betrokkenen zich zorgen over de sanering van groen Aangezien in eerdere projecten problemen zijn geweest bij groenonderhoud, wilde een aantal inwoners van de Apollostraat graag meegenomen worden bij de ontwikkelingen in hun leefomgeving. Het leefbaarheidscomité Apollostraat e.o. is ontstaan na dergelijke misstanden. Bij de eerste inwonersavond van de gemeente was het comité aanwezig en er op gericht om inzichtelijk te krijgen hoeveel bomen er gekapt zouden worden en hoeveel groen er verloren zou gaan. Het vertrekpunt van de gemeente werd geïnterpreteerd als vaststaand plan Toen het plan gepresenteerd werd dat door de gemeente als vertrekpunt was ontwikkeld, gingen de leden van het comité er vanuit, net als voorgaande keren, dat het een vaststaand plan was. Deze indruk werd versterkt doordat de gemeente maar beperkt inzicht wilde geven in hoeveel groen er verloren zou gaan en door de enquête die als doel diende om inzicht te krijgen in wat inwoners met het Peulenpark wilden, maar vooral bestond uit sturende en gesloten vragen. Dit leidde tot grote zorgen bij het comité. Het comité heeft toen voorbereidingen

29

getroffen om een brief te sturen naar de gemeente. De projectleider is in de tussentijd met het comité een wandeling gaan maken door het park, waardoor de eerste zorgen werden weggenomen. Toch besloot het comité de brief te versturen, waarin het de gemeente wees op de tegenstrijdigheden van het plan met het gemeentelijk bomen beleidsplan. De gemeente wil met het comité om tafel, maar laat op zich wachten De gemeente geeft na ontvangst van de brief aan met het comité om tafel te willen. De afspraak laat echter enkele maanden op zich wachten en daarop besluit het comité contact te zoeken met de raadsfracties en de media. Deze acties werden door de gemeente niet goed ontvangen en toen het gesprek uiteindelijk gevoerd werd, werd de sfeer door de extern betrokkenen als gespannen en intimiderend ervaren. Maar nadat het comité aan heeft gegeven niet meer naar de pers te zullen stappen, ontstaat een constructieve samenwerking. Het onderzoek met de herwaardering van de bomen die in aanmerking kwamen voor kap lag op tafel, maar het comité mocht dit alleen inzien als de toezegging werd gedaan dat hiermee niet naar de media werd gegaan. Nadat de extern betrokkenen dit hadden toegezegd, werd de sfeer beter en kwam men meer tot elkaar in het gesprek.

Er wordt in goede samenwerking tot een breed gedragen plan gekomen, waar goed over wordt gecommuniceerd Onder begeleiding van bureau Kybys en door de verbeterde verhoudingen, wordt er een breed gedragen plan ontwikkeld in samenspraak met het comité. Alle punten van het comité worden toegelicht en besproken, ook als het de uiteindelijke keus is om een punt niet mee te nemen. Het comité mag bij de presentatie van het plan een korte toelichting geven. Vanuit de gemeente wordt gesommeerd dit positief te houden. De extern betrokkenen geven aan dit als een onprettige vorm van controle te hebben ervaren. Uit gesprekken blijkt dat de extern betrokkenen tevreden zijn over de communicatie tot op heden. Het comité wordt bij elke vervolgstap geïnformeerd en ingelicht. Ook eventuele punten vanuit het comité worden nog meegenomen.

4.4 / Bevindingen Tevreden met het resultaat, na een moeizame start Alle betrokkenen kijken terug op een project dat in goede constructieve samenwerking is verlopen. Ondanks dat de gemeente ook bij dit project een geschiedenis heeft waarbij er problemen zijn geweest op het gebied van participatie, wordt dit project gezien als een waardevolle manier van participatie organiseren vanuit de gemeente. Het valt wel op dat de participatie pas intensief werd op het moment dat bewoners duidelijk hun onvrede hebben geuit. De route naar het uiteindelijke succes kent een aantal leerpunten. Bij de intern en extern betrokkenen bestaan verschillende visies op de eerste status van het plan. Intern betrokkenen gaven aan dat het reeds opgetekende plan enkel een vertrekpunt was. Extern betrokkenen ervoeren dit als een al vaststaand plan, waar geen waardevolle input meer op kon worden geleverd. Goede communicatie over de status van de stukken die voor liggen is van belang voor een goede samenwerking. Daarnaast is het in participatietrajecten wenselijk om inwoners zo vroeg mogelijk te betrekken. Zodoende kan de gemeente al bij het opstellen van plannen eventuele wensen van inwoners meenemen. In deze specifieke casus was het oud zeer van de inwoners bekend bij de intern betrokkenen. Desalniettemin is gekozen voor een klassieke manier van inspraak van inwoners, door middel van een informatieavond.

Gezien de voorgeschiedenis was het naar het oordeel van de onderzoekers passender geweest om eerder en laagdrempeliger met bewoners in contact te treden. Het is ook opvallend dat het na de eerste bewonersavond en de wandeling met de projectleider nog lang heeft geduurd totdat er een vervolgafspraak is gepland. Deze combinatie van factoren heeft het vertrouwen van de inwoners in de gemeente (dat door de eerdere ervaringen reeds kwetsbaar was) geen goed gedaan. Zowel bij de ambtelijk betrokkenen als bij de extern betrokkenen proefden wij veel betrokkenheid bij het onderwerp en bereidheid tot samenwerking. Dit heeft ervoor gezorgd dat ondanks de valse start, het project uiteindelijk positief is verlopen. Een belangrijk aspect hierbij is dat er na het opstarten van de gesprekken wel goed is gecommuniceerd vanuit de projectgroep. Het comité werd tijdig en volledig op de hoogte gehouden van wat er met zijn input is gedaan, en ook nu wordt het op de hoogte gehouden van ontwikkelingen omtrent de

30

geplande werkzaamheden. Deze open communicatie maakt dat er nu meer vertrouwen is vanuit de inwoners over dit concrete project.

31

5

Rol van de raad

In dit hoofdstuk bespreken we de rol van de raad bij participatietrajecten. Hierbij maken we gebruik van de informatie uit de gesprekken, de vra waar raadsleden bij het onderwerp participatie tegenaan lopen en geven we een doorkijkje naar de rol van participatie in de Omgevingswet.

5.1 / De raad heeft een participatiekader vastgesteld De raad heeft op verschillende manieren kaders voor participatie vastgesteld. Met de participatienota van 2013 heeft de raad de richting en uitgangspunten vastgesteld voor inwonerparticipatie. Daarnaast zijn er passages over participatie opgenomen in het coalitieakkoord van 2018-2022, en zijn kaders meegegeven in het coalitieakkoord van 2014-2018 over hoe planvorming tot stand komt. In de participatienota van 2013 is vastgesteld dat de raad vanuit zijn kaderstellende rol een deel van de besluitvorming bij de inwoner kan leggen. Voorwaarde daarvoor is dat vooraf helder moet zijn waar de raadsleden over gaan, en waar de inwoner over gaat.26 Naast de participatienota heeft de raad in het vergadersysteem een moment ingericht voor participatie. De raad van Hardinxveld-Giessendam kent de Ontmoeting. Dit is een plek waar onderwerpen die de gehele gemeenschap aangaan en tot de bevoegdheid van de raad behoren, aan de orde komen. Inwoners, bedrijven, instellingen, college en raad wisselen daar ideeën uit.27

5.2 / De raad vult volksvertegenwoordigende rol actief in De raad van Hardinxveld-Giessendam vult zijn volksvertegenwoordigende rol in. Uit de enquête blijkt dat de helft van de raadsleden betrokken is geweest bij participatietrajecten. Maar ook op eigen initiatief van de raad, zijn raadsleden aanwezig bij inwonersavonden en worden inwoners actief opgezocht buiten de formele routes. De raad staat open voor de input van inwoners bij het Peulenpark In de casus van de herinrichting van het Peulenpark is de raad betrokken geweest bij het comité leefomgeving Apollostraat. Nadat actie vanuit de gemeentelijke organisatie op zich liet wachten, stonden de raadsfracties open voor gesprekken met het comité. De gesprekken zijn door verschillende fracties opgevolgd met schriftelijke vragen aan het college.

26

Samen denken en samen werken, 11.

27

Samen denken en samen werken, 11.

32

De raad is in dit project goed bereikbaar geweest voor de inwoners en heeft daarmee zijn volksvertegenwoordigende taak uitgevoerd. Raad neemt actieve rol bij IJzergieterij In de casus van IJzergieterij heeft de raad een actieve rol genomen. De fracties van de PvdA en het CDA hebben zich meermaals in de raad en in de media uitgesproken over de verhoudingen tussen de gemeente en de inwoners. Ook is door de PvdA verzocht de bodemkwaliteit bij het project te onderzoeken. Nadat de verhoudingen tussen de gemeente en de klankbordgroep zijn verslechterd, is er vanuit de raad verzocht om toch weer om de tafel te gaan met de inwoners. Recentelijk heeft dat ertoe geleid dat een motie door de PvdA is ingediend. Het dictum luidde: Verzoekt het college met klem:    

Opnieuw om de tafel te gaan met de klankbordgroep-bewonersgroep IJzergieterij. Om met volle inzet te proberen het vertrouwen van inwoners in de politiek in het algemeen en in het gemeentebestuur in het bijzonder, te herstellen. Om de grote groep IJzergieterij-omwonenden serieus te nemen en gezamenlijk met de bewoners samen te werken en te bekijken waarin het college de bewoners ruimhartig tegemoet kan komen. Zonodig het project IJzergieterij in de tijd enigszins te verschuiven, teneinde voldoende ruimte te hebben om tot een goede oplossing te komen.

Ondanks dat de motie niet is aangenomen laat deze wel, in combinatie met de andere acties in beide cases, zien dat de raad alert is op participatietrajecten. Wanneer er signalen zijn dat er onvrede is over de participatie in bepaalde projecten, dan onderneemt de raad hier actie op.

5.3 / Lessen uit eerder onderzoek

In de diverse onderzoeken die in gemeenten in Nederland gedaan zijn naar de rol van de gemeenteraad bij duidingssessie en de opbrengst uit de beide cases, de orde zijn. Per r

-Giessendam aan

De kaderstellende rol /

/

Veel raadsleden hebben moeite met het stellen van heldere kaders voor participatietrajecten. Een belangrijke reden hiervoor is dat succesvolle participatie zich niet laat gieten in een vaste vorm. Het is belangrijk om de inwoners en de organisatie daarom voldoende ruimte te bieden om de participatie in te richten op een manier die past bij het project. Toch is er veel behoefte aan algemene kaders voor participatietrajecten. Uit de enquête blijkt dat deze behoefte ook in Hardinxveld-Giessendam sterk aanwezig is. Raadsleden kijken op verschillende manieren naar participatie, waar de één het als een ultieme uiting van democratie en zelfbestuur ziet, hecht de ander juist veel waarde aan de representatieve democratie en de rol van de raad als hoogste orgaan binnen het lokale bestuur. Dit leidt tot verschillende verwachtingen en voorkeuren in het vormgeven van participatietrajecten. Het is zaak om hierin als gemeente (raad, college en organisatie) toch in gezamenlijkheid een aantal basisprincipes vast te leggen. Vanzelfsprekend blijft de uiteindelijke beslissing in veel gevallen bij de raad liggen, maar daarbij kan de uitkomst van een participatieproces wel een belangrijke rol spelen. Uiteindelijk heeft de raad uiteraard ook de rol om uit het algemeen belang te redeneren en de uitkomsten van een participatieproces te wegen in relatie tot de algemene doelen van de gemeente.

De controlerende rol /

De raad wordt in de meeste gemeenten reeds gezien als de hoeder van participatie. Deze rol wordt in de nieuwe Omgevingswet ook formeel vastgelegd. We zien in gemeenten steeds duidelijker afspraken ontstaan over informatievoorziening ten aanzien van participatieprocessen. Net als bij inwoners is het voor raadsleden van belang om tijdig geïnformeerd te worden over belangrijke participatietrajecten. Uit de enquête in dit onderzoek blijkt onder raadsleden een behoefte aan betere en tijdigere informatievoorziening te bestaan.

33

De volksvertegenwoordigende rol /

/

De volksvertegenwoordigende rol ten aanzien van participatie is tweeledig. Enerzijds kunnen raadsleden nieuwe initiatieven signaleren en een verbindende/agenderende rol spelen om deze initiatieven te laten landen in de organisatie. Een tweede aspect van de volksvertegenwoordigende rol is open staan voor signalen uit de gemeenschap wanneer participatietrajecten niet soepel verlopen/onvrede oproepen. Hierbij kan een raadslid een probleem aankaarten en stimuleren dat hiervoor een oplossing wordt gezocht. Tijdens de loop van dit onderzoek heeft een dergelijke situatie zich voorgedaan. Het dilemma in dit soort gevallen is dat het voor raadsleden belangrijk is om de afweging te blijven maken tussen particuliere belangen en het algemeen belang. Het is moeilijk om hierin een duidelijk advies te formuleren, aangezien hier altijd een afweging moet gemaakt worden op de specifieke casus. Los van een individueel geval, is deze signalerende taak van de raad ook belangrijk om te signaleren wanneer er sprake is van een trend.

Spelregels voor rolneming raad vanuit de Omgevingswet Voor de raad brengt de Omgevingswet meer mogelijkheden om kaderstellend op te treden. Vooruitlopend op de invoering hiervan leggen we deze graag aan de raad voor. Enerzijds kunnen deze richtlijnen helpen bij het scherper nadenken over de rolverdeling bij participatie in het algemeen. Anderzijds valt op dat veel van de onvrede over participatie in Hardinxveld-Giessendam lijkt te zijn gekoppeld aan ruimtelijke projecten. Er zijn twee belangrijke mijlpalen in het traject van invoeren van de Omgevingswet. In 2024 moeten gemeenten een gebiedsdekkende Omgevingsvisie hebben vastgesteld die in lijn is met de vereisten uit de Omgevingswet. Hardinxveld-Giessendam heeft op dit moment nog geen Omgevingsvisie. In 2029 volgt de deadline voor het vaststellen van het Omgevingsplan. Dit plan omvat een uitwerking van de wijze waarop de gemeente de ambities uit de Omgevingsvisie wil verwezenlijken. Ten aanzien van participatie is de gemeenteraad verantwoordelijk voor het monitoren en bewaken van participatie bij initiatieven en projecten die onder de Omgevingswet vallen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een checklist voor gemeenteraden opgesteld om te controleren in hoeverre het participatiebeleid van hun gemeente al in lijn is met de Omgevingswet.

Daarin staat beschreven dat de opdracht van de raad is, het geven van ruimte aan initiatieven en het opkomen voor de belangen van betrokken voor- en tegenstanders.28 Het participatiebeleid is volgens de VNG Omgevingswet-proof indien voldaan is aan de volgende criteria: / / / / / / / / / /

Participatie krijgt zo vroeg mogelijk in het proces een plek; Ieders inbreng kan worden meegenomen, voordat er onherroepelijke besluiten worden genomen; De rol van de initiatiefnemer is expliciet opgenomen in het beleid; Alle gemeentelijke rollen (raad, B&W, ambtelijke organisatie) zijn beschreven; Vanaf het begin wordt voldoende tijd uitgetrokken voor participatie; Iedereen heeft dezelfde informatiepositie (inhoud, proces en spelregels); Er worden keuzes gemaakt en focus aangebracht in het beleid, met behoud van ruimte voor onverwachte initiatieven; Ketenpartners (rol en belang) worden in het participatiebeleid opgenomen; Er zijn normen, criteria of spelregels om een participatietraject te kunnen beoordelen. Dat kunnen zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria zijn.29

28

https://vng.nl/files/vng/publicaties/2018/20181102-checklist-voor-de-gemeenteraad.pdf

29

https://vng.nl/files/vng/publicaties/2018/20181102-checklist-voor-de-gemeenteraad.pdf

34

Bijlage bronnen Gesprekspartners Naam

Functie

Datum

Gemeentesecretaris

19 februari 2020

Mevrouw Sonja van der Stel

Strategisch adviseur

19 februari en 24 maart 2020

Mevrouw Frida Figueroa

Trainee

19 februari 2020

Mevrouw Lisanne van den Berg

Trainee

19 februari 2020

De heer Dirk Heijkoop

Burgemeester

24 maart 2020

De heer Jan Nederveen

Wethouder

24 maart 2020

De heer Jeroen van der Zwaan

Projectleider, Gebroeders Blokland

29 juni 2020

De heer Wim de Jong

Projectleider, Gebroeders Blokland

29 juni 2020

De heer Ming-Fai Cheng

Projectleider IJzergieterij

29 juni 2020

De heer Jan Duijm

Voormalig projectleider IJzergieterij

29 juni 2020

De heer Matthijs van de Bos

Projectleider Herinrichting Peulenpark

30 juni 2020

De heer Vincent Wouters

Medewerker Groenbeheer

30 juni 2020

Mevrouw Yvonne Hoogendoorn

Communicatieadviseur

30 juni 2020

De heer Arie Huisman

Voorzitter klankbordgroep IJzergieterij

9 juli 2020

De heer Aart den Breejen

Lid klankbordgroep IJzergieterij

9 juli 2020

De heer Wouter Drinkwaard

Secretaris bewonersvereniging Nieuweweg

9 juli 2020

De heer Wim Davidse

Voorzitter leefbaarheidscomité Apollostraat e.o.

9 juli 2020

Mevrouw Afke Houtman

Lid leefbaarheidscomité Apollostraat e.o.

9 juli 2020

Bronnen Voor de gebruikte bronnen verwijzen wij naar de bronvermelding in de voetnoten in de lopende tekst.

35