Rapport toekomst zwembad De Duikelaar - Hardinxveld-Giessendam 24nov25 .pdf

Rapport

Toekomst zwembad De Duikelaar Gemeente Hardinxveld-Giessendam

25 november 2024

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

1

1.1

Context en onderzoeksopdracht

1

1.2

Opzet rapportage

1

2.

Analyse vraag en aanbod

2

2.1

Zwembad De Duikelaar

2

2.2

Concurrentiepositie

3

2.3

Bezoekers en bezetting

3

2.4

Trends en ontwikkelingen

4

3.

Basisscenario: duurzaam in stand houden

6

3.1

Renovatie

6

3.2

Verduurzamen

6

3.3

Investeringskosten en kapitaallasten

7

4.

Nieuwbouwscenario’s

8

4.1

Configuratie

8

4.2

Ruimte en investeringskosten

9

4.3

Exploitatie en jaarlasten

10

5.

Optimalisatie beheer en exploitatie

12

5.1

Uitgangspunten

12

5.2

Beschouwing beheervormen

12

5.3

Afwegingskader

14

5.4

Slotbeschouwing

15

6.

Samenvattende conclusies

16

Bijlage 1 Investeringskosten

18

Bijlage 2 Exploitatie en jaarlast 2022-2023

19

1.

Inleiding

Ten behoeve van het onderzoek is kennisgenomen van relevante informatie over de exploitatie van De Duikelaar en zwembadontwikkelingen in de regio. Verder zijn vertegen-

1.1

Context en onderzoeksopdracht

Het uit 1981 daterende zwembad De Duikelaar beschikt over een wedstrijdbad van 25x15

woordigers van De Duikelaar (bedrijfsleiding), de zwemvereniging en de Reddingsbrigade geconsulteerd en heeft over het verloop van het onderzoek afstemming plaatsgevonden met de ambtelijk opdrachtgever.

meter en een instructiebad van 8x12 meter. Het buitenbad is jaren geleden buiten gebruik gesteld. Op basis van het bouwjaar nadert De Duikelaar het einde van haar technische en economische levensduur.

1.2

Opzet rapportage

In deze rapportage wordt verslag gedaan van de onderzoeksbevindingen. De opbouw is In de directe omgeving van Hardinxveld-Giessendam zijn er ontwikkelingen op het gebied van zwembaden. In Gorinchem wordt een nieuw zwembad gerealiseerd ter vervanging van het Caribabad, in Sliedrecht wordt onderzoek gedaan naar nieuwbouw van bronbad De Lockhorst en in Molenlanden wordt door de stichting die buitenbad De Doetsekom beheert en exploiteert de realisatie van een binnenbad beoogd.

als volgt: In hoofdstuk 2 worden de uitkomsten van de analyses gepresenteerd met betrekking tot (ontwikkelingen in) de vraag naar en het aanbod van zwemwater in HardinxveldGiessendam. In hoofdstuk 3 worden de consequenties in beeld gebracht van het basisscenario: in stand houden en verduurzamen van het huidige zwembad met een levensduurverlening

Voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam is dit alles aanleiding om de toekomst van zwembad De Duikelaar te laten onderzoeken in de vorm van de volgende scenario’s: 1. In stand houden en verduurzamen van het huidige zwembad met een levensduurverlenging tot 20 jaar. 2. Uitwerken van twee scenario’s voor een nieuw zwembad ter vervanging van het huidige zwembad op basis van een 1-bad of 2-baden concept. 3. Uitwerken van de variant waarin het binnenbad wordt aangesloten op een recreatief ingerichte ligweide, zowel voor het scenario ‘in stand houden en verduurzamen’ als voor

tot 20 jaar (inclusief de variant waarin het binnenbad wordt aangesloten op een recreatief ingerichte ligweide). In hoofdstuk 4 worden de nieuwbouwscenario’s uitgewerkt voor zwembad De Duikelaar (inclusief de variant waarin het binnenbad wordt aangesloten op een recreatief ingerichte ligweide). In hoofdstuk 5 worden de mogelijkheden beschouwd om het beheer en de exploitatie van zwembad De Duikelaar te optimaliseren. De rapportage wordt in hoofdstuk 6 afgesloten met de samenvattende conclusies.

de scenario’s ‘nieuwbouw’. 4. Beschouwen van de mogelijkheden/scenario’s om het beheer en de exploitatie van het zwembad te optimaliseren. Aanvullend op de uit te werken scenario’s is advies gewenst hoe de uitkomsten van het onderzoek naar de toekomst van zwembad De Duikelaar gezien moeten worden in relatie tot de uitkomsten van het onderzoek dat door Verbaell wordt uitgevoerd naar nieuwbouw van De Lockhorst of nieuwbouw van een gezamenlijk zwembad voor de inwoners van Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht.

1

2.

Analyse vraag en aanbod

Consultatie zwemvereniging en reddingsbrigade In het kader van dit onderzoek zijn de zwemvereniging Hardinxveld-Giessendam (ZVH) en

2.1

Zwembad De Duikelaar

Zwembad De Duikelaar is gelegen aan de Sluisweg in de nabijheid van de voetbalvelden van vv Hardinxveld. Het overdekte zwembad is gerealiseerd in 1981 en is te kenschetsen als een functionele voorziening bestaande uit: Een 5-baans wedstrijdbad van 25x15 meter (375 m2) met een diepteverloop van 1,10 meter naar 2,00 meter. Een doelgroepen-/instructiebad van 8x12 meter (96 m2) met een diepteverloop van 0,40 meter naar 0,90 meter. Een verkooppunt voor versnaperingen, gekoppeld aan de kassa/receptie. Het totale wateroppervlak van het binnenbad bedraagt 471 m2. Tot 2012 beschikte De Duikelaar ook over een buitenbad. Deze voorziening dateerde uit de jaren ‘50 van de vorige eeuw en is uit economische overwegingen gesloten. De afgelopen jaren zijn er diverse particuliere initiatieven geweest om weer een buitenbad in gebruik te krijgen, maar vooralsnog zonder resultaat. In De Duikelaar vinden de voor zwembaden gebruikelijke activiteiten plaats: Recreatief zwemmen op zaterdagmiddag en zondagmorgen. Banenzwemmen op donderdag-, vrijdag- en zondagmorgen, dinsdag- en donderdagavond en lunchzwemmen van maandag tot en met vrijdag. Groepslessen/doelgroepactiviteiten, zoals aquasporten, fifty fit, ouder & kind zwemmen, snorkelen, trimzwemmen en zeemeerminzwemmen. Zwemlessen aan kinderen op maandag- tot en met vrijdagmiddag/begin van de avond en zaterdagochtend.

Verhuur aan de zwemvereniging en de Reddingsbrigade.

de reddingsbrigade Hardinxveld-Giessendam per mail geconsulteerd. Puntsgewijs heeft dit het volgende beeld opgeleverd. ZVH: ZVH telt circa 60 leden. De verwachting van het bestuur is dat dit aantal de komende vijf jaar stabiel zal blijven of beperkt zal groeien tot maximaal 80 leden. Een eventuele beperkte groei zal geen invloed hebben op de behoefte aan zwemwater. ZVH maakt gebruik van het wedstrijdbad op maandag van 18.00 tot 19.00 uur en op dinsdag van 18.45 tot 20.00 uur. De Duikelaar voldoet voor trainingsdoeleinden. Voor wedstrijden wordt gebruik gemaakt van baden in de omgeving. De faciliteiten in het wedstriidbad zijn niet optimaal. De baanafscheiding kan beter, de temperatuur is aan de hoge kant en de ruimte rondom het bassin laat te wensen over. Reddingsbrigade: De Reddingsbrigade Hardinxveld-Giessendam heeft ruim 200 leden. Tijdens Corona is het ledental licht gedaald. Inmiddels is weer sprake van een stijgende lijn, die naar verwachting de komende jaren doorzet. De Reddingsbrigade maakt gebruik van zowel het wedstrijdbad als het doelgroepen/instructiebad op woensdag van 19.00 tot 21.00 uur en op vrijdag van 18.30 tot 21.00 uur. De verwachting is dat ook in de toekomst behoefte is aan minimaal 4,5 uur per week gebruik van zwembad De Duikelaar. Ook de Reddingsbrigade beschouwt de faciliteiten in het zwembad als niet optimaal.

Verbeterpunten zijn: De huidige baanafscheiding breekt de golfslag onvoldoende. De trap voor mindervaliden middenin baan 5 wordt als onprettig ervaren. De temperatuur van het water en in de zwemzaal is te hoog om wedstrijden te zwemmen. Een goede geluidinstallatie en afstandsmarkeringen op de bodem zijn gewenst. Idealiter zou het wedstrijdbad beschikken over een beweegbare bodem en niet over een beperkte diepte van 1,1 meter over de helft van het bad.

2

2.2

Bij een grootschalige aanpassing of nieuwbouw van het zwembad is verder een

aanzienlijke beperking ten opzichte van de huidige capaciteit van 1.122 m 2. Het buiten-

verenigingsruimte, voldoende bergruimte en een tribune direct aan het bad gewenst.

bad van 615 m2 blijft gehandhaafd.

Aandachtspunt is dat het zwembad tijdens verbouw/nieuwbouw zoveel mogelijk

Het sportcentrum in Papendrecht is in 2015 in gebruik genomen en bestaat uit een

open blijft voor verenigingsactiviteiten. Als het zwembad voor langere tijd niet be-

binnenbad, een buitenbad en een sporthal.

schikbaar zou zijn dan zullen bezoekers (en leden van de Reddingsbrigade) afha-

De gemeente Molenlanden beschikt over zes buitenbaden (in Nieuw-Lekkerland, Groot-

ken.

Ammers, Noordeloos, Hoogblokland, Arkel en Giessenburg), maar niet over een bin-

De Reddingsbrigade hecht veel waarde aan het behouden van een zwembad in

nenbad. Bij de stichting die buitenbad De Doetsekom (Giessenburg) beheert en exploi-

Hardinxveld-Giessendam.

teert zijn plannen om een 4-baans wedstrijdbad (25x10 meter) te realiseren. De regionale ontwikkelingen hebben invloed op de behoefte aan zwemwater in Hardinx-

Concurrentiepositie

De mate waarin in de omgeving andere zwemvoorzieningen aanwezig zijn, heeft invloed

veld-Giessendam, maar het is lastig aan te geven wat die invloed precies is. Door de be-

op de behoefte die in Hardinxveld-Giessendam geaccommodeerd moet worden. De vol-

drijfsleiding wordt aangegeven dat De Duikelaar bezoekers van omringende gemeenten

gende tabel bevat een overzicht van zwembaden in de directe omgeving met de afstand

trekt, maar andersom zullen ook inwoners van Hardinxveld-Giessendam zwembaden in de

vanaf het centrum van Hardinxveld-Giessendam, de watercapaciteit, de bezoekersaantal-

omgeving bezoeken. Precieze aantallen zijn niet bekend (worden niet geregistreerd).

len en de functionaliteit van de aanwezige bassins.

2.3

x x x x

x x x

x x x

x x x x

buitenbad

peterbad

18.000 26.000 38.000 32.000 45.000

recreatiebad

96 176 237 188

doelgroepenbad

45.000 154.000 265.873 148.290 35.000

wedstrijdbad

400 615 1.200 1.100

inwoners

471 875 1.122 788 250

functionaliteit

bezetting

min 7 7 13 14 13

gemiddeld

plaats km Hardinxveld-Giessendam 4 Sliedrecht 4 Gorinchem 11 Papendrecht 12 Giessenburg 8

bezoekers

buiten

zwembaden De Duikelaar De Lockhorst Caribabad Sportcentrum Papendrecht De Doetsekom

capaciteit

binnen

afstand

x x x x x

Bezoekers en bezetting

In de volgende tabel zijn de bezoekersaantallen van De Duikelaar weergegeven voor de periode 2019-2023, uitgezonderd de Corona-jaren. Voor het perspectief zijn ook de bezoekersaantallen 2009 en 2010 weergegeven, opgetekend in een onderzoek dat in 2011 door Synarchis is uitgevoerd. In de laatste kolommen is een voorstel gedaan voor het bezoekerspotentieel van een zwembad in Hardinxveld-Giessendam met een berekening van animocijfers (gemiddeld aantal zwembadbezoeken per inwoner) en een vergelijking met benchmarkgegevens.

Toelichting: Net als in Hardinxveld-Giessendam wordt ook in Sliedrecht onderzoek gedaan naar de toekomst van het lokale zwembad. De analyse is dat met 875 m 2 binnenbad en 400 m2 buitenbad momenteel sprake is van een overcapaciteit aan zwemwater. Verschillende nieuwbouwscenario’s voor een compactere zwemvoorziening zijn/worden onderzocht.

bezoekersaantallen recreatief (inclusief banen) instructie doelgroepen verenigingen scholen totaal binnenbad buitenbad

2009 10.910 21.430 6.350 10.194 7.738 56.622 14.750

2010 11.588 21.319 6.239 10.939 5.941 56.026 12.689

2019 16.238 29.414 6.215 4.809 0 56.676 0

2022 12.953 36.051 5.086 3.130 0 57.220 0

2023 12.010 20.230 3.594 6.017 0 41.851 0

potentieel 13.000 30.000 6.000 6.000 0 55.000 0

animo 0,7 1,6 0,3 0,3

benchmark 1,5 - 1,8 0,5 - 0,7 0,3 - 0,5 0,5 - 0,8

2,9

2,8 - 3,8

In Gorinchem is inmiddels het besluit genomen om een nieuw zwembad ter vervanging van het Caribabad te ontwikkelen. Het nieuwe binnenbad krijgt de beschikking over een

Toelichting:

8-baans wedstrijdbad (400 m2), een multifunctioneel bad van 160 m2 en een recreatie-

Er zijn verschuivingen in het bezoek van De Duikelaar, maar gemiddeld weet het zwem-

bad van 295 m2. Met een totale watercapaciteit van 855 m 2 is sprake van een

bad het totaal aantal bezoekers te handhaven op ongeveer 55.000. Door

3

personeelsgebrek wijkt 2023 in negatieve zin af. Inmiddels zijn extra instructeurs aan-

jaren nog wat toenemen. Dit vanwege de woningvoorraad die stijgt van 7.643 in 2024, tot

getrokken voor de begeleiding van het instructiezwemmen en de doelgroepactiviteiten,

verwacht 8.504 in 2030 (daarna stabilisatie). De prognose van de gemeente is dat dit leidt

waardoor de verwachting is dat de bezoekersaantallen weer op het niveau kunnen ko-

tot een bevolkingstoename van ruim 8% in 2035 (tot circa 20.300 inwoners). Afhankelijk

men van voor 2023.

van de leeftijdsopbouw (ontgroening en vergrijzing) zal dit beperkte1 invloed hebben op het

Het bezoekerspotentieel is geraamd op ongeveer 55.000 bezoekers, hetgeen een ani-

aantal zwembadbezoekers.

mocijfer van 2,9 oplevert (gemiddeld aantal zwembadbezoeken per inwoner). Dit zit aan de onderkant van de bandbreedte van vergelijkbare zwembaden. Dit is verklaarbaar

Zwembaden

door de aanwezigheid en nabijheid van zwembaden in omringende gemeente. Opval-

Op het gebied van zwembaden kunnen onder meer de volgende trends en ontwikkelingen

lend is het lage animo voor recreatief zwemmen en het hoge animo voor instructie-

worden onderscheiden:

zwemmen.

Verklaringen

zijn

de

aanwezigheid/concurrentie

van

recreatieve

In het verleden is door veel gemeenten geïnvesteerd in zwembaden en ook in recrea-

zwembaden in de omgeving en een goed prijs/kwaliteit niveau van de geboden zwem-

tieve voorzieningen bij zwembaden. Dit heeft geleid tot een stijging van het aantal re-

lessen ten opzichte van de omgeving.

creatieve zwembaden in de jaren ’90 van de vorige eeuw. De afgelopen decennia is een verschuiving zichtbaar van recreatief bezoek naar begeleide activiteiten (zoals bij-

Het gemiddelde aantal bezoeken per m2 zwemwater per jaar geeft aan hoe goed een

voorbeeld voor ouderen of mensen met een beperking) en aquasporten. Hierbij spelen

zwembad wordt bezet. Daarmee vormt het een belangrijke indicator van de verhouding

demografische ontwikkelingen, gewenning aan recreatieve zwemvoorzieningen en uit-

tussen vraag en aanbod. Het benchmarkcijfer voor een voldoende verhouding tussen be-

breiding van andersoortige recreatieve voorzieningen een rol.

zoek en zwemwater ligt voor een functioneel zwembad tussen de 200-225 bezoeken per

Binnen de Nederlandse zwembaden is het bezoek aan groepslessen en het banen-

m 2.

zwemmen de afgelopen jaren stabiel gebleven mits sprake is van een uitnodigend aanbod. Het aantal recreatieve bezoekers staat in veel zwembaden onder druk. Oorzaken

Met 55.000 bezoekers en een huidige zwemwatercapaciteit van 471 m 2 is in De Duikelaar

zijn de toenemende concurrentie van andere (recreatieve) vrijetijdsbestedingsmogelijk-

sprake van een verhouding van ongeveer 117 bezoeken per m2. Dit leidt tot de conclusie

heden en de beperkte attractiewaarde van veel recreatieve zwembaden.

dat, net als in Sliedrecht en Gorinchem, De Duikelaar momenteel over meer dan genoeg

Van de 193 gemeenten met een inwonersaantal tussen de 20.000 en 50.000 hebben

zwemwater beschikt om de inwoners van Hardinxveld-Giessendam te bedienen. Op basis

11 gemeenten geen openbaar zwembad en 1 gemeente helemaal geen zwembad. An-

van 55.000 bezoekers en 200-225 bezoeken per m2 zou een capaciteit van 245 tot 275 m2

dere zwembaden dan openbare zwembaden zijn te vinden bij sportscholen, zorginstel-

volstaan.

lingen en commerciële zwemscholen. Er is geen wettelijk nationaal zwemdiploma. Wel is er een Nationale Raad Zwemveilig-

2.4

Trends en ontwikkelingen

heid (NRZ) waarbij een groot deel van de zwemlesaanbieders is aangesloten. In 2022 heeft het ministerie van VWS aangegeven samen met het NRZ mogelijkheden, waar-

Demografie en woningbouw

onder regulering, te onderzoeken die leiden tot het verhogen van de kwaliteit van het

De gemeente Hardinxveld-Giessendam telde 18.760 inwoners op 1 januari 2024. Het aan-

zwemonderwijs. Dit naar aanleiding van de landelijke discussie, die na het opheffen van

tal inwoners is de afgelopen jaren licht gegroeid en zal naar verwachting ook de komende

de Coronamaatregelen ontstond, over de zwemveiligheid en de waarde van een

1

Met een toename van ongeveer 1.500 inwoners in de periode 2024-2035 en een animocijfer van 2,8 zou het potentieel kunnen groeien met ongeveer 4.000 zwembadbezoekers.

4

zwemdiploma. Voor het behalen van het NRZ-diploma is het wenselijk om in een 25meterbad te kunnen zwemmen. In februari 2024 zijn in de Tweede Kamer drie moties aangenomen die betrekking hebben op de beschikbaarheid van en het lesaanbod in zwembaden. Deze moties komen alle voort uit de wens om het voor ieder kind mogelijk te maken een zwemdiploma te halen. De daling van het percentage kinderen dat een diploma behaald is de oorzaak van de moties. De inhoud van de moties betreft: Het verzoek aan gemeenten en basisscholen om onderzoek te doen naar het herinvoeren van schoolzwemmen. Het verzoek aan de regering om samen met gemeenten met een plan te komen om openbare zwembaden in publieke handen te houden. Het verzoek aan de regering om in samenspraak met gemeenten ervoor te zorgen dat alle gemeenten in Nederland zwemlessen aanbieden aan kinderen uit huishoudens met een lager inkomen. Zwemmen is na fitness en wandelsport de op twee na meest beoefende sport, kijkend naar het percentage van de Nederlandse bevolking dat gedurende één maand of langer minimaal viermaal heeft gesport. In 2019 gaf 90% van de Nederlanders aan dat een zwembad een basisvoorziening zou moeten zijn.

5

3.

Basisscenario: duurzaam in stand houden

Vervangen onderdelen elektrotechnische installaties. Vervangen onderdelen zwembadinstallaties.

De afgelopen tien jaar heeft zwembad De Duikelaar verschillende renovaties gehad, waarbij de accommodatie esthetisch, technisch en bouwfysisch een kwaliteitsimpuls heeft ge-

3.2

kregen. Het zwembad is daarmee te kenschetsen als goed onderhouden.

Bij zwembad De Duikelaar is de energiescan uitgevoerd op basis van de verduurzamings-

Verduurzamen

strategie Trias Energetica2. In deze strategie dienen de volgende stappen genomen te worOm de levensduur van zwembad De Duikelaar met nog eens 20 jaar te verlengen dienen

den om een bestaand gebouw een upgrade te geven tot een energiezuinig gebouw:

ondanks de goede staat van het zwembad juiste keuzes gemaakt te worden op het gebied

1. Beperk de energievraag.

van onderhoud en verduurzaming. Uitgangspunt daarbij moet zijn de bedrijfsvoering/inge-

2. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen.

bruikgeving van het zwembad zo min mogelijk te belasten. Daarom is het advies om, als

3. Indien gebruik van eindige (fossiele energiebronnen), gebruik deze dan zo efficiënt mo-

gekozen wordt voor duurzaam in stand houden van De Duikelaar, op korte termijn een

gelijk.

grote renovatie uit te voeren. Hierbij worden alle essentiële elementen vervangen op basis van de bestaande configuratie.

In een separaat document is een uitgebreid overzicht met de voorgestelde verduurzamingsmaatregelen voor zwembad De Duikelaar opgenomen. Het betreft op hoofdlijnen:

Eventuele uitbreiding en/of verandering van de indeling van het zwembad maakt geen on-

Buitenkozijnen, inclusief beglazing HR ++/+++.

derdeel uit van dit basisscenario. Waar mogelijk worden conventionele elementen vervan-

Luchtbehandelingskasten met warmteterugwinning.

gen voor een duurzame oplossing. Om de mogelijkheden op het gebied van duurzaamheid

Traditionele verlichting vervangen voor LED.

te onderzoeken is door Synarchis een energiescan op locatie uitgevoerd. Deze heeft geza-

Energiezuinige zwembadpompen.

menlijk plaatsgevonden met de schouw voor het onderhoud.

Zonneboiler met heatpipes. Warmte terugwinnen met warmtepomp uit spoelwater.

3.1

Renovatie

297 stuks zonnepanelen.

De basis voor de renovatie vormt het bestaande meerjaren onderhoudsplan (MJOP). De

Energiemonitoring.

komende jaren staan grote vervangingen gepland. Deze vervangingen worden in dit sce-

Warmtepomp(en) ten behoeve van een gasloze opwekking en een laag temperatuur

nario naar voren gehaald om in één renovatie uit te voeren. Het betreft op hoofdlijnen:

traject.

Vervangen voegwerk.

2

Schilderen buitenafwerkingen.

Met een levensduurverlening is een terugverdientijd van 15 jaar economisch gezien wellicht

Vervangen en/of schilderen diverse afwerkingen wand, vloer en plafond.

langer dan gewenst. Maar het is ook belangrijk te kijken naar de CO2 besparing van de

Vervangen coating perron zwemzalen.

maatregelen. Vanuit overheidswege is er de verplichting van CO2 reductie voor 2030. De

Vervangen plafond kleedkamers.

voorgestelde maatregelen leveren met CO2 reductie van totaal 400.000 kilogram een sig-

Vervangen onderdelen werktuigbouwkundige installaties.

nificante bijdrage.

https://www.rvo.nl/sites/default/files/Infoblad%20Trias%20Energetica%20en%20energieneutraal%20bouwen-juni%202013.pdf

6

De gekozen maatregelen dienen als een integraal pakket uitgevoerd te worden. Met het

Een post onvoorzien (10%).

uitvoeren van dit pakket wordt een gasloos, energiezuinig en toekomstbestendig zwembad

Kwaliteitsimpuls zwembad € 25.000.

De Duikelaar gerealiseerd.

Bijkomende kosten voor projectbegeleiding en honoraria voor ontwerpers en adviseurs.

Aandachtspunt is nog dat met de voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen bestaande on-

Interne kosten gemeente (3%).

derdelen van het zwembad worden vervangen door nieuwe, meer duurzame elementen.

Aansluitkosten.

De kosten voor groot onderhoud (en verbruikskosten) zullen uiteindelijk in de periode van 20 jaar levensduurverlening toenemen indien de duurzaamheidsmaatregelen niet worden

Op basis van de investeringskosten zijn in het volgende overzicht de kapitaallasten en kos-

uitgevoerd.

ten voor dagelijks en planmatig onderhoud berekend de instandhouding en verduurzaming. Hieraan liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag:

3.3

Investeringskosten en kapitaallasten

Voor het basisscenario wordt gerekend met een levensduurverlenging en dus een af-

In het volgende overzicht zijn de investeringskosten weergegeven die verband houden met

schrijvingstermijn van 20 jaar. Door de gemeente wordt een rekenrente gehanteerd van

het hiervoor beschreven maatregelenpakket. Een onderbouwing van de investeringskos-

3,5%.

tenraming is opgenomen in bijlage 1.

De kapitaallasten zijn berekend op basis van annuïteiten en op basis van lineair jaar 1. De kapitaallasten op basis van annuïteiten geven beter de gemiddelde kapitaallasten weer. Gemeenten schrijven in de regel lineair af, waardoor de kapitaallasten (en dus de

Investeringskosten basisscenario

jaarlasten) in jaar 1 hoger zijn en vervolgens dalen.

Renovatiekosten

€

Verduurzamingskosten

€ 1.860.000

Investeringskosten (excl. BTW)

€ 3.920.000

Investeringskosten (incl. BTW)

€ 4.743.000

885.000

Toelichting:

In verband met de renovatie en verduurzaming van het zwembad is de dotatie voor groot onderhoud gebaseerd op 19 jaar. Dit resulteert in een jaarlijkse onderhoudsdotatie van € 65.000, exclusief BTW. Basisscenario Renovatiekosten Verduurzamingskosten Investeringskosten ex BTW Investeringskosten incl BTW

investerings- afschrijvingsrente kapitaallasten kapitaallasten dagelijks dotatie groot kosten termijn percentage annuitair lineair jaar 1 onderhoud onderhoud € 884.500 € 48.500 € 65.000 € 1.860.000 € 3.920.000 20 3,50% € 275.815 € 333.200 € 4.743.200 20 3,50% € 333.737 € 403.172

De kostenraming is exclusief: Sloop en bouwrijp bestaande buitenbad. Kosten voor eventuele bijzondere locatieaspecten, zoals bodemvervuiling, planschade, kabels en leidingwerk, archeologie, explosieven en flora en fauna. Bijdrage SPUK. De kostenraming is inclusief: Prijsstijgingen tot oplevering (indicatief 3,5% per jaar tot oplevering, uitgaande van oplevering in jul 2026). Bouwrente 1,5%. 7

Nieuwbouwscenario’s

4.

worden ingesteld van 0,0 tot 2,0 meter waardoor het bad ook geschikt is voor jonge kinderen. De bodem is geschikt om recreatieve elementen aan te brengen.

Op basis van de analyse van vraag en aanbod (hoofdstuk 2) zijn in dit hoofdstuk drie nieuw-

Het zwembad kent een aparte hellingbaan voor mindervalidentoegang.

bouwscenario’s uitgewerkt met en zonder recreatief ingerichte ligweide. In alle scenario’s

De watertemperatuur is gemiddeld 29°C en kan door slim programmeren voor zwem-

is sprake van een beperking van de watercapaciteit ten opzichte van de huidige situatie

wedstrijden naar de maximaal toelaatbare 28°C en voor warmwateractiviteiten naar

(471 m2). Dit doet recht aan het meer in evenwicht brengen van de benodigde watercapa-

30°C gebracht worden.

citeit op basis van het bezoekerspotentieel. Het is ook in lijn met de ontwikkeling in Gorin-

Het bad voldoet aan de normen voor een D-accommodatie wedstrijdzwemmen (hand-

chem en Sliedrecht waar eveneens ‘compactere’ zwembaden worden ontwikkeld.

boek KNZB).

Onderscheid is gemaakt tussen de volgende drie scenario’s:

Er zijn geen vaste recreatieve elementen opgenomen. Met het realiseren van een beweeg-

1. Een 4-baans wedstrijdbad van 25x10,4 meter (260 m2).

bare bodem met recreatieve mogelijkheden en het aanbieden van losse speelelementen

Een 5-baans wedstrijdbad van 25x12,9 meter (323 m2).

en opblaasbare attracties kan in het zomerseizoen voldaan worden aan de behoefte van

2.

3. Een 4-baans wedstrijdbad van 25x10,4 meter gecombineerd met een doelgroepen-/instructiebad van 10x8 meter (totaal 340 m2).

gezinnen met (jonge) kinderen (binnen zwemmen, buiten recreëren in de variant met een recreatief ingerichte ligweide). Er zijn twee groepskleedruimten en diverse omkleed cabines. Ook is voorzien in goede voorzieningen voor het personeel en een beperkte horeca-

In paragraaf 2.3 is vastgesteld dat op basis van een potentieel van zo’n 55.000 bezoekers

voorziening (aansluitend op de kassa/receptie).

en 200-225 bezoeken per m2 zou een capaciteit van 245 tot 275 m2 zou volstaan. Het eerste scenario bevindt zicht in deze range. De andere twee scenario’s beschikken over

In dit scenario is de kans het grootst dat enige knelpunten gaan ontstaan bij voortzetting

wat meer capaciteit. In alle scenario’s kan ingespeeld worden op een beperkte stijging van

van het huidige activiteitenaanbod. Dit geldt met name bij de zwemlessen (de belangrijkste

de bezoekersaantallen als gevolg van de toename van het aantal inwoners (zie paragraaf

activiteit in De Duikelaar). Momenteel wordt al op alle dagen zwemles gegeven, inclusief

2.4).

de zaterdagmorgen. Knelpunten kunnen worden opgelost door de groepen wat te vergroten. Alternatief is dat de wachtlijst oploopt.

In het vervolg van dit hoofdstuk worden de drie nieuwbouwscenario’s verder uitgewerkt. 5-baans wedstrijdbad

4.1

Configuratie

In dit scenario wordt het 4-baans wedstrijdbad (25x10,4 meter) uitgebreid tot een 5-baans wedstrijdbad (25x12,9 meter). De faciliteiten zijn verder gelijk aan de omschrijving in para-

4-baans wedstrijdbad

graaf 4.1.1.

In dit scenario beschikt het zwembad over de volgende faciliteiten: Een 4-baans wedstrijdbad met een lengte van 25 meter en een breedte van 10,4 meter.

4-baans wedstrijdbad met doelgroepen-/instructiebad

Het bad heeft een netto diepte van 2 meter en beschikt over een beweegbare PPE-

In dit scenario beschikt het zwembad beschikt over de volgende faciliteiten:

bodem over de helft van het zwemwateroppervlak. Deze beweegbare bodem kan

Een 4-baans wedstrijdbad met een lengte van 25 meter en een breedte van 10,4 meter. Het bad heeft een netto diepte van 2 meter en beschikt vanwege de combinatie met een

doelgroepen-/instructiebad

niet

over

een

beweegbare

bodem.

De 8

watertemperatuur is 28°C. Het bad voldoet aan de normen voor een D-accommodatie

4.2

wedstrijd-zwemmen (handboek KNZB).

Voor de verschillende scenario’s zijn ruimtestaten opgesteld, die zijn opgebouwd uit de

Het zwembad kent een aparte hellingbaan voor mindervalidentoegang.

volgende elementen:

Ruimte en investeringskosten

Een doelgroepen-/instructiebad van 10 bij 8 meter met een volledig beweegbare PPE-

Centrale ruimte inclusief entreehal, toiletten en werkkast.

bodem. De diepte kan worden ingesteld van 0,0 tot 2,0 meter. De watertemperatuur

Zwemzaal inclusief bassins en perrons, ehbo en bergingen.

bedraag 30°C.

Kleedkamers inclusief doucheruimten en toiletten. Personeelsruimte.

Toevoeging recreatief ingerichte ligweide

Technische ruimte.

Het voormalige buitenbad van De Duikelaar beschikte over de volgende voorzieningen:

Verkeersruimte.

Een verwarmd trimbad van 25x12 meter (300 m2) met een diepte van 1,80 meter.

Constructieoppervlak.

Een verwarmd speel-/ doebad van 18x12 meter (216 m2) met een diepteverloop van 0,30 tot 1,20 meter met een scheidingshek op 0,80 meter.

Het bruto vloeroppervlak van de drie nieuwbouwscenario’s en de bouw- en investerings-

Een verwarmd baby-/peuterbad van 10x10 meter (100 m2) met een diepteverloop van

kosten zijn in de volgende tabel samengevat. In bijlage 1 is een onderbouwing van de in-

0,10 tot 0,30 meter.

vesteringskostenraming opgenomen.

Een ruime ligweide. Scenario’s

In het kader van dit onderzoek is de variant uitgewerkt waarin het binnenbad een kwaliteits-

Bruto vloeroppervlak

4-baans wb

5-baans wb

4-baans wb met d/i bad

Ligweide

1.567 m2

1.689 m2

2.043 m2

2.500 m2

impuls krijgt door een aansluiting op een recreatief ingerichte ligweide. Met een open pui

Bouwkosten

€ 6,82 miljoen

€ 7,61 miljoen

€ 8,52 miljoen

€ 120.000

(foto links) worden aantrekkelijke omstandigheden gecreëerd voor binnen zwemmen en

Investeringskosten (excl. BTW)

€ 10,23 miljoen

€ 11,42 miljoen

€ 12,75 miljoen

€ 980.000

Investeringskosten (incl. BTW)

€ 12,38 miljoen

€ 13,82 miljoen

€ 15,43 miljoen

€ 1.190.000

buiten recreëren. Met droge speelvoorzieningen

en

een

spraypark (foto rechts) wordt een

aantrekkelijke

ligweide

worden gerealiseerd.

Toelichting: De kostenraming is exclusief: Grondkosten (verwerving, boekwaarden et cetera).

Op basis van een landelijk gemiddeld animocijfer van ongeveer 1 zou een potentieel aantal recreatieve bezoekers van circa 19.000 in het verschiet liggen bij een volwaardig buitenbad. Dit aantal werd niet gehaald in de jaren voor sluiting (15.000 bezoekers in 2009 en 12.500 bezoekers in 2010). De aanwezigheid van buitenbaden in de regio (Molenlanden, Gorinchem, Sliedrecht en Papendrecht) en de mogelijkheden om in de openbare ruimte te recreeren (Merwede en Giessen) zijn hier debet aan. 5.000 tot 7.500 bezoekers extra recreatieve

Sloop en bouwrijp maken kavel. Kosten voor eventuele bijzondere locatieaspecten, zoals bodemvervuiling, planschade, kabels en leidingwerk, archeologie, explosieven en flora en fauna. Bijdrage SPUK. De kostenraming is inclusief: terreininrichting kavel (inclusief parkeervoorziening).

bezoekers (met name ouders/verzorgers met jonge kinderen) in de variant met een recreatief ingerichte ligweide lijkt realistisch. 9

Prijsstijgingen tot oplevering (indicatief 3,5% per jaar tot oplevering, uitgaande van

Toelichting: :

oplevering in december 2027).

Aangesloten is bij het gemeentelijk activabeleid, waarbij nieuwe accommodaties in 40

Bouwrente 1,5%.

jaar worden afgeschreven tegen een rekenrente van 3,5%.

Een post onvoorzien (5%).

De kapitaallasten zijn berekend op basis van annuïteiten en op basis van lineair jaar 1.

Inrichtingskosten.

De kapitaallasten op basis van annuïteiten geven beter de gemiddelde kapitaallasten

Bijkomende kosten voor projectbegeleiding en honoraria voor ontwerpers en advi-

weer. Gemeenten schrijven in de regel lineair af, waardoor de kapitaallasten (en dus de

seurs.

jaarlasten) in jaar 1 hoger zijn en vervolgens dalen.

Interne kosten gemeente (3%).

Op basis van marktconforme kostenkengetallen zijn de kosten voor dagelijks en plan-

Aansluitkosten.

matig onderhoud berekend op respectievelijk 0,6% en 1,6% van de bouwkosten. De

Leges (4%).

onderhoudskosten van de ligweide zijn bepaald op basis van referentiegegevens.

Op het gebied van duurzaamheid is het uitgangspunt voor de nieuwbouw BENG (bijna energieneutraal gebouw) en all-electric (volledig elektrisch, dus gasloos), met een toe-

Met ingang van 1 januari 2019 valt sport onder de BTW-vrijstelling. Dit betekent dat op de

voeging voor het plaatsen van PV panelen.

lasten de BTW niet meer aftrekbaar en dat over de baten geen BTW meer verschuldigd is. Om gemeenten voor het nadelig effect te compenseren is vanuit het Rijk de SPUK-regeling

Op basis van de investeringskosten zijn in het volgende overzicht de kapitaallasten en kos-

in het leven geroepen (Specifieke Uitkering Sport). De uitkering bedraagt 18% van alle in

ten voor dagelijks en planmatig onderhoud berekend van de drie nieuwbouwscenario’s en

de begroting opgenomen investeringen inclusief BTW. De uitkering valt lager uit als lande-

de recreatief ingerichte ligweide.

lijk het uitkeringsplafond wordt overschreden. Het uitkeringsplafond bedraagt in 2024 € 189 miljoen. Het beschikbare bedrag wordt naar rato verdeeld als het totaal aan aanvragen het

scenario 1 Bouwkosten Investeringskosten ex BTW Investeringskosten incl BTW scenario 2 Bouwkosten Investeringskosten ex BTW Investeringskosten incl BTW scenario 3 Bouwkosten Investeringskosten ex BTW Investeringskosten incl BTW ligweide Bouwkosten Investeringskosten ex BTW Investeringskosten incl BTW

investerings- afschrijvingsrente kapitaallasten kapitaallasten dagelijks planmatig kosten termijn percentage annuitair lineair jaar 1 onderhoud onderhoud € 6.820.000 € 41.000 € 109.000 € 10.230.000 40 3,50% € 479.043 € 613.800 € 12.380.000 40 3,50% € 579.722 € 742.800 investerings- afschrijvingsrente kapitaallasten kapitaallasten dagelijks planmatig kosten termijn percentage annuitair lineair jaar 1 onderhoud onderhoud € 7.610.000 € 46.000 € 122.000 € 11.420.000 40 3,50% € 534.768 € 685.200 € 13.820.000 40 3,50% € 647.153 € 829.200

plafond overschrijdt. De regeling geldt voor de periode tot met 2025. Voor de jaren daarna is nog niet duidelijk hoe de compensatie voor de BTW-vrijstelling er precies uit komt te zien.

4.3

Exploitatie en jaarlasten

In bijlage 2 zijn de exploitatiecijfers en jaarlasten van zwembad De Duikelaar weergegeven in de jaren 2022 en 2023 (bron: gemeentelijke administratie). Hieruit blijkt dat het exploita-

investerings- afschrijvingsrente kapitaallasten kapitaallasten dagelijks planmatig kosten termijn percentage annuitair lineair jaar 1 onderhoud onderhoud € 8.520.000 € 51.000 € 136.000 € 12.750.000 40 3,50% € 597.048 € 765.000 € 15.430.000 40 3,50% € 722.545 € 925.800

tiesaldi in 2022 en 2023 respectievelijk ongeveer € 635.000 en bijna € 850.000 negatief

investerings- afschrijvingsrente kapitaallasten kapitaallasten dagelijks planmatig kosten termijn percentage annuitair lineair jaar 1 onderhoud onderhoud € 120.000 € 5.000 € 15.000 € 980.000 40 3,50% € 45.891 € 58.800 € 1.190.000 40 3,50% € 55.724 € 71.400

De exploitatiecijfer 2022 en 2023 variëren sterk, met name op de onderdelen personeel

bedroegen. De toekomstscenario’s die in het vervolg van deze paragraaf kunnen om de volgende redenen hier niet zomaar vergeleken worden: en energie. In de toekomstscenario’s is uitgegaan van een personeelsinzet van 6,0 tot 6,5 fte (vergelijkbaar met 2022 en 2023). Bij deze formatie is gerekend met een voor gemeentelijke exploitaties niet ongebruikelijke kostenpost van € 65.000 per fte. Dit leidt tot personeelskosten die sterk afwijken van de kosten in 2022 en 2023. 10

De kosten van energie en water zijn in de toekomstscenario’s geraamd op basis van

Toelichting:

kostenkengetallen van Synarchis. Met als uitgangspunt een forse verduurzaming van

De bezoekersaantallen zijn in het 2-baden concept geraamd op 55.000 (bezoekerspo-

het zwembad en minder zwemwater is sprake van sterk dalende kosten ten opzichte

tentieel, zie paragraaf 2.3). De verwachting is gerechtvaardigd dat in een 1-baden con-

van de situatie in 2022 en 2023.

cept de bezoekersaantallen enigszins terug zullen lopen tot 47.500 in een 4-baans wedstrijdbad tot 52.500 in een 5-baans wedstrijdbad.

In het volgende overzicht is een begroting opgesteld voor instandhouding en verduurza-

De bezoekersaantallen van een recreatief ingerichte ligweide zijn geraamd op 6.250

ming en voor de nieuwbouwscenario’s, zoals eerder in de vorige hoofstukken uitgewerkt.

(bandbreedte 5.000-7.500).

Vooralsnog is rekening gehouden met een begroting exclusief BTW, oftewel met de moge-

De opbrengsten zijn geraamd op basis van de (geïndexeerde) huidige gemiddelde op-

lijkheden om de BTW te compenseren met een SPUK-regeling.

brengsten per bezoeker: € 3,25 per bezoeker recreatief;

instandhouding en nieuwbouw toekomst zwembad De Duikelaar verduurzaming scenario 1 scenario 2 scenario 3 ligweide Investeringskosten € 3.920.000 € 10.230.000 € 11.420.000 € 12.750.000 € 980.000 Bezoekersaantallen - recreatief (inclusief banen) - instructie - doelgroepen - verenigingen totaal binnenbad - recreatief buitenbad Opbrengsten - recreatief - instructie - doelgroepen - verenigingen - horeca - overig

55.000 13.000 30.000 6.000 6.000 55.000

50.000 10.000 27.500 5.000 5.000 47.500

52.500 12.000 30.000 5.000 5.500 52.500

55.000 13.000 30.000 6.000 6.000 55.000

6.500

€ 10,50 per deelnemer instructie; € 3,75 per deelnemer doelgroepen; € 4,75 per deelnemer verenigingszwemmen. De personeelskosten zijn geraamd op basis van een inzet van 6,5 fte in een 2-baden concept (instandhouding en scenario 3) en 6,0 fte in een 1-baden concept). Dit is vergelijkbaar met de huidige formatie die in De Duikelaar wordt ingezet (6,33 fte in 2022

6.250

en 6,23 in 2023). De gemiddelde kosten per fte zijn geraamd op € 65.000. In het overzicht in bijlage 2 zijn onder de personeelskosten ook de overheadkosten meegerekend.

€ € € € € € totaal: €

42.250 300.000 22.500 28.500 6.500 2.500 402.250

€ € € € € € €

32.500 275.000 18.750 23.750 6.500 2.500 359.000

€ € € € € € €

39.000 300.000 18.750 26.125 6.500 2.500 392.875

€ € € € € € €

42.250 300.000 22.500 28.500 6.500 2.500 402.250

€ € € € € € €

20.313 3.000 1.000 24.313

De kosten voor energie en water, belastingen en verzekeringen, schoonmaak en ove-

32.500 5.000 5.000 5.000 5.000 52.500

Als de gemeente opteert voor het bassiscenario ‘Duurzaam in stand houden’ dan be-

Kosten - personeel - energie en water - dagelijks onderhoud - belastingen en verzekeringen - schoonmaak - overige kosten totaal:

€ € € € € € €

422.500 61.000 48.500 25.000 50.000 50.000 657.000

€ € € € € € €

390.000 50.000 41.000 20.000 35.000 50.000 586.000

€ € € € € € €

390.000 53.500 46.000 20.000 35.000 50.000 594.500

€ € € € € € €

422.500 57.000 51.000 25.000 40.000 50.000 645.500

€ € € € € € €

Saldo exploitatie Dotatie planmatig onderhoud Kapitaallasten totale jaarlast:

€ € € €

-254.750 65.000 275.800 595.550

€ € € €

-227.000 109.000 479.000 815.000

€ € € €

-201.625 122.000 534.800 858.425

€ € € €

-243.250 136.000 597.000 976.250

€ -28.188 € 15.000 € 45.900 € 89.088

rige kosten zijn gebaseerd op kengetallen en referentiegegevens. De kosten voor dagelijks onderhoud, de dotatie voor planmatig onderhoud en de kapitaallasten zijn onderbouwd in paragraaf 3.3 en 4.2. De kapitaallasten zijn weergegeven op basis van annuïteiten (exclusief BTW). dragen de jaarlasten circa € 595.000. De jaarlasten voor nieuwbouw variëren van € 815.000 voor scenario 1 tot ongeveer € 975.000 voor scenario 3. De jaarlasten van een eventueel toe te voegen recreatief ingerichte ligweide bedragen ongeveer € 90.000.

11

5.

Optimalisatie beheer en exploitatie

Vorming van een gemeentelijk Sportbedrijf.

Momenteel is de gemeente verantwoordelijk voor eigendom, beheer en exploitatie van

Gemeentelijk beheer

zwembad De Duikelaar. In het vervolg van dit hoofdstuk worden enkele uitgangspunten

Beschouwing:

benoemd met betrekking tot de beheervorm voor het zwembad. Op basis van een korte

Dit is de vorm waarin de gemeente Hardinxveld-Giessendam momenteel het beheer en

beschouwing van mogelijke beheervormen volgt een beoordeling met een beschouwing op

de exploitatie van het zwembad, maar ook van de sporthallen heeft georganiseerd. De

de best passende beheervorm voor De Duikelaar.

medewerkers zijn in dienst van de gemeente. De verantwoordelijkheden en verantwoording verlopen conform de bureaucratische en politieke lijnen. Medewerkers leggen ver-

5.1

Uitgangspunten

Bij het bepalen van de best passende beheervorm kunnen de volgende uitgangspunten worden gehanteerd: De beheervorm van een zwembad is geen doel op zich maar is een instrument om maatschappelijke waarde te realiseren. De beheervorm biedt de gemeente vanuit haar regiefunctie de mogelijkheid de maatschappelijke functie van het zwembad te waarborgen (denk bijvoorbeeld aan openstelling en tarieven) en te sturen op maatschappelijke waarden en effecten (bijvoorbeeld specifiek activiteitenaanbod voor kwetsbare doelgroepen). De regiefunctie wordt in de regel uitgevoerd vanuit gemeentelijk eigendom van het zwembad. Voor exploitanten is het eigendom van zwembaden geen core business. De gangbare praktijk is dat het zwembad door de gemeente wordt verhuurd aan de exploi-

antwoording af aan de direct leidinggevende. De betreffende portefeuillehouder is bestuurlijk verantwoordelijk. Dit type beheervorm geeft gemeenten maximale sturingsmogelijkheden. Maatschappelijke ontwikkelingen, al dan niet vertaald in nieuwe (politieke) prioriteiten, kunnen makkelijk vertaald worden in aanpassingen van het product- en activiteitenaanbod. Denk daarbij bijvoorbeeld aan doelgroepgerichte activiteiten/programma’s en beperking van het aanbod naar aanleiding van bezuinigingstaakstellingen. Ondanks de maximale sturingsmogelijkheden heeft dit type beheervorm de afgelopen decennia aan populariteit ingeboet. Steeds minder gemeenten beschouwen beheer en exploitatie van accommodaties als een kerntaak. Vanuit een regierol wordt de uitvoering in steeds meer gemeenten op afstand geplaatst of uitbesteed (zie de varianten die later in deze paragraaf worden behandeld).

tant. De beheervorm faciliteert en stimuleert innovatie en marktgerichtheid om goed in te

In dit type beheervorm is de ruimte voor gemeentelijke sturing het grootst, maar ligt ook de

kunnen spelen op veranderende omstandigheden.

volledige verantwoordelijkheid voor het beheer en de exploitatie van accommodaties en de

Een passende beheervorm is stabiel en op continuïteit gericht, biedt ruimte voor (maat-

daarbij behorende risico’s in handen van de gemeente. Hoewel voordelen zijn te behalen

schappelijk) ondernemerschap en maakt het mogelijk dat het zwembad efficiënt wordt

door alle sportaccommodaties onder gemeentelijk beheer te houden, moet in de regel ook

beheerd en geëxploiteerd met een aanvaardbare financiële bijdrage van de gemeente.

worden geconstateerd dat gemeentelijke organisaties minder zijn ingericht voor een efficiente, marktgerichte exploitatie.

5.2

Beschouwing beheervormen

Naast gemeentelijk beheer (huidige situatie) worden in deze paragraaf de volgende, meest voorkomende beheervormen beschouwd: Uitbesteding aan een stichting. Uitbesteding aan een commerciële exploitant.

12

Uitbesteding aan een stichting

Uitbesteding aan een commerciële exploitant

Beschouwing:

Beschouwing:

In de jaren ’70 en ’80 en ’90 van de vorige eeuw zijn talloze stichtingen opgericht ten

Met de teruglopende populariteit van de stichtingsvorm vanaf eind vorige eeuw is er de

behoeve van het beheer en de exploitatie van bijvoorbeeld zwembaden. De stichting

opkomst van de commerciële exploitanten van met name zwembaden en multifunctio-

werd beschouwd als een ideale vorm voor de mobilisatie en betrokkenheid van het

nele sportcentra. Het kunnen overlaten van alle taken en verantwoordelijkheden op het

maatschappelijke veld. De relatie tussen de gemeente en de stichting krijgt vorm door

gebied van beheer en exploitatie met inbegrip van de daarmee verbonden risico’s is

middel van overeenkomsten (huur, exploitatie, subsidie). Voor een transparante relatie

voor veel gemeenten aanleiding om te kiezen voor marktwerking.

tussen gemeente en stichting onthoudt de gemeente zich bij voorkeur van bestuurs-

Een beperkt aantal commerciële partijen is in de loop der jaren uitgegroeid tot landelijk

deelname in de stichting.

opererende exploitatiemaatschappij (met name Sportfondsen en Optisport), waarin op

Vanaf het eind van de vorige eeuw is een kentering waarneembaar. De complexiteit

basis van gestandaardiseerde en in de praktijk beproefde en getoetste concepten en

van steeds meer (complexe, geclusterde en multifunctionele) accommodaties werd

modellen het beheer en de exploitatie van met name (maar niet uitsluitend) zwembaden

minder en minder aan ‘vrijwillige’ bestuurders overgelaten. Ook bleek het vooral voor

wordt vormgegeven. In de regel is beperkt sprake van lokaal ondernemerschap. De

kleinere stichtingen lastig om de vervanging van bestuursleden goed te regelen, het-

winst wordt voor een groot deel gehaald uit gecentraliseerde schaalvoordelen.

geen negatieve gevolgen had voor de kwaliteit en continuïteit.

Een commerciële exploitant wordt geselecteerd op basis van een aanbestedingsproce-

De afgelopen jaren lijkt er een zekere revival plaats te vinden ten faveure van stichtin-

dure. Met de financieel (prijs) of economisch (prijs en kwaliteit) meest voordelige partij

gen. Met name bij stichtingen met een omvangrijk takenpakket blijkt het bestuursmodel

wordt een huur- en exploitatieovereenkomst gesloten. In de regel zijn de exploitatieri-

met een Raad van Commissarissen en een directeur/bestuurder goed te kunnen wer-

sico’s voor rekening van de exploitant, die daarvoor een zogenoemde risicofee in reke-

ken. De directeur/bestuurder fungeert in dergelijke stichtingen als een lokaal, regionaal

ning brengt.

en soms zelfs landelijk duidelijk herkenbare (maatschappelijk) ondernemer. De vrijheid

De exploitatie is gericht op het maken van winst binnen de door de gemeente vastge-

(in gebondenheid) die dit soort ondernemers nodig heeft blijkt bij stichtingen meer aan-

stelde kaders. Dit betekent dat contractueel goed moet worden vastgelegd welke voor-

wezig dan bij andere typen beheervormen.

waarden de gemeente aan de exploitant stelt met betrekking tot de maatschappelijke

Als niet-winstbeogende organisaties kunnen stichtingen, na de inwerkingtreding van de

functie van de accommodatie. Overeenkomsten worden veelal gesloten voor periodes

BTW-vrijstelling, vanaf 1 januari 2019 gebruik maken van de BOSA (subsidieregeling

van 10 jaar.

Stimulering Bouw en Onderhoud Sport Accommodaties). Net als voor de SPUK-regeling geldt dat nog niet duidelijk is wat precies het perspectief van deze regeling is na

Uitbesteding aan een commerciële marktpartij ontzorgt de gemeente, biedt diverse garan-

2025.

ties, maar beperkt ook de mogelijkheden van gemeentelijke sturing. Verder bestaat altijd het risico van spanning tussen de maatschappelijke functie van het zwembad en commer-

Mits sprake is van voldoende schaalgrootte, een gezonde financiële situatie en voor lan-

ciële belangen. Door middel van een aanbesteding wordt concurrentie georganiseerd, wat

gere termijn een beroep gedaan kan worden op capabele bestuurders, is de stichting een

(afhankelijk van de gunningscriteria) leidt tot een scherpe prijs (lees: beperkte financiële

voor de gemeente efficiënte vorm voor het laten verzorgen van beheer en exploitatie van

bijdrage) voor de gemeente.

maatschappelijke accommodaties. Een eventuele beëindiging van de BOSA-regeling na 2025 zal negatieve impact hebben op de exploitatie van accommodaties.

13

Vorming van een Sportbedrijf

5.3

Afwegingskader

Beschouwing:

Bij het beoordelen/toetsen van beheervormen spelen veelal de volgende acht aspecten in

In gemeenten waar een kerntakendiscussie niet uitmondt in marktwerking op het gebied

meer of mindere mate een rol:

van beheer en exploitatie van maatschappelijke accommodaties, maar wel behoefte is

1. Onder gemeentelijke sturing wordt verstaan het stellen van voorwaarden aan de functie

aan een scherpe, juridisch vormgegeven scheiding van beleid en uitvoering, is verzelf-

en ingebruikgeving van het zwembad en de daaraan gekoppelde gemeentelijke subsi-

standiging in de vorm van een overheidsbedrijf een goed alternatief. Het marktaandeel

die/vergoeding. Als aandeelhouder van een Sportbedrijf is sturing makkelijker dan bij

van deze beheervorm is groeiende. In de regel zijn deze Sportbedrijven verantwoorde-

uitbesteding aan een commerciële exploitant, maar ligt politieke ‘wispelturigheid’ ook

lijkheid voor beheer en exploitatie van de lokale sportaccommodaties. Er zijn voorbeel-

meer op de loer. Langlopende overeenkomsten en commerciële belangen beperken de

den van sportbedrijven die zich ook regionaal (gemeentegrens overstijgend)

mogelijkheden van gemeentelijke sturing.

manifesteren.

2. De investering in het zwembad en de jaarlijks te verstrekken vergoeding wordt gelegiti-

Als rechtsvorm wordt meestal voor een BV gekozen. De gemeente treedt in de regel op

meerd door de maatschappelijke functie van het zwembad. Randvoorwaarden omtrent

als enig aandeelhouder en heeft een verantwoordelijkheid in het benoemen van de

bijvoorbeeld openstelling, tarieven, doelgroepenbeleid en onderhoudsniveau kunnen

Raad van Commissarissen. Voor een transparante en zakelijke verhouding tussen ge-

prima contractueel worden vastgelegd, maar moeten door de gemeente wel worden

meente en Sportbedrijf verdient het de voorkeur dat de gemeente hierin niet is verte-

gemonitord. Tegenvallende exploitatieresultaten en commerciële belangen kunnen

genwoordigd (bijvoorbeeld via een wethouder). De relatie tussen de gemeente en het

druk zetten op de maatschappelijke functie.

Sportbedrijf krijgt verder vorm door middel van een meerjarige dienstverleningsover-

3. In een concurrerende vrijetijdsmarkt is het zaak om door innovatie en productontwikke-

eenkomst.

ling het aanbod van het zwembad (voortdurend) af te stemmen op ontwikkelingen in

De dienstverleningsovereenkomst, het toezien op de naleving ervan en het benoemen

wensen en behoeften. Landelijk opererende commerciële exploitanten hebben de ex-

van leden van de Raad van Commissaris zijn belangrijke sturingsmiddelen voor ge-

pertise en beschikken over breed ontwikkelde en beproefde concepten om het lokaal

meenten met een overheidsbedrijf. Binnen de kaders van de dienstverleningsovereen-

management te ondersteunen. Lokaal opererende stichtingen of Sportbedrijven moeten

komst wordt het overheidsbedrijf geacht zelfstandig te kunnen handelen. Positieve

deze expertise en concepten meer lokaal ontwikkelen of inhuren en hebben daarmee

financiële resultaten kunnen als dividend worden uitgekeerd aan de aandeelhouder (lees: de gemeente). Over (structurele) tekorten zullen met diezelfde aandeelhouder aanvullende afspraken gemaakt moeten worden.

meer ruimte voor (lokaal) maatwerk. 4. Een efficiënte bedrijfsvoering is noodzakelijk om met de beschikbare publieke middelen zo veel mogelijk maatschappelijke waarde te creëren in het (nieuwe) zwembad. Expertise op het gebied van bijvoorbeeld personeelszaken, onderhoud en techniek, marke-

Er is bij deze beheervorm sprake van een juridische en organisatorische scheiding van

ting en administratie en het kunnen profiteren van schaalvoordelen kan hiertoe

beleid en uitvoering, maar als aandeelhouder en contractpartij behoudt de gemeente de

bijdragen. Ook hier geldt dat de gekende commerciële exploitanten daar landelijk be-

mogelijkheid van vooral bestuurlijke sturing. Van belang is dat de portefeuillehouder en de

proefde procedures voor hanteren, terwijl dit voor stichtingen en Sportbedrijven meer

raad afstand houden en het Sportbedrijf de ruimte geven binnen de kaders van de dienstverleningsovereenkomst.

op maatwerk berust of ingekocht wordt. 5. Gegeven de maatschappelijke waarde van het zwembad moet sprake zijn van een toekomstbestendige exploitatie, gericht op stabiliteit en continuïteit. Als aandeelhouder heeft de gemeente grip en belang bij stabiliteit en continuïteit van het Sportbedrijf. Landelijk opererende commerciële exploitanten zijn minder afhankelijk van individuen en 14

geven in de regel een continuïteitsgarantie vanuit het moederbedrijf af om de gemeente

worden beschouwd als een ‘harde’ beoordeling, maar meer als een handvat om ‘gevoel’ te

de tijd te gunnen een nieuwe oplossing te bedenken bij een onverhoopt lokaal faillisse-

krijgen bij de verschillen tussen de onderscheiden beheervormen.

ment. 6. Afhankelijk van de beheervorm kan de gemeente meer of minder afstand nemen van de (financiële) risico’s die verbonden zijn aan de exploitatie van het zwembad. Bij een Sportbedrijf ligt het risico direct bij de aandeelhouder. Commerciële exploitanten kunnen een eigen vermogen inbrengen waarmee tot op zekere hoogte tegenvallers in de exploitatie kunnen worden opgevangen. 7. Wijziging van beheervorm heeft gevolgen voor de positie van het betrokken personeel.

Wegingsfactor Gemeentelijke sturing 2 Maatschappelijke functie 3 Innovatie en productontwikkeling 2 Efficiente bedrijfsvoering 2 Stabiliteit en continuiteit 3 (Financiele) risico's 2 Personeel 2 Maatschappelijk draagvlak 3 Totaal score: Aspect

Gemeentelijk beheer 5 10 5 15 2 4 2 4 5 15 1 2 3 6 2 6 62

Stichting 3 4 3 3 3 3 3 4

6 12 6 6 9 6 6 12 63

Commerciele exploitant 1 2 2 6 5 10 5 10 4 12 4 8 3 6 1 3 57

Sportbedrijf 4 4 3 3 4 3 3 3

8 12 6 6 12 6 6 9 65

Dit houdt zowel verband met arbeidsrechtelijke zaken (CAO’s en hiërarchische verhoudingen) als met cultuurverschillen, goed werkgeverschap en ontwikkelingsmogelijkhe-

Toelichting:

den. Stichtingen en commerciële exploitanten werken in de regel met de cao

De verschillen tussen de ‘maatschappelijke’ beheervormen gemeentelijk beheer, een

Zwembaden. Voor sportbedrijven is de cao Verzelfstandigde Maatschappelijke Organi-

stichting en een Sportbedrijf onderling zijn beperkter dan met de commerciële beheer-

saties (Vermo) ontwikkeld.

vorm. Weging en beoordeling op basis van lokale overwegingen hebben uiteraard in-

8. Voor een toekomstbestendige exploitatie is draagvlak onder belanghebbenden (gemeente, gebruikers en medewerkers) van groot belang.

vloed op wat in Hardinxveld-Giessendam als meest passende beheervorm voor het zwembad en eventueel de binnensportaccommodaties moet worden beschouwd. Uitbesteding aan een commerciële exploitant heeft vooral voordeel als veel waarde

5.4

wordt gehecht aan innovatie en productontwikkeling, een efficiënte bedrijfsvoering en

Slotbeschouwing

In de volgende tabel zijn de verschillende beheervormen weergegeven in combinatie met

het beperken van financiële risico’s. De gemeentelijke sturingsmogelijkheden zijn be-

de acht aspecten. De verschillende beheervormen hebben betrekking op de vier hiervoor

perkt, de maatschappelijke functie is moeilijker te waarborgen en het draagvlak onder

beschreven beheervormen. Door cijfers te verbinden aan de beoordeling en een wegings-

personeel en gebruikers is doorgaans beperkt.

factor toe te kennen aan die aspecten waaraan de meeste waarde valt toe te kennen, kan een score en een rangschikking worden berekend. Wegingsfactor:

Score op aspecten:

1 = beperkt van belang

1 = negatief

2 = neutraal

2 = beperkt negatief

3 = zeer van belang

3 = neutraal 4 = beperkt positief 5 = positief

Op basis van vooralsnog landelijke inzichten zijn in het volgende overzicht de beschouwde beheervormen beoordeeld aan de hand van de acht kenmerken. De scoretabel moet niet 15

6.

Samenvattende conclusies

In dit afsluitende hoofdstuk worden de belangrijkste onderzoeksbevindingen nog eens puntsgewijs samengevat:

De variant om het binnenbad uit te breiden met een recreatief ingerichte ligweide met droge speelvoorzieningen en een spraypark (‘binnen zwemmen, buiten recreeren’). In het volgende overzicht zijn de scenario’s en de variant uitgewerkt op investerings-

Zwembad De Duikelaar dateert van 1981 en is te kenschetsen als een functionele voor-

kosten, bezoekersaantallen en jaarlast. Instandhouding en verduurzaming van zwem-

ziening met een 5-baans wedstrijdbad van 25x15 meter en een doelgroepen-/instruc-

bad De Duikelaar biedt een nieuw perspectief van 20 jaar en resulteert in een jaarlasten

tiebad van 8x12 meter (totaal wateroppervlak 471 m 2).

van bijna € 600.000. De nieuwbouwscenario’s geven een perspectief voor een nieuwe

In De Duikelaar vinden de voor dit soort zwembaden gebruikelijke activiteiten plaatst,

zwembad in Hardinxveld-Giessendam voor minimaal de komende 40 jaar met jaarlas-

van beperkt recreatief zwemmen tot een uitgebreider aanbod van banenzwemmen,

ten oplopen van € 815.000 tot ruim € 975.000.

groepslessen/doelgroepactiviteiten en zwemlessen. Zwemvereniging HardinxveldGiessendam en De Reddingsbrigade zijn de georganiseerde gebruikers van het zwembad. ZVH telt 60 leden, huurt het zwembad 2,25 uur per week en maakt voor wedstrijden

instandhouding en nieuwbouw toekomst zwembad De Duikelaar verduurzaming scenario 1 scenario 2 scenario 3 ligweide Investeringskosten € 3.920.000 € 10.230.000 € 11.420.000 € 12.750.000 € 980.000 afschrijving in: 20 jaar 40 jaar 40 jaar 40 jaar 40 jaar

gebruik van zwembaden in de omgeving. De Reddingsbrigade telt 200 leden, huurt het zwembad 4,5 uur per week en geeft net als ZVH een aantal verbeterpunten aan. De watercapaciteit wordt door beide partijen als toereikend beschouwd. Er spelen momenteel diverse zwembadontwikkelingen rond Hardinxveld-Giessendam. In Sliedrecht wordt onderzoek gedaan naar een nieuw zwembad ter vervanging van De

Bezoekersaantallen Saldo exploitatie Dotatie planmatig onderhoud Kapitaallasten totale jaarlast:

55.000 € € € €

-254.750 65.000 275.800 595.550

47.500 € € € €

-227.000 109.000 479.000 815.000

52.500 € € € €

-201.625 122.000 534.800 858.425

€ € € €

55.000

6.250

-243.250 136.000 597.000 976.250

€ -28.188 € 15.000 € 45.900 € 89.088

Lockhorst. In Gorinchem is het besluit genomen een nieuw zwembad te gaan realiseren ter vervanging van Het Caribabad. In Molenlanden heeft de stichting die buitenbad De

Voor een beschouwing op de best passende vorm voor beheer en exploitatie van zwem-

Doetsekom beheert en exploiteert plannen om bij het buitenbad een 4-baans wedstrijd-

bad De Duikelaar is onderscheid gemaakt tussen de volgende beheervormen:

bad te realiseren. Dergelijke ontwikkelingen hebben invloed op de behoefte aan zwem-

Gemeentelijk beheer (huidige situatie).

water in Hardinxveld-Giessendam, maar deze invloed is lastig te kwantificeren.

Uitbesteding aan een stichting.

Door de jaren heen beschikt zwembad De Duikelaar over een bezoekerspotentieel van

Uitbesteding aan een commerciële exploitant.

circa 55.000. De verwachting is gerechtvaardigd dat dit potentieel met een adequaat

Vorming van een gemeentelijk Sportbedrijf.

aanbod ook de komende jaren aanwezig is. Op basis van marktconforme indicatoren is

Aan de hand van een afwegingskader met acht aspecten is geconcludeerd dat uitbe-

hiervoor minstens een watercapaciteit nodig van 245 tot 275 m 2. Substantieel minder

steding aan een commerciële exploitant in algemene zin het laagst scoort en ook op

dan de huidige situatie (471 m2).

weinig draagvlak zal kunnen rekenen, maar wel voordelen heeft als veel waarde wordt

Voor de toekomst van het zwembad zijn vier scenario’s en een variant uitgewerkt:

gehecht aan innovatie en productontwikkeling, een efficiënte bedrijfsvoering en het be-

Het basisscenario ‘Duurzaam in stand houden van De Duikelaar’.

perken van financiële risico’s. De verschillen tussen gemeentelijk beheer, uitbesteding

Het nieuwbouwscenario 1: een 4-baans wedstrijdbad van 25x10,4 meter (260 m 2).

aan een stichting en vorming van een Sportbedrijf hangen samen met het belang dat

Het nieuwbouwscenario 2: een 5-baans wedstrijdbad van 25x12,9 meter (323 m 2).

de gemeente hecht aan de verschillende aspecten met als kanttekeningen:

Het nieuwbouwscenario 3: een 4-baans wedstrijdbad van 25x10,4 meter gecombineerd met een doelgroepen-/instructiebad van 10x8 meter (totaal 340 m2). 16

Uitbesteding aan een stichting gaat in tegen de trend en brengt het risico met zich mee dat na beëindiging van de BOSA-regeling een fiscaal/financieel exploitatienadeel kan ontstaan. Vorming van een gemeentelijk Sportbedrijf kan niet los worden gezien van beheer en exploitatie van andere (binnen)sportaccommodaties en mogelijk ander maatschappelijk vastgoed. Voor een efficiënt ingericht en functioneren Sportbedrijf is immers meer nodig dan alleen een zwembad.

17

Bijlage 1

Investeringskosten

Investeringskosten instandhouding en verduurzaming excl. BTW Kosten gem eente 100 Grondkosten 200 Projectbegeleiding 300 Renten 400 Bijkomende kosten 500 Interieur Totaal Kosten gem eente

0 329.360 18.029 60.000 25.000 432.389

Kosten m arktpartij 1100 Bouw kosten 1200 Honoraria 1300 Infra 1400 Bijkomende kosten 1500 Prijsstijgingen Totaal Kosten m arktpartij

2.744.670 226.435 0 0 159.000 3.130.106

Investeringskosten scenario 2 excl. BTW Kosten gem eente 100 Grondkosten 200 Projectbegeleiding 300 Renten 400 Bijkomende kosten 500 Interieur Totaal Kosten gem eente

0 684.614 103.099 97.569 60.500 945.782

Kosten m arktpartij 1100 Bouw kosten 1200 Honoraria 1300 Infra 1400 Bijkomende kosten 1500 Prijsstijgingen Totaal Kosten m arktpartij

7.606.821 722.648 456.834 304.273 838.000 9.928.576

ONVOORZIEN 2000 onvoorzien Totaal

ONVOORZIEN 2000 onvoorzien Totaal

10,00% van 100 t/m 1900

Investeringskosten instandhoudingexcl. en verduurzam BTW ing

356.000

Totaal

11.418.358 2.397.855

Stichtingskosten (incl. BTW)

13.816.213

822.884

Investeringskosten scenario 3 Stichtingskosten (incl. BTW)

excl. BTW

4.741.379

excl. BTW Kosten gem eente 100 Grondkosten 200 Projectbegeleiding 300 Renten 400 Bijkomende kosten 500 Interieur Totaal Kosten gem eente