Programmabegroting 2025-2028.pdf
Tekst van het document
gemeente
Hardinxveld-Giessendam
Hardinxveld-Giessendam
PROGRAMMABEGROTING 2025-2028
Raadsvergadering 7 november 2024
INHOUDSOPGAVE 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inleiding ......................................................................................................................................... 1 Leeswijzer ..................................................................................................................................... 4 Gehanteerde uitgangspunten ........................................................................................................ 5 Financieel meerjarenperspectief ................................................................................................... 6 Aanvullende ontwikkelingen ........................................................................................................ 10
DEEL 1 BELEIDSBEGROTING .......................................................................................................... 11 PROGRAMMAPLAN ............................................................................................................................. 13 1.6 Beleidsthema's ............................................................................................................................ 15 Een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners ................................................................ 16 Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners ........................................ 20 Regionale samenwerking & participatie ...................................................................................... 21 De portemonnee van de gemeente ............................................................................................. 22 1.7 Algemene Dekkingsmiddelen ...................................................................................................... 23 1.8 Onvoorzien .................................................................................................................................. 25 1.9 Wet Open Overheid (WOO) ........................................................................................................
26 PARAGRAFEN ...................................................................................................................................... 27 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15
Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................ 28 Paragraaf Lokale Heffingen ........................................................................................................ 29 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................ 36 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen .................................................................................... 45 Paragraaf Financiering en Treasury ............................................................................................ 55 Paragraaf Verbonden partijen ..................................................................................................... 61 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................ 73
DEEL 2 FINANCIËLE BEGROTING ................................................................................................... 87 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN EN TOELICHTING ................................................................ 89 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7
Begroting 2024 per programma .................................................................................................. 91 Begroting 2024 totaal .................................................................................................................. 99 Overzicht taakvelden ................................................................................................................. 100 Overzicht saldi taakvelden per programma .............................................................................. 103 Incidentele baten en lasten ....................................................................................................... 105 Overzicht beoogde incidentele en structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .. 107 Berekening aandeel gemeente in EMU-saldo .......................................................................... 110
UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE EN TOELICHTING ........................................................... 111 2.8 2.9 2.10 2.11 2.12 2.13 2.14
Uiteenzetting financiële positie .................................................................................................. 112 Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerdeverplichtingen van vergelijkbaar volume ... 113 Overzichten overhead en treasury ............................................................................................ 114 Totaaloverzicht investeringsplan ............................................................................................... 115 Verkorte balans/overzicht financiering ...................................................................................... 118 Kasstroomoverzicht ................................................................................................................... 119 Overzicht van reserves en voorzieningen ................................................................................. 121
Programmabegroting 2025-2028
Programmabegroting 2025-2028
1.1
Inleiding
Geachte leden van de raad, Voor u ligt de begroting 2025. Hierin leest u de beleidsvoornemens gekoppeld aan de financiën voor het komende begrotingsjaar. In deze begroting is verder vorm en inhoud gegeven aan de opzet die in de begroting 2024 was opgenomen. We houden ruimte voor actuele, en meestal nieuwe, ontwikkelingen. Ook in 2025 komen er nieuwe ontwikkelingen op ons af, al kennen we deze nu nog niet. Overigens herkent u waarschijnlijk veel van onze voornemens in 2025. Een groot deel betreft plannen, projecten of uitvoering van beleid dat doorloopt uit het huidige begrotingsjaar. Externe ontwikkelingen In de begroting proberen we zo veel als mogelijk inzicht en overzicht te geven van onze lokale voornemens. Tegelijkertijd zijn er grote externe ontwikkelingen die de uitvoerbaarheid of voorgenomen richting van onze voornemens kunnen beïnvloeden. Voor 2025 is het ten eerste afwachten welke koerswijzigingen er komen en wat het kabinet op tafel legt richting de gemeenten. In grote opgaven die door het Rijk worden aangestuurd zoals het stikstofdossier, de asielopvang via de Spreidingswet en de opvang van Oekraïners lijkt er minder ruimte voor lokaal maatwerk en moet er gewerkt worden binnen andere kaders. Dit vraagt ook op lokaal niveau afwegingen bijvoorbeeld op de inzet van personeel.
Opzet van de begroting Ons college hecht aan een herkenbare koers om te werken aan tastbare resultaten in onze samenleving. Tegelijkertijd hechten we aan overzicht en inzicht in onze P&C cyclus, zodat we de ontwikkelingen goed kunnen monitoren en deze overzichtelijk aan u kunnen presenteren ten behoeve van uw controlerende en kaderstellende rol. In de begroting 2023 vormden de strategische/inhoudelijke doelstellingen de kern van onze begroting. Vanuit deze opzet is de begroting 2024 verder doorontwikkeld en ook in voorliggende (beleidsmatige deel van de) begroting ziet u dit terug. Dit deel van de begroting mag door gemeenten vrij worden ingevuld. De financiële vertaling is zoals u gewend bent, terug te vinden in de verschillende programma's die daarop volgen. Daarbij is voor deze begroting, in lijn met uw besluitvorming, het aantal financiële programma's teruggebracht naar 5.
Financiële vertaalslag ambities In zowel het coalitieakkoord als bij de beleidsprogramma's zitten ambities waar middelen voor nodig zijn. Deels betreft dit ambtelijke inzet, waarbij afweging nodig is wat wanneer gerealiseerd kan en moet worden. Anderzijds gaat het om financiële middelen, waarbij het onder andere gaat om eenmalige procesgelden en investeringsgelden. Zoals hierboven aangegeven zijn en gaan we aan de slag om onze ambities steeds scherper in de tijd te plaatsen. Wij brengen daarbij ook blijvend in beeld welke financiële middelen benodigd zijn. Steeds meer werken we vanuit opgaven die op ons afkomen. De meesten daarvan zijn voorafgaand aan het begrotingsjaar in beeld en hebben een plek gekregen in de beleidsbegroting. Daarnaast kunnen lopende het jaar nieuwe opgaven op de gemeente afkomen. Deze worden Programmabegroting 2025-2028
1
waar nodig verwerkt in de P&C-cyclus. Vanuit organisatieperspectief streven we ernaar om te begroten vanuit de beschikbare capaciteit. Ook de mogelijkheden die wij hebben als werkgever op de arbeidsmarkt speelt daarbij een rol. Financieel meerjarenperspectief Nu het financiële perspectief van gemeenten steeds meer onder druk komt te staan, is het ieder jaar een steeds grotere uitdaging om de begroting sluitend te krijgen. Hardinxveld-Giessendam kent, voor een gemeente van onze omvang, een behoorlijk aantal grootschalige (ruimtelijke) investeringen en projecten. Daarnaast vraagt ook het sociaal domein om omvangrijke uitgaven. We zetten blijvend in op een duurzame en evenwichtige begroting, waar bij een integrale afweging bij besluitvorming ons leidend perspectief is. Ook dit is het uitgangspunt bij deze begroting. Tegelijkertijd moeten we constateren dat om tot een sluitende begroting te komen maatregelen nodig zijn. Daarom is de bestuursopdracht "Sluitende begroting" door ons college vastgesteld. Daarbij richten we ons in eerste instantie op het jaar 2025 en vervolgens op het meerjarenperspectief. Voor 2025 kunnen wij, met het invullen van de taakstelling vanuit de bestuursopdracht, een sluitende begroting presteren.
Vanaf 2026 is het beeld vooralsnog fors negatief, waarbij vanuit de bestuursopdracht "Sluitende begroting" de opbrengsten vooralsnog niet zijn ingevuld, maar op p.m. zijn gezet. Bij de behandeling van deze begroting zullen ook de opbrengsten vanuit de bestuursopdracht worden voorgelegd. Deze is in eerste aanleg gericht op het jaar 2025. De structurele effecten worden meegenomen voor de jaren vanaf 2026. Van coalitieakkoord naar beleidsprogramma's Om te komen tot de strategische doelen is het coalitieakkoord 2022-2026 'Samen krachtig voortbouwen' als handvat gebruikt. De 4 hoofdthema's vormen daarbij de 4 hoofdstukken, waarbij de verschillende thema's als beleidsdoel zijn gehanteerd. Dat zijn: • Een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners • Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners • Regionale samenwerking & participatie • De portemonnee van de gemeente Financiële programma's Met het raadsbesluit van 23 april 2024 is de nieuwe financiële programma-indeling vastgesteld. In deze begroting is, in lijn met de perspectiefnota 2025-2028, het aantal financiële programma's teruggebracht naar 5.
Deze zijn: 1 Dienstverlening en bestuur 2 Leefomgeving en veiligheid 3 Vitaal en sociaal 4 Ruimte en economie 5 Bedrijfsvoering en Algemene Dekkingsmiddelen Herkenbare inrichting Omdat de actualiteit niet stil staat en om ruimte te houden voor nieuwe ontwikkelingen, dekt het coalitieakkoord niet 100% de lading. Daarom zijn aanvullende onderwerpen waar in 2025 aan wordt gewerkt, opgenomen in deze begroting. Per hoofdstuk is gekozen voor een herkenbare standaardinrichting, te weten: • Onderwerpen • Doelstellingen • Projecten, opdrachten en processen
Programmabegroting 2025-2028
2
Om te voldoen aan de voorschriften van de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording), die gelden voor gemeenten en provincies, is in de begroting ook een financiële indeling gemaakt naar taakvelden. De taakvelden maken het mogelijk om de cijfers van gemeenten onderling te kunnen vergelijken. De informatie over de taakvelden is terug te vinden in de financiële begroting. Zo blijft achter de schermen de begroting feitelijk gelijk aan voorgaande jaren, omdat de programma-indeling gelijk is aan eerdere begrotingen. We hopen dat u met ons deze opzet van de begroting kunt waarderen en wensen u een goed Debat en Besluit op 7 november 2024. Zegen en dank aan God Wij weten ons bevoorrecht om te mogen leven in een land waar het leven voor velen goed is en hebben daarbij een gevoel van dankbaarheid. Een groot aantal burgers in onze gemeente geeft die dankbaarheid ook een religieuze verdieping en vraagt zegen en brengt dank aan God. Dat gevoelen, zo weten wij, wordt door een groot deel van uw raad en ons college gedeeld. Burgemeester en wethouders van Hardinxveld-Giessendam, de secretaris, de burgemeester,
S.M. van der Stel
Programmabegroting 2025-2028
D.A. Heijkoop
3
1.2
Leeswijzer
De begroting bestaat uit een beleidsmatig en een financieel deel. Waarbij het beleidsdeel is opgebouwd uit een programmaplan en de paragrafen. Op elk van de onderdelen volgt hier een korte leeswijzer. De indeling is conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programmaplan en de paragrafen. Programmaplan Zoals in al in de inleiding aangegeven, is de opzet van het programmaplan in deze begroting aanzienlijk gewijzigd. Nadrukkelijk is aansluiting gezocht met de beleidsvoornemens uit het coalitieakkoord. De oorspronkelijke programma-indeling is hiermee losgelaten, deze komt alleen nog terug in de financiële begroting. In het programmaplan is overeenkomstig het coalitieakkoord ingedeeld in de volgende hoofdstukken: • Een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners • Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners • Regionale samenwerking & participatie • De portemonnee van de gemeente Per hoofdstuk is gekozen voor een herkenbare standaardinrichting, te weten: • Onderwerpen • Doelstellingen • Projecten, opdrachten en processen Aan het einde van elk hoofdstuk is de relatie aangegeven tussen de onderwerpen uit het hoofdstuk en de programma's/producten in de financiële begroting. Paragrafen Het besluit Begroting en verantwoording stelt dat een aantal verplichte paragrafen moet worden opgenomen.
Zij geven op een aantal belangrijke beheeraspecten een dwarsdoorsnede door de programma’s weer. Financiële begroting De financiële begroting is opgebouwd uit verschillende programma's. Per programma is op productniveau aangegeven wat de baten en lasten en de mutaties in de reserves zijn. De financiële mutaties na vaststelling van de perspectiefnota 2025-2028 en de meicirculaire 2024 zijn afzonderlijk toegelicht. Tevens is per programma informatie opgenomen over: • De ontwikkelingen en risico's van de verbonden partijen waarvan de kosten op het desbetreffende programma zijn verantwoord. • Beleidsindicatoren. In de financiële begroting is verder financiële informatie op totaalniveau opgenomen, zoals onder andere het totaal van de baten en lasten, de baten en lasten per taakveld, de incidentele baten en lasten, het EMU-saldo, het investeringsplan, een meerjarige balans op begrotingsbasis en een staat van de reserves en voorzieningen. Met het vaststellen van de financiële begroting wordt het college geautoriseerd voor uitvoering van de jaarschijf 2025.
Programmabegroting 2025-2028
4
1.3 Gehanteerde uitgangspunten Bij de samenstelling van deze begroting zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: ▪ De begroting 2025-2028 wordt, evenals voorgaande begrotingen, opgesteld op basis van constante prijzen. ▪ De inflatieontwikkeling is gekoppeld aan de inflatie over het voor-voorgaande jaar (t-2). Dit betekent dat voor 2025 het inflatiepercentage van 2023 van toepassing is. Daar bovenop is over 2024 een lager percentage gehanteerd dan voor 2022 gold (8% i.p.v. 10%. Dit wordt gecompenseerd in de tarieven 2025. Het percentage bedraagt daarmee 5,8% (3,8% consumentprijsindex plus 2% compensatie). In voorliggende programmabegroting is dit doorgerekend. In de gemeenteraad van 19 december 2024 worden voorstellen gedaan omtrent de belastingtarieven voor 2025. ▪ In deze begroting is geen rekening gehouden met de septembercirculaire, omdat die bij het opstellen nog niet beschikbaar was. Het effect op de begroting wordt na het verschijnen van de circulaire doorgerekend en via een aparte memo aan de raad ter beschikking gesteld voorafgaande aan de raadsvergadering. Op die wijze kan het totale financiële plaatje door de raad worden betrokken in haar afweging.
▪ Voor de begroting 2025-2028 zijn op dit moment de volgende aantallen van toepassing: o 18.760 inwoners (per 1 januari 2024); o 8.035 objecten met rioolplicht (gebaseerd op opgave SVHW); (peildatum september 2023); o 7.640 objecten met afvalstoffenheffingplicht (gebaseerd op opgave SVHW) (peildatum september 2023). ▪ Voor de formatie wordt uitgegaan van de formele sterkte per 1 januari 2024 (131,19 fte excl. college). ▪ Er wordt geen algemeen inflatiepercentage toegepast. In de meerjarenraming worden de budgetten individueel tegen het licht gehouden zodat, afhankelijk van trends en ontwikkelingen, bijstellingen plaats kunnen vinden. ▪ De verwachte loonontwikkeling is gebaseerd op een percentage van 4%.
Programmabegroting 2025-2028
5
1.4
Financieel meerjarenperspectief
In deze paragraaf geven we een uiteenzetting van het financieel meerjarenperspectief. Het vertrekpunt voor de begroting 2025-2028 zijn de perspectiefnota 2025-2028 en de meicirculaire 2024 geweest. De aanpassing die daarna hebben plaatsgevonden worden hieronder weergegeven en toegelicht. De perspectiefnota 2025-2028 (inclusief de meicirculaire 2024) gaf een meerjarig (fors) nadelig beeld. Richting de begroting 2025-2028 is een bestuursopdracht gegeven om tot een sluitende begroting te komen. Dit heeft geresulteerd in meerdere ambtelijke voorstellen, waarvan een deel al is verwerkt in voorliggende begroting. Daarmee resteert voor alle jaren nog een tekort, waarbij wij ons eerst richten op het jaar 2025. Om tot een sluitende begroting 2025 te komen is een taakstelling opgenomen van ca € 340.000. In de periode tot het vaststellen van de begroting 2025-2028 zullen de ambtelijke voorstellen worden getoetst en verwerkt in een eerste begrotingswijziging 2025. De structurele effecten zullen ook in de jaren 2026-2028 worden verwerkt. In deze begroting presenteren wij daarom een sluitende begroting voor 2025. Vanaf 2026 is sprake van een fors nadelig beeld. Dit wordt met name veroorzaakt door voorgestelde maatregelen van het Rijk, waarbij de Algemene Uitkering fors lager wordt. Op landelijk niveau wordt dit aangekaart via de VNG.
2025 -1.952.393 703.000 -1.249.393
2026 -4.729.913 1.986.000 -2.743.913
2027 -3.925.271 1.957.000 -1.968.271
2028 -3.467.286 1.795.000 -1.672.286
Aanpassingen na Perspectiefnota 2025-2028: * Actualisering investeringsplan en financiering * SVHW * Veiligheidsregio * Investering geluidsinstallatie
154.122 20.200 -160.977 0
-80.284 20.200 -160.977 -13.600
-79.893 20.200 -160.977 -13.600
5.753 20.200 -160.977 -13.600
* Vrijval IHP-gelden * OZB - indexering * OZB - doorwerking NJN * Dividend Stedin
378.000 293.145 103.757 120.000
0 293.145 103.757 165.000
0 293.145 103.757 250.000
0 293.145 103.757 250.000
TOTAAL
-341.146
-2.416.672
-1.555.639
-1.174.008
Taakstelling begroting 2025 ev (nog in te vullen)
341.146
p.m.
p.m.
p.m.
0
-2.416.672
-1.555.639
-1.174.008
Saldo Perspectiefnota 2025-2028 Meicirculaire 2024
TOTAAL
Na het opstellen van de perspectiefnota 2025-2028 is nog een aantal onderwerpen nader tegen het licht gehouden. Deze worden hieronder nader toegelicht. Actualisering investeringsplan en financiering Op basis van de actualisering van de investeringen zijn de kapitaallasten herrekend. Tevens is de liquiditeitsplanning geactualiseerd en daarmee ook de benodigde externe financiering. In 2025 en 2028 leidt dit tot een voordeel. De jaren 2026 en 2027 leveren een nadeel op. SVHW In de begroting 2025 van SVHW was met name rekening gehouden met extra kosten voor de bezwaren van de zogenaamde no-cure-no-pay bureau's. Zowel acties vanuit SVHW om meer zelf bezwaar
Programmabegroting 2025-2028
6
te maken, maar ook maatregelen op rijksniveau laten zien dat deze bezwaren afnemen. Daarmee nemen ook de lasten af en dit leidt tot een bijstelling van onze bijdrage. Veiligheidsregio De bijdragen van de gemeenten is gekoppeld aan het cluster veiligheid in de algemene uitkering. Daarbij neemt ons aandeel met 0,1% toe wat leidt tot een hogere bijdrage van ca € 60.000. Factoren die daarbij van belang zijn onder meer het aantal inwoners en het aantal woningen. Daarnaast is op basis van de begroting 2025 een extra bijdrage nodig van ca. € 100.000. De verantwoording en verwerking hiervan heeft plaatsgevonden via de Najaarsnota 2024 Investering geluidsinstallatie De geluidsinstallatie is reeds een aantal jaren in gebruik en is aan vervanging toe. In de investeringsplanning was hier nog geen rekening mee gehouden. Met een vervanging in 2025 zal dat tot kapitaallasten vanaf 2026 leiden. Vrijval IHP-gelden Bij de Perspectiefnota 2025-2028 is vanaf 2025 structureel € 378.000 beschikbaar gesteld voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP), hetgeen voortkomt uit de prioritering van de grote projecten. De middelen zijn beschikbaar voor de scholenbouw aan de Pietersweer. Volgens onze financiële verordening schrijven we pas af op investeringen een jaar nadat de investering is gerealiseerd.
Uitgaande van een realisatie in 2025, zijn de middelen structureel vanaf 2026 benodigd in plaats vanaf 2025. Dit levert een incidenteel voordeel op voor 2025. OZB-indexering De OZB tarieven worden jaarlijks in de raadsvergadering van december vastgesteld. Jaarlijks indexeren wij de tarieven. In de begroting hielden wij tot nu toe nog geen rekening met het besluit indexering voor het komende jaar. Dit omdat wij normaliter de besluitvorming in december afwachten. Hierdoor werd de raming pas verhoogd bij het eerstvolgende P&C-product (Perspectiefnota/voorjaarsnota). Vooruitlopend op de besluitvorming in december houden we in deze begroting rekening met de indexering van de OZB tarieven. Voor 2025 is de indexering 5,8% (3,8% regulier en 2%). Het laatste percentage omdat we in 2024 de tarieven 2% lager hebben vastgesteld dan het CBS indexcijfer van 10%) OZB – doorwerking najaarsnota 2024 De OZB opbrengsten worden bij de najaarsnota bijgesteld op basis van de verwachte uitkomsten over het lopende jaar. Deze bijstelling heeft een structureel karakter. De opbrengsten in de begroting 2025 zijn gebaseerd op de verwachte opbrengsten van het voorgaande jaar. Via de perspectiefnota (voorjaarsnotadeel) wordt dan het inflatiepercentage doorgerekend. Dit omdat pas bij de vaststelling van de tarieven (raad in december) de tarieven en indirect daarmee het inflatiepercentage worden vastgesteld.
Bij het opstellen van de najaarsnota beschikken we over de werkelijk opgelegde aanslagen en de effecten van de bezwaarschriften over het eerste halfjaar. Op basis van deze laatste informatie stellen we de ramingen bij. Een deel van de bijstellingen hangt overigens samen met de effecten van nieuwbouw, de zogenaamde areaaluitbreiding. Naar gelang er meer woningen worden gebouwd en opgeleverd maakt dit een groter deel uit van de opbrengsten. Uit een analyse van de opbrengsten woningen 2024 blijkt dat van woningen die in 2024 zijn opgeleverd de OZB-opbrengst ca.€ 104.000 bedraagt. Dividend Stedin Stedin is terughoudend met het delen van dividendprognoses. Dit heeft te maken met het lastig voorspelbare karakter van het jaarlijks resultaat, onder meer veroorzaakt door: de veelheid aan investeringen die zij doen, de onzekerheden en ontwikkelingen van de energieprijzen, de verwachte impact van toekomstige politieke besluitvorming, de onzekerheden met betrekking tot de gereguleerde tarieven en het wisselende tempo van de energietransitie. Desondanks heeft Stedin, vooral gelet op de financiele positie van de deelnemende gemeenten, een eenmalig zogenaamde guidance afgegeven, met hierin verwachte toekomstige dividend opbrengsten. Gelet op de dividendopbrengsten in de afgelopen jaren stellen we voor om in onze begroting de verwachte dividendopbrengsten op te nemen.
Programmabegroting 2025-2028
7
Totaal overzicht van de lasten en baten in 2025 De verwachte totale lasten en baten bedragen in 2025 € 59.186.000 respectievelijk € 59.186.000. Hieronder is in zowel tabel- als grafiekvorm een specificatie van de lasten en baten gemaakt ingedeeld naar kosten- en batensoorten. Lasten
Programma 1 Dienstverlening en bestuur 2 Leefomgeving en veiligheid 3 Vitaal en sociaal 4 Ruimte en economie 5 Bedrijfsvoering en Algemene Dekkingsmiddelen
Begroot
Subsidies en Apparaats- Verbonden overdrach- Rente en kosten partijen ten afschrijving Materieel
Bijdragen aan reserves
Totaal lasten
2.262 3.648 2.695 1.562 4.013
871 2.478 18.815 45 2.880
169 100 2.135 27 30
3 1.085 642 4 847
790 5.310 2.983 5.524 -892
0 757 149 0 253
4.096 13.379 27.419 7.162 7.132
14.180
25.089
2.462
2.582
13.714
1.159
59.186
Specificatie lasten (x 1.000)
Programmabegroting 2025-2028
8
Baten
Rijksbijdragen
Programma
Lokale GrondOverige heffingen exploitatie inkomsten
Bijdragen uit reserves
Totaal baten
1 Dienstverlening en bestuur 2 Leefomgeving en veiligheid 3 Vitaal en sociaal 4 Ruimte en economie Beg5 Bedrijfsvoering en Algemene Dekkingsmiddelen
0 0 4.418 0 35.521
344 4.983 1 447 5.441
0 0 0 4.691 0
2 543 970 240 791
0 500 212 20 62
346 6.026 5.601 5.398 41.816
roo
39.939
11.216
4.691
2.545
795
59.186
Specificatie baten (x 1.000)
Programmabegroting 2025-2028
9
1.5
Aanvullende ontwikkelingen
Door de wereldwijde ontwikkelingen zijn de prijzen en de lonen in de afgelopen jaren sterk gestegen. In deze en voorgaande begrotingen is daar al rekening mee gehouden, maar blijft het effect in meerdere opzichten moeilijk in te schatten. Er zijn echter aanvullende ontwikkelingen die mogelijk leiden tot extra uitgaven. Hieronder volgt een nadere toelichting. CAO ambtenaren De huidige CAO heeft een looptijd tot en met 31 maart 2025. In de begroting 2025 hebben wij rekening gehouden met een stijging van 4%. De onderhandelingen over een nieuwe CAO zullen in de komende periode starten. Een hogere stijging is van directe invloed op onze begroting Ter indicatie: een verhoging van 1% leidt tot een stijging van de salariskosten met circa € 100.000. Loon- en prijsontwikkelingen bij Gemeenschappelijke Regelingen In de begroting 2025 hebben wij rekening gehouden met de vastgestelde bijdragen volgens de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen waarin wij deelnemen. Evenals voor onze eigen gemeente geldt voor de GR-en dat sprake is van loon- en prijsontwikkelingen, die van invloed zijn op de bijdragen van de deelnemers. De begrotingen 2025 van de GR-en zijn in het voorjaar van 2024 opgesteld en aangeboden. Ontwikkelingen na die tijd die van invloed zijn op onze begroting is geen rekening gehouden en zal e.e.a. moeten blijken uit de tussentijdse rapportages van de GR-en.
Op dat moment kan ook de financiële vertaling naar onze begroting plaats vinden.
Programmabegroting 2025-2028
10
DEEL 1 BELEIDSBEGROTING
Programmabegroting 2025-2028
11
Programmabegroting 2025-2028
12
PROGRAMMAPLAN
Programmabegroting 2025-2028
13
Programmabegroting 2025-2028
14
1.6
Beleidsthema's
Programmabegroting 2025-2028
15
Een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners Onderwerpen De belangrijkste onderwerpen in het Coalitieakkoord 2022-2026 zijn: • Welzijn en zorg – lokaal dichtbij en landelijk lef • Vluchtelingen en statushouders • Bouwen, wonen en projecten • Leefbaarheid – fijn & veilig wonen • Centrumvisie, horeca en evenementen – levendig & passend • Sport en verenigingsleven • Cultuur & cultuurhistorie • Groen en gezond • Begraafplaatsen • Riolering en watergangen • Een duurzame gemeente • Economie en onderwijs • Bereikbaarheid Doelstellingen coalitieakkoord Onze gemeente moet een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners zijn. Als gemeentebestuur vertegenwoordigen we alle inwoners van Hardinxveld-Giessendam. Tegelijkertijd zien we zowel landelijk als lokaal dat lang niet iedereen zich betrokken of vertegenwoordigd voelt. Wij zetten ons in voor onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners. Al realiseren we ons dat we niet altijd pasklare antwoorden of oplossingen voorhanden hebben en dat er verschillen (mogen) zijn in de samenleving. Wij werken vanuit vertrouwen en gaan uit van gelijke behandeling voor iedereen.
Onze doelstellingen zijn: • Inzetten op preventie • Lokaal wat nodig is en uitgaan van eigen kracht van inwoners • Faciliteren van woningbouwopgaven en bouwen naar behoeften en inwoners • Veilige en prettige woonomgeving • Stimulering van economische ontwikkelingen en initiatieven • Actieve rol van verenigingen in (samen) sporten en/of muziek • Inzet op (kleinschalige) recreatie
Welzijn & zorg – lokaal dichtbij en landelijk lef We houden de zorg beschikbaar voor inwoners die dit echt nodig hebben. We voorkomen dat (zwaardere) hulp aan inwoners noodzakelijk wordt. Opgaven voor 2025 • We starten met een pilot indicatievrije vervangende mantelzorg aan huis. • We stellen lokaal suïcidepreventiebeleid op. In Hardinxveld-Giessendam is het prettig leven voor alle inwoners, van jong tot oud en van kwetsbaar tot gezond. Iedereen doet naar zijn of haar eigen kunnen mee. Opgaven voor 2025 • We ontwikkelen het sociaal team door in lijn met de Hervormingsagenda, en geven hier uitvoering aan door onder andere de pilot VOIT (Veilig Opgroeien Is Teamwork) 2.0.
Programmabegroting 2025-2028
16
Vluchtelingen & statushouders We voldoen aan de taakstelling, zoals deze door de landelijke overheid bij onze gemeente wordt neergelegd. De opvang die we bieden, past bij de schaal van Hardinxveld-Giessendam. We hebben en houden oog voor de draagkracht van de samenleving. Opgaven voor 2025 • We verzorgen de huisvesting en bijkomende zaken voor vluchtelingen en statushouders.
Bouwen, wonen & projecten We blijven bouwen op een organische manier, naar behoefte en vooral voor onze inwoners. Dit conform de Lokale Paragraaf Bouwen. Opgaven voor 2025 • We implementeren (toezicht en handhaving) de wet Betaalbare Huur, waarmee geborgd wordt dat de huurprijs past bij de kwaliteit van de woning. • We stellen woonwagenbeleid op als onderdeel van ons woonbeleid, inclusief een haalbaarheidsonderzoek naar de uitbreiding van het huidige woonwagencentrum. • We voeren een woon-zorganalyse uit en stellen naar aanleiding hiervan woonbeleid op, waarin de zorganalyse is meegenomen. • We gaan verder met de planontwikkeling om tot nieuwbouw van de Ichtus en Driemaster te komen. Omgevingswet/Omgevingsvisie • We stellen een concept Omgevingsvisie op die ter vaststelling voorgelegd wordt aan de gemeenteraad. Meerjarenprogramma Grondzaken (MPG) • We geven uitvoering aan de projecten die onderdeel zijn van het Meerjarenprogramma Grondzaken. Onderhoud gemeentelijke gebouwen • We actualiseren het Beheersplan en het Uitvoeringsprogramma Gebouwen (Gemeentelijk Vastgoed).
Leefbaarheid – fijn & veilig wonen In Hardinxveld-Giessendam is het veilig wonen en opgroeien. Met elkaar zijn we ervoor verantwoordelijk om dat zo te houden. We hebben respect voor elkaar en geven elkaar de ruimte. Tegelijkertijd kijken we naar elkaar om en bezorgen we elkaar geen overlast. Opgaven voor 2025 • We zetten de samenwerking met diverse stakeholders voort om te verkennen of Mentiek als netwerkorganisatie de juiste vorm is om uitvoering te geven aan het Integraal Zorgakkoord. • We evalueren de pilot 'Jongerenwerker' en stellen naar aanleiding hiervan een adviesrapport op. • We organiseren, in combinatie met een gemeentedag, een veiligheidsdag voor inwoners. • We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsplan (ILVP) met accenten op de onderwerpen: Ondermijning, Weerbaar Bestuur en Integriteit.
Centrumvisie, horeca en evenementen – levendig & passend We zetten in op een levendig centrum, dat passend is bij de gemeente Hardinxveld-Giessendam. Opgaven voor 2025 • We leggen, na de nog vast te stellen Centrumvisie, een voorstel aan de gemeenteraad voor waarin het gemeentelijk aandeel voor de uitvoering wordt opgenomen.
Programmabegroting 2025-2028
17
Sport en verenigingsleven We zetten in op gezonde inspanning en ontspanning. Verenigingen spelen hier een actieve rol in. Samen sporten of muziek maken is belangrijk voor verbindingen in onze gemeenschap. Opgaven voor 2025 • We ondersteunen sportverenigingen, realiseren de doelen uit het sportakkoord, en betrekken inwoners van Hardinxveld-Giessendam bij sport- en beweegactiviteiten.
Cultuur & cultuurhistorie Cultuur levert een bijdrage aan leefbaarheid. Door krachten te bundelen, cultuurparticipatie te versterken, cultuur, samenleving en onderwijs te verbinden en het erfgoed beter zichtbaar te maken. Opgaven voor 2025 • We stellen een plan van aanpak op om per 2026 te voldoen aan de normering vanuit het Rijk voor een toekomstgerichte bibliotheekvoorziening. • We sluiten vanaf 2025 voor 4 jaar aan bij de landelijke regeling Cultuureducatie Met Kwaliteit (CMK): door de regeling en cultuurcoach worden het onderwijs en de culturele instellingen ondersteund bij het geven van cultuuronderwijs.
Groen & gezond We zetten in op een groene en levendige omgeving, waarin het prettig verblijven en recreëren is. Opgaven voor 2025 • We realiseren de laatste fase van de in- en uitbreiding van de begraafplaats aan de Spindermolen. • We herzien het bomenbeleidsplan. • We herzien het speelruimteplan. • We werken het groenbeleidsplan verder uit door nader te onderzoeken hoe het aansluit bij de groenblauwe impuls, en we stellen een plan voor natuurvriendelijke oevers op.
Een duurzame gemeente We zetten haalbaar en betaalbaar in op een duurzame gemeente. Uitgangspunt is dat inwoners, ondernemers en de gemeente zoveel mogelijk in hun eigen energiegebruik kunnen voorzien. Opgaven voor 2025 • We starten samen met het bedrijfsleven projecten op die leiden tot maximale benutting van de beschikbare netcapaciteit. • We actualiseren zowel de Lokale Adaptatie Strategie op basis van lokale en regionale risico dialogen, en dragen bij aan de regionale samenwerking binnen de Regionale Adaptatie Strategie. • We geven uitvoering aan het programma Meerjarige Collectieve Ondersteuning, waarin regionaal verband en met een lokaal karakter ondersteuning aan inwoners wordt gegeven bij het verduurzamen van hun woning. • We geven in regionaal verband uitvoering aan een pilot gericht op duurzame mobiliteit in het kader van het Schone Lucht Akkoord. • We voeren een haalbaarheidsstudie uit ten behoeve van een warmtenet in de wijk De Peulen. • We zetten ook in 2025 volop in op communicatie en participatie rondom duurzaamheid, met een focus op het verder ontwikkelen van de campagne Deel de Warmte en het traject Buurkracht. • We geven in het kader van de Lokale Adaptatie Strategie uitvoering aan de actie Tegelwippen, waarbij inwoners en ondernemers gestimuleerd worden verharding in te ruilen voor 'groen'.
Programmabegroting 2025-2028
18
Economie en onderwijs We verbinden het bedrijfsleven met het onderwijs. De triple helix van onderwijs, ondernemingen en overheid geven we ook lokaal verder vorm. Als gemeente vervullen we een faciliterende rol in de vormgeving van (voor- en vroegschoolse) educatie en talentontwikkeling. Opgaven voor 2025 • We stellen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op. • We leggen op basis van een evaluatie vanuit het bestuur van het ondernemersfonds een besluit over het vervolg van het ondernemersfonds aan de gemeenteraad voor. • We prioriteren de beschreven ambities en acties die voortvloeien uit de Economische Visie en rapporteren de voortgang aan de gemeenteraad.
Bereikbaarheid We zetten in op een goed bereikbare en verkeersveilige leefomgeving. Opgaven voor 2025 • We stellen beleid op ten behoeve van gehandicaptenparkeren met beleidsregels voor zowel algemene gehandicaptenparkeerplaatsen als die op kenteken. • We stellen fietsbeleid op in navolging op het mobiliteitsplan van 2023. • We herzien de wegsleepverordening. • We actualiseren het Beheersplan en het Uitvoeringsprogramma Kunstwerken. • We actualiseren het Beheersplan en het Uitvoeringsprogramma Wegen.
Bedragen x € 1.000
Beleidsrogramma 1 Een fijne en veilige woonomgeving voor de inwoners 020 Integrale veiligheid 025 Waterkering en afwatering 030 Wegen, straten en pleinen 035 Haven 040 Veerdienst 045 Economie 050 Weekmarkt 060 Onderwijs 065 Onderwijs algemeen 070 Huisvesting onderwijs 075 Bibliotheek 080 Kunst en cultuur 085 Sport 095 Openbaar groen 100 Sociaal Domein 105 Sociaal Domein 110 Volksgezondheid 115 Peuterspeelzalen/Kinderopvang 125 Huisvesting maatschappelijk 135 Milieu 136 Duurzaamheid 140 Reiniging 145 Riolering 150 Begraven en lijkbezorging 155 Grondexploitatie 160 Omgevingszaken 165 Ruimtelijke ontwikkeling 170 Volkshuisvesting 180 Openbaar groen 220 Bedrijfsvoering Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Programmabegroting 2025-2028
Jaarrekening 2023 Lasten Baten -4.617 4.384 -342 0 -2.491 209 -48 32 -147 0 -522 0 -36 34 -81 0 -807 242 -819 260 -89 68 -56 0 -2.521 973 -186 13 -4.569 3.215 -17.155 1.022 -112 0 -133 2 -29 44 -632 0 -1.176 1 -482 284 -2.328 2.568 -1.162 1.623 -2.701 2.876 -775 311 -1.784 510 -82 1 -470 362 -223 0 -46.577 19.035 -2.384 3.567 -48.962 22.602
Begroting 2024
Saldo Lasten Baten -233 -2.354 9 -342 -501 0 -2.282 -2.508 138 -16 -52 34 -147 -147 0 -522 -553 0 -2 -38 38 -81 -71 0 -565 -848 88 -559 -627 48 -21 -24 50 -56 -134 0 -1.548 -2.281 848 -174 -190 10 -1.355 -5.039 3.580 -16.133 -17.657 684 -112 -5 0 -131 -157 1 15 -88 39 -632 -607 0 -1.175 -1.184 1 -197 -1.138 753 241 -2.571 2.834 461 -1.094 1.632 175 -5.326 5.326 -464 -953 355 -1.274 -643 113 -81 -230 1 -108 -494 391 -223 -276 0 -27.542 -47.792 16.973 1.182 -1.057 1.174 -26.360 -48.849 18.148
Begroting 2025
Saldo Lasten Baten -2.345 -2.639 9 -501 -100 0 -2.370 -2.777 120 -18 -55 34 -147 -154 0 -553 -596 0 0 -42 38 -71 -71 0 -760 -876 88 -579 -677 48 26 -24 50 -133 -66 0 -1.433 -2.189 848 -181 -117 10 -1.459 -5.018 3.620 -16.973 -18.067 684 -5 -5 0 -156 -119 1 -49 -41 39 -607 -605 0 -1.183 -501 0 -385 -2.541 3.049 263 -1.389 1.923 538 -560 391 0 -4.691 4.691 -598 -1.044 415 -530 -488 113 -229 -297 1 -103 -1.300 1 -276 -421 0 -30.819 -47.469 16.172 117 -906 732 -30.701 -48.375 16.905
Saldo -2.630 -100 -2.657 -21 -154 -596 -4 -71 -788 -629 26 -66 -1.340 -107 -1.398 -17.383 -5 -118 -2 -605 -501 508 534 -169 0 -629 -375 -296 -1.299 -421 -31.296 -174 -31.470
Meerjarenbegroting 2026 Saldo -2.630 -101 -2.980 -21 -153 -596 -4 -71 -771 -1.080 26 -66 -1.355 -117 -1.348 -17.400 -5 -119 -2 -590 -501 507 520 -210 0 -668 -375 -276 -1.318 -603 -32.305 -115 -32.420
2027 Saldo -2.630 -87 -3.012 -21 -153 -596 -4 -71 -771 -1.088 26 -66 -1.366 -123 -1.187 -17.488 -5 -119 -2 -570 -521 506 550 -210 0 -539 -375 -275 -1.319 -596 -32.109 -93 -32.202
2028 Saldo -2.630 -85 -3.021 -21 -153 -596 -4 -71 -771 -1.096 26 -66 -1.331 -129 -1.034 -17.594 -5 -119 -2 -570 -521 506 525 -211 0 -539 -375 -275 -1.318 -597 -32.075 -71 -32.146
19
Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners Onderwerpen De belangrijkste onderwerpen in Coalitieakkoord 2022-2026 zijn: • Mensen boven regels • Samenwerking bestuur en organisatie • Organisatieontwikkeling Doelstellingen coalitieakkoord Onze gemeente wil een dienstbare organisatie zijn en in contact met haar inwoners. We zijn in verbinding met onze inwoners. Als dienstbare overheid maken we immers onderdeel uit van een netwerksamenleving. Wij willen een kwaliteitsslag maken door onze dienstverlening centraal te stellen in het contact met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. We werken vanuit gastvrijheid. Zo weten onze inwoners waar zij aan toe zijn. • De inwoner staat centraal • Koersbepaling voorafgaand aan besluitvorming • Organisatieontwikkeling: een dienstbare netwerkorganisatie
Contact met de inwoners Contact is het uitgangspunt, zowel direct als digitaal. We werken van buiten naar binnen en benutten de kracht van de samenleving.
Dienstverlening/Gemeentelijke organisatie Opgaven voor 2025 • We implementeren de Wet Open Overheid binnen de gemeentelijke organisatie. Bedragen x € 1.000
Beleidsprogramma 2 Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners 000 College en bestuurlijke ondersteuning 010 Burgerzaken Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Programmabegroting 2025-2028
Jaarrekening 2023 Lasten Baten -1.185 0 -745 213 -1.929 213 0 0 -1.929 213
Begroting 2024
Saldo Lasten Baten -1.185 -1.566 0 -531 -757 282 -1.716 -2.324 282 0 0 0 -1.716 -2.324 282
Begroting 2025
Saldo Lasten Baten -1.566 -1.609 0 -475 -850 346 -2.041 -2.459 346 0 0 0 -2.041 -2.459 346
Saldo -1.609 -504 -2.113 0 -2.113
Meerjarenbegroting 2026 Saldo -1.439 -484 -1.923 0 -1.923
2027 Saldo -1.432 -475 -1.907 0 -1.907
2028 Saldo -1.432 -484 -1.916 0 -1.916
20
Regionale samenwerking & participatie Onderwerpen De belangrijkste onderwerpen in Coalitieakkoord 2022-2026 zijn: • Regionale samenwerking • Bestuursstijl • Participatie Doelstellingen coalitieakkoord Onze gemeente werkt regionaal samen om onze lokale gemeenschap te versterken en te verbeteren. Ons uitgangspunt is en blijft dat regionale samenwerking waarde toevoegt aan Hardinxveld-Giessendam: we doen lokaal wat kan en regionaal wat moet. Daarnaast zetten we ons in om vorm te geven aan participatie, waarbij we blijven leren en benutten de kennis van buiten. Projecten, opdrachten en processen
Regionale samenwerking en participatie Wij werken regionaal samen om onze lokale gemeenschap te versterken en te verbeteren. Opgaven voor 2025 • We stellen de Ruimtelijke Strategie Drechtsteden vast.
Bedragen x € 1.000
Beleidsprogramma 3 Regionale samenwerking & participatie
000 College en bestuurlijke ondersteuning 005 Raad en Raadsondersteuning Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Programmabegroting 2025-2028
Jaarrekening 2023 Lasten Baten -678 1 -769 0 -1.447 1 0 5 -1.447 6
Begroting 2024
Saldo Lasten Baten -677 -871 0 -769 -721 0 -1.446 -1.592 0 5 0 0 -1.441 -1.592 0
Begroting 2025
Saldo Lasten Baten -871 -871 0 -721 -766 0 -1.592 -1.637 0 0 0 0 -1.592 -1.637 0
Saldo -871 -766 -1.637 0 -1.637
Meerjarenbegroting 2026 Saldo -871 -766 -1.637 0 -1.637
2027 Saldo -871 -766 -1.637 0 -1.637
2028 Saldo -871 -766 -1.637 -1.637
21
De portemonnee van de gemeente Onderwerpen De belangrijkste onderwerpen in Coalitieakkoord 2022-2026 zijn: • Financieel evenwicht • Verbonden partijen • Belastingdruk overstijgt landelijke trend niet Doelstellingen coalitieakkoord We spannen ons in om de kosten beheersbaar te houden, zonder dat de zorgverlening aan inwoners onder druk komt te staan. • Integrale afweging bij besluitvorming • Beheerste ontwikkelingen lokale lasten
Financieel evenwicht We zetten ons in om de begroting ieder jaar sluitend te krijgen, waarbij de kosten beheersbaar blijven zonder dat de dienstverlening aan de inwoners onder druk komt te staan. Opgaven voor 2025 Doorontwikkeling P&C-producten • Het bewaken van het financiële evenwicht krijgt een plek in de doorontwikkeling van de P&C-cyclus en de bestuursopdracht sluitende meerjarenbegroting. Dit maakt dus onderdeel uit van de reguliere processen/werkzaamheden. Voor 2025 zijn er daarom geen specifieke beleidsdoelen/opgaven geformuleerd. Samen verder • We gebruiken 2025 als transitiejaar om de doorontwikkeling van de organisatie op basis van de aanbevelingen van het rapport van Deloitte/DeReeder te implementeren. • We dragen bij aan het opstellen van de gemeentelijke Toekomstvisie waarin de gemeenteraad vastlegt wat het toekomstig profiel van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is. Bedragen x € 1.000
Beleidsrogramma 4 De portemonee van de gemeente
055 Beleggingen 185 Belastingen 190 Beleggingen 205 Algemene baten en lasten 210 Uitkering gemeentefonds 215 Kapitaallasten 220 Bedrijfsvoering Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
Programmabegroting 2025-2028
Jaarrekening 2023 Lasten Baten -2 57 -547 4.684 0 78 91 4 0 31.753 -46 23 -5.641 192 -6.146 36.790 -96 374 -6.242 37.164
Begroting 2024
Saldo Lasten Baten 55 -14 207 4.137 -432 5.099 78 0 72 95 144 333 31.753 0 34.112 -23 -246 9 -5.450 -5.526 27 30.644 -6.076 39.859 278 -262 183 30.922 -6.337 40.042
Begroting 2025
Saldo Lasten Baten 193 -5 120 4.667 -475 5.496 71 -1 72 477 -250 632 34.112 0 35.521 -237 7 6 -5.499 -5.740 27 33.783 -6.462 41.873 -79 -253 62 33.704 -6.715 41.936
Saldo 115 5.021 71 382 35.521 13 -5.713 35.411 -191 35.220
Meerjarenbegroting 2026 Saldo 160 5.021 71 47 34.093 -55 -5.742 33.596 -33 33.563
2027 Saldo 245 5.021 71 40 34.501 -47 -5.611 34.221 -31 34.190
2028 Saldo 245 5.021 71 -11 34.810 24 -5.606 34.555 -30 34.525
22
1.7
Algemene Dekkingsmiddelen
Kosten en opbrengsten die niet direct tot één van de vorengaande programma’s behoren vallen onder de noemer ‘algemene dekkingsmiddelen’. De algemene dekkingsmiddelen zijn: 1. Lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is De lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is zijn heffingen waarvan er geen duidelijke relatie is tussen de gemeentelijke dienstverlening en de belasting. Voorbeelden zijn de onroerend zaakbelastingen (OZB) en de hondenbelasting. Overigens zijn de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voorbeelden van lokale heffingen waarvan de besteding wel is gebonden. Dergelijke heffingen worden op de desbetreffende programma’s verantwoord. Voor verdere informatie wordt u verwezen naar de paragraaf ‘Lokale heffingen’. 2. Algemene uitkering uit het gemeentefonds De algemene uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor onze gemeente. Twee factoren bepalen de uitkering aan een gemeente: 1. De nieuwe financieringssystematiek is vervroegd van 2027 naar 2024. Het betekent dat de ontwikkeling van het accres voortaan gekoppeld wordt aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De nieuwe financieringssystematiek is in de plaats gekomen van de oude trap-op-trap-af-systematiek. Het prijsdeel bpp is op basis van het geraamde prijspeil bbp van het lopende jaar, zoals geraamd met het Centraal Economisch Plan in het voorjaar.
Het prijsacress moet prijsstijgingen van de inkoop opvangen en het deel van het stijgen van de lonen voor koopkrachtbehoud, onder andere door inflatie . Het volumedeel bbp is op basis van het historisch gemiddelde van de gerealiseerde volumegroei bbp gebaseerd op een 8jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. Hoewel de nieuwe financieringssystematiek stabiliteit kan brengen, schiet ze tekort om de groei van de uitgaven voor zorgkosten door vergrijzing en infrastructuur (uitbreiding, vernieuwing, renovatie, onderhoud en beheer) op te vangen. Dit staat los van de hierboven beschreven ‘technische’ kant van de systematiek. 2. Het aandeel van een gemeente in de totale omvang van het gemeentefonds hangt af van zogenaamde “verdeelmaatstaven”. Het aantal inwoners is zo een verdeelmaatstaf. Hoe meer inwoners een gemeente heeft, des te groter het aandeel in het totaal. Er zijn circa vijftig verdeelmaatstaven 3. Dividend Hiertoe behoren de aandelen en daaraan verbonden dividenden die niet tot één van de vorengaande programma’s behoren. Voor onze gemeente zijn dat de aandelen en de daaraan verbonden dividenduitkering van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). 4.
Saldo van de financieringsfunctie Het saldo van de financieringsfunctie wordt veroorzaakt door het verschil in de verwachte rentekosten en het percentage dat is gebruikt om de rentekosten aan de programma’s door te berekenen. Volgens de notitie rente 2023 van de commissie BBV mag dit verschil maximaal 0,5% bedragen. 5. Overige algemene dekkingsmiddelen De overige dekkingsmiddelen bestaan normaliter hoofdzakelijk uit de baten en lasten die betrekking hebben op de waardering van onroerende zaken in het kader van de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). Hieronder vallen overigens niet de opbrengsten van de onroerend zaakbelastingen (OZB) en ook niet de lasten die zijn gemoeid met de heffing en invordering daarvan. Deze worden verantwoord bij de lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is. Om in te spelen op de stijging van de prijzen en lonen zijn bij de algemene dekkingsmiddelen in deze begroting hiervoor middelen gereserveerd (zie hiervoor ook de toelichting bij het onderdeel "Financiering en Algemene Dekkingsmiddelen" van de financiële begroting paragraaf 2.1). Bij de perspectiefnota (voorjaarsnota) en de najaarsnota wordt bekeken in hoeverre aanspraak op deze bedragen nodig is.
Programmabegroting 2025-2028
23
Onderstaande tabel bevat het overzicht van algemene dekkingsmiddelen (bedragen x € 1.000): bedragen x € 1.000
Omschrijving Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds Dividend Saldo van de financieringsfunctie Overige dekkingsmiddelen Totaal
2025
2026
2027
2028
5.441 35.521 72 13 -39 41.008
5.441 34.093 72 -55 -374 39.177
5.441 34.501 72 -47 -381 39.586
5.441 34.810 72 24 -431 39.916
Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is Dit betreffen de onroerende zaakbelastingen en de hondenbelasting, welke op het programma Financiering en Algemene Dekkingsmiddelen worden verantwoord. Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds De uitkomsten van de doorrekening van de meicirculaire 2024 zijn in de budgetten verwerkt. Dividend Het hierboven genoemde dividend betreft de dividenden van de Bank Nederlandse Gemeenten.
Programmabegroting 2025-2028
24
1.8
Onvoorzien
In de primitieve begroting is onder financiering en algemene dekkingsmiddelen een post voor onvoorziene uitgaven opgenomen € 25.000. bedragen x € 1.000
Nr. Begrotingswijziging / onderwerp 0 Primitieve begroting Begrotingswijziging(en) Saldo post onvoorzien
Programmabegroting 2025-2028
Datum
2025 25
25
2026
2027
2028
25
25
25
25
25
25
25
1.9
Wet Open Overheid (WOO)
Algemeen Op 26 januari 2021 heeft de Tweede Kamer de (Wijzigingswet) Wet open overheid (WOO) aangenomen. Het betreft een initiatiefwet uit de Tweede Kamer die beoogt de gehele overheid transparanter en toegankelijker te maken. Kaders Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid in werking getreden. De Wet openbaarheid van bestuur (WOB) is hierbij ingetrokken. Het grote verschil tussen de WOO en de WOB betreft de actieve openbaarmaking van overheidsinformatie. De WOO kent voor overheden de verplichting om bepaalde categorieën informatie uit eigen beweging openbaar te maken. Voor passieve openbaarmaking (openbaarmaking op verzoek) volgt de WOO vrijwel geheel de WOB. Middelen Voor de implementatie en de uitvoering van de WOO heeft het rijk zowel incidentele als structurele middelen beschikbaar gesteld. Op dit moment ontbreekt informatie van het ministerie en leveranciers over alle kosten die samenhangen met de implementatie van de WOO. In ieder geval zullen er kosten gemaakt worden voor het inventariseren, aanpassen en inrichten van processen voor onder andere actieve openbaarmaking. Daarnaast zijn er kosten voor automatisering, waaronder bedrijfsapplicaties, metadata, documentsjablonen aanpassen en anonimiseringssoftware. Mogelijk worden er ook kosten gemaakt voor opleiding, communicatie en het inhuren van expertise en menskracht.
Door de bedragen die door het Rijk beschikbaar worden gesteld ook in 2025 en verder te bestemmen voor de WOO wordt zoveel mogelijk geborgd dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn.
Programmabegroting 2025-2028
26
PARAGRAFEN
Programmabegroting 2025-2028
27
1.9
Paragraaf Bedrijfsvoering
Voor de beleidsinhoudelijke aspecten voor wat betreft de bedrijfsvoering wordt verwezen naar het onderdeel "Dienstverlening: een dienstbare organisatie in contact met inwoners" van de beleidsbegroting.
1. Lasten en baten Bedragen x € 1.000
Bedrijfsvoering (kostenplaatsen)
Jaarrekening 2023 Lasten Baten Saldo
220 Bedrijfsvoering Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat
-5.865 -5.865 -96 -5.961
192 192 374 566
-5.673 -5.673 278 -5.395
Begroting 2024 Lasten Baten Saldo -5.803 -5.803 -562 -6.365
27 27 183 210
Begroting 2025 Lasten Baten Saldo
-5.776 -5.776 -379 -6.154
-6.161 -6.161 -253 -6.414
27 27 62 90
-6.133 -6.133 -191 -6.324
Meerjarenbegroting 2026 2027 2028 Saldo Saldo Saldo -6.345 -6.207 -6.203 -6.345 -6.207 -6.203 -33 -31 -30 -6.378 -6.238 -6.234
- = Nadelig / + = Voordelig
Specificatie lasten (x 1.000)
2. Beleidsindicatoren Nr. Indicator
Eenheid
Per
30 Formatie 31 Bezetting 32 Apparaatskosten 33 Externe inhuur
FTE FTE euro %
2025 2025 2023 2023
34 Overhead
%
2023
Programmabegroting 2025-2028
Waarden Hardinxveld- Gemeenten < Giessendam 25.000 inwoners 6,67 5,58 625 3,00 14,00
Bron
Beschrijving
Alle gemeenten Eigen begroting Eigen begroting Eigen begroting Eigen begroting Eigen begroting
Fte per 1.000 inwoners Fte per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten
28
1.10 Paragraaf Lokale Heffingen Algemeen De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op de heffingen waarvan de besteding zowel gebonden als ongebonden is. Voorbeelden van heffingen waarvan de besteding gebonden is, zijn o.a. de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Heffingen waarvan de besteding ongebonden is zijn o.a. de onroerend zaakbelasting en de hondenbelasting. Deze paragraaf bevat een uiteenzetting van de beleidsvoornemens voor de lokale heffingen, de gemeentelijke inkomsten voor zover deze uit de in Hardinxveld-Giessendam ingevoerde belastingen en retributies voortkomen, een overzicht op hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen, een aanduiding van de lokale lastendruk, een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid en een overzicht van de kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Beleidsvoornemens lokale heffingen De heffing en invordering van belastingen en retributies wordt door de GR SVHW (Gemeenschappelijke Regeling Samenwerkingsverband Vastgoed-informatie Heffing en Waardebepaling) verzorgd. Deze gemeenschappelijke regeling wikkelt ook aanvragen om kwijtschelding af. De heffing en invordering van de leges zoals o.a. de bouwleges wordt door de gemeente zelf verzorgd. In onze gemeente zijn buiten de algemene uitkering uit het gemeentefonds de onroerendzaakbelasting en de rioolheffing en afvalstoffenheffing de belangrijkste inkomsten.
De belastingtarieven zijn voor 2024 geïndexeerd. Met het vaststellen van de verordeningen in de raad van december 2024 zal ook de indexatie voor 2025 worden bepaald. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Op grond van artikel 219 van de gemeentewet worden in 2025 in Hardinxveld-Giessendam de volgende belastingen geheven:
Programmabegroting 2025-2028
29
bedragen x € 1.000
Omschrijving
Rekening 2023
Primitieve begroting 2024
Begroting 2025
Zuivere belastingen Onroerend zaakbelastingen eigenaren Onroerend zaakbelastingen gebruikers Hondenbelastingen Precariobelasting Bedrijfsinvesteringszone Subtotaal zuivere belastingen
3.810 846 86 9 0 4.751
3.609 779 87 24 70 4.569
4.442 905 94 24 0 5.465
Heffingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Containerrechten Subtotaal heffingen
2.390 1.622 0 4.012
2.459 1.629 0 4.088
2.879 1.676 0 4.555
Retributies Leges bouwvergunningen Leges burgerlijke stand Begrafenisrechten Havengelden Marktgelden Reclameopbrengsten Brandweerrechten Subtotaal retributies Overige pachten Overige leges en andere rechten Subtotaal incl overige retributies
315 128 362 32 28 38 0 903 55 67 1.025
361 139 391 32 31 25 0 978 59 1 1.039
421 179 391 67 31 25 0 1.114 60 1 1.175
TOTAAL lokale heffingen
9.788
9.694
11.194
Onroerende zaakbelastingen De (on)roerende zaakbelastingen zijn ondergebracht bij de GR SVHW. Het SVHW verzorgt niet alleen de oplegging en inning van de aanslagen maar houdt tevens de bestanden in verband met de wet WOZ up-to-date. Regelmatig vindt de afdracht van de ontvangen belastingbedragen aan de gemeente plaats. Bij het bepalen van het percentage wordt rekening gehouden met de waardeontwikkeling van de onroerende zaken, zodat per saldo de onroerende zaakbelastingen voor woningen niet meer stijgen dan de inflatie. Hondenbelasting Basis voor deze heffing vormt het bezit van een hond, waarbij voor het bezit van meerdere honden een progressief tarief van toepassing is. Evenals de onroerende zaakbelastingen verzorgt het SVHW de heffing, invordering en actualisering van de bestanden van de hondenbelasting voor ons. De controle is nog wel in handen van de gemeente en geschiedt door een jaarlijkse huis-aan-huis controle met daarnaast een hondenpenningcontrole op straat.
Programmabegroting 2025-2028
30
Precariobelasting Voor het hebben van materialen op (boven en onder) voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond wordt een bedrag geheven van de gebruikers van die grond. Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing wordt geheven ter dekking van de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval, waarbij uitgangspunt is dat dit kostendekkend gebeurt. Het SVHW verzorgt de heffing, invordering en actualisering van de bestanden voor ons. Het inzamelen en verwerken van het huisvuil wordt gedaan door de gemeenschappelijke regeling reinigingsdienst Waardlanden. Rioolheffing De rioolheffing is gerelateerd aan de hoeveelheid afgevoerd afvalwater en geldt uitsluitend ter dekking van de kosten voor de uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan. De oplegging, invordering en het bijhouden van het bestand wordt verzorgd door het SVHW. Leges In onze gemeente worden leges geheven op grond van de vigerende legesverordening. De tarieventabel wordt jaarlijks aangepast. De leges hebben onder andere betrekking op de Algemeen Plaatselijke Verordening, rij- en reisdocumenten, burgerlijke stand, wet Ruimtelijke Ordening en Milieuwetgeving. Begrafenisrechten Voor het begraven van stoffelijke overschotten op de begraafplaatsen in de gemeente heft de gemeente leges. Ook voor de aankoop van graven en het afkopen van het onderhoudsrecht wordt een tarief in rekening gebracht.
Havengelden De havengelden bestaan uit liggelden, kadegelden en walstroom. Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale lasten. De regels voor het toekennen worden bepaald door de rijksoverheid en staan in de Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. Gemeenten mogen hier in die zin van afwijken dat een lager inkomen wordt gehanteerd. De gemeente Hardinxveld-Giessendam hanteert de zogenaamde 100%-norm, hetgeen betekent dat inwoners van Hardinxveld-Giessendam met een inkomen op bijstandsniveau in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen zelf bepalen voor welke belastingen kwijtschelding wordt verleend. In de gemeente Hardinxveld-Giessendam kan kwijtschelding worden aangevraagd voor: • Afvalstoffenheffing • Rioolheffing • Hondenbelasting (alleen voor de eerste hond) De ontwikkeling van de kwijtscheldingen over de afgelopen jaren is als volgt: 2021 W 100.415
2022 W 133.107
2023 2024 2025 W B B 114.134 125.000 125.000
Toegekend
193
205
204
p.m.
Afgewezen
44
68
68
p.m.
p.m.
Totaal
237
273
272
p.m.
p.m.
Kwijtscheldingsbedragen in € Aantallen kwijtscheldingen
p.m.
De laatste jaren geeft een fluctuerend beeld van de kwijtscheldingen, waarbij een stijgende trend waarneembaar is het aantal kwijtscheldingsverzoeken. De oorzaak hiervan is deels gelegen in de gevolgen van de financieel economische crisis waarbij onder andere het aantal uitkeringsgerechtigden is toegenomen. Ook speelde Covid-19 hierbij een rol. Vanaf 2022 zien we vooralsnog een stabilisatie, waarbij op basis van de ervaringen aan kwijtscheldingsbedragen de raming vanaf 2024 is verhoogd. Programmabegroting 2025-2028
31
Heffingen woonlasten (lokale belastingdruk) Algemeen Tot de woonlasten worden gerekend de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze belastingen vormen het grootste deel van de opbrengst van de gemeentelijke heffingen. Overzicht tarieven
Soort heffing
2021
2022
2023
2024
0,1172%
0,1101%
0,1048%
0,1054%
0,2213% 0,1634% 0,3847%
0,2677% 0,2010% 0,4687%
0,2663% 0,1999% 0,4662%
0,2852% 0,2141% 0,4993%
Afvalstoffenheffing
309,00
319,00
332,00
322,00
Rioolheffing
237,00
217,00
204,00
206,50
Onroerende zaakbelasting Woningen – eigenarenheffing Niet- woningen -
Eigenarenheffing Gebruikerstarief Totaal niet-woningen
In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de woonlasten (voor meerpersoonshuishoudens) over de laatste vier jaren weergegeven: