Programma van Eisen sporthal De Wielewaal.pdf
Tekst van het document
Revitalisatie sporthal De Wielewaal Ruimtelijk-functioneel en Technisch Programma van Eisen
Opdrachtgever Gemeente Hardinxveld-Giessendam
Datum 5 januari 2026
Referentienummer 2250338
Auteur(s) Cristan Segers / Tijmen Bruil
│ Onderdeel van ICS Ruimteregiegroep BV
Inhoudsopgave 1.
De Wielewaal – Waar Sport, Onderwijs en Gemeenschap Samenkomen
5
2.
Inleiding
7
2.1
Participatie
8
2.2
Leeswijzer
8
3.
Uitgangspunten vanuit participatietraject
10
4.
Huisvestingsconcept
12
4.1
Bezetting van de sporthal na uitbreiding
12
4.2
Ruimte voor sporters
12
4.3
Huisvestingsconcept
13
4.3.1
Begane grond
14
4.3.2
Verdieping
18
4.3.3
Directe omgeving
20
5.
Het technisch Programma van Eisen
23
6.
Kaders
24
7.
8.
9.
6.1
Wettelijke eisen, richtlijnen en handleidingen
24
6.2
Overige kaders
24
Exploitatie, materiaalgebruik en onderhoud
26
7.1
Exploitatie
26
7.2
Materiaalgebruik en onderhoud
26
Bouwfysica
28
8.1
Thermisch comfort
28
8.2
Ventilatie- en luchtbeweging
29
8.3
Akoestiek en geluidshinder
29
8.4
Daglicht
30
8.5
Vocht
30
8.6
Luchtdichtheid
31
8.7
Brandveiligheid
31
Bouwkundig
33
De inhoud van deze uitgave is eigendom van ICS Adviseurs B.V. te Zwolle. Enkel de opdrachtgever waarmee ICS Adviseurs B.V. een overeenkomst is aangegaan, heeft een gebruiksrecht voor deze uitgave. De inhoud en omvang van dat gebruiksrecht zijn vastgelegd in de algemene voorwaarden van ICS Adviseurs B.V., gedeponeerd bij de Rechtbank Overijssel onder nummer 9/2021, dan wel in de overeenkomst zoals hiervoor bedoeld. Elk ander gebruik van deze uitgave, door opdrachtgever en of derden is uitgesloten, inhoudende dat niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, via internet, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ICS Adviseurs B.V.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
9.1
Fundering en bodemvoorziening
33
9.2
Hoofddraagconstructie en vloeren
33
9.3
Daken
34
9.4
Binnenwanden
34
9.5
Buitenwand-, binnenwand-, vloer- en dakopeningen
34
9.6
Trappen, hellingen, balustrades en leuningen
35
9.7
Zon- en lichtwering
36
9.8
Hang- en sluitwerk
36
9.9
Vloerafwerking
36
9.10 Wandafwerking (binnen- en buitenwand)
37
9.11 Plafondafwerking
38
9.12 Dakafwerking
39
10. Installatietechnisch
40
10.1 Algemeen
40
10.2 Aansluitingen
40
10.3 Energie opwekking
41
10.4 Koeling, verwarming en luchtbehandeling
41
10.5 Afvoeren
42
10.5.1
Vuilwaterafvoer
43
10.6 Water (warm en koud)
43
10.7 Installatieruimten, kanalisatie, schachten en kabelgoten
44
10.8 Verdeelinrichting
45
10.9 Meet- en regelinstallatie, gebouwbeheersysteem
46
10.10 Gebruikersaansluitingen en schakelmateriaal
47
10.11 Verlichting
47
10.12 Communicatie- en data installatie
48
10.12.1
Telefoon
49
10.12.2
Intercom
49
10.12.3
Geluidsinstallatie
49
10.12.4
Data (bekabeling, distributie, apparatuur)
49
10.13 Beveiligingsinstallatie
49
10.13.1
Aarding, potentiaalvereffening en bliksembeveiliging
49
10.13.2
Toegangscontrole
50
10.13.3
Inbraakinstallatie en cameraobservatie
50
10.13.4
Brandmeld- en ontruimingsinstallatie
50
10.13.5
Noodverlichting en vluchtwegaanduiding
50
10.13.6
Noodstroom/No break
50
10.13.7
Waakverlichting
50
2250338 | www.icsadviseurs.nl
10.13.8
Sociale alarmering (integraal toegankelijk)
10.14 Bouwkundige voorzieningen t.b.v. installaties
11. Terrein
50 51
52
11.1 Terreinafwerking
52
11.2 Beplanting en groen
52
11.3 Omheining en poorten
52
11.4 Gevelverlichting en terreinverlichting
52
11.5 Gevelreclame
52
11.6 CCTV
52
12. Vaste inrichting
53
12.1 Vaste inrichting
53
12.1.1
Kleedkamers
53
12.1.2
Sanitair
53
12.1.3
Horeca
53
12.1.4
Werkkasten
54
12.2 Sportinrichting
54
13. Investeringsoverzichten
56
14. Bijlagen
57
14.1 Bijlage 1: resultaten eerdere onderzoeken
57
14.1.1
Onderzoek doorontwikkeling sporthal De Wielewaal
57
14.1.2
Schetsontwerp renovatie en uitbreiding sporthal De Wielewaal
58
14.1.3
Sportvisie volgens het sportakkoord
58
14.2 Bijlage 2: Ruimteprogramma (separaat bijgevoegd)
59
14.3 Bijlage 3: Oppervlaktedefinities
59
2250338 | www.icsadviseurs.nl
1. De Wielewaal – Waar Sport, Onderwijs en Gemeenschap Samenkomen In Hardinxveld-Giessendam staat een sporthal die méér is dan een gebouw. De Wielewaal is een ontmoetingsplek, een toegankelijke thuisbasis voor jong en oud, voor schoolkinderen, verenigingen, supporters en buurtbewoners. Met een lichte entree, slimme routing, warme materialen en een modern horecahart is dit dé plek waar energie bruist – elke dag opnieuw. Maandagochtend: een vliegende start Het is vroeg in de ochtend. De sporthal is nog stil, de beheerder is onderweg, maar de basisschoolkinderen staan al te trappelen voor de deur. Dankzij de slimme toegangsvoorziening kunnen leerlingen en docenten zelfstandig en veilig naar binnen. De kleedkamers liggen overzichtelijk langs de gang. Bankjes op kinderhoogte en lage kledinghaken zorgen er voor dat zelfs de jongste sporters zich groot en zelfstandig voelen. Een paar minuten later rennen de leerlingen vrolijk de sportzaal binnen. Het klimaat is perfect – warm maar fris – en de akoestiek zorgt voor rust. Dan zien ze het: midden op de sportvloer schittert een gigantisch hinkelspel, met felgele lichtlijnen die dansen over de vloer. Dat wordt een gave gymles! De docent lacht. Met één tik op de tablet verschijnen nieuwe patronen, nieuwe spelvormen. De LEDsportvloer brengt gymnastiek tot leven: interactief, verrassend en prikkelend. Sprongen, gelach, teamwork.
Bewegingsonderwijs anno nu – flexibel, veilig en met maximale speelruimte door het nieuwe vierde zaaldeel. Als de klas voldaan terugloopt naar school, zwaaien ze naar de beheerder die net begint aan zijn dag. “Tot woensdag!” roepen de kinderen. Dinsdagavond: sport en gemak voor het hele gezin De avond valt en de energie in De Wielewaal stijgt. Moeder parkeert haar fiets voor de entree. Haar dochter heeft badmintontraining en haar zoon basketbaltraining. Vroeger betekende dat haasten van hal naar hal, maar nu traint iedereen onder hetzelfde dak. Door het vierde haldeel kunnen trainingen beter op elkaar worden afgestemd. Binnen begroet de warme horeca-ruimte haar. Een cappuccino, een rustige hoek met zicht op de zaal dankzij de glazen wand – ontspanning. Door het glas ziet haar dochter smashes oefenen terwijl haar zoon drie zalen verder sprongen maakt richting de basket. Het geluid blijft gedimd; dankzij de slimme akoestiek is er rust in de horeca, beleving in de hal. Ze lacht: “Genieten én tijd voor mezelf, dat had ik eerder moeten hebben.” Donderdagmiddag: leefbaarheid en saamhorigheid Het is vroeg in de middag en opvallend rustig in de sporthal. De zalen staan leeg, de beheerder is net even weg – maar wie denkt dat het stil is in De Wielewaal, heeft het mis. In de horeca klinkt geroezemoes, het servies rinkelt en de geur van verse soep vult het hart van het gebouw.
In de splinternieuwe multifunctionele ruimte druppelen buurtbewoners binnen. Vandaag staat een informatiemiddag over het verduurzamen van woningen op het programma georganiseerd door de gemeente. Stoelen worden bezet, folders gaan van hand tot hand, en er ontstaat een levendige discussie over warmtepompen, zonnepanelen en groene daken. De ruimte voelt huiselijk en open – een plek waar je graag blijft hangen voor een praatje. Wanneer de bijeenkomst eindigt, worden tafels ingeklapt en wanden verschoven. In een handomdraai verandert de zaal van kennisplek naar gezellige ontmoetingsruimte. Want vanavond wordt het druk: een voetbalavond: Nederland – België staat op het programma, en dat betekent samen kijken, samen beleven. De stoelen schuiven richting de schermen, de bar glanst, en de eerste sjaals, vlaggen en oranje shirts verschijnen al. De Wielewaal ademt sport, verbinding en dorpstrots – zelfs op een middag zonder sport. .
2250338 | www.icsadviseurs.nl
Zaterdagmiddag: finales, kampioenen en dorps trots Zaterdagmiddag. De lucht trilt van spanning. Het tweede team van de River Trotters kan kampioen worden. Vandaag is het hun dag – hun centercourt. De LED-vloer schakelt om naar de officiële basketbalopstelling; de tribune schuift uit, supporters vullen de zaal en kleuren hem blauw en wit. Tegenover hen, op de twee andere zaaldelen, wordt tegelijkertijd de volleybalbekerfinale gespeeld. Twee sporten, twee werelden, één hal – mogelijk door de akoestische scheidingswand en flexibele veldconfiguratie. Dankzij het extra zaaldeel kunnen de sporten nu beter geprogrammeerd worden. Tribunes zitten vol. Kinderen zwaaien spandoeken, smartphones zoomen in op het beslissende schot. De bal vliegt, het publiek springt overeind… kampioen! Na afloop lopen spelers en supporters naar boven. De horeca bruist. Families, teamgenoten, vrijwilligers: iedereen proost samen op sportieve successen, samenwerking en dorpsgevoel. Borden met snacks, kinderen met limonade, ouders met koffie of een glas bier. Boven op het dakterras vangt men de laatste zonnestralen. De Wielewaal – klaar voor de toekomst Van moderne beweeglessen tot sportbeleving. Van veilige kleedruimtes voor kinderen tot rolstoeltoegankelijke voorzieningen. Van dorpshuiskamer tot sportinnovatie zoals LED-vloeren, akoestische scheidingswanden en digitale scorebediening.
De Wielewaal verbindt, faciliteert, inspireert. Hier groeit talent. Hier groeit Hardinxveld-Giessendam.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
2. Inleiding Vanuit een onderzoek naar de doorontwikkeling van sporthal De Wielewaal, uitgevoerd door onderzoeksbureau Synarchis, is gebleken dat sporthal De Wielewaal energetisch sterk verouderd is en het toe is aan een grondige renovatie. Daarnaast is er onvoldoende capaciteit in de hal voor de activiteiten van de verenigingen. Concluderend heeft de uitkomst van het onderzoek uitgewezen dat de sporthal uitgebreid dient te worden met één zaaldeel. Door te investeren in zowel verduurzaming als uitbreiding kan de sporthal beter inspelen op de behoeften van de inwoners. De sporthal vervult een belangrijke functie binnen de wijk en de goede bereikbaarheid van de sporthal maakt het behoud van de huidige locatie zeer wenselijk. Om dit proces zorgvuldig te begeleiden is een Programma van Eisen (PvE) opgesteld. Hierin zijn de wensen en eisen van gebruikers, beheerders en de opdrachtgever vertaald naar ruimtelijke en functionele specificaties. Het PvE dient tevens als toetsingskader voor ontwerpers, adviseurs en aannemers, zodat het uiteindelijke ontwerp optimaal aansluit bij de behoeften en ambities van de gebruikers. Het Programma van Eisen is vormgegeven in samenwerking met:
Jos Baggerman – basketbalvereniging River Trotters René Remans – korfbalvereniging Vriendenschaar Marieke Versluis – volleybalvereniging OKK’70 Marsha Westra – badmintonvereniging BC Network Arie Casteleijn, Monique de Hon, Roel de Kruijk en Lisette Boon – scholen Hardinxveld-Giessendam Arco Huurmans en Martin Scheurwater – sporthalbeheerders Sander aan de Wiel - Wielhoreca Rik van Leeuwen en Jan Mijnster – gemeente Hardinxveld-Giessendam Cristan Segers en Tijmen Bruil – ICSadviseurs
2250338 | www.icsadviseurs.nl
7/61
2.1 Participatie Bij het opstellen van het PvE is nadrukkelijk ingezet op participatie met alle betrokken partijen. Dit betreft de gemeente, gebruikers van de sporthal, beheerders en horeca-exploitant. Door middel van 1-op-1 gesprekken, werkbijeenkomsten en ambtelijke afstemming is geborgd dat het PvE breed gedragen is en aansluit bij de behoeften en belangen van de verschillende stakeholders.
2.2 Leeswijzer Hoofdstukken 3 en 4 (Ruimtelijk-functioneel Programma van Eisen) behandelen de uitgangspunten uit het participatietraject met gebruikers en betrokkenen, als basis voor de gewenste gebruiksfuncties en ruimtelijke kwaliteit. Het vervolg beschrijft het huisvestingsconcept, opgesteld op basis van de relevante sportbondnormen en richtlijnen voor bewegingsonderwijs en sport. Het geeft een doorkijk in het ruimteprogramma, met de gewenste ruimten, oppervlaktes en relaties. Hoofdstukken 5 tot en met 12 (Technisch Programma van Eisen) omschrijft alle technische en facilitaire uitgangspunten als het gevolg van de uitvoering van het ruimteprogramma en de uitgangspunten voortkomend uit de eerdere hoofdstukken. Hoofdstuk 13 biedt een globale kostenraming voor uitvoering van het Programma van Eisen. In de bijlagen zijn de onderliggende onderzoeken, gemeentelijk beleid en de begrippenbepaling van de ruimtestaat opgenomen.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
8/61
Ruimtelijk-functioneel Programma van Eisen
2250338 | www.icsadviseurs.nl
9/61
3. Uitgangspunten vanuit participatietraject Onderzoek door Synarchis heeft eerdere kaders en uitgangspunten opgeleverd waar dit onderzoek op zal voorborduren. Daarnaast dient de uitbreiding met een vierde zaaldeel rekening te houden met de wensen van gebruikers en de eisen en normen vanuit de Rijksoverheid (bewegingsonderwijs) en de normen vanuit de NOC*NSF/ sportbonden met betrekking tot de afmetingen van de zaal. De kaders en uitgangspunten worden meegenomen in het PvE. De achterliggende informatie is terug te lezen in de bijlagen. Ambities en innovaties Een grotere hal is noodzakelijk om alle trainingen en wedstrijden te kunnen organiseren. Uiteraard dient de hal te voldoen aan de hedendaagse eisen van de sportbonden. De sporthal is de thuisbasis voor meerdere verenigingen en dit dient zichtbaar te zijn in kleine accenten in de sporthal. Een algehele neutrale inrichting dient wel de norm te zijn. Innoveren wordt gezocht in een verbeterde multifunctionaliteit. Een logische routing in de sporthal is noodzakelijk. Een grotere hal heeft al het voordeel dat er meerdere wedstrijdvelden in de hal kunnen. Bij uitbreiding van de sporthal met een vierde deel zal ontstaat de mogelijkheid tot meerdere sportvelden van meerdere sporten. Dit zorgt echter voor een wirwar aan lijnen. Een vloer met Ledverlichting zorgt voor duidelijkheid, rust en beleving.
Ieder zaaldeel is daarnaast ook voorzien van een scorebord met eenvoudige bediening. Sterktes en verbeterpunten De huidige opzet van de hal heeft sterktes en verbeterpunten waar op ingespeeld kan worden. Een sterk punt van de hal is de capaciteit van de tribune per zaaldeel, wat evenredig uitgebreid dient te worden naar het opvolgende zaaldeel. Daarnaast wordt de sfeer van de hal en kantine als gemoedelijk ervaren door de materiaalkeuze. Enkele verbeterpunten zijn de scheiding tussen horeca en sport waardoor beide apart van elkaar te gebruiken zijn. Daarnaast dient de berging een efficiënte inrichting te krijgen en doorgetrokken te worden richting het vierde zaaldeel. Samenwerking De sporthal fungeert als spil binnen het dorp, de horeca in de sporthal bedient naast de sporters ook de inwoners van het dorp.
Voldoen aan wet- en regelgeving Naast het voldoen aan de sportbondnormen, dient een gemeentelijke accommodatie ook te voldoen aan eisen conform wet- en regelgeving als het gaat om publiek toegankelijke gebouwen. Ook dient de ruimte rekening te houden met de minimale vereisten vanuit een moderne gymzaal vanuit de KVLO.
Inclusief, veilig en toegankelijk Sporthal De Wielewaal wordt ontworpen als een inclusieve, veilige en toegankelijke omgeving waar iedereen kan sporten, ontmoeten en verblijven. Het gebouw voldoet aan de richtlijnen NEN 1814 en NEN-EN 17210, met drempelloze doorgangen, brede deuren, hellingbanen, rolstoeltoegankelijke voorzieningen, duidelijke bewegwijzering en goed kleurcontrast. Veiligheid staat centraal, met aandacht voor brandveiligheid, vluchtroutes, sporttechnische eisen, goede verlichting en overzichtelijke routing, zodat gebruikers zich veilig
2250338 | www.icsadviseurs.nl
10/61
en comfortabel voelen. De sporthal krijgt een open, licht en uitnodigend karakter met zichtlijnen tussen ruimtes, ontmoetingsplekken en transparante verbindingen die sociale interactie en toezicht bevorderen. Uitgangspunt huidige en toekomstige omvang De bezetting van sporthallen door verenigingen is onder te verdelen in regulier gebruik en periodiek gebruik (gedurende winterperiode). Recente roostering laat zien dat de Wielewaal een hoge bezettingsgraad kent in beide perioden. Op trainingsavonden, van maandag tot en met vrijdag, kent de sporthal een bezetting tussen 81% en 84%. Op de piekmomenten, van maandag tot en met donderdag, is dit zelfs 90% tot 95%. Verder worden op de zaterdagen wedstrijden gespeeld, en is er een gemiddelde bezetting van ruim 80%. Op de zondagen is de hal gesloten. Voor het bewegingsonderwijs geldt het uitgangspunt van 26 roosterbare klokuren per zaaldeel (KVLO), resulterend in een capaciteit van 78 uur. De scholen maken per 2025 gebruik van 56 klokuren. Normatief hebben de vier scholen een gezamenlijke klokurenbehoefte van 54 klokuren, rekening houdend met 1,5 klokuren bewegingsonderwijs per groep, verdeeld over twee momenten in de week. De scholen maken daarnaast in zeer beperkte vorm gebruik van sporthal De Appelgaard. Op basis van de klokurenbehoefte beschikt de huidige opzet over voldoende zaaldelen.
Echter biedt uitbreiding meer mogelijkheden tot voldoen aan de KVLO-richtlijnen. Locatiestudie Voor de voorgenomen uitbreiding van de sporthal is het noodzakelijk om het bestaande omgevingsplan te bekijken. De huidige sporthal beschikt over de bestemming “Sport” (zie groene markering), waarmee het gebruik volledig in lijn is met de geldende planologische regels. De gronden die beoogd zijn voor de uitbreiding hebben deze bestemming echter nog niet. Dat betekent dat de geplande uitbreiding op dit moment planologisch nog niet is toegestaan. Om de ontwikkeling toch mogelijk te maken, moet een bestemmingswijzigingsprocedure worden doorlopen. De uitbreidingsmogelijkheid in het verkeersvlak (zie grijze markering) is beperkt. De breedte van dit vlak bedraagt ruim 18 meter tot de woonfunctie.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
11/61
4. Huisvestingsconcept 4.1 Bezetting van de sporthal na uitbreiding In onderstaande tabel geeft een indicatie van het maximale aantal sporters en bezoekers in de diverse functies van het gebouw.
Sporthal Galerij / Tribunes Horeca
Maximaal aantal personen doordeweeks 250 35 100
Maximaal aantal personen bij wedstrijden 160 1.000 1.295
4.2 Ruimte voor sporters De gebruikers van de sporthal hebben allemaal hun eigen ruimtebehoefte en -wensen. Hieronder is een overzicht gemaakt met de verschillende gebruikers van de sporthal en hun eisen waaraan de sporthal moet voldoen. In overleg met de opdrachtgever is in deze fase geen rekening gehouden met eventuele nieuwe gebruikers. In het volgende hoofdstuk wordt verder in gegaan op de functionele eisen en wensen. Vereniging Sportbond Badmintonvereniging BC Network Badminton Nederland
Sportbondnormen speelveld o.b.v. niveau
ZVV De Wieling (futsal) KNVB
1 combiveld (40m x 20m), uitloop 2 meter. Speelniveau recreatief. Belijning zaalvoetbal Veld (18m x 9m), uitloop 3 meter aan lange zijde, 5 meter aan korte zijde, vrije hoogte 7 meter. Speelniveau divisie 2. Jeugdvelden voor de jongste jeugd 6 m x 9 m en voor de oudere jeugd 6 x 12 m, met een vrije uitloop rondom van 1 m.
Volleybalvereniging OKK ‘70 Nevobo
Veld (13,4m x 6,1m), uitloop 1,5 meter, vrije hoogte 7 meter. Belijning badminton
Voor de volleybal start per seizoen 2025/2026, met 5 speellevels. De breedte van de velden voor levels 1 t/m 4 is ter grootte van een enkelspel badminton. De diepte is 4,5 meter. Voor level 5 geldt de breedte van een dubbelspel badmintonveld, met een lengte van 6 meter. Wens van de volleybalvereniging is een speelveld met 9 meter hoogte, benodigd bij een Eredivisie-niveau. Het hoogste team speelt momenteel tweede divisie. De renovatie biedt een schaarse mogelijkheid om de 9 meter hoogte is realiseren. Advies geldt om deze niet te realiseren als gevolg van het verschil tot het Eredivisie-niveau en kosten. Belijning volleybal Basketbal River Trotters NBB
2250338 | www.icsadviseurs.nl
Centrecourt hoog spelende teams: veld — 28 m x 15 m (volledige FIBA-afmeting). Vrije hoogte: minimaal 7,0 m Uitloop: minimaal 2,0 m rondom speelveld (1 lange zijde 6 meter om vrije zones, tribunes, jury/technische tafel en veiligheidsruimte te waarborgen).
12/61
Korfbal Vriendenschaar KNKV
Basisonderwijs Koningin Wilhelminaschool OBS De Driemaster Ichthus School Rehoboth
Centre court (lager/amateur niveau / trainingsgebruik) Veld 25 m x 14 m (gereduceerde, proportionele variant; behoud verhouding zodat spelbeeld blijft kloppen). Uitloop: minimaal 2,0 m. Jeugdvelden / kleinere velden: 14 m x 15 m (halve lengte, volledige breedte) of jeugdvariant 22 m x 12 m afhankelijk van leeftijdsgroep en lokale competitieregels. Uitloop: minimaal 2,0 m. Niveau promotieklasse, rekening houdend met categorie 1 velden. Belijning basketbal Combiveld (40m x 20m), uitloop 2 meter. Jeugdvelden vaak smaller en korter, bijv. 20–24 m x 12–15 m afhankelijk van leeftijdsgroep (pupillen, aspiranten). Niveau eerste klasse. Belijning korfbal 4 zaaldelen, genoeg wandoppervlak. Ieder zaaldeel geschikt voor de leerdoelen van bewegingsonderwijs. Belijning gymzaal
4.3 Huisvestingsconcept Voor sporthal De Wielewaal is een huisvestingsconcept opgesteld. Het huisvestingsconcept is een vertaling van de uitgangspunten naar ruimtelijke eisen. In dit concept is de ruimtelijke organisatie van de verschillende ruimtes van de sporthal weergegeven. Het figuur is een schematische weergave van de gewenste toekomstige situatie. De sporthal is er voor bewegen in de breedste zin, waarbij multifunctionaliteit en flexibiliteit belangrijke criteria zijn voor de gebruikers en de gemeente. Uiteraard is de juiste sportvloer in combinatie met bewegingsonderwijs essentieel voor een nieuw sportgebouw. Akoestiek is een belangrijk onderdeel voor een sporthal. Dit geldt voor de sportverenigingen maar is ook van belang voor het bewegingsonderwijs. Dit geldt voor de akoestiek in de zaaldelen apart alsmede voor de tribune. De verschillende ruimtes worden hieronder per verdieping apart besproken.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
13/61
4.3.1 Begane grond
4.3.1.1 Entree (upgrade) De sporthal heeft een goede bereikbaarheid en de huidige entree ligt gunstig gesitueerd voor fietsers en wandelaars. De entree moet de volgende functies kunnen bedienen:
Toegang voor bewegingsonderwijs, zonder aanwezigheid van beheerder en horeca Toegang voor verenigingssport, zonder aanwezigheid van beheerder en horeca Toegang voor alleen de horeca, zonder aanwezigheid van beheerder en zonder sportactiviteiten Opening voor alle functies
De entree dient zo ingericht te worden dat looproutes gescheiden kunnen worden om zo te voorkomen dat bezoekers toegang hebben tot functies die op dat moment niet geopend zijn. Bij aanwezigheid van een beheerder worden alle looproutes vrijgegeven aangezien er op dat moment toezicht is. De entree is goed zichtbaar vanuit buiten. De entree heeft een warme en persoonlijke uitstraling, er heerst een thuisgevoel voor de gebruikers van de sporthal. In de entree bevinden zich een garderobe, kluisjes voor de sporttassen. De 50 lockers zijn te bedienen met een pincode en voldoende groot om sporttassen in te bewaren. Op basis van de Richtlijnen Toegankelijkheid Indoor Sportaccommodaties van Onbeperkt Sportief wordt voor de hoofdentree het volgende geadviseerd: ─ Vrije doorgangsbreedte van 1,8 meter in verkeersruimte ─ Bij een versmalling een minimale breedte van 1,2 meter ─ Automatische deuropening hoofdentree, zowel vanuit binnen als buiten en duurzaam Voor het bewegingsonderwijs geldt dat het gebouw af te sluiten is. Beheerdersruimte (upgrade) De beheerdersruimte is gelegen bij de entree en geeft overzicht over alle hoofdlooproutes vanuit de entree. De ruimte is uitgerust met twee werkplekken, voorzien van aansluitingen voor ICT, communicatie- en beveiligingssystemen. Vanuit de beheerdersruimte is er directe toegang tot een
2250338 | www.icsadviseurs.nl
14/61
opslagruimte voor onderhouds- en schoonmaakmiddelen, en een functionele verbinding met de sportzalen, tribune en horecaruimte voor toezicht en operationele ondersteuning. Toegankelijkheidsvoorzieningen (nieuw) Om de bovenverdieping toegankelijk te maken worden zowel een trap als een (trap)lift toegepast. De trap is minimaal 2 meter breed om voldoende ruimte te bieden voor piekmomenten wanneer de tribune en galerij volledig ingezet worden. De (trap)lift is uitsluitend bedoeld voor mensen met een beperking. De horeca kan hier incidenteel gebruik van maken. De (trap)lift dient minimaal ruimte te bieden aan één rolstoel; de opgang hoeft geen rekening te houden met scootmobielen. Centrale toiletvoorziening (uitbreiding) In het sportgebouw is een centrale toiletvoorziening voor bezoekers. De omvang van de toiletgroepen passen bij de capaciteit van de tribune en horeca. De centrale toiletvoorziening is gesitueerd bij de entree en horeca. Om tot het aantal toiletten te komen, wordt gekeken naar de piek van de bezetting van de sporthal en de horeca. In de hal dienen 2 ruimtes te komen met elk minimaal 7 toiletten. (bron: Kennisbank Sport en Bewegen). Daarnaast is er ruimte voor 1 MIVA-toilet. Voor evenementen wordt gebruik gemaakt van een tijdelijke toiletvoorziening. Bergruimte (beheer) (upgrade) In het gebouw is een berging aanwezig voor opslag of niet sport gerelateerde objecten.
Daarnaast is er een bergruimte voor de schrobmachine voor schoonmaak van de vloer. Deze berging is voorzien van water en waterafvoer en elektriciteit, zijn afsluitbaar en in enkel toegankelijk voor de beheerders. 4.3.1.2
Beweegruimte De sporthal gaat van 48 x 28 x 7 naar 64 x 28 x 7 meter en heeft geen daglicht de hal bestaat uit 4 afzonderlijke wedstijdzaaldelen die middels elektrische akoestische scheidingswanden zijn op te delen.
De sportruimte is bereikbaar via een gangzone die de kleedkamers ontsluiten. Vanuit de hoofdentree is er ook een directe toegang tot de sportruimte, dit is echter alleen een functionele toegang voor bijvoorbeeld hulpdiensten of de beheerder. Het is niet de bedoeling dat sporters deze toegang gebruiken. Ledvloer (optioneel) Vanwege de grote diversiteit aan sport- en beweegactiviteiten die er in de sportruimte zullen plaatsvinden is een robuuste en multifunctionele sportvloer gewenst. De klasse 1 combi-elastisch sportvloersysteem vloer past bij het gebruik van de sportverenigingen, maar is belastbaar ook met een hoogwerker (bij periodiek onderhoud aan het plafond). In het TPvE worden de overige eisen aan de vloer benoemd. De sportzaal wordt zodanig groot dat er meerdere speelvelden kunnen worden uitgezet, wat zorgt voor een optimale bezetting en een efficiënter gebruik van de hal. Tegelijkertijd leidt het grote aantal veldindelingen tot veel lijnen en kleuren op de vloer, waardoor de zaal visueel onoverzichtelijk kan worden. Om dit te voorkomen is gekozen voor de toepassing van een ledvloer. Een ledvloer biedt bovendien extra mogelijkheden voor bewegingsonderwijs, trainingen en wedstrijden. Het systeem maakt het mogelijk om belijning interactief aan en uit te zetten, waardoor eenvoudig kan worden geschakeld tussen verschillende veldindelingen.
Dit vergroot de flexibiliteit en voorkomt visuele drukte op de vloer. Zowel het bewegingsonderwijs als de verenigingssport hebben een sterke wens uitgesproken voor de toepassing van een dergelijke vloer. Met 24 mogelijke veldindelingen kan de hal optimaal worden benut zonder verlies van overzicht. Daarnaast zorgt de ledvloer voor een unieke sportbeleving en maakt deze het eenvoudiger om mee te bewegen met veranderende normen van sportbonden. Ledvloeren zijn te bedienen vanuit de sportruimte, en aanpasbaar op verzoek bij de beheerders.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
15/61
Velden (upgrade) Voor de velden wordt rekening gehouden met de belijningen van de verschillende sporten. In de sporthal met 4 zaaldelen is ruimte voor 1 combiveld, 1 centrecourt (groot) veld voor basketbal, 1-2 centrecourt (klein) velden voor basketbal, 2 centrecourt velden voor volleybal, 4 volleybalvelden / basketbaljeugdvelden en 12 badmintonvelden. De centrecourt velden volleybal zijn vanaf de topdivisie vereist, en kunnen bij vaste belijning laten aangebracht worden.
Figuur 1 - optie 1: mogelijke indeling velden in sporthal 64 x 28 x 7 meter
Combiveld (korfbal, voetbal) Volleybalveld klein Volleybalveld groot Volleybalveld centrecourt Badmintonveld Basketbalveld centrecourt (klein) Basketbalveld centrecourt (groot) CMV-veld volleybal Jeugdveld volleybal
De vloeren worden voorzien van vloerankers om palen voor volleybal, korfbal, zaalvoetbal en badminton te kunnen plaatsen. LED-belijning afstemmen met vloeropbouw, vloerpotten, tribunes, sporttoestellen Voor de centrecourtvelden dient rekening houden te worden met gebruik van de uitschuifbare tribunes. Wanden (upgrade) De wanden van de sporthal zijn in verband met veiligheid obstakelvrije, vlakke en gesloten wanden tot 2 meter boven de vloer. Kolommen, wandrekken, touwinstallaties etc. worden weggewerkt. De vier zaaldelen dienen gescheiden te kunnen worden door drie scheidingswanden. Op deze manier ontstaan er twee, drie of vier afzonderlijke ruimten (afhankelijk van behoefte aan samenstelling). De scheidingswanden worden aangebracht tussen vier zaaldelen, haaks op de berging. De zaaldelen blijven onderling bereikbaar met een doorgang of deur als de scheidingswand naar beneden is.
Figuur 2 - referentie scheidingsnet
Naast de scheidingswanden kunnen de zaaldelen middels scheidingsnetten worden afgescheiden om het doorrollen en doorslaan van ballen en shuttles te voorkomen. De wanden leveren een bijdrage aan goede akoestiek daarnaast moet de kleur van de wanden en vloer contrasteren i.v.m. diepte. In elke zaaldeel is een digitaal scorebord aanwezig, geluidsinstallatie dient afzonderlijk per zaaldeel aangezet te kunnen worden. Geluidsinstallatie en WiFi worden beheerd vanuit de beheerdersruimte. Daken (upgrade) Het dak zal met de constructie van vier zaaldelen en scheidingswanden een grotere belasting hebben om te dragen. Daarnaast wordt met het ontbreken van de vaste wanden bij de verenigingen een oplossing gevraagd voor de materialen. Het dak wordt, indien constructief mogelijk, uitgerust met elektrisch inklapbare
2250338 | www.icsadviseurs.nl
16/61
basekts op juiste hoogte (3,05 meter op centrecourt, 2,6 – 3,05 meter op jeugdvelden voor jeugdwedstrijden en reguliere trainingen). In totaal bedraagt dit 6 baskets in de lengte (centrecourt) en 8 baskets in de breedte. Voor het bewegingsonderwijs dienen de buitenste zaaldelen uitgerust te zijn met een wandrek en touw/ringinstallatie om de leerdoelen van het curriculum te kunnen voldoen. Materialisering (upgrade) De beweegruimte dienen ingericht te worden op een wijze waarop docenten en sporters zich kunnen focussen op hun activiteiten. Daarbij is er de wens om te voorzien in akoestische materialen en rustige kleuren. Het materiaal dient verder hufterproof en voor het bewegingsonderwijs voldoende kaatsbaar te zijn. Zware materialen en constructies om de baskets te verbergen dienen niet handmatig bediend te worden, om ongevallen te voorkomen. De sporthal wordt voorzien van elektrische bediening van de dak- en wandelementen. De gangen en andere ruimten in het gebouw dienen een sport en beweeguitstraling te krijgen. Dat kan met sport- en beweegbeelden op de wanden maar ook bijvoorbeeld door een sprintbaan op de vloer aan te brengen. Lichtinval / daglicht (bestaand) Er is geen direct daglicht in de sportruimte. Het lichtplan dient de voldoende aan de wettelijke eisen belangrijk is:
Geen verlichting boven badmintonvelden Geen verlichting boven midden van een volleybalveld
Toestellenberging (uitbreiding) De toestelberging is gesitueerd aan de lange zijde van de sportruimte. Het betreft een bestaande toestelberging van netto 160 m² met een minimale van circa 4 meter en hoogte van 2,75 meter. De berging is vanuit alle drie de zaaldelen bereikbaar met een drempelloze overgang van minimaal 4 meter breed en 2,5 meter hoog. De openingen tussen de toestelberging en sportruimte worden gescheiden met balvaste roldeuren. De uitbreiding betreft een vierde berging met directe verbondenheid tot de andere bergingen middels een net. De uitbreiding betreft netto 48 m² met een diepte van circa 4 meter en hoogte van 2,75 meter. De berging is direct te bereiken vanuit het vierde zaaldeel. Voor de diverse gebruikers is voldoende afsluitbare kastruimte beschikbaar. Uitgangspunt is om zoveel als mogelijk “op wielen” in de toestelberging te plaatsen. De toestelberging loopt door over de vier zaaldelen, waarbij alle berging delen en materialen bereikbaar blijven als de scheidingswanden naar beneden zijn. Vanuit de toestellenberging is er een rechtstreekse en drempelloze verbinding met buiten waardoor (bijvoorbeeld in het geval van het vervangen van groot materiaal of materialen voor voorstellingen) de materialen makkelijk in en uit te rijden zijn. De opening dient minimaal 2,5 meter hoog en 2,0 meter breed te zijn.
Toeschouwersruimte/tribune (uitbreiding) De toeschouwersruimte is een tribune met capaciteit voor minimaal 500 man. Indien technisch mogelijk wordt de huidige galerij verbreed met 80 zitplaatsen. Deze galerij heef een glaswand zodat goed zicht is op de zaal. De overige zitplaatsen worden gerealiseerd middels uitschuifbare tribunes. De tribune wordt zo ontworpen dat er zitplaatsen zijn bij alle vier de zaaldelen. De tribune heeft een helling en hoogte, waardoor toeschouwers zicht hebben op het speelveld. De balustrade van de tribune moet het zicht niet belemmeren. De tribune is direct bereikbaar vanuit de entreezone/horeca en er is een voorziening om de tribune integraal toegankelijk te maken. Uitgangspunt is dat de tribunes via de horeca bereikt worden, en de zaal zo min mogelijk betreden wordt met ‘vieze’ zolen.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
17/61
4.3.1.3
Sport gerelateerde ruimten Kleed- en doucheruimtes (uitbreiding) De kleedkamers zijn gesitueerd aan een lange zijde van de sportruimte. Aan elk zaaldeel grenzen twee kleedkamers. Per kleedkamer is er één toiletvoorziening aanwezig. De kleedkamers worden uitgerust met minimaal acht douchekoppen. Daarnaast worden de kleedkamers kindvriendelijk ingericht, met bankjes en haken op schappelijke hoogte voor leerlingen van groepen 3 tot en met 8. Twee kleedkamers worden extra uitgerust met hulpmiddelen voor mindervaliden. Inkijk in de kleed- en wasruimten vanuit de sportruimten, gangen of nevenruimten moet worden voorkomen. Watertappunt bidons Om eenvoudiger bidons te vullen wordt een watertappunt gemaakt. Dit watertappunt is eenvoudig en centraal bereikbaar voor sporters. Scheidsrechterruimte (uitbreiding) Er zijn vier scheidsrechterruimten, gesitueerd aan de gang richting de sportzalen. Er dienten twee scheidsrechterruimte beschikbaar te zijn voor zaaldelen 1 en 2 en twee voor zaaldelen 3 en 4. De ruimtes zijn afsluitbaar en voorzien van een eigen omkleedruimte en douche. De ruimten voldoen aan de geldende richtlijnen voor sportaccommodaties ten aanzien van comfort, hygiëne en toegankelijkheid. Juryruimte De bestaande juryruimte wordt niet gebruikt en zal daarmee komen te vervallen.
EHBO/ docentenruimte (uitbreiding) Er zijn twee EHBO-ruimtes aanwezig die multifunctioneel inzetbaar zijn. Een beschikbaar voor zaaldelen 1 en 2 en één voor zaaldelen delen 3 en 4. De ruimtes beschikken over een wasbak, een behandeltafel en een koelvoorziening.
4.3.2 Verdieping
2250338 | www.icsadviseurs.nl
18/61
4.3.2.1
Horeca en nevenruimten (upgrade) Voor de horeca wordt een basisvariant en een ‘plus’ variant omschreven. De ‘plus’ variant voorziet in extra voorzieningen die niet direct benodigd zijn voor de sport, maar dienen als extra om de horeca breder inzetbaar te maken.
De horeca moet centraal in de sportaccommodatie worden gepositioneerd, zodat vanuit deze ruimte direct zicht is op de sporthal middels een raampartij. Deze raampartij dient af te sluiten te zijn, om de functies ook met elkaar te scheiden. De huidige positie van de horeca is een prima locatie maar dient uitgebreid te worden met 20 m² bvo. Wanneer direct zicht vanuit de bezoekersruimte niet mogelijk is, moet ‘narrow casting’ worden toegepast, zodat sporters en bezoeker de activiteiten in de sporthal via beeldschermen in de bezoekersruimte kunnen volgen. De ruimte dient afsluitbaar te zijn. Bij de indeling van de bezoekersruimte rekening houden met piekbelastingen tijdens grote (sport)evenementen. Deze ruimte voorziet in een ruime bar met uitgifte (zie ook de ruimtelijst) voor dranken, eenvoudige maaltijden en andere consumpties. Deze ruimte moet gezellig en sfeervol worden ingericht en vormt de verbinding tussen de gebruikers en de bezoekers de sporthal en de buurt. De bezoekersruimte is de ‘huiskamer’ van de accommodatie. Deze ruimte is tevens bestemd als bezoekersruimte voor de bewoners van de omliggende wijk. Hetgeen ook tot uiting gebracht moet worden in de inrichting van deze ruimte . In de bezoekersruimte van de horeca is (aanvullend) een afsluitbare ruimte voor vergaderingen of bestuurdersoverleggen.
Deze ruimte heeft een mobiele panelenwand, zodat deze ruimte flexibel kan worden ingezet. Bereidingskeuken (upgrade) De bereidingskeuken direct schakelen aan het bargedeelte van de bezoekersruimte zodat loopafstanden tussen bereiding en uitgifte zo kort mogelijk zijn. De ruimte voldoet aan de hygiëne code HACCP. Spoelkeuken (upgrade) De spoelkeuken direct schakelen aan de bereidingskeuken en de inzameling retourproducten bij het bargedeelte van de bezoekersruimte, zodat retourproducten direct op hygiënisch verantwoordelijke wijze kunnen worden verwerkt. De ruimte moet voldoen aan de hygiëne code HACCP. De op te stellen apparatuur is opgenomen in de ruimtestaat. Voorraadberging (upgrade) De voorraadberging heeft een directe relatie met de bereidingskeuken, de uitgifte bij het bargedeelte van de bezoekersruimte. In de voorraadberging is de (dag)voorraad van uit te geven benodigdheden opgeslagen. In de directe nabijheid, grenzend aan de voorraadberging, de inloop koel- en de vriescel plaatsen. Deze berging is direct van buitenaf bereikbaar en is voorzien van een kunststof stellingkast of schappen. De ruimte moet voldoen aan de hygiëne code HACCP. Fustruimte (bestaand) De fustruimte doet dienst voor de opslag van (gekoelde) drankvoorraad en een grote tankbierinstallatie.
Afvalscheiding en containerruimte (nieuw) De verwerking van afval van de accommodatie, scheiden en op eenvoudige wijze afvoeren naar de containers in de containerruimte. Horeca – plus (nieuw) In de plusvariant wordt de horeca maximaal uitgebreid middels een dakterras en grote multifunctionele ruimte. Middels deze uitbreiding biedt de horeca plaats aan activiteiten zoals borrels, ALV’s of overige bijeenkomsten waar elders in het dorp geen ruimte voor is. De ruimten zijn te combineren tot één geheel door het toepassen van flexibele wanden. De horeca heeft een relatie met buiten door het aanbrengen van een dakterras en is goed zichtbaar vanaf de openbare ruimte.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
19/61
4.3.3 Directe omgeving Uitstraling van de hal De hal heeft met het exterieur een impact op de directe omgeving en het straatbeeld van HardinxveldGiessendam. Met de ligging van de sporthal is het een belangrijk punt binnen het dorp. De sporthal biedt daarom een strak en degelijk exterieur, met enkele opvallende accenten in vormgeving of materialisatie. Het exterieur wordt vormgegeven met veel repetitie van materiaalgebruik. Parkeerbehoefte sporthal (fiets en auto) Er zijn geen harde normen voor het hebben van parkeerplaatsen, wel zijn er richtlijnen voor het hebben van parkeerplaatsen. Het advies is om binnen 300 meter parkeerplaatsen te hebben voor bezoekers aan de sporthal. Op basis van de CROW-kerncijfers en vergelijkbare regio’s is een parkeerbehoefte berekend. Voor parkeren geldt:
Autoparkeren: gemiddeld 1,8 parkeerplaatsen per 100 m² bvo. Fietsparkeren: maximaal 2,9 fietsparkeerplaatsen per 100 m² bvo.
Verplicht zijn MIVA-parkeerplaatsen voor sporters en/of bezoekers met een functiebeperking. Hierbij is het “Handboek voor Toegankelijkheid” een uitgangspunt. Hierin staat dat 2% van het totale aantal benodigde parkeerplaatsen ingericht moet zijn als mindervalide parkeerplaats met een minimum van twee. Daarnaast is het belangrijk dat deze parkeerplaatsen zich nabij de entree bevinden. In de locatiestudie wordt vooralsnog rekening gehouden met 70 autoparkeerplekken, 2 MIVA parkeerplaatsen en 113 fiets-parkeerplekken. De autoparkeerplekken kunnen worden gecombineerd in de directe omgeving waardoor deze niet allemaal gerealiseerd worden. In de uitwerking dient rekening gehouden te worden met de parkeerplaatsen die toegewezen zijn aan het gezondheidscentrum. Buitenruimte Voor de buitenruimte rondom de sporthal geldt dat een toevoeging van groenvoorzieningen leidt tot een fijne en leefbare omgeving tussen de sporthal en het marktplein / parkeerplaats nabij. Daarnaast is voor de sporters een schone en veilige entree gewenst, waar zij eenvoudig vanuit het fietsparkeren de entree kunnen aanlopen. De sporthal en directe omgeving is rookvrij. Om te voorkomen dat rokers toch voor de entree roken wordt er een rookplek gemaakt. Deze ruimte ligt van entree af. De buitenruimte wordt doelmatig en efficiënt ingericht.
Ruimteprogramma Het ruimteprogramma is een vertaling van het huisvestingsconcept en geeft een weergave van alle functionele ruimten in m2 functioneel nuttig oppervlak (fno). Deze meters worden vervolgens vermeerderd met een opslag (bruto/nuttig factor) om te komen tot het bruto vloeroppervlak (bvo). Voor dit ruimteprogramma is een bruto/nuttig factor aangehouden van 1,25. Het ruimteprogramma is separaat bijgevoegd in bijlage 2. De totale ruimtevraag voor de sporthal inclusief nevenruimten is vastgesteld op 4.139 m² bvo, met een footprint van 3.484 m² bvo volgens de ruimtestaat. Dit is inclusief de ‘plus’-variant van de horeca. Indien deze variant niet wordt toegepast, wordt de ruimtevraag vastgesteld op 3.991 m² bvo, met een footprint van 3.484 m² bvo. Voor de buitenruimte geldt een totaal ruimtebeslag van 1.270 m², waarvan 100 m² gerealiseerd wordt op het dak als dakterras. Voor het opstellen van het ruimteprogramma is gewerkt met de huidige afmetingen van de sporthal en nevenruimten als uitgangspunt. Ten aanzien van de gehanteerde oppervlaktes in het ruimteprogramma geldt dat ICSadviseurs de definitie functioneel nuttige oppervlakte hanteert. Dit is de voor de activiteit benodigde oppervlaktes, exclusief verkeersruimtes, ruimte voor constructies, installatieruimtes, maar ook zonder ontwerpverliezen. Daarmee zijn
2250338 | www.icsadviseurs.nl
20/61
de beschreven oppervlaktes de minimale oppervlaktes. Nadere informatie over de oppervlaktedefinities is opgenomen in bijlage 3.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
21/61
Technisch Programma van Eisen
2250338 | www.icsadviseurs.nl
22/61
5. Het technisch Programma van Eisen Voorliggend Technisch Programma van Eisen (hierna T-PvE) omvat de technische en facilitaire uitgangspunten voor de realisatie van de renovatie + uitbreidingsopgave van Sporthal De Wielewaal. Samen met het RF-PvE dient dit document als input voor de ontwerpende partijen. Bij het opstellen van het T-PvE zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
Specifieke eisen die samenhangen met de inrichting van de ruimten (zoals de exacte plaats van de aansluitpunten elektra) worden niet in dit rapport beschreven. Deze dienen in overleg met gebruikers bepaald te worden in de ontwerpfase. Het bevat behalve eisen ook aanbevelingen aan de ontwerpende partijen en haar adviseurs. Het dient als aanvulling op de eisen en richtlijnen die wettelijk gesteld worden.
In het Technisch PvE zijn zowel de objectief meetbare eisen op basis van het ontwerp alsook niet-objectief meetbare, maar wel beoordeelbare eisen vastgelegd. Veelal wordt een niveau of prestatie omschreven die maximaal of minimaal gehaald dient te worden. Zo mogelijk wordt verwezen naar een document dat als norm gehanteerd wordt. Indien daar aanleiding voor is zal onder deze noemer ook omvang, capaciteit, locatie of kwaliteit van een specifieke voorziening aan de orde komen. Het in dit document omschreven prestatieniveau geldt als minimaal vereist kwaliteitsniveau voor huisvesting, welke op onderdelen uitstijgt boven het niveau van het Besluit Bouwwerken Leefomgeving. Bij tegenstrijdige eisen dan dient er uit te worden gegaan van de hoogste kwaliteit. Aangezien het ontwerp nog niet gemaakt is, zijn er ook eisen gesteld aan voorzieningen die wellicht na uitwerking van het ontwerp niet meer van toepassing zijn. Zo kan het bijvoorbeeld dat er eisen worden gesteld aan zonwering of aan een koeling, maar als deze uit het ontwerp niet nodig blijkt te zijn dan zijn de eisen ook niet van toepassing. Dit document is een handleiding voor de ontwerpende partijen om tot een verdere uitwerking van de sporthal te komen. Veel van de eisen worden om de leesbaarheid geformuleerd als “wensen” of “mogelijkheden”. Deze wensen en mogelijkheden dienen te worden geïnterpreteerd als eisen.
In dit T-PvE wordt uitgegaan van een sporthal bestaande uit drie zaaldelen.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
23/61
6. Kaders 6.1 Wettelijke eisen, richtlijnen en handleidingen Er mag geen wettelijke belemmering bestaan om het gebouw en terrein in gebruik te nemen en te houden voor de beoogde functie. De ontwerpers worden geacht op de hoogte te zijn van de inhoud van de vigerende wettelijke richtlijnen en kaders, gemeentelijk beleid en, in geval van twijfel, deze te raadplegen. Onverkort hetgeen in dit T-PvE is gesteld, dient een gebouw te voldoen aan alle geldende wet- en regelgeving en dient ook te worden voldaan aan de criteria gesteld in richtlijnen waaronder:
De Omgevingswet met de daarbij behorende Algemene Maatregelen van Bestuur waaronder het vigerend Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de ministeriële regeling; De uitgangspunten van het omgevingsplan en de te verkrijgen omgevingsvergunning. Vroegtijdig contact en overleg met gemeente Hardinxveld-Giessendam, andere lokale overheidsinstantie, brandweer en/of veiligheidsregio is een eis; De van toepassing zijnde NEN en NPR-normen, STABU-standaarden en ISSO-normen; De criteria die gesteld zijn in het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbo); Eisen samenhangend met veiligheid die van de plaatselijke brandweer en/of veiligheidsregio; Het Handboek Toegankelijkheid dient als uitgangspunt voor ontwerp en maatvoering van verkeersroutes en toegangen op het terrein en in het gebouw; Vigerende Normblad voor Toegankelijkheid van gebouwen en buitenruimten en de Richtlijnen Toegankelijkheid Indoor Sportvoorzieningen; Gemeentelijk klimaatbeleid; Gemeentelijke bouwverordening en (onder andere omgevingsvergunning bouwen en brandveilig gebruik); Eisen zoals deze door NOC/NSF in hun handboek voor sportaccommodaties (zie o.a. website www.sportaccom.nl) zijn beschreven; Kwaliteitskader huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2024; Voor de horeca zijn de eisen uit de Drank en Horeca wet van toepassing, alsmede de hygiënerichtlijnen (HACCP).
Voor certificering van een Overdekte (Multi)disciplinaire Sporthal dient het sportproduct sportvloer op de sportproductenlijst te zijn vermeld.
Indien in het voorliggende document onverhoopt kwaliteiten van een lager niveau dan de geldende wettelijke eisen en/of richtlijnen worden beschreven, gelden de wettelijke eisen en/of richtlijnen. Wanneer in het vervolg van deze rapportage wordt verwezen naar NEN-normen of andere richtlijnen, is altijd de meest actuele versie van de betreffende norm of richtlijn bedoeld, inclusief alle op deze norm of richtlijn betrekking hebbende verwijzingsbladen en/of correctiebladen. Vanzelfsprekend zijn ook de onderliggende eisen en normen van toepassing uit de genoemde richtlijnen. Het voorschrijven van deze regels ontneemt opdrachtnemer nimmer de plicht om opdrachtgever te wijzen op andere, nieuwe en/of verbeterde wettelijke eisen, richtlijnen en handleidingen welke betrekking hebben op onderhavige opgave voor zover zij daar kennis van hebben of verondersteld mag worden dat zij daar kennis van hebben.
6.2 Overige kaders Naast de wettelijke kaders en richtlijnen dient bij de realisatie van de sporthal ook de volgende documenten/eisen als uitgangspunten gehanteerd te worden:
2250338 | www.icsadviseurs.nl
24/61
Bestemmingsplan en, indien van toepassing, het beeldkwaliteitsplan De eis voor sporthal De Wielewaal is een Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) Uitgangspunt is dat het gebouw aardgasloos wordt. Richtlijnen toegankelijkheid Indoor Sportaccommodaties Routekaart verduurzaming sport
Routekaart verduurzaming sport (VSG) In de sportsector moet er in versneld tempo verduurzaamd worden. De kaders voor de sporthal volgen de ambities die vastgelegd zijn in de landelijke Routekaart Verduurzaming Sport. Dat levert behalve veel energie, ook geld én een gezonde sportomgeving op. De routekaart zet in op 4 pijlers:
alle sportaccommodaties zijn CO2 neutraal (duurzame energieopwekking). Naast het einddoel in 2050 is er een tussentijdse doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030. geen gewasbeschermingsmiddelen gebruik van circulaire materialen klimaatadaptieve sportomgeving (aanpassen van de leefomgeving aan klimaatverandering)
2250338 | www.icsadviseurs.nl
25/61
7. Exploitatie, materiaalgebruik en onderhoud 7.1 Exploitatie Vanuit exploitatie- en onderhoudstechnisch oogpunt is het van belang dat de investeringen en exploitatiekosten over de levensduur van de gebouw- en installatieonderdelen zo laag mogelijk is. Slimme ontwerpkeuzes en/of een meerinvestering met als doel de exploitatiekosten te verlagen, verdienen zich in een aantal jaren terug. Bij ontwerpkeuzes wordt aandacht gegeven aan: ─ ─ ─ ─ ─
slijtvastheid corrosiebestendigheid onderhoudsvriendelijkheid eenvoud van reiniging eenvoud van vervanging/herstel
Bouwkosten, energie, schoonmaak en onderhoudskosten worden in de ontwerpfase over de levenscyclus van het gebouw geraamd middels TCO-berekeningen zodat zorggedragen wordt voor optimalisering van de totale levensduurkosten. De materiaalkeuze en de wijze van detailleren dienen zodanig te zijn, dat bij een zeer beperkte onderhoudsinvestering, vervuiling en degradatie van kwaliteit nauwelijks kan optreden. Vanuit de beheerdersruimten heeft men continu zicht op wie er binnenkomt en weggaat en kan middels camera’s zien wat er elders in het gebouw gebeurt. De beheerdersruimte is bij de entree gesitueerd.
7.2 Materiaalgebruik en onderhoud Onderhoud van het gebouw is te onderscheiden in bouwkundig en installatietechnisch onderhoud. Gevraagd wordt om aandacht te hebben bij beide vormen van onderhoud dat door detaillering, bereikbaarheid en toegankelijkheid van het te onderhouden element en plaatsing van (schoonmaak)luiken het onderhoud eenvoudig en efficiënt mogelijk is. Schoonmaak dient door de afwerking, detaillering van constructies en materiaalgebruik eenvoudig en grondig te kunnen plaatsvinden. Deze elementen dienen zodanig te worden gekozen dat stof of hinderlijke vervuiling, waaronder ook graffiti, zoveel als mogelijk wordt vermeden. De wens van de gebruikers is om het gebouw conform de uitstraling en sfeer van de praatplaat SO (zie Bijlage) vorm te geven, dit met inachtneming onderstaande zonder verlies van uitstraling en sfeer:
Materialen zijn hufterproof Afwerking is van gemiddeld kwaliteitsniveau Onderhoud (en schoonmaak) kan door de afwerking, bereikbaarheid, toegankelijkheid, positionering, detaillering van constructies en materiaalgebruik eenvoudig, tegen redelijke kosten grondig plaatsvinden. Vervanging van materialen en onderdelen is gemakkelijk uitvoerbaar. Vervangingen van grote installatie onderdelen is mogelijk zonder bouwkundige sloop- en demontage werkzaamheden. Te onderhouden delen van installaties moeten bereikbaar zijn. De gevel en de daaraan gemonteerde voorzieningen zijn vandalismebestendig en niet opklimbaar, extra aandacht gaat uit naar constructies en detailleringen van zonweringen en hemelwaterafvoeren en aansluitingen van en op gevelafwerkingen. Installaties op het dak mogen vervanging van dakafwerking niet belemmeren. Bij het uitvallen of het ter reparatie verwijderen van één component van de klimaatinstallatie wordt voorkomen dat andere componenten die hier niet direct aan gerelateerd zijn ook buiten gebruik raken. Let bij het ontwerp, inrichten en het gebruik van de ruimtes op dat dit een snelle en efficiënte werkwijze van de schoonmakers bevordert: uniform materiaal gebruik en gladde en vlakke afwerking van vloeren en wanden.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
26/61
Gevels en gevelopeningen zijn vanaf maaiveld met eenvoudig materieel bereikbaar voor reiniging en onderhoud. Een hoogwerker of rolsteiger moet geplaatst kunnen worden. Gevelonderhoud, waaronder glasbewassing, moet op een efficiënte en veilige manier plaats kunnen vinden en uitvoerbaar binnen de gangbare ARBO-normen. Dit geldt voor reiniging en onderhoud in en buiten het gebouw. Pas een inloopprincipe van schrapen (buiten) – vegen – drooglopen toe bij de entreezone
2250338 | www.icsadviseurs.nl
27/61
8. Bouwfysica Uit het oogpunt van gezondheid, welzijn en bruikbaarheid en met het doel een gebouw te realiseren waarin duurzaam op plezierige wijze in verbleven kan worden is het klimaat dat in het gebouw heerst en het binnenmilieu door bouwfysische prestaties optimaal voor het kenmerkende reguliere gebruik jaarrond. Door vanuit optimale bouwfysische prestaties te redeneren en daar het bouwkundig en installatietechnisch ontwerp in te laten volgen, wordt voorkomen dat de gevolgen van een onjuiste basis moeten worden bestreden (te heet, te benauwd, te gehorig, te donker, et cetera). Ontwerp passief (massa, overstekken, kierdichting) en ga daarna pas met installaties en haar ontwerp corrigeren. De prestaties zoals genoemd in deze paragraaf zijn van toepassing op de uitwerking van de overige onderdelen (navolgende hoofdstukken) als genoemd in dit T-PvE. Voor de bouwfysische uitgangspunten zijn de eisen vanuit het Besluit Bouwwerken Leefomgeving aangevuld met de eisen zoals deze door het NOC/NSF en de Kwaliteitskader huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2024 zijn beschreven.
8.1 Thermisch comfort Het klimaat in een ruimte wordt in thermisch opzicht bepaald door de luchttemperatuur, de stralingstemperatuur, de luchtvochtigheid en de luchtbeweging.
In het gebouw wordt geen koude of warmte (of tocht) ervaren, waardoor het functioneren van de gebruiker beperkt wordt. Er mogen geen hinderlijke temperatuurverschillen ontstaan. Het ontwerp minimaliseert het risico op oververhitting in de zomer door het toepassen van bouwmassa, overstekken, oriëntatie, groen, zonwering en ventilatie. Ook dient er rekening gehouden te worden met de compartimentering van vertrekken met dezelfde en vergelijkbare thermische behoeften, comforteisen, tijdroosters en werkingsregimes, ten behoeve van een eenduidige installatieopzet. Met behulp van temperatuur-overschrijdingsberekeningen moet vooraf aangetoond worden dat aan de geformuleerde eisen met betrekking tot thermische comfort wordt voldaan. De warmte-verliesberekening van een ruimte wordt bepaald conform NEN 5060 en de relevante, actuele publicaties van ISSO.
Sporthal Eisen met betrekking tot het thermische comfort voor de sporthal zijn conform Handboek Huisvesting Bewegingsonderwijs (KVLO 2024), hierin staan de volgende eisen omschreven:
De temperatuur mag zomers maximaal 25 graden bedragen. Hogere temperaturen kunnen maximaal 5% van de verblijftijd worden overschreden.
In onderstaande tabel is de ontwerptemperatuur per ruimte weergegeven van de sport gerelateerde ruimten. Deze zijn conform Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2024. De overige ruimten zijn conform Bbl. Sport gerelateerde ruimten Ruimte Sportruimte Kleedruimte Doucheruimte EHBO/beheerdersruimte/docentenruimte Doucheruimte leerkracht Toestellenberging
2250338 | www.icsadviseurs.nl
Minimale ontwerptemperatuur 20 graden (te reguleren voor sport) 20 graden 20 graden 20 graden 20 graden 15 graden
28/61
8.2 Ventilatie- en luchtbeweging
De ventilatielucht wordt zodanig aan de verblijfsruimten toegevoerd en afgevoerd, dat voldoende doorspoeling van de leefzone in de ruimte gewaarborgd is. De voorzieningen voor de toevoer van verse lucht en de afvoer van binnenlucht moeten voldoen aan NEN 1087 en NPR 1088. De ventilatieoplossing wordt in het ontwerp bepaald. Oplossing centraal versus decentraal dient naar tevredenheid van opdrachtgever te worden onderbouwd door de installatieadviseur en voorzien van een advies. Aan de luchtsnelheden in de leef zone worden maxima gesteld. De maximale luchtsnelheid moet voldoen aan de maximale grenswaarden volgens de NEN-EN-ISO 7730. De lucht uit toiletten wordt beschouwd als retourlucht en wordt direct uit deze ruimten naar buiten afgevoerd.
In onderstaande tabel staan de ventilatie-eisen per ruimte weergegeven van de sport gerelateerde ruimten. Deze zijn conform Kwaliteitskader huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2024. De overige ruimten zijn conform Bbl. Sport gerelateerde ruimten Ruimte Sportruimte
Ventilatievoud 1-voudig
Kleedruimte Doucheruimte EHBO/beheerdersruimte/docentenruimte Doucheruimte leerkracht Toestellenberging
6-voudig 10-voudig Conform Bbl 10-voudig Conform Bbl
Opmerking Luchtsnelheid max. 0,5m/s tot een hoogte van 3m. De lucht van de sportruimte moet per uur met een maximum van 7 m3/m2 sportvloer door ventilatie worden ververst. Lucht in een ruimte moet kunnen worden ververst per sporter met tenminste 40m3/h en voor overige bezoekers met tenminste 20m3/h. Luchtsnelheid max. 0,2m/s
8.3 Akoestiek en geluidshinder
De ruimten in het gebouw zijn zodanig ingericht en vormgegeven dat zij, gerelateerd aan de activiteiten waarvoor de ruimten zijn bestemd, een optimale akoestiek (luchtgeluidisolatie, nagalm, contactgeluidisolatie, geluid van installaties) garanderen bij een lage en een hoge bezettingsgraad. Een goede situering en groepering van de ruimten is ten behoeve van een goede akoestiek en het voorkomen van geluidshinder essentieel. Plattegronden worden derhalve ontworpen op relatiesantirelaties van geluid voor zover het vlekkenplan daarin mogelijkheden biedt. Bij oplevering dient de aannemer middels geluidsmetingen, conform NEN 5077, in minimaal 10 representatieve ruimten aan te wijzen door de opdrachtgever, aan te tonen dat aan de gestelde akoestische eisen (t.a.v. nagalmtijd, installatiegeluidsniveau, geluidwering gevel, contactgeluidniveau en luchtgeluidisolatie) wordt voldaan. Flutterecho’s mogen nooit voorkomen in een sportruimte voor bewegingsonderwijs.
2250338 | www.icsadviseurs.nl
29/61
Geluiduitstraling naar omgeving Het geluidniveau op de omliggende bebouwing (woningen en andere geluidgevoelige gebouwen) ten gevolge van het inrichtingsgeluid (gebruik en installaties) dient te voldoen aan het Activiteitenbesluit. Het te verwachten geluidniveau ten gevolge van het gebruik dient te worden afgestemd met de gebruikers. Akoestiek Voor de akoestiek in de sporthal wordt uitgegaan van de norm NOC*NSF-US1-BF1 ‘Nagalmtijd en achtergrondgeluidsniveau’ en KVLO (Handboek huisvesting bewegingsonderwijs 2024). Er dient extra aandacht te worden besteed aan de situatie waarbij de flexibele scheidingswanden in geopende als in gesloten stand (meerdere configuraties). Ook dient er rekening te worden gehouden met een lege tribune zowel als met een bezette tribune. Opdrachtnemer dient voor de verschillende gebruikssituaties in de ontwerpfase al aan te tonen dat het ontwerp voldoet aan de richtlijnen. Toetsing conform richtlijn “NOC*NSF-N-A1.1 Geluid” van het NOC*NSF. Nagalmtijden De maximale toegestane nagalmtijden conform Handboek huisvesting bewegingsonderwijs KVLO 2024. Installatiegeluid
In verblijfsruimten mogen geen geluiden, veroorzaakt door gebouwinstallaties, worden waargenomen zodanig dat zij activiteiten waarvoor de ruimten bestemd zijn belemmeren. Het reservoir van de toiletten wordt niet direct tegen de wand van een verblijfsruimte aangebracht in verband met geluidsoverdracht. De geluidsafstraling van de sanitaire installaties, zoals het doorspoelen van toiletten, moet in de geluidsgevoelige ruimten zodanig worden beperkt dat het ‘onhoorbaar’ is. De geluidemissie van op het dak opgestelde installaties dient te voldoen aan de eisen uit het Bal en aanvullende eisen uit bijvoorbeeld het bestemmingsplan. Vooraf moet nagedacht worden over de geluidsproductie (componentkeuze), positionering van de voorzieningen als ook het tegengaan van geluidshinder. Voor de geluidsoverlast, veroorzaakt door de technische installatie in of aan het gebouw naar de gevels van de eventueel omliggende bebouwing, worden de maximaal toelaatbare waarden aangehouden zoals deze worden vereist in de Omgevingswet en de plaatselijke voorschriften, gemeten op één meter voor de dichtstbijzijnde gevel.