Perspectiefnota 2025-2028.pdf

gemeente

Hardinxveld-Giessendam

Hardinxveld-Giessendam

Perspectiefnota 2025-2028

B&W vergadering 21 mei 2024, Raadsvergadering 4 juli 2024

-2-

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 4 1.1

Financieel perspectief ................................................................................................................. 5

1.2

Financiële uitgangspunten .......................................................................................................... 6

1.3

Financiële positie in perspectief ................................................................................................. 7

2.

Risicoparagraaf .......................................................................................................................... 8

Bijlage 1 Begrotingspositie .................................................................................................................... 11 Bijlage 2 Financieel overzicht per programma ...................................................................................... 12 Bijlage 3 Investeringsoverzicht 2024-2028............................................................................................ 31 Bijlage 4 Kasstroomoverzicht t.b.v. investeringsplanning ..................................................................... 33

-3-

Inleiding In deze perspectiefnota wordt een beeld geschetst van de effecten van de bijstellingen, zoals die onder meer voortvloeien uit loonontwikkelingen (nieuwe CAO), de begrotingen van de verbonden partijen en de effecten van het project prioritering 2024. Voor dit laatste zijn de beheerplannen en de kapitaallasten van de geprioriteerde projecten opgenomen. In de begroting 2024, inclusief septembercirculaire 2023, lieten de jaren 2024 en 2025 een positief beeld zien. Vanaf 2026 (het zogenaamde ravijnjaar) werd een tekort verwacht. Recente ontwikkelingen, waar vooral de hogere effecten uit de CAO 2024-2025 en de looncompensatie 2025 (bepaald op 4%), de begrotingen 2025 van de verbonden partijen en de geraamde beheerplannen (prioritering projecten 2024) een grote invloed hebben, zorgen ervoor dat het financieel meerjarenperspectief voor alle jaren een negatief beeld laat zien. Van groot belang worden de uitkomsten van de meicirculaire 2024. Naar verwachting wordt de circulaire eind mei 2024 ontvangen. Gelet op de onzekerheden rondom de uitkomsten van de meicirculaire wordt voorgesteld om het jaar 2024 van deze perspectiefnota vast te stellen en de overige jaren ter kennisgeving aan te nemen. Als college vinden we het wenselijk te wachten op de meicirculaire voordat we maatregelen treffen om tot een sluitend meerjarenperspectief komen.

Daarmee voorkomen we dat we op voorhand onderwerpen schrappen en/of bezuinigen en dit later onnodig blijkt. Na de meicirculaire komen we in het begrotingsproces terug op de financiële resultaten en de eventuele vervolgstappen.

Leeswijzer Deze perspectiefnota start met het financieel perspectief op hoofdlijn in een gecomprimeerd overzicht. Daarnaast wordt ingegaan op de financiële uitgangspunten van de begroting 2025 – 2028. Bij gemeentefonds (algemene uitkering) is rekening gehouden met de septembercirculaire 2023, de meicirculaire 2024 is nog niet beschikbaar. De financiële effecten van de circulaire op het meerjarig perspectief worden afzonderlijk via het college aan de raad aangeboden. Een toelichting op de onderwerpen per begrotingsprogramma is in bijlage 1 opgenomen. Hoofdstuk 2 bevat de risicoparagraaf. Er zijn vier bijlagen: 1. Begrotingspositie 2. Financieel overzicht per programma 3. Investeringsoverzicht 2024-2028 4. Kasstroomoverzicht t.b.v. investeringsplanning

-4-

1.1 Financieel perspectief Onderwerp Saldo begroting 2024 Septembercirculaire 2023 Vertrekpunt PN2025 Autonome ontwikkelingen Verhoging contributie vaste verenigingen (VNG) Accountantskosten Leges reisdocumenten Indexering ondernemersfonds Deelneming nutsbedrijven Leerlingenvervoer Onderwijshuisvesting Opbrengst KDV bellefleur Cultuureducatie Zwembad de Duikelaar Sporthal de Appelgaard loonkosten Sporthal de Wielewaal loonkosten Sporthal de Appelgaard & Wielewaal onderhoudkosten Sporthal de Appelgaard & Wielewaal verhoging opbrengsten Sociale werkvoorziening WMO/DVO/SDD WMO OGGZ Kwijtschelding Omgevingszaken Baten OZB Huisvesting Nieuwe investeringen Actualisatie investeringsplan Salarissen Specificatie Hogere indexatie 2024 (4,75% ipv 3%) Indexatie 2025 (4%) Hogere schalen (Effect HR 21) + indexatie Tijdelijk boven formatie Uitbreiding formatie vanaf medio 2023 (o.a. juridische zaken)

2024 173.392 471.000 644.392

2025 2026 2027 2028 508.947 -1.534.893 -1.280.610 -1.282.983 926.000 305.000 1.027.000 1.498.000 1.434.947 -1.229.893 -253.610 215.017

-10.000 -12.500 -11.688 -24.648 195.000 -85.000 -11.000 10.000 -15.000 26.000 -16.310 -17.013 -14.000 63.676 -144.000 -20.000 -68.038 -45.000 -10.000 379.335 -57.500 0 11.178

-10.000 -12.500 15.871 -24.648

-10.000 -12.500 36.016 -24.648

-10.000 -12.500 44.409 -24.648

-10.000 -12.500 35.039 -24.648

-85.000 -11.000 10.000 -15.000 26.000 -16.310 -17.013 -14.000 63.676 -134.000 -20.000 -68.038 -45.000 -10.000 379.335 -34.000 -11.702 22.520

-85.000 -11.000 10.000 -15.000 26.000 -16.310 -17.013 -14.000 63.676 -124.000 -20.000 -68.038 -45.000 -10.000 379.335 -34.000 -27.452 -16.013

-85.000 -11.000 10.000 -15.000 26.000 -16.310 -17.013 -14.000 63.676 -114.000 -20.000 -68.038 -45.000 -10.000 379.335 -34.000 -48.827 -19.112

-85.000 -11.000 10.000 -15.000 26.000 -16.310 -17.013 -14.000 63.676 -104.000 -20.000 -68.038 -45.000 -10.000 379.335 -34.000 -48.827 -17.618

0 0 0 0 0

-250.000 -450.000 -250.000 -128.000 -92.946

-250.000 -450.000 -250.000 -128.000 -92.946

-250.000 -450.000 -250.000 223 -92.946

-250.000 -450.000 -250.000 223 -92.946

Najaarsnota 2023 structurele effecten - Rente kort geld - Rente lang geld - Indexatie + boeterente Veiligheidsregio - OZB Areale uitbreiding - Overige

-75.000 -106.810 -107.000 190.000 -49.292

-75.000 -111.012 -107.000 190.000 -49.292

-75.000 -115.220 -107.000 190.000 -49.292

-75.000 -119.424 -107.000 190.000 -49.292

-75.000 -119.424 -107.000 190.000 -99.292

Subtotaal

-24.610 -1.334.059 -1.362.405 -1.244.467 -1.292.343

Saldo na autonome ontwikkelingen

619.782

100.888 -2.592.298 -1.498.077 -1.077.326

Gemeenschappelijke regelingen GR Sociaal DGJ SOJ SVHW Veiligheidsregio Omgevingsdienst Service gemeente Dordrecht Waardlanden

67.069 -144.961 -853.717 -34.500 p.m. -12.082 p.m. -215.000

-140.568 -209.743 -741.634 -49.200 p.m. -53.835 p.m. 0

Subtotaal

-60.703 -210.703 -749.618 -49.200 p.m. -38.090 p.m. 0

-350.282 -210.703 -749.618 -49.200 p.m. -38.090 p.m. 0

-313.048 -210.703 -749.618 -49.200 p.m. -38.090 p.m. 0

-1.193.191 -1.194.980 -1.108.314 -1.397.893 -1.360.659

Saldo na gemeenschappelijke regelingen

-573.409 -1.094.092 -3.700.612 -2.895.970 -2.437.985

Afwijkingen < € 10.000

-131.440

Saldo na afwijkingen < € 10.000

-704.849 -1.185.393 -3.791.913 -2.987.271 -2.529.286

Projecten prioritering 2024 Beheerplan wegen Beheerplan kunstwerken beheerplan vastgoed Actualiseren IHP Ichthus/driemaster Huis van de Gemeente - aanbouw voor- en achterzijde ruimer Uitwerking onderzoeken prioritering projecten 2024 Organisatie ontwikkeling

0 0 0 0 0 0 -75.000 p.m.

-70.000 -50.000 -194.000 -378.000 0 0 -75.000 p.m.

-70.000 -50.000 -194.000 -378.000 -67.000 -179.000 0 0

-70.000 -50.000 -194.000 -378.000 -67.000 -179.000 0 0

-70.000 -50.000 -194.000 -378.000 -67.000 -179.000 0 0

Subtotaal

-75.000

-767.000

-938.000

-938.000

-938.000

Bijgesteld financieel meerjarenperspectief

-779.849 -1.952.393 -4.729.913 -3.925.271 -3.467.286

-91.301

-91.301

-91.301

-91.301

-5-

1.2 Financiële uitgangspunten ▪

De begroting 2025-2028 wordt, evenals voorgaande begrotingen, opgesteld op basis van constante prijzen.

▪

Het jaarlijkse uitgangspunt, zoals ook in de Perspectiefnota 2024-2027 is opgenomen, is de inflatie over het voor-voorgaande jaar (t-2). Voor de tarieven voor 2024 zou dit een stijging van 10% betekenen. Het college vond dit een te forse stijging voor de inwoners van onze gemeente en heeft dit voor 2024 bijgesteld naar 8%. En het "gemis" van 2% in 2024 te betrekken bij de tarief bepaling voor 2025. Daarmee is er voor de inwoners, evenals in 2023, enige matiging is in de stijging van de tarieven in 2024.

▪

In de perspectiefnota is geen rekening gehouden met de meicirculaire, omdat die bij het opstellen nog niet beschikbaar was. Het effect op de perspectiefnota wordt na het verschijnen van de circulaire doorgerekend en via een aparte memo aan de raad ter beschikking gesteld voorafgaande aan de raadsvergadering. Op die wijze kan het totale financiële plaatje door de raad worden betrokken in haar afweging.

▪

Voor de begroting 2025-2028 zijn op dit moment de volgende aantallen van toepassing: o 18.760 inwoners (per 1 januari 2024); o 8.110 objecten met rioolplicht (gebaseerd op opgave SVHW); (peildatum september 2023); o 7.563 objecten met afvalstoffenheffing plicht (gebaseerd op opgave SVHW) (peildatum september 2023).

▪

Voor de formatie wordt uitgegaan van de formele sterkte per 1 januari 2024 (129,20 fte excl. college).

▪

Voor loonontwikkeling is rekening gehouden met 4%.

▪

Er wordt geen algemeen inflatiepercentage toegepast. In de meerjarenraming worden de budgetten individueel tegen het licht gehouden zodat, afhankelijk van trends en ontwikkelingen, bijstellingen plaats kunnen vinden.

-6-

1.3 Financiële positie in perspectief De financiële positie van de gemeente bestaat uit een drietal componenten en kunnen als volgt worden weergegeven:

Deze drie componenten dienen in samenhang te worden beoordeeld. Bijvoorbeeld extra investeringen zullen enerzijds gedekt moeten worden binnen de exploitatie, via kapitaallasten, maar ook gefinancierd. Als dit wordt gedaan via een lening leidt dit op korte termijn tot rentelasten (effect op de exploitatiebegroting) en op langere termijn tot aflossing (uitgaande geldstroom). Kortom: besluiten met financiële gevolgen dienen altijd in het perspectief van bovengeschetste componenten beschouwd te worden. In zowel de perspectiefnota als in de begroting worden de componenten meegewogen en dat is onder meer terug te zien in bijlage 5 (Kasstroomoverzicht t.b.v. investeringsplanning), waar de uitgangspunten van de nota Financieringsvisie en rentebeleid worden meegewogen in de haalbaarheid van de dekking van investeringen. Daarbij wordt rekening gehouden met 40% externe financiering.

-7-

2. Risicoparagraaf Bibliotheek Vanaf 2025 komt er een zorgplicht voor gemeenten en provincies om de toegang tot de openbare bibliotheek te waarborgen. De gemeenten krijgen hiervoor structureel extra geld van het Rijk. In opmars naar deze zorgplicht zijn er in 2023 en 2024 verschillende SPUK regelingen om de bibliotheek toekomstbestendig te maken. Bijvoorbeeld door de verruiming van de bemande openingstijden. De bibliotheek in Hardinxveld-Giessendam wil ook aanspraak maken op deze SPUK regeling. Voor deze regeling zal de gemeente minimaal 20% van de kosten uit eigen middelen moeten financieren. Daarnaast heeft de bibliotheek een exploitatietekort van ongeveer 30.000 euro. Het tekort is ontstaan door groeiende personeelskosten, huur en energiekosten, waarbij de jaarlijkse subsidie gelijk is gebleven. Het exploitatietekort samen met de vraag naar de SPUK gelden, kunnen worden gefinancierd door de extra middelen 'Compensatie voor hoge kosten van maatschappelijk voorzieningen' van het Rijk. Deze compensatie is niet geoormerkt. Om aanspraak te doen op dit geld zal er een plan voor een toekomstbestendige bibliotheek in het college worden toegelicht. Jeugdwet In deze perspectiefnota is rekening gehouden met de prognoses vanuit de begroting 2025 van de Dienst Gezondheid en Jeugd en dan specifiek die van SOJ.

Daarbij hebben wij ook beoordeeld of met name de duurdere zorg naar verwachting structureel is. Hierop is in meerjarig perspectief rekening mee gehouden. Desondanks blijft dit een openeinderegeling, waarbij door de afschaffing van de solidariteit in de regio duurdere zorg direct effect heeft op de gemeentelijke begrotingen. Dit betekent ook dat ramingen kunnen fluctueren. Daar tegenover staat dat wij door inzet van het sociaal team de zorgvraag zoveel als mogelijk aan de voorkant willen afvangen en daarmee de doorstroom naar (duurdere) zorg willen voorkomen. Hervormingsagenda In april 2024 is de deskundigencommissie voor de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 gestart. Deze externe, onafhankelijke commissie volgt de uitvoering van de Hervormingsagenda en brengt hierover zwaarwegend advies uit aan het Rijk en de VNG. De commissie bekijkt hoe het gaat met de uitvoering van de Hervormingsagenda en of de inspanningen worden geleverd die zijn afgesproken. Ook bekijkt zij op de lange termijn of dit het gewenste effect heeft op de uitgaven en zo niet, hoe daarmee om te gaan. Het eerste advies van de commissie is een tussentijdse evaluatie van de uitvoering van de Hervormingsagenda en volgt begin 2025. Er zal structureel worden geïnvesteerd in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp.

Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet, waardoor duidelijker wordt waarvoor en waar kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Gemeenten worden verplicht bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om beschikbaarheid en continuïteit van zorg beter te organiseren. De geplande extra bezuiniging van ruim 500 miljoen euro op de jeugdzorg gaat in 2025 niet door. Voor 2026 staat de bezuiniging vooralsnog wel op de planning. Het is aan het nieuwe kabinet om daar een besluit over te nemen. Een mogelijke invoering van een eigen bijdrage voor Jeugdzorg wordt door Jeugdzorg Nederland en diverse andere partijen onacceptabel genoemd. WMO en Participatiewet Over de hele breedte van de WMO en Participatiewet zien we ontwikkelingen die zorgen voor toenemende onzekerheid en risico's: ▪ Nieuwe wettelijke taken en wetswijzigingen waarvan de wetstrajecten nog lopen en waarvan in een aantal gevallen nu al duidelijk is dat de beschikbare middelen ontoereikend zijn of dat forse investeringen nodig zijn; ▪ Onzekerheid over financiering door het Rijk; ▪ Onzekere, maar ingrijpende invloeden zoals inflatie en de energiecrisis; ▪ Stijgende personeelstekorten.

-8-

▪

Door de vergrijzing van de bevolking is de verwachting dat in de toekomst het beroep op de WMO alleen maar verder zal toenemen. Voor de 3 opgaves van de GR Sociaal (1. Bestaanszekerheid versterken 2. Ontwikkelen naar werk 3. Zorgen voor ondersteuning) is de kaderstelling sinds 2022 lokaal belegd. Door nauwe samenwerking met de Sociale Dienst Drechtsteden (SDD) en de inzet van maatwerk proberen we regelingen en ondersteuning in te zetten voor inwoners die het echt nodig hebben. Zo licht als mogelijk, zo zwaar als nodig. In de herijkingen van de WMO en de Participatiewet geven we hier expliciet aandacht aan. De WMO is een ‘openeinderegeling’: de kosten in enig jaar zijn afhankelijk van het beroep dat op de regeling wordt gedaan. De uitvoeringsorganisatie SDD voert voor onze gemeenten het grootste deel van de WMO-taken uit (maatwerkvoorzieningen). De SDD benut hiervoor een groot deel van de WMObudgetten van de gemeente. De laatste jaren stijgen de kosten vanwege het vele gebruik van maatwerkvoorzieningen door onze inwoners. De SDD hanteert het principe van afrekening naar gebruik. Vanaf 2023 worden de apparaatskosten verdeeld over alle diensten. Dit pakt op onderdelen voor Hardinxveld-Giessendam nadelig uit en betekent een stijging van kosten. Het budget voor het organiseren van algemene voorzieningen blijft lokaal en zit voor een deel in de Maatschappelijke Agenda (MAG).

De realisatiecijfers van de afgelopen jaren vormen de basis voor de komende jaren waarmee de budgetten herijkt kunnen worden. Hierbij is ook een marge ingebouwd. De realisatiecijfers van de volgende jaren bieden een verdere basis voor betrouwbaardere prognoses. De verwachting is dat de stijging van de kosten voor de WMO de komende jaren zal doorzetten. Dit komt voornamelijk doordat: 1. het aantal toegekende voorzieningen stijgt; en 2: de kostprijs van de voorzieningen toeneemt. De uitgaven op de individuele begeleiding en dagbesteding stijgen al geruime tijd. De vergrijzing, ambulantisering en extramuralisering (langer zelfstandig thuis) zal de komende jaren verder toenemen en zorgen voor een autonome groei in de vraag naar ondersteuning. Sinds 2019 stijgt ook het aantal inwoners dat een beroep doet op huishoudelijke hulp fors. Een belangrijke oorzaak hiervan is de invoering van een vaste eigen bijdrage van € 19,00 per vier weken (het abonnementstarief) dat leidt tot een aanzuigende werking. Dit abonnementstarief staat vanaf invoering al ter discussie. Voor het abonnementstarief is in het regeerakkoord het voornemen opgenomen om dit te wijzigen naar een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de huishoudelijke ondersteuning. De planning is dat een eventuele wetswijziging pas op 1 januari 2025 zal ingaan. Voor de komende jaren zal de groei naar verwachting verder doorzetten.

Ook de nieuwe aanbesteding huishoudelijke ondersteuning leidt naar verwachting tot hogere tarieven door stijgende cao-lonen, krapte op de arbeidsmarkt en de AMvB reële prijs die straks van toepassing is op de nieuwe inkoopcontracten. Een andere onzekere factor is de doordecentralisatie van beschermd wonen en opvang. De doordecentralisatie betekent dat wij als regiogemeente in de loop der jaren verantwoordelijk zullen worden voor onze eigen inwoners met een indicatie beschermd wonen. Naar verwachting wordt per 2025 het nieuwe objectieve verdeelmodel en het woonplaatsbeginsel stapsgewijs ingevoerd. De afgelopen jaren had onze regio een overschot op het budget Beschermd wonen, hetgeen ieder jaar volgens een vaste verdeelsleutel werd verdeeld over de gemeenten. Vanuit deze middelen bekostigde onze gemeente lokale (preventieve) initiatieven. Met de komst van het nieuwe verdeelmodel zat dit overschot geleidelijk verdwijnen. Vanaf 2023 wordt gewerkt aan het maken van nieuwe financiële afspraken in de regio. Dit op basis van de samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang. We blijven de ontwikkelingen nauwlettend volgen.

-9-

Grondexploitaties/projecten De risico's rondom grondexploitaties en anterieure overeenkomsten worden beschreven in het MPG en t-MPG. Het MPG 2024 wordt behandeld in de raadsvergadering van 27 juni 2024. Kortheidshalve wordt voor de risico's naar het MPG 2024 verwezen. Op basis van dit MPG zijn de voorziene risico's op de grondexploitaties via de jaarrekening 2023 voorzien en is de reserve bouwgrondexploitaties beschikbaar. Voor de anterieure overeenkomsten geldt dat met name bij de complexere projecten risico's op niet-verhaalbare kosten mogelijk zijn. Middels risicobeheersing en afspraken in de overeenkomsten worden deze zoveel mogelijk afgedekt.

- 10 -

Bijlage 1 Begrotingspositie Totaal baten programma's 1. Dienstverlening en bestuur 2. Leefomgeving en veiligheid 3. Vitaal en sociaal 4. Ruimte en economie

Totaal baten programma's (voor mut. reserves)

Totaal lasten programma's 1. Dienstverlening en bestuur 2. Leefomgeving en veiligheid 3. Vitaal en sociaal 4. Ruimte en economie

Totaal lasten programma's (voor mut. reserves)

Totaal saldi programma's 1. Dienstverlening en bestuur 2. Leefomgeving en veiligheid 3. Vitaal en sociaal 4. Ruimte en economie

Totaal saldi programma's (voor mutaties reserves) Algemene dekkingsmiddelen baten Algemene dekkingsmiddelen lasten Bedrijfsvoering, overhead

Saldo baten en lasten (voor mutaties reserves) Totaal onttrekkingen aan reserves Totaal toevoeging aan reserves

Begrotingsresultaat (+/+ is vd)

Rekening 2023 213.201 9.463.329 5.839.248 3.789.381 19.305.159

Rekening 2023 2.933.225 13.894.533 26.558.211 5.903.386 49.289.356

Rekening 2023

Begroting 2024 270.180 4.764.450 4.106.323 5.245.606 14.386.559

Begroting 2024 3.800.103 11.241.934 24.232.718 6.885.804 46.160.559

Begroting 2024

Mutaties Bijgestelde 2024 (VJN) begroting 2024 12.131 1.028.318 1.241.865 125.750 2.408.064

282.311 5.792.768 5.348.188 5.371.356 16.794.623

Mutaties Bijgestelde 2024 (VJN) begroting 2024 115.955 1.409.017 2.888.218 118.993 4.532.183

3.916.058 12.650.951 27.120.936 7.004.797 50.692.742

Mutaties Bijgestelde 2024 (VJN) begroting 2024

Begroting 2025 345.722 5.235.867 5.388.576 566.635 11.536.800

Begroting 2025 4.038.545 11.913.008 27.705.037 2.215.465 45.872.055

Begroting 2025

Begroting 2026 392.233 5.235.867 5.384.648 527.915 11.540.663

Begroting 2026 3.895.071 12.075.392 27.735.897 2.195.448 45.901.808

Begroting 2026

Begroting 2027 411.335 5.235.867 5.138.783 644.635 11.430.620

Begroting 2027 3.897.780 12.050.252 27.443.827 2.182.430 45.574.289

Begroting 2027

Begroting 2028 389.676 5.235.867 5.236.017 644.635 11.506.195

Begroting 2028 3.885.491 12.083.289 27.476.479 2.182.413 45.627.672

Begroting 2028

-2.720.024 -4.431.204 -20.718.963 -2.114.005 -29.984.196

-3.529.923 -6.477.484 -20.126.395 -1.640.198 -31.774.000

-103.824 -380.699 -1.646.353 6.757 -2.124.119

-3.633.747 -6.858.183 -21.772.748 -1.633.441 -33.898.119

-3.692.823 -6.677.141 -22.316.461 -1.648.830 -34.335.255

-3.502.838 -6.839.525 -22.351.249 -1.667.533 -34.361.145

-3.486.445 -6.814.385 -22.305.044 -1.537.795 -34.143.669

-3.495.815 -6.847.422 -22.240.462 -1.537.778 -34.121.477

36.541.210 -502.075 -6.115.462 -60.524

38.609.235 -410.320 -5.843.357 581.558

781.207 -124.432 67.588 -1.399.756

39.390.442 -534.752 -5.775.769 -818.198

40.115.343 -610.883 -6.922.068 -1.752.863

37.404.589 -616.803 -7.128.289 -4.701.648

37.841.589 -613.378 -7.004.951 -3.920.409

38.312.589 -673.723 -7.003.183 -3.485.794

3.674.983 -2.209.327 1.405.132

1.170.234 -1.107.400 644.392

187.387 -211.872 -1.424.241

1.357.621 -1.319.272 -779.849

839.845 -1.039.376 -1.952.394

854.110 -882.376 -4.729.914

877.513 -882.376 -3.925.272

900.883 -882.376 -3.467.287

- 11 -

Bijlage 2 Financieel overzicht per programma

Programma 1 Dienstverlening en bestuur

Bijstellingen Verhoging contributie vaste verenigingen VNG De oorzaak voor de verhoging van dit budget ligt in de (langzaam) stijgende contributiekosten of indexering van de lidmaatschappen van de vaste verenigingen waar de gemeente lid van is, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Vereniging voor Zuid-Hollandse Gemeenten. Daarnaast betalen we als gemeente voor sommige uitvoeringsprogramma's van die verenigingen aanvullende contributies. De besluiten hiertoe worden genomen tijdens de Algemene Leden Vergaderingen waar we als gemeente een stem hebben. Middelen: € -/- 10.000 structureel Accountantskosten Onze gemeente heeft over 2023 extra middelen ontvangen om specifiek beleid van de Rijksoverheid uit te voeren in de vorm van specifieke uitkeringen. De verantwoording over de besteding van deze middelen verloopt via de Single-Information-Single-Audit (SiSa)-systematiek. Uit het verantwoordingsoverzicht SiSa 2023 blijkt dat voor onze gemeente wederom sprake is van een toename van het aantal te verantwoorden SiSa regelingen. Over 2023 zijn dat inmiddels 29 regelingen. De controle van deze regelingen wijkt aanzienlijk af van het aantal regelingen dat bekend was bij het offreren voor de accountantsdiensten. De controle van de regelingen 2023 worden verricht bij het controleren van de jaarrekening 2023 in 2024. Daarmee vallen de kosten voor 2024 hoger uit.

Vooralsnog gaan we uit van € 12.500 aan meerkosten voor 2024. Gelet op het feit dat het aantal regelingen ook voor 2024 eenzelfde omvang zal hebben worden deze kosten als structureel aangemerkt. Middelen: € -/- 12.500 structureel

- 12 -

Leges reisdocumenten, naturalisatie en VOG Het aantal aanvragen zal de komende vijf jaar veel hoger zijn door het aantal reisdocumenten die zullen verlopen. Dit bekent dat de opbrengsten voor reisdocumenten toenemen, maar ook dat er extra inzet van personeel nodig is. Er is rekening mee gehouden en onder andere de balie in het gemeentehuis zal vaker open zijn. Dit brengt extra kosten met zich mee. De aanvragen voor naturalisatie zijn stabiel en lager dan voorheen. En een VOG wordt tegenwoordig vaak rechtstreeks online aangevraagd. Dit betekent dat de gemeente er buiten blijft en minder opbrengsten heeft. Middelen: € -/- 11.688 structureel vanaf 2024 : € +/+ 15.871 in 2025 : € +/+ 36.016 in 2026 : € +/+ 44.409 in 2027 : € +/+ 35.039 in 2028 Prioritering projecten In de gemeenteraadsvergadering van donderdag 25 april 2024 heeft de gemeenteraad de prioritering van de grote projecten behandeld. De gemeenteraad heeft aan de hand van meerdere criteria bepaald, waaronder maatschappelijke noodzaak, geld en risico's of er dat jaar ruimte is om nieuwe projecten uit te voeren Er is gekozen om de voorbereiding van de scholenbouw aan de Pietersweer, de toekomst van het centrum (centrumvisie) en het Huis van de Gemeente op te pakken en deze in de begroting op te nemen. Verder worden een drietal projecten nader onderzocht.

Dit zijn het binnenzwembad, het buitenzwembad en sporthal De Wielewaal. Daarvoor zijn in 2025 en 2026 middelen opgenomen. Middelen: € -/- 75.000 in 2025 € -/- 75.000 in 2026

- 13 -

Programma 2 Leefomgeving en veiligheid 2. Leefomgeving en veiligheid Baten Lasten

Saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves

Resultaat

Rekening 2023 9.463.329 13.894.533 -4.431.204 1.655.327 1.873.031 -4.213.500

Begroting Mutaties Bijgestelde 2024 2024 (VJN) begr. 2024 4.764.450 1.028.318 5.792.768 11.241.934 1.409.017 12.650.951 -6.477.484 -380.699 -6.858.183 649.400 0 649.400 929.452 -119.703 809.749 -6.197.432 -500.402 -6.697.834

Begroting 2025 5.235.867 11.913.008 -6.677.141 637.400 542.091 -6.772.450

Begroting 2026 5.235.867 12.075.392 -6.839.525 637.400 634.282 -6.842.643

Begroting 2027 5.235.867 12.050.252 -6.814.385 637.400 650.529 -6.801.256

bedragen in € Begroting 2028 5.235.867 12.083.289 -6.847.422 637.400 666.418 -6.818.404

2. Leefomgeving en veiligheid Omschrijving Bijstellingen: Afschrijvingslasten wegen, straten en pleinen Dekking reserves afschrijvingslasten Afschrijvingslasten overig Per saldo afschrijvingslasten

2024

2025

2026

2027

bedragen in € 2028

-164.209 153.765 -1.153 -11.597

-110.934 94.238 -1.243 -17.939

5.221 7.278 -1.265 11.234

5.219 7.277 -1.288 11.208

5.219 7.278 -1.308 11.189

Waterlossingen en sloten: lagere kosten in 2023 verhoging budget 2024 Bestemmingsreserve Waterbeheerplan

34.062 -34.062

Waardlanden begroting 2024 Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Aanpassing doorbelasting bedrijfsvoering naar taakvelden Omgevingsdienst, geluidzonering industrieterrein Prioritering projecten beheerplannen wegen en kunstwerken

215.000 107.000 126.811 -

107.000 130.014 15.745 120.000

107.000 151.225 120.000

107.000 142.814 120.000

107.000 140.487 120.000

-

4.624

4.624

4.624

4.624

Indexeringen: Omgevingsdienst Gemeentereiniging Gemeentereiniging bijdrage t.g.v. voorzieningen Gemeentereiniging baten Wegen, straten en pleinen

12.082 179.022 26.145 -205.167 66.500

38.090 179.022 26.145 -205.167 66.500

38.090 179.022 26.145 -205.167 66.500

38.090 179.022 26.145 -205.167 66.500

38.090 179.022 26.145 -205.167 66.500

Diverse bijstellingen < € 10.000:

-15.394

-14.894

-14.894

-14.894

-14.894

500.402

449.140

483.779

475.342

472.996

Salarissen:

Bijstellingen Waardlanden De primaire begroting 2024 van Waardlanden is op 22 juni 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze begroting is ook de basis geweest waarop de tarieven voor de afvalstoffenheffing 2024 zijn gebaseerd. De begroting 2024 is door Waardlanden herzien. In de herziene begroting stijgen de kosten met circa € 2 miljoen. Dit komt hoofdzakelijk doordat in de primaire begroting nog geen rekening was gehouden met een stijging van de personeelskosten met 6,7% als doorwerking van de nieuwe CAO (stijging van € 580.000) en een stijging van de materiele uitgaven met 3,5% (stijging van € 348.000). Daarnaast stijgen de personeelskosten naar verwachting in 2024 door noodzakelijke inhuur van de algemeen directeur, een afdelingshoofd IM (Informatie Management) en bemensing afdeling IM en chauffeurs (stijging van € 1.066.000). Het gevolg van de stijging van de kosten is dat het tarief voor de dienstverlening stijgt van € 225,74 naar € 251,50 en het tarief voor de verwerkingskosten van € 63,59 naar € 66,79. Voor ons betekent dit een kostenstijging van € 215.000. Doordat wij deze kosten niet meer kunnen doorberekenen naar de burgers via onze tarieven afvalstoffenheffing en doordat onze voorziening een saldo van € 0 heeft, komt dit bedrag ten laste van het verwachte resultaat over 2024. Middelen: € -/- 215.000 incidenteel

- 14 -

Veiligheidsregio Op 13 juli 2023 is door het Algemeen Bestuur van de veiligheidsregio een brief opgesteld om een aanpassing van de begroting kenbaar te maken. In de brief wordt een zienswijze van de gemeenteraad gevraagd op de voorgelegde aanpassing van de begroting. Een tweetal zaken zorgt voor de aanpassing van de begroting, te weten; een hogere loonindexering dan geraamd en een boeterente in verband met het oversluiten van een leningenportefeuille. Middelen: € -/- 107.000 structureel Doorbelasting bedrijfsvoering naar taakvelden De kosten van bedrijfsvoering, behoudens overhead, worden vanaf programma 5 op basis van verdeelsleutels toegerekend aan de producten. Per saldo heeft dit een nihil-effect op het resultaat, maar leidt per programma wel tot positieve of negatieve effecten. Op programma 2 leidt dit tot een nadeel van € 126.811 voor 2024.

Prioritering projecten In de gemeenteraadsvergadering van donderdag 25 april 2024 heeft de gemeenteraad de prioritering van de grote projecten behandeld. De gemeenteraad heeft aan de hand van meerdere criteria bepaald, waaronder maatschappelijke noodzaak, geld en risico's of er dat jaar ruimte is om nieuwe projecten uit te voeren Er is gekozen om de voorbereiding van de scholenbouw aan de Pietersweer, de toekomst van het centrum (centrumvisie) en het Huis van de Gemeente op te pakken en deze in de begroting op te nemen. Verder worden een drietal projecten nader onderzocht. Dit zijn het binnenzwembad, het buitenzwembad en sporthal De Wielewaal. De vertaalslag van de ramingen is over meerdere programma's verdeeld: Pr. 2 Beheerplannen wegen en kunstwerken (vanaf 2026) Pr. 3 Scholenbouw (kapitaallasten vanaf 2026) Pr. 3 Integraal Huisvestingsplan (IHP) (vanaf 2025) Pr. 5 Huis van de Gemeente (vanaf 2026) Pr. 5 Beheerplan vastgoed (vanaf 2025)

€ 120.000 € 67.000 € 378.000 € 179.000 € 194.000

In programma 2 betreft dit de beheerplannen wegen en kunstwerken ad € 120.000

Indexeringen Wegen straten en pleinen De budgetten voor wegen, straten en pleinen zijn geactualiseerd vanwege de inflatie. Dit wordt gedekt uit de meerjarig opgenomen stelpost voor indexatie. Middelen: € -/- 66.500 structureel

Omgevingsdienst Voor 2024 (met structurele doorwerking) is een extra indexatie van 2% van het budget nodig. De reden hiervan is dat loon- en prijsontwikkeling uiteindelijk hoger uitgevallen zijn dan bij de vaststelling van de Begroting 2024 van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid werd verwacht. Deze doorwerking heeft betrekking op het jaarprogramma en de inwonerbijdrage: Jaarprogramma: 2% over € 534.527 = + €10.691 Inwonerbijdrage: 2% over € 69.534 = + € 1.391

- 15 -

Ook het uurtarief voor 2025 is bekend. Deze stijgt met 4,3%. Dit werkt door in het jaarprogramma (structurele gedeelte) en de inwonerbijdrage: Jaarprogramma: 4,3% over structurele deel van het jaarprogramma (527.722) = + €22.962 Inwonerbijdrage: 4,3% over €70.832 = + €3.046 Onder de Omgevingswet is het noodzakelijk om voor elk geluidgezoneerd industrieterrein een aanpassing te doen. De hele systematiek van een geluidzone met een zonegrens komt te vervallen en de geluidbelasting op bepaalde punten (GPP’s) en het geluidaandachtsgebied moeten worden bepaald en vastgelegd in het omgevingsplan. Deze omzetting is een grote actie die zowel van de gemeente zelf, als van Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) een forse inspanning vraagt. Daardoor kunnen niet alle gezoneerde industrieterreinen in de regio Zuid-Holland Zuid tegelijk worden omgezet. OZHZ heeft de verwachting dat Hardinxveld-Giessendam in 2025 behandeld kan worden. Dit vraagt om een incidentele toevoeging van € 15.745 voor 2025. Middelen: € -/- 12.082 structureel in 2024 Middelen: € -/- 15.745 incidenteel in 2025 Middelen: € -/- 38.090 structureel in 2025 Middelen: € -/- 38.090 structureel in 2026 Middelen: € -/- 38.090 structureel in 2027 Middelen: € -/- 38.090 structureel in 2028 Diverse bijstelling < € 10.000 Diverse overige bijstellingen onder de € 10.000. Middelen: € -/- 15.394

Bijstellingen – reserves/voorzieningen Waterlossingen en sloten Door het doorschuiven van werkzaamheden vanuit 2023 naar 2024, zijn in 2024 extra middelen nodig. Dit kan gedekt worden uit de reserve waterbeheerplan. Middelen: € 34.062 - € 34.062 onttrekking reserve Gemeentereiniging Op basis van de begroting van Waardlanden 2024 stijgen de kosten voor gemeentereiniging. In de bepaling van de tarieven is dat ook reeds meegenomen. Per saldo heeft dit een nihil-effect op het resultaat. Baten: € 205.167 Lasten € 179.022 Voorziening (lasten) € 26.145

- 16 -

Programma 3 Vitaal en sociaal 3. Vitaal en sociaal Baten Lasten

Saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves

Resultaat

Rekening 2023 5.839.248 26.558.211 -20.718.963 208.000 1.134.770 -19.792.193

Begroting Mutaties Bijgestelde 2024 2024 (VJN) begr. 2024 4.106.323 1.241.865 5.348.188 24.232.718 2.888.218 27.120.936 -20.126.395 -1.646.353 -21.772.748 108.000 0 108.000 179.416 162.240 341.656 -20.054.979 -1.484.113 -21.539.092

Begroting 2025 5.388.576 27.705.037 -22.316.461 148.976 215.378 -22.250.059

Begroting 2026 5.384.648 27.735.897 -22.351.249 148.976 156.404 -22.343.821

Begroting 2027 5.138.783 27.443.827 -22.305.044 148.976 162.473 -22.291.547

bedragen in € Begroting 2028 5.236.017 27.476.479 -22.240.462 148.976 168.826 -22.220.612

3. Vitaal en sociaal Omschrijving Bijstellingen: Prioritering projecten scholenbouw Prioritering projecten Integraal Huisvestingsplan Scholen Kapitaallasten Leerlingenvervoer Leerlingenvervoer, aanbestedingstraject Leerlingenvervoer, aanbestedingstraject onttrekking reserve Leerlingenvervoer, benchmark Leerlingenvervoer, benchmark onttrekking reserve Financiele bijdrage Merweradio Financiele bijdrage Merweradio onttrekking reserve Cultuureducatie Zwemlessen Zwembad diversen Sporthal Appelgaard, kosten Sporthal Appelgaard, baten Sporthal de Wielewaal, kosten Sporthal de Wielewaal, baten Sociale werkvoorziening Sociale Dienst, dienstoverleningsovereenkomst WMO lokale initiatieven WMO jeugd pilot jongerenwerk WMO jeugd pilot jongerenwerk onttrekking reserve WMO jeugd Inburgering vrouwenparticipatie vluchtelingenwerk Inburgering vrouwenparticipatie vluchtelingenwerk onttrekking reserve Kwijtschelding MAG, indexering

2024

2025

2026

2027

bedragen in € 2028

0 0 0 85.000 10.000 -10.000 20.309 -20.309 10.000 -10.000 15.000 -26.000 14.181 23.310 -33.078 24.013 -30.598 144.000 20.000 68.038 65.000 -65.000 15.000 59.000 -59.000 45.000 112.000

0 378.000 0 85.000 0 0 0 0 0 0 15.000 -26.000 16.139 23.310 -33.078 24.013 -30.598 134.000 20.000 68.038 0 0 15.000 0 0 45.000 112.000

67.000 378.000 0 85.000 0 0 0 0 0 0 15.000 -26.000 16.139 23.310 -33.078 24.013 -30.598 124.000 20.000 68.038 0 0 15.000 0 0 45.000 112.000

67.000 378.000 9.500 85.000 0 0 0 0 0 0 15.000 -26.000 16.139 23.310 -33.078 24.013 -30.598 114.000 20.000 68.038 0 0 15.000 0 0 45.000 112.000

67.000 378.000 9.500 85.000 0 0 0 0 0 0 15.000 -26.000 16.139 23.310 -33.078 24.013 -30.598 104.000 20.000 68.038 0 0 15.000 0 0 45.000 112.000

Bijdragen GR: GR-sociaal DGJ SOJ

-67.069 144.961 853.717

140.568 209.743 741.634

60.703 210.703 749.618

350.282 210.703 749.618

313.048 210.703 749.618

Indexeringen:

5.400

5.400

5.400

5.400

5.400

9.823 61.415 1.484.113

10.057 28.208 1.981.434

11.606 28.206 1.969.060

10.991 28.207 2.257.525

10.821 28.207 2.210.121

Diverse bijstellingen < € 10.000: Aanpassing doorbelasting bedrijfsvoering naar taakvelden Diverse bijstellingen < € 10.000:

Bijstellingen Prioritering projecten Zie de toelichting bij programma 2. In programma 3 betreft dit scholenbouw ad € 67.000 en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) ad € 378.000.

- 17 -

Leerlingenvervoer In 2023 waren de werkelijke kosten leerlingenvervoer € 383.000. De verwachting is dat de kosten in 2024 zullen stijgen. Daarom is een verhoging van € 85.000 op het huidige budget een reëlere schatting. Aangezien het een open einde regeling is, kunnen we aanvragen ook niet weigeren. Wel wordt secuur gekeken naar de uitvoering van de verordening. Middelen: € -/- 85.000 structureel Cultuureducatie In 2025 doen we voor 4 jaar mee met de landelijke regeling Cultuur Met Kwaliteit (CMK). De regeling ondersteunt onderwijs en culturele instellingen bij het geven van goed cultuuronderwijs. Een bedrag van € 15.000 wordt door het Fonds voor Cultuurparticipatie ter beschikking gesteld, waarbij de gemeente hetzelfde bedrag moet matchen om het geld te ontvangen. Voor 2025, 2026, 2027 en 2028 vragen we om jaarlijks een bedrag van € 15.000 toe te voegen aan het budget van Kunstbeleid. Met een bedrag van in totaal € 30.000 kunnen we zorgen dat meer leerlingen in aanraking komen met cultuuronderwijs, de samenwerking tussen onderwijs en de culturele instellingen versterkt en de deskundigheid van leerkrachten en docenten en culturele partners vergroot. Middelen: € -/- 15.000 structureel Zwemlessen Door te schuiven met de inzet van medewerkers en uren van zwemlessen op bepaalde dagen te bundelen kan er efficiënter worden gewerkt.

Omdat de vraag naar zwemlessen hoog is zijn naast de reguliere lessen in de schoolvakanties extra zwemlessen ingevoerd. Hierdoor zijn de inkomsten uit zwemlessen hoger. Middelen: € 26.000 structureel Zwembad, diversen Doordat er meer zwemlessen worden gegeven is extra inkoop van zwemdiploma's nodig. Er zijn hogere uitgaven voor chemicaliën en zout om de waterkwaliteit op peil te houden. Hogere indexering van de licentiekosten zwembad softwarepakket in 2024. De presentatieschermen bij de balie en de trainingslijnen van het zwembad zijn kapot en moeten worden vervangen. Middelen: € -/- 14.181 2024 Middelen: € -/- 16.139 2025-2028 Sporthal Appelgaard schoonmaak- en onderhoudskosten Avres heeft de salarissen van haar medewerkers geïndexeerd met 3,8%. Deze loonsverhoging van € 16.310 wordt doorberekend in de kostprijs voor het schoonmaken van Sporthal de Appelgaard, daarnaast is gebleken dat de onderhoudskosten hoger uitvallen dan begroot. Dit heeft tot gevolg dat deze naar boven moeten worden bijgesteld met € 7.000 Middelen: € -/- 23.310 structureel Sporthal Appelgaard & Wielewaal huurinkomsten In 2023 is een geautomatiseerd reserveringssysteem aangeschaft voor de sporthallen. De verenigingen kunnen nu zelf hun tijd reserveren in de sporthal. De reserveringen en facturering gaan nu volledig geautomatiseerd. Dit heeft geresulteerd in een hoger bedrag aan huurinkomsten.

Middelen: € 63.676 structureel Sporthal Wielewaal Avres heeft de salarissen van haar medewerkers geïndexeerd met 3,8%. Deze loonsverhoging ad. € 17.013 wordt doorberekend in de kostprijs voor het schoonmaken van Sporthal de Wielewaal, daarnaast is gebleken dat de onderhoudskosten hoger uitvallen dan begroot. Dit heeft tot gevolg dat deze naar boven moeten worden bijgesteld met € 7.000 Middelen: € -/- 24.013 structureel

- 18 -

Sociale werkvoorziening In het uittredingsbesluit van 2018 is afgesproken dat onze gemeente vanaf 2023 jaarlijks een bedrag aan begeleidingskosten per SW-medewerker aan Avres betaalt dat overeenkomstig is aan een het bedrag dat op grond van artikel 10b van de Participatiewet aan gemeenten zal worden uitgekeerd in verband met de kosten voor een beschutte werkplek. Via de algemene uitkering ontvangen wij hiervoor de middelen van het Rijk. In 2023 is voor het eerst de begroting hierop aangepast met deze perspectiefnota wordt dit voor de volgende jaren gedaan. Middelen: € -/- 144.000 in 2024 : € -/- 134.000 in 2025 : € -/- 124.000 in 2026 : € -/- 114.000 in 2027 : € -/- 104.000 in 2028 Dienstverlening overeenkomst (DVO) SDD lokaal loket. De inzet voor het lokaal loket is middels een separate DVO afgesloten met de Sociale Dienst Drechtsteden. Deze DVO is vorig jaar ten onrechte in de reguliere dienstverlening van de SDD verantwoord maar was nog niet apart begroot. Middelen: € -/- 20.000 structureel WMO lokale initiatieven beschermd wonen Een budget voor lokale initiatieven van € 82.000 wordt mogelijk gemaakt vanuit het centraal budget beschermd wonen waarvan Dordrecht penvoerder is. De lasten waren niet in overeenstemming met de inkomsten.

Middelen: € -/- 68.038 structureel WMO en Jeugd Voornamelijk door het toenemend gebruik van data door Dataplatform, Zorg Trust Third Party en het Onderzoekscentrum Drechtsteden (OCD) is er een Dienstverleningsovereenkomst met het OCD in 2022 afgesloten. Deze kosten waren nog niet begroot (€ 9.000). Het aantal indicatiestellingen voor een gehandicaptenparkeerkaart is de laatste jaren met € 6.000 gestegen. Middelen: € -/- 15.000 structureel Kwijtschelding In meerjarenperspectief werd tot op heden rekening gehouden met € 80.000. De afgelopen jaren blijkt de kwijtschelding gemiddeld uit de komen op € 125.000. Gelet op deze ontwikkeling wordt voorgesteld om de kwijtschelding met € 45.000 te verhogen. Middelen: € -/- 45.000 structureel MAG indexering De budgetten voor de maatschappelijke agenda (MAG) zijn geactualiseerd vanwege de inflatie. Dit betreft onder meer de dienstverleningsovereenkomsten en de bibliotheek. Het benodigde bedrag wordt gedekt uit de meerjarig opgenomen stelpost voor indexatie. Het betreft een bedrag van € 112.000 structureel (Zie ook de toelichting in programma 5).

Indexering De indexering omvat de onderstaande bijstellingen. Inspecties van de kinderopvanglocaties en peuterspeelzalen. Huuropbrengsten, verzekeringen en belastingen van de Techloods, de Keet en Ducdalf. Middelen: € 10.500 structureel Middelen: € -/-5.100 structureel

- 19 -

Diverse bijstellingen < € 10.000 Een aantal basisscholen hebben aangegeven meer uren bewegingsonderwijs nodig te hebben dan de norm bepaalt. Het gaat hier om 3 basisscholen, ieder 1 groep en in totaal 4 uur extra op basis van de gemiddelde kosten per extra uur. Dit betreft de bovenbouwgroepen en naar verwachting een tijdelijke situatie. Dit geeft een jaarlijkse verhoging van € 7.000. Voor de uitvoering van de vroeg -en voorschoolse voorzieningen wordt de Peutermonitor gebruikt. De jaarlijkse licentiekosten van de Peutermonitor zijn verhoogd (€ 2.000). De belastingen (€ 11.000) en verzekeringspremie (€ 1.291) van de onderwijshuisvesting zijn gestegen. De belastingen van KDV Bellefleur zijn gestegen (€ 4.900) en de huuropbrengsten zijn geïndexeerd (€ 10.000). In totaliteit geven deze wijzigingen een verhoging van de uitgaven van € 7.191. Diverse kleine aanpassingen (€ 573). Middelen: € -/- 26.764 structureel Middelen: € 10.000 structureel Bijstellingen – reserves Leerlingenvervoer aanbestedingstraject Het contract leerlingenvervoer loopt af na het schooljaar 2024-2025. We hebben een vervoerscontract samen met de gemeenten Molenlanden en Gorinchem (Onze regio voor Passend Onderwijs). We moeten na 7 jaar opnieuw aanbesteden. Zowel in begeleiding van dit traject als in de samenwerking rond vervoer, is een groter perceel gunstig.

Voor de begeleiding is een geschat bedrag van € 10.000 nodig. Middelen: € 10.000 - € 10.000 onttrekking reserve Leerplicht en vroegtijdig schoolverlaten Benchmark Uit de benchmark voor leerplicht en voortijdig schoolverlaten (LVS) is gebleken dat er in onze regio bijzonder weinig fte beschikbaar is. Daarom is voor 2024 door het DG&J extra financiering gevraagd voor 4,6 fte € 450.000 (Voor Hardinxveld-Giessendam € 20.309). In het Algemeen Bestuur is in november besloten om een bestuursopdracht op basis van scenario 3 met een eerste toekomstverkenning op scenario 4 moet worden geformuleerd. Het college heeft in haar vergadering van 6 februari 2024 besloten om de extra financiering toe te kennen. Dekking vindt plaats door middel van een incidentele onttrekking van € 20.309 uit de reserve sociaal domein. Middelen: € 20.309 - € 20.309 onttrekking reserve

Financiële bijdrage Merwe Radio Voor de vorming van een streekomroep, horende bij de nieuwe mediawet ingaande 1 januari 2027, is een eenmalige aanvullende bijdrage van € 10.000 nodig om de journalistieke professionalisering van de lokale omroep mogelijk te maken. Per gemeente in de regio is een bijdrage van € 10.000 euro gevraagd. Met de bijdrage van in totaal € 80.000 worden regionale journalistieke krachten aangenomen om te zorgen voor een impuls voor de lokale nieuwsvoorziening. Door deze impuls worden de kansen vergroot om in aanmerking te komen voor landelijke financiering (vanuit het Stimuleringsfonds voor de journalistiek à € 250.000) voor het kalenderjaar 2025. Het college heeft in haar vergadering van 26 maart 2024 besloten om de incidentele aanvulling toe te kennen. Dekking vindt plaats door middel van een incidentele onttrekking van € 10.000 uit de algemene reserve. Middelen: € 10.000 - € 10.000 onttrekking reserve - 20 -

WMO Jeugd Pilot jongerenwerk Het aantrekken van een jongerenwerker is al langere tijd een wens vanuit de gemeente en ook opgenomen in het coalitieakkoord. Een belangrijk uitganspunt hierbij was om ogen en oren te hebben op de vindplekken van jongeren, waarbij het voorkomen van en optreden bij overlast een belangrijke doelstelling was. We willen de jongerenwerker breed inzetten met de focus op signaleren, preventie en het opbouwen van een vertrouwensband met jongeren. We zetten een gespecialiseerde organisatie in die een jongerenwerker levert gedurende de pilot van twee jaar. Dit is lang genoeg om iets op te bouwen en geeft de tijd om na die periode op basis van ervaringen en cijfers een keuze te maken of en hoe dit op de lange termijn geborgd kan worden. Middelen: € 65.000 - € 65.000 onttrekking reserve Inburgering vrouwenparticipatie vluchtelingenwerk Op basis van het collegebesluit op 12-12-2023 vrouwenparticipatie vluchtelingenwerk is dit bedrag incidenteel onttrokken uit reserve sociaal domein. Middelen: € 59.000 incidenteel in2024 - € 59.000 onttrekking reserve incidenteel in 2024 Service Organisatie Jeugd Kosten jeugdhulp Vanaf 2023 is de solidariteit in de regio geheel afgebouwd. De begroting van Service Organisatie Jeugd (SOJ) is vanaf dat jaar opgebouwd met een raming van de kosten per gemeente. De kosten van jeugdhulp laten al meerjarig een stijging zien.

Deze stijging leek vanaf 2022 af te stabiliseren, maar door de prognoses voor 2024 en verder laat zien dat de verwachte kosten fors hoger zullen liggen dan de primaire begroting. Kanttekening hierbij is dat kosten voor jeugdhulp moeilijk te voorspellen zijn gezien de vele factoren waarvan dit afhangt. Voor een kleine gemeente als Hardinxveld-Giessendam betekent dit ook dat een enkele dure jeugdige zwaar kan drukken op de kosten en de prognoses. Landelijke en regionale ontwikkelingen Een deel van de stijging in kosten wordt veroorzaakt door ontwikkelingen waar we als gemeente weinig invloed op hebben. Hierbij kan gedacht worden aan het verlagen van de caseload van jeugdbescherming en het verkleinen van behandelgroepen. Maar de belangrijkste stijging zit in de loon- en prijsindexatie welke fors hoger uitvallen dan waarmee in de bijgestelde begroting 2023 rekening was gehouden. Lokale cijfers en ontwikkelingen Een belangrijke verklaring voor de fors hogere prognoses kan worden gevonden in de toename in aantal jeugdigen in de tweede helft van 2023. Omdat het jeugdhulpgebruik in onze gemeente relatief laag lag, kan voorzichtig gesteld worden dat deze ontwikkeling logisch is gezien het landelijke beeld en er mogelijk sprake is van een 'inhaalslag'. Naast deze toename in jeugdigen kan ingezoomd worden op het soort jeugdhulpgebruik wat hierbij opvalt.

In Hardinxveld-Giessendam valt hierbij de specialistische GGZ, Begeleiding en Dagbesteding/dagbehandeling op. Hier is niet direct een eenduidige verklaring voor, maar geeft wel een aanleiding om het gesprek met de verwijzers aan te gaan. Het komende jaar zullen we ook regelmatiger aan de hand van de recente data in gesprek gaan om tijdig trends te ontdekken en hierop te handelen wanneer nodig. Tot slot zijn de prognoses ook een momentopname waarbij er gekeken wordt naar de jongeren die op dat moment in zorg zijn en kosten. Deze kosten worden meerjarig doorberekend zonder rekening te houden met uitstroom en kunnen hierdoor een vertekend beeld geven. Nadere analyse laat zien dat er op deze momentopname duurdere jongeren in zorg waren die met zekerheid zullen uitstromen in de loop van 2024. Hoewel er altijd weer 'nieuwe' dure jongeren in kunnen stromen, is de berekening dat

- 21 -

slechts een deel van deze kosten in 2024 neer zullen slaan. Voor 2024 stellen we voor om de prognoses daarom met € 100.000 te verlagen en voor de volgende jaren met structureel € 150.000 te verwerken in de huidige perspectiefnota. Het totale effect is dan als volgt:

SOJ

2024 2025 2026 2027 2028 -853.717 -741.634 -749.618 -749.618 -749.618

Dienst Gezondheid & Jeugd Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen zijn binnen de samenleving de achterstanden onder de bevolking toegenomen. Dit resulteert in een stijgende behoefte aan hulp en zorg. Dit is bij alle uitvoeringsonderdelen van de DG&J aan de orde. Ook DGJ ontkomt niet aan bijstelling voor indexaties loon- en prijsstijgingen voor de onderdelen GGD, Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ), Leerplicht en Veilig Thuis. De toegekende indexaties zijn niet toereikend om de daadwerkelijke stijging van de cao lonen en prijsstijgingen te dekken. De belangrijkste lastenstijgingen worden hieronder toegelicht: Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De vraag naar vaccinaties die (nog) niet binnen het Rijksvaccinatieprogramma worden gegeven is de afgelopen jaren toegenomen. Ook nam de vraag naar advies en vaccinaties toe van onder andere cliënten met immuniteitsproblemen. Daarbij wordt verwacht dat de GGD op structurele basis programmatische vaccinaties, waaronder bijv. gordelroos en pneumokokken zal gaan uitvoeren, net zoals de Covid-19 vaccinaties. Met ingang van 1 januari 2024 maakt de kinkhoestvaccinatie onderdeel uit van het Rijksvaccinatie programma. Vanaf 2025 staat een grote wijziging van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) in de planning.

Dit heeft een forse impact op de momenten van contact zoals deze nu zijn vormgegeven voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg en het RVP. Veilig Thuis Het aantal meldingen is de afgelopen jaren bij Veilig Thuis gestegen. Voorzichtig zou gesteld kunnen worden dat de meldingsbereidheid toeneemt, als gevolg van aandacht voor huiselijk geweld, kindermishandeling, vrouwenhaat en bekendheid van de meldcode. Ook wordt aangenomen dat het aantal meldingen stijgt door veranderingen in de samenleving die het risico op onveiligheid in gezinnen en relaties doen toenemen en door demografische ontwikkelingen. Leerplicht en vroegtijdig schoolverlaten Het aantal meldingen van ongeoorloofd schoolverzuim is erg hoog. Deze stijgingen komen overeen met de geluiden uit de maatschappij over een toename van mentale problematiek bij de jeugd en meldingsbereidheid van de scholen. Het eerder verlaten van het onderwijs om door te stromen naar werk is mede een oorzaak van de stijging. Op basis van het aantal meldingen in de jaren 2022 en 2023 en de stijging die in de eerste maanden van 2024 is geconstateerd is het realistisch om te verwachten dat de meldingen in de toekomst ook hoog zullen blijven. De gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft de taak "leerplicht en vroegtijdig schoolverlaten" gedelegeerd aan de DG&J.

Op dit moment wordt er een bestuurlijke opdracht uitgewerkt door de DG&J, de DG&J heeft de opdracht gekregen om te kijken welke keuzes er gemaakt kunnen worden om de kosten te verlagen. De gemeente Hardinxveld-Giessendam is ambtelijk aangesloten bij dit proces. Het totale effect is als volgt:

DGJ

2024 2025 2026 2027 2028 -144.961 -209.743 -210.703 -210.703 -210.703

- 22 -

GR Sociaal In 2021 zijn de verdeelsleutels van de Sociale Dienst Drechtsteden samen met de gemeenten geactualiseerd. Dit heeft geresulteerd in nieuwe verdeelsleutels, die per 2021 zijn vastgesteld en die vanaf het begrotingsjaar 2023 volledig ingevoerd zijn. Onze gemeente heeft, als grootste nadeel gemeente binnen de GR Drechtsteden, het totaal ontvangen bedrag verdeeld over de jaren 2023 2025 als ingroeimodel. De voorjaarsbrief 2024 en de primaire begroting 2025-2028 van de Gemeenschappelijke Regeling Sociaal laat een financieel beeld zien van verder oplopende kosten in de komende jaren. Deze zijn veelal het gevolg van grote prijsstijgingen. In alle sectoren worden cao's overeengekomen met forse salarisstijgingen om de hoge inflatie te compenseren. Naast de loon- en prijsontwikkeling neemt ook de vraag naar voorzieningen nog steeds toe. Ook bij de bedrijfsvoering (apparaatskosten) hebben de cao-afspraken, loon- en prijsontwikkelingen, een grote impact. Bijstandsverlening en inkomensondersteuning Het onderdeel Inkomensondersteuning laat de grootste stijging in lasten zien. Door een hoger klant aantal en een hogere gemiddelde prijs van een uitkering (dan bij de primaire begroting 2024 geprognosticeerd) stijgen de lasten de komende jaren. Hier staan fors hogere inkomsten tegenover die we vanuit het Rijk voor de bijstandsuitkeringen ontvangen.

Ontwikkelen naar werk (participatie) Binnen de opgave Ontwikkelen naar werk poogt de GR Sociaal de stijgende lasten te dempen door o.a. samenvoeging van Drechtwerk en de Sociale Dienst, het werk-fit maken van inwoners die langer dan twee jaar in de uitkering zitten. Meerjarig, is de verwachting, dat hierdoor de lasten op participatie ongeveer gelijk gehouden kunnen worden voor begrotingsjaar 2025 en verder. Inburgering Vanaf begrotingsjaar 2024 zijn de lasten en baten van de Wet inburgering 2021 uit de begroting van de SDD gehaald. Hier is een dienstverleningsovereenkomst voor afgesloten. Het betreft een gemandateerde taak in plaats van een gedelegeerde taak. Met de gemeenten zijn afspraken gemaakt om de taken op het gebied van de Wet Inburgering uit te breiden. In de DVO is afgesproken is om de formatie met 8,5 fte met ingang van het begrotingsjaar 2024 te verhogen. Door toenemende taakstellingen die gemeenten opgelegd hebben gekregen zijn hierdoor zowel de inkomsten vanuit het Rijk als de lasten gestegen. Minimabeleid Voor minima wordt de groei CPB Macro Economische Verkenning 2024 naast de regionale ontwikkelingen gevolgd; centraal uitgangspunt bij het opstellen van de begroting is reëel ramen op basis van de trendontwikkeling. De bijstelling is gebaseerd op reëel ramen.

Daarnaast is de indexatie van de bedragen Persoonlijk Minima Budget, bewind-voering en bijzondere bijstand verwerkt. Uitbreiden formatie bewind-voering met 1 fte als gevolg van de groei van cliënten. WMO De lasten en baten binnen de WMO stijgen. Er wordt een groeiend aantal maatwerkvoorziening ingezet als gevolg van vergrijzing, extramuralisering van zorg en langer zelfstandig thuis wonen. De verwachte kostenstijging wordt vooral veroorzaakt door de stijging van de tarieven bij zorgaanbieders als gevolg van CAO afspraken. Dit zien we het meest bij de huishoudelijke ondersteuning (11% stijging) en individuele begeleiding (6% stijging). Door de invoering van herstelgerichte ondersteuning en de beweging naar de voorkant (afschalen en inzet voorveld) proberen we de stijgende kosten in enige mate te dempen. Het totale effect is als volgt:

GR Sociaal

2024 2025 67.069 -140.568

2026 2027 2028 -60.703 -350.282 -313.048

Doorbelasting bedrijfsvoering naar taakvelden Zie de toelichting bij programma 2.

- 23 -

Programma 4 Ruimte en economie 4. Ruimte en economie Baten Lasten

Saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves

Resultaat

Rekening 2023 3.789.381 5.903.386 -2.114.005 250.000 265.802 -2.098.203

Begroting Mutaties Bijgestelde 2024 2024 (VJN) begr. 2024 5.245.606 125.750 5.371.356 6.885.804 118.993 7.004.797 -1.640.198 6.757 -1.633.441 0 0 0 0 23.000 23.000 -1.640.198 29.757 -1.610.441

Begroting 2025 566.635 2.215.465 -1.648.830 0 20.000 -1.628.830

Begroting 2026 527.915 2.195.448 -1.667.533 0 0 -1.667.533

Begroting 2027 644.635 2.182.430 -1.537.795 0 0 -1.537.795

bedragen in € Begroting 2028 644.635 2.182.413 -1.537.778 0 0 -1.537.778

4. Ruimte en economie Omschrijving Bijstellingen: Omgevingszaken, RX mission Deelnemingen, dividend Stedin Handel en economie, bijdrage ondernemingsfonds Volkshuisvesting, woonruimtevisie Onttrekking reserves

2024

2025

2026

2027

bedragen in € 2028

10.000 -195.000 24.648 23.000 -23.000

10.000

10.000

10.000

10.000

24.648 20.000 -20.000

24.648

24.648

24.648

Salarissen: Salarissen

113.681

Diverse bijstellingen < € 10.000:

16.914

15.398

15.398

15.398

15.398

-29.757

50.046

50.046

50.046

50.046

Bijstellingen Omgevingszaken RX Mission Door het inwerking treden Omgevingswet is overstap naar ander ondersteuningspakket (RX Mission) noodzakelijk geworden. Betreft inmiddels structurele kostenpost die in begroting moet worden opgenomen. De eerste 3 jaar kunnen gedekt worden uit de bestemmingsreserve kwaliteitsborging. Middelen: € -/- 10.000 structureel Deelneming nutsbedrijven (Dividend Stedin) De gemeente bezit aandelen in Stedin. In verband met de uitbreiding van het kapitaal in Stedin, waarbij wij in de 1e tranche niet hebben deelgenomen, is voorzien dat het dividend van Stedin zal verwateren. Daarom is in de dividendopbrengst structureel op nihil geraamd. In voorgaande jaren is het dividend relatief beperkt van omvang geweest en is de dividenduitkering via een tussentijdse rapportage alsnog geraamd. Over het jaar 2023 komt het dividendvoorstel voor onze gemeente uit op en bedrag van ca € 207.000. Daarbij zal naar verwachting nog een nadelige afrekening van de BTW op de advieskosten rondom de uitgifte van preferente aandelen en de deelname van de staat in Stedin gaan volgen. De verwachting op basis van ons belang komt dit uit op ca € 12.000. Rekening houdend met dit laatste wordt voorgesteld om de raming incidenteel (voor 2024) bij te stellen met € 195.000.

Middelen: € 195.000 incidenteel Bijdrage ondernemersfonds De stijging van de opbrengst onroerende-zaak belastingen (inflatie) wordt bepaald door de gemeenteraad, voor 2024 is deze stijging 8%, en is leidend voor de berekening van de bijdrage. Als de WOZ-waarde stijgt, in 2024 is dat 1%, betekent dit, dat het tarief hierop wordt gecorrigeerd. In 2023 stijgen de tarieven daarom met 7% (8% -/- 1%). Het bedrag aan bijdrage ondernemersfonds is € 76,25 per € 1.000 (2023). Voor 2024 wordt deze bijdrage verhoogd met 7% naar afgerond € 81,59. Deze verhoging zorgt voor een verhoging in de bijdrage. Middelen: € -/- 24.648 structureel

- 24 -

Salarissen Dit betreft de benodigde inzet voor de omgevingswet, welke wordt gedekt uit de beschikbare salarisbudgetten 2024, welke bestemd waren voor de projectleider. Woonruimteverdeling onderzoek woonvisie Vanuit het Rijk zijn afgelopen periode op het gebied van betaalbaarheid ambities gepresenteerd. Afgesproken is dat onderzocht wordt hoe deze ambities passen bij de lokale situatie. De ambities zijn (nog) niet vastgelegd in ons lokale woonbeleid. Dit geldt ook voor de ambities van het Rijk. De wetgeving hieromtrent is nog niet vastgesteld. Uiteraard worden ontwikkelingen op dit punt gevolgd. Vanuit de regio Drechtsteden loopt een visie en nieuwe woningmarktanalyse voor wonen. De uitkomst hiervan wordt in Q3 2024 verwacht. Hieruit volgen ook cijfers over de woningbouwbehoefte in Hardinxveld-Giessendam. Op basis van deze nieuwe gegevens zal vanaf Q3 2024 gestart worden met de herijking van ons lokale woonbeleid. Voor het opstellen van nieuw woonbeleid en begeleiden van bijbehorend proces zal – net zoals bij de eerdere herijking – een expertisebureau ingeschakeld worden. Het reguliere budget bedoeld voor uitvoering en ontwikkeling woonbeleid zal hiervoor gebruikt worden, maar daarnaast wordt vanaf Q3 2024 t/m 2025 aanvullend budget gevraagd. Het gaat om € 13.000 euro voor 2024 en € 20.000 euro voor 2025.

Daarnaast moet in 2024 ook nog een analyse worden gedaan voor het "zorg" gedeelte. Hiervoor zijn geen extra middelen beschikbaar. Advies is om hiervoor een bedrag van € 10.000 beschikbaar te stellen. Totaal benodigd bedrag uit de reserves in 2024 € 23.000. Dekking vindt als volgt plaats: In 2024 € 7.000 uit de lopende exploitatie, € 20.000 uit de reserve sociaal domein en € 3.000 uit de algemene reserve. Voor 2025 is een bedrag van € 30.000 totaal nodig. Dekking vindt als volgt plaats: € 10.000 uit de lopende exploitatie, € 15.000 uit de reserve sociaal domein en € 5.000 uit de algemene reserve.