Jaarstukken 2025.pdf

72

Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Jeugd Risico’s De DG&J kent een grote verscheidenheid aan producten. Om de kwaliteit hiervan te borgen worden de nodige inspanningen geleverd, mede in het kader van de HKZ-certificatie. Risico's op fouten (miscommunicatie, foutieve registraties) en hieruit mogelijk voortkomende schadeclaims zijn echter nooit in zijn geheel uit te sluiten. De DG&J houdt een weerstandsvermogen aan om eventuele risico's in extra kosten op te vangen vanuit reserves. De risico's worden geïnventariseerd en ingeschaald op kans en impact. De totale financiële omvang van de risico's ligt ruim boven het weerstandsvermogen. Dit betekent dat de algemene reserve mogelijk niet toereikend zal zijn om de nadelen/risico's volledig op te vangen. De producten van de DG&J worden hoofdzakelijk gefinancierd uit inwoner- en directe gemeentelijke bijdragen. Een deel van de inkomsten hebben een fluctuerend karakter, zoals de subsidies in het kader van Veilig Thuis, OGGZ en de opbrengst van de polikliniek en inspecties toezicht Kinderopvang. Hierdoor is er een gering risico dat de realisatie van deze baten afwijkt van de raming.

In het kader van de bedrijfsvoering/primair proces bestaat het risico op extra personele en financiële inzet indien er een hoger dan voorzien beroep wordt gedaan op de dienstverlening in brede zin (Veilig Thuis, GGD, LVS en hiermee samenhangende ondersteuning) van de DG&J. Voor de Serviceorganisatie Jeugd Zuid-Holland Zuid (SOJ) ligt er een risico rond de voorspelbaarheid van de kosten. De gemeente Hardinxveld-Giessendam is vanwege zijn geringe omvang gevoelig voor een gering aantal casussen dat vanwege de complexiteit kan leiden tot forse kostenstijging. Het afgelopen jaar zijn er hervormingen in het sociaal team doorgevoerd waardoor er kritisch naar de inzet en afbakening van jeugdhulp wordt gekeken. De kostenontwikkeling wordt nauwlettend gevolgd en geëvalueerd om deze zo veel mogelijk beheersbaar te houden. Ontwikkelingen DG&J Op 6 juni 2024 is het Meerjarenbeleidsplan (MJP) DG&J ZHZ 2024-2028 vastgesteld door het algemeen bestuur van de DG&J, daaropvolgend is het uitvoeringsprogramma vastgesteld op 26 september 2024. Het MJP vormt de basis voor het beleid van de DG&J in de periode 2024-2028. De financiële positie van gemeenten vanaf 2026 en de situatie op de arbeidsmarkt zijn bepalend voor het tempo waarin en de intensiteit waarmee de DG&J toewerkt naar de MJP-ambities.

Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Leerplichtwet. Deze taak is gedelegeerd aan de DG&J- LVS. Naar aanleiding van de bestuursopdracht vanuit de DG&J betreffende Leerplicht is een besluit genomen om de formatie nu structureel te verhogen voor de 10 gemeenten naar 15,5 fte. Daarnaast hebben de diverse regio’s (gelijk aan de regio’s Passend Onderwijs) de mogelijkheid om een Pilot te starten om zo de beschikbare fte’s, in samenhang met de samenwerkingsverbanden van de scholen, zo effectief mogelijk en passend bij de regio te gebruiken. In 2026 vindt een evaluatie van de bestuursopdracht plaats. SOJ De landelijke beleidslijnen Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 en het Toekomstscenario vraagt op verschillende niveaus inzet om jeugdhulp beschikbaar- en betaalbaar te houden. In het kader van de beschikbare- en betaalbare jeugdhulp heeft de SOJ intern maatregelen doorgevoerd die per gemeente een besparingspotentieel op moet leveren (dit zal pas na 2025 merkbaar zijn). Daar staat tegenover dat voor 2026 een kostenstijging wordt verwacht door hogere jeugdhulptarieven. Hiermee wordt aangegeven dat besparingen niet gemakkelijk te realiseren zijn. Naast de interne maatregelen heeft de SOJ regionaal een lijst met lokale adviezen met besparingspotentieel gepresenteerd.

Deze lokale adviezen liggen in lijn met de maatregelen die in de loop van 2024 in het Sociaal team van de gemeente Hardinxveld-Giessendam al zijn ingevoerd. De maatregelen zijn verwerkt in het visieplan Jeugd voor de gemeente HG, dat op 18-12-2025 is vastgesteld door de gemeenteraad. Deze maatregelen hebben bijgedragen aan het beheersbaar houden van de jeugdhulp. In de bestuursrapportage van de DG&J is een positieve aanpassing gedaan van de begrotingsbijdrage van 2025 voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam, te weten: van € 6.297.261 naar € 5.343.173. Het concept jaarrekeningresultaat 2025 laat zien dat de bijdrage over € 5.330.994 is.

www.hardinxveld-giessendam.nl

73

Gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid en Jeugd Veilig Thuis Op 11 juli 2024 heeft het AB van DG&J besloten tot het beschikbaar stellen van 63,40 FTE voor Veilig Thuis (VT) voor 2025, waarvan 4,5 FTE tijdelijk voor 2025. Dit is minder dat de gevraagde 66,15 FTE. Dat heeft gemaakt dat het DB gevraagd heeft te komen met een impactanalyse om de consequenties van dit besluit en de mogelijke maatregelen in beeld te brengen. Op 1 augustus 2025 is gestart met de uitrol van de maatregelen, zoals de directe overdracht van Veilig Thuis-meldingen na triage naar de sociale teams. In het najaar van 2025 is er met regionale werkgroepen gewerkt aan maatregelen op onderwerpen als complexe echtscheidingen, politiemeldingen over minderjarigen en de adviesrol van Veilig Thuis. Doel van de maatregelen is het verminderen van in het geval er meldingen zijn deze zo efficiënt en effectief worden afgehandeld. Sommige maatregelen zijn nog in ontwikkeling. Het aantal meldingen is in 2025 nog niet afgenomen. GGD Publieke gezondheid (gezondheidsbevordering/infectiebestrijding) Voor de jaren in en na 2025 staan er forse bezuinigingen in de landelijke plannen. Bezuinigingen die van invloed zijn op de gezondheid van iedereen in Nederland. Zo verdwijnen belangrijke financiële middelen voor de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

Daarbij worden de specifieke uitkeringen, zoals de SPUK IZA en SPUK GALA, vanaf 2026 gekort met 10%, wat druk zet op lokale preventieprogramma’s. Het GALA loopt tot en met 2026. Vanaf 2027 neemt het AZWA een aantal onderdelen over van GALA en IZA als basisfunctionaliteiten, zoals Welzijn op Recept en valpreventie. Bovenstaande betekent dat de GGD ’en minder kunnen doen aan diverse programma’s en aanpakken. Ook wordt er bezuinigd op pandemische paraatheid, seksuele gezondheid en wil het kabinet de vaccinatiegraad verhogen via fijnmazig vaccineren, zonder te zorgen voor de daarvoor benodigde financiële middelen. Op advies van de Gezondheidsraad is door de minister besloten om vanaf 2025 een schemawijziging door te voeren ten aanzien van het Rijksvaccinatieprogramma. Deze veranderingen zijn gericht op betere bescherming van kinderen tegen de infectieziekten mazelen, kinkhoest, difterie en tetanus en om beter aan te sluiten op de Europese standaarden. Jong JGZ is wettelijk belast met de uitvoering hiervan en vraagt incidentele en structurele financiële middelen hiervoor. De komende jaren worden mogelijk verdere wijzigingen in het Rijksvaccinatieprogramma verwacht. Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid Risico's Gegeven het risicoprofiel van OZHZ is een weestandvermogen van € 1.033.000 benodigd.

Verwachting is dat eind 2025 het weerstandsvermogen van OZHZ op het vereiste peil is. In het eerste kwartaal van 2026 zal daar meer duidelijkheid over ontstaan. Sinds dit jaar is ervoor gekozen om van de incidentele omzet 70% aan te merken als structureel. Meer structurele gelden bieden OZHZ voldoende financiële basis om medewerkers in vaste dienst aan te nemen. Tegelijkertijd zijn veel taken van de OZHZ marktgestuurd en dus conjunctuurgevoelig. Werkzaamheden als bodemsaneringstaken, en dus ook de financiering, zijn afhankelijk van het aantal ruimtelijke projecten dat wordt uitgevoerd. Hier ontstaat een risico in het geval er minder aanvragen binnenkomen voor bouw- en milieutaken dan voorzien. Ontwikkelingen Hardinxveld-Giessendam heeft per 1-1-2025 de bouwtaken overgedragen naar OZHZ. Met andere gemeenten in de regio voert OZHZ eveneens gesprekken voor de overdracht van bouwtaken. In de huidige arbeidsmarktomstandigheden is het ook voor OZHZ een uitdaging specialistische kennis, bijvoorbeeld ten aanzien van luchtkwaliteit, in huis te halen. Deze ontwikkeling is over de volle breedte van de branche zichtbaar: er is schaarste aan Als gevolg van het vaststellen van het omgevingsplan 'bodemkwaliteit' is meer inzet van OZHZ nodig voor het uitvoeren van de bodemtaken. Dit wordt met name merkbaar in grote bouwprojecten met veel

www.hardinxveld-giessendam.nl

74

Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid grondverzet. Voor Hardinxveld-Giessendam geldt dat er incidentele middelen nodig zijn om deze taken uit te voeren, bijvoorbeeld voor 't Oog fase 1 en in een later stadium voor het boezemkanaal. Gemeenschappelijke Regeling GEVUDO: Gemeenschappelijke Vuilverwerking Dordrecht en Omstreken en Huisvuilcentrale Alkmaar Risico’s Geen risico's. Ontwikkelingen Geen ontwikkelingen. Gemeenschappelijke Regeling Reinigingsdienst Waardlanden Risico’s Het beheersbaar houden van de kosten van zowel de afvalinzameling als de afvalverwerking blijft ook in 2026 een punt van aandacht. Ontwikkelingen Eind december 2025 is het gelukt om een nieuwe directeur te werven. Hij zal begin januari 2026 in dienst treden en zich mede gaan bezighouden met het verder door ontwikkelen van de organisatie. NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Risico’s Het risico voor de gemeente beperkt zich tot het verworven aandelenkapitaal. Het risicobeheer van BNG Bank is gericht op handhaving van het veilige risicoprofiel van de bank. Dit profiel komt tot uitdrukking in hoge externe credit rating. Ontwikkelingen Gedurende het begrotingsjaar hebben zich geen veranderingen voorgedaan in de belangen van aandeelhouders in BNG Bank. Over 2024 realiseerde BNG Bank een nettowinst na belastingen van € 294 miljoen (2023: € 254 miljoen).

Van de nettowinst is voorgesteld om € 140 miljoen (50% beschikbare winst) aan dividend uit te keren (2023 € 120 miljoen – 50% beschikbare winst). Voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam komt dit neer op € 78.704 (over 2023 in 2024 € 67.103). Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffen en Waarderen (SVHW) Risico’s Uit onderzoeken naar vergelijkbare organisaties is gebleken dat SVHW de efficiëntste organisatie is. Dit houdt in dat de geboden kwaliteit tegen een scherpe prijs wordt aangeboden. Het doorvoeren van bezuinigingen heeft daardoor een direct effect op de geboden kwaliteit. Daarnaast bestaat het risico dat deelnemers uittreden, waarbij mogelijkerwijs de lasten voor de achterblijvende deelnemers hoger worden. Tegelijkertijd treden er ook nieuwe gemeenten toe. Een specifiek risico betreft de personele lasten gerelateerd aan bezwaren via No Cure No Pay (NCNP) bureaus. In de afgelopen jaren vroegen deze NCNP aanzienlijke personele inzet en daarmee personele kosten. Maatregelen vanuit SVHW, maar ook vanuit de wetgeving laten zien dat het aantal afneemt. Toch blijft het een risico dat de hiermee gemoeide kosten (ruim) hoger uitvallen dan voorzien. Ontwikkelingen Per 1 januari 2025 is de gemeente Geertruidenberg toegetreden tot SVHW. Naar verwachting zullen in de komende jaren meerdere gemeenten aansluiting gaan zoeken bij het SVHW.

Daar staat tegenover dat gemeenten ook kunnen uittreden. Dit betekent dat er zowel kansen als risico's zich voor kunnen doen.

www.hardinxveld-giessendam.nl

75

Overzicht verbonden partijen Eigen vermogen 1-1-2025 31-12-2025 Verbonden partij

Programma

Vorm van belang

Omvang van belang %

Financiële bijdrage (€ x 1000)

Risico's

(€ x 1000) GR Sociaal GR Dienst Gezondheid & Jeugd incl. SOJ GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid GR GEVUDO GR Reiningsdienst Waardlanden GR Bureau Openbare Verlichting GR Samenwerkingsverband Vastgoedinfo, Heffing en Waardebepaling (SVHW) Stedin Holding N.V. N.V. Bank Nederlandse Gemeenten Oasen N.V. Overige deelnemingen Gemeente Hardinxveld-Giessendam Deelneming B.V. MerwedeLingeLijn (M.L.L.) Beheer B.V.

Vreemd vermogen 1-1-2025 31-12-2025

(€ x 1000)

(€ x 1000)

(€ x 1000)

3. Sociaal

Gemeenschappelijke Regeling

6,00%

10.291

700

3. Sociaal

Gemeenschappelijke Regeling

3,49%

6.659

3.990

4.041

29.357

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

3,30%

1.593

9.673

9.168

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

4,22%

1.490

988

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

4,29%

-

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

N.B.

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

N.B.

2. Leefomgeving en veiligheid Gemeenschappelijke Regeling

1,41%

281

3.355

3.290

4. Ruimte en economie

NV

0,25%

N.V.T.

3.370.000

3.586.000

5. Bedrijfsvoering en Alg Dekkingsmiddelen

NV

0,06%

N.V.T.

4.777.000

4.863.000

4. Ruimte en economie

NV

2,41%

N.V.T.

136.041

N.V.T.

Deelneming

100,00%

N.V.T.

N.V.T.

Deelneming

20,00%

Deelneming Deelneming

Gemeenschappelijke exploitatie N.V.T. maatschappij De Blauwe Zoom beheer B.V. GEM De Blauwe Zoom C.V. N.V.T.

Verwacht resultaat (kostendekkend/Licht negatief/Verwacht positief saldo)

gemiddeld/hoog

verwacht positief resultaat

28.657

laag/gemiddeld

verwacht positief resultaat

91.468

94.295

laag/gemiddeld

verwacht positief resultaat

2.744

13.240

14.925

laag

verwacht positief resultaat

30

30

401

330

laag

verwacht positief resultaat

2.612

2.016

2.282

34.334

31.686

laag/gemiddeld

verwacht positief resultaat

42

372

280

595

577

laag

verwacht positief resultaat

35.145

29.186

laag

verwacht positief resultaat

5.704.000

6.489.000

laag

verwacht positief resultaat

123.164.000

110.701.000

laag

verwacht positief resultaat

149.991

263.335

279.788

laag

verwacht positief resultaat

134

142

-

-

laag

Verwacht positief resultaat

N.V.T.

250

210

199

14

laag

Verwacht negatief resultaat

50,00%

N.V.T.

13

20

600

297

laag

Verwacht positief resultaat

49,00%

N.V.T.

60

60

3.975

3.330

laag

Verwacht nihil resultaat

www.hardinxveld-giessendam.nl

62.040

76

1.14 Paragraaf Grondbeleid Het grondbeleid heeft samenhang met diverse programma’s, zoals ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en verkeer en vervoer. Het heeft een grote financiële impact, niet alleen vanwege de te verwachten baten, maar ook vanwege de risico’s bij het in exploitatie brengen van bouwgrond. Verslaglegging vindt plaats via de paragraaf grondbeleid in de begroting en jaarrekening. De gemeente heeft een groot aantal ruimtelijke projecten. Dat zijn gebiedstransformaties die voortvloeien uit het gemeentelijk beleid op het gebied van volkshuisvesting, economie, openbare ruimte, infrastructuur, recreatie, duurzaamheid en natuur. Afhankelijk van het maatschappelijk belang en de bereidheid van de markt om een ontwikkeling op te pakken, kiest de gemeente per project haar rol. Dat kan actief— waarbij zij zelf grond verwerft en de grondexploitatie voert —, facilitair- waarbij een particuliere ontwikkelaar zijn eigen grond ontwikkelt (en de gemeente regie voert via kostenverhaal), of in een publiek-private samenwerking zoals bij GEM De Blauwe Zoom. Dit principe is in 2023 vastgesteld in de Nota Grondbeleid en wordt situationeel grondbeleid genoemd. Daarbij staat de stimuleringsrol centraal: de gemeente brengt partijen bij elkaar, stelt kaders en werkt actief mee aan procedures.

Wanneer uit analyse van mogelijkheden, beperkingen, kansen en bedreigingen volgt dat de regie niet haalbaar is via private of gezamenlijke grondexploitatie, kiest de gemeente voor een actieve en risicodragende rol en voert zij zelf een grondexploitatie. Dat geldt ook voor locaties waarin de gemeente niet afhankelijk wil zijn van private partijen. Het college doet in dat geval voorstellen aan de raad over grondexploitaties, investeringsschema’s en kredieten voor verwerving en — waar nodig — voor de vestiging van voorkeursrechten of de toepassing van het onteigeningsinstrument. De Nota Grondbeleid zal in 2027 worden geactualiseerd. In 2025 heeft de gemeente een duidelijk actievere rol gepakt. Bij nieuwe ontwikkelingen wacht de gemeente niet automatisch af. De meest in het oog springende stap is de ontwikkeling van ’t Oog, waar de gemeente in 2025 een voorkeursrecht heeft gevestigd op het gehele zoekgebied. Grondeigenaren in dat gebied moeten hun perceel daardoor als eerste aan de gemeente aanbieden. Daarmee positioneert de gemeente zich als regisseur van deze grote gebiedsontwikkeling, met de ambitie om minimaal 1.500 woningen te realiseren waarvan twee derde betaalbaar. Verder is een nieuw project actief in voorbereiding: de herontwikkeling van de schoollocaties aan de Pietersweer.

Daarnaast is afgelopen jaar een grondexploitatie geopend voor de nieuwbouw aan de Nassaustraat Noord in Boven-Hardinxveld. In het navolgende stuk worden achtereenvolgens 1) de ruimtelijke projecten besproken, 2) welke regels het BBV (besluit begroting en verantwoording) stelt aan het actualiseren en herzien van grondexploitaties en facilitaire exploitaties, 3) wat de financiële stand is van alle ruimtelijke projecten en 4) hoe de resultaten verwerkt worden in de reserve bouwgrondexploitaties (BGE).

www.hardinxveld-giessendam.nl

77

www.hardinxveld-giessendam.nl

78

Ruimtelijke projecten De ruimtelijke projecten van de gemeente zijn op basis van de Omgevingswet en het BBV te onderscheiden in verschillende typen, elk met een eigen financiële systematiek en rolverdeling. Type projecten Bij Bouwgronden in exploitatie (BIE) transformeert de gemeente haar eigen grond. De gemeente houdt de uitgaven en inkomsten bij door middel van een grondexploitatie: een gefaseerde meerjarige begroting van kosten en opbrengsten die wordt afgesloten met een projectresultaat. Een project wordt pas een BIE als de gemeenteraad het grondexploitatiecomplex met bijbehorende begroting heeft vastgesteld. De gemeente heeft op dit moment drie actieve grondexploitaties: G06 Pieter de Hoogh, G22 Westpunt ’t Oog en G23 Nassaustraat Noord. Bij Publiek-private samenwerkingen (PPS) werkt de gemeente samen met marktpartijen in een gezamenlijke entiteit. G09 De Blauwe Zoom is hiervan het enige voorbeeld: de gemeente is voor 50% aandeelhouder in een grondexploitatiemaatschappij (GEM) die de grond transformeert. De GEM voert een eigen grondexploitatie; het aandeel van de gemeente wordt op de balans verantwoord als deelneming. Materiële vaste activa (MVA) zijn strategische grondposities in bezit van de gemeente waarvoor nog geen grondexploitatie is geopend. De raad heeft voor deze gronden nog geen uitvoeringsbesluit genomen.

Wel kan er een aankoopbesluit zijn — zoals bij Nassaustraat Noord het geval was voordat de grondexploitatie werd geopend. De gronden worden periodiek getaxeerd en op de balans verantwoord tegen verwervingskosten of getaxeerde boekwaarde. Huidige MVA-posities zijn G16 Compensatiegronden Grienden, G18 Zwembad Duikelaar e.o. en G21 Pietersweer 34-36 (inclusief locatie Ichthus). Bij facilitaire projecten ontwikkelt een particuliere partij zijn eigen grond. De gemeente heeft hier geen grondpositie maar voert wel regie: zij begeleidt de planvorming, doorloopt de publiekrechtelijke procedures en verhaalt haar kosten op de initiatiefnemer. Er wordt geen grondexploitatie vastgesteld, er zijn geen grondopbrengsten en er vindt geen rentetoerekening plaats. De financiële verantwoording loopt via anterieure overeenkomsten of — bij publiekrechtelijk kostenverhaal — via een kostenverhaalsregel in het omgevingsplan. Onder De Blauwe Zoom ligt daarnaast een exploitatieplan (E09), een publiekrechtelijk instrument waarmee kosten over de verschillende grondeigenaren worden verdeeld. De meest recente herziening van exploitatieplan De Blauwe Zoom is eind 2023 door de raad vastgesteld. Onder de Omgevingswet vervalt het exploitatieplan als instrument; in plaats daarvan wordt een financiële paragraaf in het omgevingsplan opgenomen.

Ten slotte zijn er particuliere initiatieven: plannen van particulieren die bij de gemeente ter beoordeling worden ingediend. De gemeente bekijkt via de initiatieventafel of een initiatief binnen de beleidskaders past en haalbaar is. Zolang er nog geen planologisch kader of overeenkomst is, worden deze initiatieven niet financieel op de balans verantwoord. Facilitaire projecten: werkwijze en kostenverhaal Het merendeel van de ruimtelijke ontwikkelingen in Hardinxveld-Giessendam wordt privaat geïnitieerd. Elk nieuw initiatief doorloopt een vaste procedure via de initiatieventafel, die een maatschappelijke afweging maakt en adviseert over de ruimtelijke wenselijkheid. Na een positief collegebesluit wordt het initiatief een project. Als een particulier initiatief binnen de beleidskaders past en haalbaar wordt geacht, gaat de gemeente over tot anterieure contractvorming. De ontwikkelaar ontwikkelt zijn eigen grond; de gemeente voert het publiekrechtelijke deel uit en verhaalt haar kosten. De gemeente hanteert daarvoor de plankostenscan van de Rijksoverheid. Met de plankostenscan kunnen op objectieve wijze de gemeentelijke kosten voor civiele begeleiding en planbegeleiding worden doorbelast naar de initiatiefnemer.

Door de versobering van de plankostenscan onder de Omgevingswet is kostenverhaal echter niet altijd meer volledig sluitend te krijgen — met name communicatie- en participatiekosten laten zich moeilijk doorbelasten. De contractuele relatie verloopt in fasen. Bij een principeverzoek betaalt de initiatiefnemer een drempelbedrag. Daarna volgt een intentieovereenkomst met afspraken over de verdere samenwerking en vervolgens een anterieure overeenkomst waarin het definitieve kostenverhaal, de programmatische eisen en de planning worden vastgelegd. Een anterieure overeenkomst heeft hierbij de voorkeur boven publiekrechtelijke instrumenten. Betalingen door de initiatiefnemer lopen doorgaans achter de gemaakte kosten aan; er wordt periodiek of achteraf op basis van nacalculatie afgerekend. Onder de Omgevingswet zijn de mogelijkheden voor kostenverhaal verruimd. Als er een causaal verband bestaat tussen kosten en een project, kunnen deze worden doorbelast. Daarnaast biedt de wet de mogelijkheid een financiële bijdrage te vragen bij functionele samenhang tussen kosten en project. Een concreet voorbeeld kan een bijdrage aan de aanleg van een snelfietsroute zijn.

www.hardinxveld-giessendam.nl

79

Grondverkoop In bepaalde gevallen wil de gemeente haar grond in de huidige staat (as is) verkopen of zoekt ze een ontwikkelaar voor het ontwikkelen van bouwrijpe grond (tender). Ten aanzien van een dergelijke grondverkoop geldt dat de gemeente op grond van het Didam-arrest bij elke verkoop, verhuur of erfpacht moet nagaan of er meerdere potentiële gegadigden zijn en zo nodig mededinging moet toepassen. Uitzondering hierop is snippergroen, waarbij door de ligging grenzend aan het perceel van de aanvrager doorgaans maar één gegadigde is. De gemeente geeft bij snippergroen de voorkeur aan verkoop boven verhuur. Overzicht projecten Onderstaand overzicht en de kaart aan het begin van de paragraaf geven alle lopende ruimtelijke projecten weer, ingedeeld naar type. Elk project is op de kaart terug te vinden op basis van een G-nummer (gemeentelijk), E-nummer (exploitatieplan) of P-nummer (privaat). Bouwgronden in exploitatie (BIE) G06 – Pieter de Hoogh (voorheen Morgenslag) G22 – 't Oog Westpunt G23 Nassaustraat Noord Publiek-private samenwerking (PPS) G09 GEM De Blauwe Zoom (50% deelneming) Materiële vaste activa (MVA) G16 – Compensatiegronden grienden G18 – Zwembad Duikelaar e.o. G21 – Pietersweer 34-36 (incl.

locatie Ichthus) Exploitatieplan E09 – Exploitatieplan De Blauwe Zoom 2e herziening Particuliere ontwikkelingen met overeenkomst P09 – Nederveen-Huisman (Buitendams 348-352) P10 – IJzergieterij (Rivierdijk 828) P28 – Buitendams 45, De Nieuwe Dam P35 – 't Oog Waardzone Particuliere en overige initiatieven P16 Middenwetering P35a ’t Oog Woningbouw (fase 2) P38 Frederikstraat P43 Buitendams 354-358 P44 Centrum - Troelstrastraat Kampanje P45 Paulus Potterstraat X01 Tracé Boezemgemaal

www.hardinxveld-giessendam.nl

80

De financiële verantwoording verschilt per type project. Bij BIE-projecten en de PPS loopt de verantwoording via een grondexploitatie op de balans. Bij MVA-posities via de boekwaarde op de balans. Bij facilitaire projecten via de anterieure overeenkomsten en de daarbij behorende vorderingen en voorzieningen. In de volgende paragraaf worden de financiële spelregels die hierbij gelden uiteengezet. Financiële verslaglegging en uitgangspunten De financiële verslaglegging van de grondexploitaties (zowel van de gemeente als voor PPS constructies) en materiële vaste activa volgt de voorschriften uit het Besluit begroting en verantwoording (BBV) en de Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) van de commissie BBV. De notitie uit 2023 is een actualisatie van de eerdere versie uit 2019 en is opgesteld naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024. Wijzigingen die samenhangen met de Omgevingswet zijn per die datum in werking getreden. De overige wijzigingen gelden met ingang van begrotingsjaar 2025 waaronder het BBV zelf dat per april 2025 is gewijzigd. Grondexploitaties (BIE) en Materiële Vaste Activa (MVA) Een grondexploitatie wordt geopend door een raadsbesluit waarin de gemeenteraad het grondexploitatiecomplex met bijbehorende grondexploitatiebegroting vaststelt.

Vanaf dat moment is de bouwgrond in exploitatie (BIE) geopend en kunnen kosten worden geactiveerd op de balans. Zolang een project zich nog in de voorbereidingsfase bevindt — bijvoorbeeld bij strategische grondaankopen, haalbaarheidsonderzoeken of het opstellen van een voorlopige grondexploitatie — werkt de gemeente met een apart voorbereidingskrediet. De Nota Grondbeleid schrijft voor dat aan het eind van de initiatieffase een voorlopige grondexploitatie wordt opgesteld. De definitieve grondexploitatie volgt in de ontwerpfase. Bij opening van de grondexploitatie wordt het voorbereidingskrediet verrekend met het nieuwe exploitatiekrediet. Na opening van de grondexploitatie gelden de volgende regels voor actualisatie en herziening. De commissie BBV schrijft voor dat er jaarlijks een actualisatie van de grondexploitatiebegroting moet plaatsvinden. De jaarlijkse actualisatie omvat het bijwerken van ramingen, parameters en risico’s en vindt plaats als onderdeel van de reguliere P&C-cyclus. Besluiten die uit de actualisatie voortvloeien — zoals het bijstellen van kredieten, het treffen of aanpassen van voorzieningen of het afsluiten van een grondexploitatie — worden als onderdeel van de jaarrekening aan de raad voorgelegd. Herzieningen met significante planinhoudelijke en/of financiële wijzigingen, moeten opnieuw door de raad worden vastgesteld.

Een herziening is niet gekoppeld aan de P&C-cyclus. Voor grondexploitaties met een looptijd langer dan tien jaar geldt een aanvullende informatieplicht: de motivatie voor de langere looptijd en een overzicht met onderbouwing van de risicobeperkende maatregelen moeten in dat geval in de begroting en jaarstukken worden opgenomen. De verplichting om een grondexploitatie binnen tien jaar af te sluiten is met de notitie uit 2023 vervallen, maar de motivatieplicht bij een langere looptijd blijft onverkort van kracht. Op dit moment hebben we geen grondexploitaties die langer lopen dan tien jaar. Bij materiële vaste activa (MVA/strategische gronden) is nog geen grondexploitatie geopend en heeft de raad nog geen uitvoeringsbesluit genomen. Wel kan de raad een aankoopbesluit hebben genomen, zoals bij project Nassaustraat. De gronden worden tegen verwervingskosten of getaxeerde boekwaarde op de balans verantwoord. Conform het advies van de commissie BBV mogen gronden die zijn verworven met het oog op concrete ontwikkeling — maar waarvoor nog geen operationele grondexploitatie is vastgesteld —worden gewaardeerd onder voorwaarden en tegen de waarde volgens de toekomstige bestemming. Die voorwaarden zijn dat de gronden deel uitmaken van een door de raad vastgestelde omgevingsvisie of programma voor een concrete en binnen afzienbare tijd te starten grondexploitatie.

Over MVA-posities wordt conform BBV geen rente toegerekend. Winstneming Het BBV schrijft voor dat bij actieve grondexploitaties tussentijds winst wordt genomen zodra die zich voordoet. De methode hiervoor is de percentage-of-completion-methode (PoC). Winst wordt genomen naar rato van de voortgang: naarmate meer kosten zijn gemaakt en opbrengsten zijn gerealiseerd, mag een groter deel van de verwachte eindwinst worden verantwoord. De commissie BBV beschrijft dat tussentijdse winstneming niet verantwoord is bij een grondexploitatie met een looptijd van meer dan tien jaar. Subsidiebaten en de bijbehorende subsidiabele kosten maken geen onderdeel uit van de tussentijdse winstneming en worden verantwoord op het moment dat de subsidie is gerealiseerd. In de praktijk is de PoC-methode alleen relevant voor grondexploitaties met een positief verwacht eindresultaat waarvan een substantieel deel van de opbrengsten al is gerealiseerd. Naar verwachting is de PoC-methode daarom de komende jaren niet van toepassing op de eigen exploitaties van de gemeente. Voor project De Blauwe Zoom wordt jaarlijks beoordeeld of er winst kan worden genomen.

www.hardinxveld-giessendam.nl

81

Voorzieningen Voor grondexploitaties met een negatief verwacht resultaat treft de gemeente een voorziening. De omvang van de voorziening is gelijk aan de netto contante waarde van het verwachte tekort. Het BBV biedt de keuze tussen waardering tegen nominale waarde of contante waarde; de gemeente heeft gekozen voor contante waarde. Doordat de voorziening het volledige tekort afdekt, is het nettoresultaat van het project minimaal kostenneutraal. Over het voorziene tekortdeel wordt geen rente gerekend, waardoor de voorziening aan het einde van de looptijd dekkend is. Positieve saldi kunnen volgens het voorzichtigheidsbeginsel in het BBV niet worden ingezet om voorziene tekorten bij andere projecten af te dekken. Negatieve saldi moeten afzonderlijk worden voorzien. Bij afsluiting van een grondexploitatie met een positief resultaat valt het saldo vrij ten gunste van de reserve bouwgrondexploitaties (BGE). Risicobeheersing Elk project kent een risicoanalyse die jaarlijks wordt geactualiseerd. Risico’s worden geïdentificeerd naar incident, oorzaak en gevolg. Per risico wordt de trefkans en het financieel effect bepaald. De trefkansen van de afzonderlijke risico’s nemen af naarmate risico’s zich opstapelen, zodat dubbeltellingen worden voorkomen. Tevens worden risico’s project overstijgend afgestemd.

Veel projecten delen dezelfde type risico’s, zoals afzetvertraging op de woningmarkt of prijsfluctuaties bij civieltechnische werken. Op die manier worden risico’s efficiënt in kaart gebracht. Het financieel effect wordt nominaal berekend. De vermenigvuldiging van kans en effect geeft het gewogen risico per project. Bij elk risico worden beheersmaatregelen vastgesteld: mitigeren, verleggen, vermijden of accepteren. Marketing is bijvoorbeeld een belangrijke beheersmaatregel om afzet- en vertragingsrisico’s bij woningbouw te beperken. En sommige risico’s kunnen contractueel naar een andere partij worden verlegd. Het totaal aan gewogen risico’s wordt volgens het – in de Nota Grondbeleid vastgestelde principe- afgedekt door de positieve saldi in de grondexploitaties en door de reserve bouwgrondexploitaties (BGE). De risicoanalyse vormt een van de elementen bij het bepalen van de gemeentelijke weerstandscapaciteit. Parameters en indices De grondexploitaties worden jaarlijks geactualiseerd op basis van reële kostenstijgingen en de verwachte ontwikkeling van opbrengsten. De gemeente laat deze indices jaarlijks opstellen door Planmaat op basis van CBSdata (waaronder de GWW-index en de DPI-index), de BDB-index voor de grond-, weg- en waterbouwsector, de CBSprijsindex voor nieuwbouwwoningen en marktanalyses.

De indices worden bestuurlijk vastgesteld als onderdeel van de jaarlijkse herziening van de grondexploitaties. Parameters voor rente en inflatie worden jaarlijks vastgesteld door het college. Rekenrente. De gemeente hanteert een rekenrente van 1,0% per jaar over de boekwaarde van actieve grondexploitaties, zowel voor rentelasten als rentebaten. Met ingang van begrotingsjaar 2025 vindt de rentetoerekening aan grondexploitaties plaats op basis van de reguliere omslagrente, conform de geactualiseerde Notitie Rente (2023) van de commissie BBV. Voorheen was uitsluitend de werkelijke rente over het vreemd vermogen (naar rato) toegestaan. Door deze wijziging wordt voor grondexploitaties geen afzonderlijk rentepercentage meer gehanteerd, maar sluit de toerekening aan bij de omslagrente van de gemeente. De huidige financieringsarrangementen van de gemeente resulteren in een omslagrente van 1,0%. Dit percentage kan jaarlijks wijzigen als gevolg van veranderingen in de financieringsportefeuille; de rente loopt momenteel licht op, waardoor het percentage volgend jaar hoger kan uitvallen. Over MVA-posities wordt conform BBV geen rente toegerekend. Disconteringsvoet. Bedragen worden netto contant gemaakt tegen een disconteringsvoet van 2%, conform de ECBeis uit het BBV.

De netto contante waarde wordt gebruikt om eindwaardes van projecten vergelijkbaar te maken en om de hoogte van nodige voorzieningen voor verliesgevende exploitaties te bepalen. Kostenstijging. De index voor bouw- en woonrijpmaken is gebaseerd op de CBS GWW-index en de BDB-index. De CBS GWW-index laat over de afgelopen vijf jaar een gemiddelde jaarlijkse stijging zien van circa 6,2%. De recente jaren tonen een duidelijke afvlakking: van circa 3,7% in 2023 naar vrijwel vlak in 2024, met een licht herstel naar circa 1,3% in 2025. Op basis hiervan hanteert de gemeente de volgende kostenstijging voor de civiele kosten: 2,5% voor de overgang van 2025 naar 2026, 3,5% in 2026, 2,5% in 2027 en 2,0% vanaf 2028. De plankosten volgen een iets hogere index vanwege de aanhoudende spanning op de arbeidsmarkt voor vakbekwaam personeel: 3,0% voor de overgang van 2025 naar 2026, 4,5% in 2026, 3,0% in 2027 en 2,0% vanaf 2028. Opbrengstenstijging. De grondprijsontwikkeling wordt afgeleid van de CBS-prijsindex nieuwbouwwoningen en de residuele grondwaardeontwikkeling. De CBS-index laat over vijf jaar een gemiddelde jaarlijkse stijging zien van circa 5,7%. De gemeente differentieert de opbrengstenstijging naar segment, omdat betaalbare woningen door huurpuntenplafonds en prijsafspraken minder ruimte hebben voor prijsstijging dan vrijesectorwoningen.

De gehanteerde percentages zijn: woningen betaalbaar 2,5% (2025→2026), 4,5% in 2026, 3,0% in 2027, afbouwend naar 2,0% vanaf 2028. Woningen vrije sector 3,5% (2025→2026), 5,5% in 2026, 3,5% in 2027 en 2028, en 2,0%

www.hardinxveld-giessendam.nl

82

vanaf 2029. Niet-woningbouw 1,0% tot 1,5%, oplopend naar 2,0% vanaf 2028. De gedifferentieerde benadering weerspiegelt de realiteit dat de opbrengstenstijging bij betaalbare segmenten structureel achterblijft bij de vrije sector. Financiële stand van zaken ruimtelijke projecten In dit onderdeel wordt per project de voortgang en de financiële stand van zaken besproken. De projecten zijn gegroepeerd naar type: eerst de bouwgronden in exploitatie, dan de publiek-private samenwerking, vervolgens de materiële vaste activa en ten slotte de facilitaire projecten en initiatieven. De projecten worden voorafgegaan door een algemene beschouwing op de globale risico’s die bij de ruimtelijke projecten op kunnen treden en op welke wijze er binnen de projecten mee om wordt gegaan. Globale risico’s bij ruimtelijke projecten De ontwikkeling van woningbouwlocaties in Hardinxveld-Giessendam vindt plaats in een omgeving die steeds complexer wordt. Naast project specifieke risico's zijn er een aantal algemene risico's die van toepassing zijn op vrijwel alle grondexploitaties. Kennis hiervan is van belang om realistische verwachtingen te kunnen stellen over planning, kosten en opbrengsten. Deze risico’s hebben grote invloed op de realisatie van opgaven voor wonen en openbare ruimte en vragen zodoende om actieve beheersing.

Netcongestie Het elektriciteitsnet in grote delen van Nederland, waaronder de regio Alblasserwaard, is overbelast. Nieuwe woningbouwlocaties kunnen hierdoor te maken krijgen met vertraging in de aansluiting op het net. Dit kan leiden tot verschuivingen in de planning en extra kosten voor tijdelijke oplossingen of aanpassingen in het ontwerp. De gemeente is hierin afhankelijk van de capaciteit en planning van de netbeheerder. Er zijn plannen om de komende jaren de capaciteit van het in de omgeving te vergroten. Het is nog onduidelijk in welke mate de lopende projecten hiervan kunnen profiteren. Concrete problemen met netcongestie zijn er in G232 Westpunt ’t Oog waar bedrijven geen zware aansluitingen meer kunnen krijgen. Natuur en milieu: soortenbescherming, stikstof en PFAS Bij de ontwikkeling van nieuwe locaties is onderzoek naar beschermde dier- en plantensoorten verplicht. Als beschermde soorten worden aangetroffen, kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn of moet de planning worden aangepast — in meerdere projecten is dit risico reëel gebleken. Ook stikstofregels kunnen roet in het eten gooien met name door de nabijheid van de Biesbosch, zoals bij project P10 IJzergieterij. Daarnaast komen PFAS-verontreiniging, andere bodemverontreiniging en onverwachte archeologische vondsten regelmatig voor bij het bouwrijp maken van gronden.

Dit alles kan leiden tot meerkosten en aanzienlijke vertragingen die moeilijk vooraf zijn te begroten. Prijsstijgingen in de bouw De bouwkosten zijn de afgelopen jaren sterk gestegen door inflatie, hogere materiaalprijzen en krapte op de arbeidsmarkt. Hoewel de stijging enigszins is afgevlakt, blijft er sprake van onzekerheid. Zeker gezien de huidige geopolitieke ontwikkelingen o.a. in het Midden-Oosten. Grondexploitaties kennen doorgaans een lange looptijd, waardoor de werkelijke kostenstijging kan afwijken van de gehanteerde indexering. Dit vormt daarmee een structureel risico voor de financiële uitkomst van projecten. Eisen aan de inrichting van het openbaar gebied en het woningbouwprogramma De normen voor groen, water en parkeren worden steeds strenger. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en waterberging vragen om meer ruimte in de openbare inrichting. Dit legt druk op de grondbalans van projecten: meer ruimte voor openbaar gebied betekent minder uitgeefbare grond en daarmee lagere opbrengsten, terwijl de kosten voor inrichting toenemen. En in absolute zin zijn de opbrengsten ook lager omdat de normen voor betaalbaarheid van de woningen zijn aangescherpt. Deze uitdaging is duidelijk zichtbaar in de projecten G21 Pietersweer en G23 Nassaustraat Noord waar het erg lastig is om een haalbaar project te realiseren.

Beschikbaarheid van vakbekwaam personeel Zowel bij de gemeente zelf als bij aannemers en adviseurs is er krapte op de arbeidsmarkt. Het vinden en behouden van gekwalificeerde medewerkers — van projectleiders tot uitvoerend personeel — is een uitdaging. Dit kan leiden tot vertraging in de voorbereiding en uitvoering van projecten en tot hogere plankosten.

www.hardinxveld-giessendam.nl

83

Beheersmaatregelen voor globale risico’s Ten opzichte van voorgaande jaren zijn de risico's rondom netcongestie nieuw opgekomen en daarmee een onzekere factor voor lopende en toekomstige projecten. Daarnaast zijn de geopolitieke spanningen verder toegenomen, waardoor bouwkosten naar verwachting opnieuw onder opwaartse druk komen te staan. Dit alles maakt dat de financiële en planningsmatige speelruimte binnen projecten steeds krapper wordt. De risico's kunnen worden beperkt op drie manieren. Ten eerste is vroegtijdige afstemming met externe partijen — zoals netbeheerders, de provincie en omgevingsdiensten — essentieel om vertragingen te voorkomen en planningen realistisch te houden. Ten tweede is dit al gedaan door in de grondexploitaties rekening te houden met incidentele stijgingen in de kosten voor bouw- en woonrijpmaken. Ten derde is het verstandig om voor kritieke functies binnen projectteams te sturen op continuïteit, bijvoorbeeld door tijdig externe capaciteit te contracteren of kennis te borgen bij wisselingen van personeel. Om de plankosten echter niet te veel te laten oplopen moet wel blijvend worden gestuurd op hoe projectorganisaties lean and mean kunnen worden ingericht om langdurige planvorming te voorkomen. Bouwgronden in exploitatie (BIE) en investeringen t.b.v.

de BIEs G06 Pieter de Hoogh Op het voormalige tweede veld van korfbalvereniging HKC in Boven-Hardinxveld worden 14 betaalbare koopstartwoningen gebouwd. Ontwikkelaar Herkon en bouwonderneming Stout uit Sliedrecht zijn geselecteerd via een tender. In oktober 2025 is de eerste paal geslagen. De woningen worden via erfpacht uitgegeven met toepassing van de koopstartregeling van Stichting OpMaat. De VONprijzen liggen tussen € 262.000 en € 279.000. De animo was groot: 173 inschrijvingen voor 14 woningen. Oplevering wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2026. De grondexploitatie laat per 1-1-2026 een saldo zien van -/€ 707.000 (NCW). Dat is een verbetering van € 206.000 ten opzichte van vorig jaar. De verbetering komt doordat de opbrengsten fors hoger zijn uitgevallen als gevolg van hogere VON-prijzen bij de tender: de geraamde opbrengsten zijn gestegen van € 356.000 naar € 827.000. Daar staan hogere kosten tegenover: De kosten voor bouwen woonrijpmaken zijn gestegen door een herziening, waarin meerkosten voor verlichting, groen en geluidsafscheidingen zijn opgenomen. Ook de plankosten zijn gestegen op basis van een herberekening van gemaakte en verwachte uren. Er was een voorziening getroffen voor het tekort, welke door de hogere verkoopwaarde gedaald zijn met € 206.000. De risico’s op dit project zijn flink gedaald.

Er is geen vervuilde grond aangetroffen, het bouwrijpmaken is uitgevoerd en de woningen zijn verkocht. Resterende risico’s zijn een mogelijke kostenstijging bij het woonrijpmaken en claims op planschade. Het gewogen risicosaldo bedraagt -/- € 20.500.

www.hardinxveld-giessendam.nl

84

G22 Westpunt ’t Oog Op bedrijventerrein Westpunt ’t Oog (6,6 ha) worden 9 bedrijfskavels uitgegeven. Het bestemmingsplan hiervoor is onherroepelijk. In het najaar van 2024 heeft een tender plaatsgevonden voor het bouw- en woonrijpmaken. Een aantal kavels is verkocht en voor twee kavels is inmiddels aanbetaling gedaan en levering geweest in 2025. Het bouwrijpmaken is in 2025 uitgevoerd. De percelen worden rond de zomer van 2026 aan de kopers geleverd. Het woonrijpmaken volgt daarna. De grondexploitatie laat per 1-1-2026 een saldo zien van -/- € 44.000 (NCW). Vorig jaar was dit nog + € 15.000. De verslechtering wordt veroorzaakt door licht gestegen kosten — met name indexatie van de restantraming voor bouw- en woonrijpmaken — en een extra negatief rente-effect van circa € 40.000 door vertraging als gevolg van netcongestie. Aan de andere kant zijn de opbrengsten uit gronduitgifte met 1% geïndexeerd voor de percelen waarvoor nog geen aanbetaling is gedaan. Voor het tekort wordt een voorziening getroffen. Netcongestie is het grootste risico bij dit project. Bedrijven kunnen geen 3x80A-aansluiting krijgen, waardoor de afzet moeizaam verloopt. Op kavel 1 moet mogelijk een WKK (warmtekrachtkoppeling) worden geplaatst als zelfvoorzienende energiebron, wat de opbrengst van die kavel kan drukken.

Kopers hebben contractueel het recht kavels binnen twee jaar na levering terug te leveren als ze vanwege netcongestie niet kunnen bouwen. Door toevoeging van de hiervoor genoemde risico’s is het risicosaldo ten opzichte van vorig jaar met meer dan € 130.000 gestegen. Het gewogen risicosaldo bedraagt -/€ 233.000.

www.hardinxveld-giessendam.nl

85

Grex Verwerving BWRM Plankosten + overig Opbrengsten Saldo EW 1-1-2027 NCW 1-1-2026 Risico's & Kansen Risico Risico Risico Risico Risico Saldo

2025 2.635.000 4.480.000 1.418.000 8.612.000

2026 2.635.000 4.511.000 1.471.000 8.682.000

78.000 43.000 15.000

64.000 -45.000 -44.000

Opbrengst BWRM Opbrengst BWRM Opbrengst

Verschil

%

31.000 53.000 70.000 9.000 -88.000 -59.000

Incident / kans Lager opbrengsten kavel 1 Hogere kosten BWRM Kavels worden teruggeleverd Extra ecologische maatregelen Vertraging in verkoop kavels

0% 1% 4% 1%

Projectgegevens Best. Opdrachtgever Ambt. Opdrachtgvr Projectleider Programma Fasering Plangebied Saldo % Effect 40% 25% 40% 40% 1%

J. Nederveen J.J. Janse K.Vos Bedrijventerrein 2026-2027 65862 m2 -44.000

-273.000 -250.000 -100.000 -50.000 -100.000

Kans x Effect -109.200 -62.500 -40.000 -20.000 -1.000 -232.700

G23 Nassaustraat Noord Aan de westkant van Boven-Hardinxveld wordt circa 11.000 m² grond ontwikkeld tot een nieuw straatje met 40 woningen: 20 sociale huurwoningen (meergezins), 15 middeldure eengezinswoningen en 5 vrijesectorwoningen. De grond is in Q3 2024 aangekocht ende grondexploitatie is medio 2025 geopend. De BOPA-procedure loopt. In 2026 wordt de voorbelasting van het terrein gestart. Het doel is om de woningen vanaf 2028 te realiseren. De grondexploitatie laat per 1-1-2026 een saldo zien van -/€ 271.000 (NCW), een verslechtering van het resultaat van € 211.000 ten opzichte van de opening, die halverwege 2025 was. De kosten voor bouw- en woonrijpmaken zijn gestegen door toevoeging van maatregelen ter bescherming van een gasleiding en ecologische maatregelen. Discussies hierover en de BOPA-procedure hebben de projectduur verlengd, waardoor de plankosten zijn herberekend op basis van gemaakte en verwachte uren. Nadeelcompensatie is als nieuwe post in de grondexploitatie ingevoegd. De bijdrage van het fonds sociale woningbouw (€ 123.500 is uit de grondexploitatie gehaald omdat deze niet direct mag worden toegerekend, maar in de voorzieningen is verwerkt. De opbrengsten zijn geïndexeerd voor de woningtypes waarvoor geen vaste prijsafspraken gelden. Er wordt een voorziening getroffen voor het additionele tekort.

De risico’s zijn met meer dan € 200.000 gedaald ten opzichte van de opening van de grondexploitatie. Dit komt doordat de subsidie voor de vliegende brigade is toegekend, de ecologische maatregelen zijn uitgevoerd en het risico van ontwikkeling door omliggende eigenaren is vervallen. Daar staat een nieuw risico tegenover: de mogelijk noodzakelijke verlegging van de gasleiding. Het gewogen risicosaldo bedraagt -/- € 263.000.

www.hardinxveld-giessendam.nl

86

G44 Natuurcompensatie Voor de projecten G09 De Blauwe Zoom en G22 Westpunt ’t Oog is een natuurgebied aangelegd ten noorden van de Betuwelijn. Dit investeringsproject is in 2025 afgerond en valt vanaf 1 januari 2026 onder beheer bij de gemeente. Er resteren nog € 333.000 gemaakte kosten, deze worden in verhouding afgerekend met de projecten G09 De Blauwe Zoom en G22 Westpunt ’t Oog. Publiek-private samenwerking G09 GEM De Blauwe Zoom De Blauwe Zoom is de grootste gebiedsontwikkeling in HardinxveldGiessendam. De gemeente is voor 50% aandeelhouder in de GEM die de grond transformeert. Uiteindelijk worden in de wijk circa 600 woningen gebouwd. Het bestemmingsplan is geheel onherroepelijk. Het stedenbouwkundig plan voor deelplan Noordwest (Ons Dorp West) en de hoofdstructuur zijn vastgesteld. Enige uitzondering is het appartementengebouw aan de noordwestkant waarvoor de BOPA-procedure bijna is afgerond. Voor deelplan Zuid — de laatste fase — wordt momenteel een stedenbouwkundig plan opgesteld. Ons Dorp fase 1 en 2 zijn volledig afgerond. In 2025 is het ophogen van deelplan Noordwest gestart. Dit is begin 2026 afgerond en de grond ligt nu in te klinken. De verkoop van de eerste 44 woningen van Ons Dorp West (fase 3) staat gepland voor medio 2026, met start bouw in het derde kwartaal 2027.

Later in 2026 gaan naar verwachting nog 19 goedkopere woningen (Ons Dorp Fase 4) in de verkoop. Ons Dorp Fase 4 wordt gelijktijdig gerealiseerd met het appartementengebouw waar 24 sociale huurwoningen door Fien worden gerealiseerd. Alle beschermde dieren zijn inmiddels verplaatst naar het nieuwe natuurgebied bij de molen aan de noordkant van de Betuweroute. De eerste grondwerkzaamheden aan deelgebied Zuid zijn gestart. De grondexploitatie voor De Blauwe Zoom kent een positief resultaat. Het resultaat daalt wel t.o.v. 1-1-2025 met € 1,0 mln. naar ruim € 1,8 mln.

www.hardinxveld-giessendam.nl

87

Grex Verwerving BWRM Plankosten + overig Opbrengsten

2025 3.904.000 23.534.000 6.360.000 35.120.000

2026 3.902.000 24.072.000 6.490.000 34.750.000

Verschil -2.000 538.000 130.000 -370.000

Saldo EW 1-1-2027 NCW 1-1-2026

1.320.000 3.231.000 2.813.000

286.000 2.011.000 1.786.000

-1.034.000 -1.220.000 -1.027.000

Risico's & Kansen Risico

Algemeen

Risico

Algemeen

Risico Risico Risico Risico Risico Risico Risico kans kans Saldo risico's

Algemeen BWRM Plankosten Afdrachten Opbrengsten Opbrengsten Bijdragen Opbrengsten Opbrengsten

%

Projectgegevens Best. Opdrachtgever C. Hendriksen Ambt. Opdrachtgever J.J. Janse Projectleider R. Van der Ven Programma 526 woningen Fasering 2026-2031 Plangebied 206472 m2

0% 2% 2% -1%

Saldo

Incident / kans Algehele vertraging planvorming Kosten flora fauna (ecologie) zijn hoger dan geraamd Al gehele vertraging project onderdelen Aanbesteding bouw- en woonrijpmaken Plankosten blijven structureel hoog. Over de grondwaarde die de kopers Uitgiftetempo vertraagt. Minder uitgeefbare ruimte in deelgebied Particulieren ontwikkelen geen Toepassen btw handelswijze in Grondwaarde valt hoger uit

% Effect 30%

€ 1.786.000

200.000

Kans x Effect -60.000

50%

150.000

-75.000

40% 20% 10% 10% 30% 50% 30% 50% 20%

600.000 500.000 230.000 1.200.000 200.000 1.400.000 2.000.000 2.058.000 762.000

-240.000 -100.000 -23.000 -120.000 -60.000 -700.000 -600.000 1.029.000 152.400 -796.600

Materiële vaste activa en gemeentelijke initiatieven Krediet 2025 G16 Compensatiegronden Grienden G18 Buitenzwembad e.o. G21 Pietersweer 34-36 (incl. loc. Ichthus) G46 't Oog - Fase 2 Boekwaardes op grond G16 Compensatiegronden Grienden G18 Buitenzwembad e.o. G21 Pietersweer 34-36 (incl. loc. Ichthus) G46 't Oog - Fase 2

Krediet 330.000 330.000

Uitgegeven 264.000 293.000

Restant

Verw res

66.000 37.000

Boekwaarde 684.000 840.000

G16 Compensatiegronden Grienden Er zijn diverse geïnteresseerden voor de compensatiegronden. Op grond van het Didam-arrest moet de gemeente bij verkoop mededinging toepassen. Momenteel wordt gekeken naar een tijdelijke verhuur aan waterschap ten behoeve van het project X01 Tracé Boezemgemaal. De boekwaarde is nul. G18 Zwembad Duikelaar e.o. Er speelt momenteel geen nieuw initiatief voor het voormalig buitenzwembad terrein. Verdere ontwikkeling van de locatie is in afwachting van mogelijke besluiten over een nieuw gezamenlijk zwembad voor Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht. Deze besluitvorming staat gepland voor zomer 2026. Er resteert geen boekwaarde. G21 Pietersweer De gemeente wil de schoollocaties aan de Pietersweer herontwikkelen voor nieuwbouw van basisscholen De Ichthus en De Driemaster, gecombineerd met woningbouw. De intentieovereenkomst tussen de scholen, peuterspeelzaal en kinderopvang is in 2025 getekend. Momenteel wordt een programma van eisen voor het pand voorbereid, alsmede een stedenbouwkundig plan voor de gebiedsontwikkeling op de locatie Pietersweer en de locatie van de huidige Ichthusschool. Voor het stedenbouwkundig plan heeft de gemeenteraad eind 2025 kaders vastgesteld. De beide

www.hardinxveld-giessendam.nl

88

gebiedsontwikkelingen worden gecombineerd in 1 grondexploitatie en medio 2026 ter goedkeuring voorgelegd aan de gemeenteraad. Het huidige voorbereidingskrediet wordt gebruikt voor de werkzaamheden tot aan dat moment. Bij opening van de grondexploitatie wordt het resterende krediet ingezet voor de bouw van de school, of gaat dit op in een investeringsbudget ten behoeve van de bouw van de school. Het investeringskrediet voor de bouw van de school wordt ook aan de raad voorgelegd. Het krediet voor 2025 is niet volledig uitgeput. Er resteert € 66.000 maar medio 2026 zal aanvullend krediet nodig zijn als er geen grondexploitatie wordt geopend. De boekwaarde op de gronden is € 684.000 waarvan het grootste deel wordt veroorzaakt door de aankoop van het voormalig RIVAS-pand. Deze boekwaarde wordt volledig ingebracht in de grondexploitatie. Het is onzeker of alle gemaakte kosten (krediet en boekwaarde op grond) goed kunnen worden gemaakt met de grondexploitatie. G46 ’t Oog Woongebied ’t Oog is het gebied tussen de MerwedeLingeLijn en de Betuwelijn, ten noorden van de dorpskern. De gemeente wil hier 1.500 tot 2.000 woningen realiseren, waarvan twee derde betaalbaar. Het is de grootste ruimtelijke opgave van de gemeente voor de komende decennia.

Het kaderdocument — waarin alle onderzoeken integraal zijn samengebracht en de ambitie van 1.500 woningen is verwoord — is juni 2025 door de raad vastgelegd en vormt nu de richtlijn voor verdere uitwerking. In 2025 heeft de gemeente een voorkeursrecht gevestigd op het gehele zoekgebied: dertien percelen aan de Stationsstraat voor het tunneltracé en tientallen agrarische percelen voor woningbouw. De raad heeft in september 2025 ingestemd. Het voorkeursrecht geldt voor drie jaar. Daarnaast heeft de gemeente een strategische aankoop gedaan aan de Stationsstraat (nr. 12 en 12a) ten behoeve van het tunneltracé. De boekwaarde op de grond van € 840.000 betreft deze aankoop. Het college stelt dat de gebiedsontwikkeling vanwege maatschappelijke noodzaak doorgang moet vinden maar de herziening van het provinciaal omgevingsbeleid vormt een risico. De provincie kiest voor compact bouwen binnen bestaand stedelijk gebied. De gemeente en Smart Delta Drechtsteden hebben zienswijzen ingediend. De koers in de regio is om woningbouw langs de MerwedeLingeLijn in samenhang te ontwikkelen. Hiertoe worden gezamenlijke stappen gezet. Voor de financiële aansturing van project ’t Oog Woongebied zal in 2026 een gebiedsfonds worden geopend. Vooruitlopend is een krediet geopend tot en met 2025 van € 330.000. Daarvan is reeds € 293.000 verbruikt.

Zowel krediet als de aankoop van gebouwen (Stationsstraat 12/12a) als eventuele resultaten uit projecten in het gebied (G22 Westpunt, P35 Waardzone, P38 Frederikstraat) worden in het gebiedsfonds opgenomen. Facilitaire projecten met overeenkomst Anterieure projecten E09 Exploitatieplan De Blauwe Zoom P09 Nederveen-Huisman (Buitendams 348-352) P10 IJzergieterij (Rivierdijk 828 e.o.) P10a Woonarken IJzergieterij P28 De Nieuwe Dam P35 't Oog Fase 1 - Waardzone Afboeking overige (en afgesloten) projecten Totaal

Boekwaarde 8.421.000 2.000 92.000 4.000 -5.000 4.347.000 12.861.000

Verw kn 18.000 32.000 20.000 20.000 513.000 -

Verw opbr 8.421.000 20.000 124.000 24.000 4.860.000 -

Verw res -15.000 -14.000 -29.000

Het totaal aan anterieure projecten sluit dit jaar op een tekort van 29.000. Dit is een beperkt tekort en wordt daarom direct op de exploitatie over 2025 genomen. E09 Exploitatieplan De Blauwe Zoom Onder De Blauwe Zoom ligt een exploitatieplan (E09) waarmee kosten publiekrechtelijk over de grondeigenaren worden doorbelast. De meest recente herziening is eind 2023 (versie 4) door de raad vastgesteld. De boekwaarde van het exploitatieplan staat op € 8,4 mln. negatief. De grondexploitatie voor de Blauwe Zoom (G09) houdt echter rekening met de volledige afbetaling van deze boekwaarde bij het sluiten van de grondexploitatie in 2031.

www.hardinxveld-giessendam.nl

89

P09 Nederveen-Huisman (Binnenoever) Project Nederveen-Huisman — in de verkoop onder de naam Binnenoever — betreft de bouw van 24 woningen aan de Buitendams en Koperwiek. Het is een initiatief van Gebroeders Blokland. Het bestemmingsplan is onherroepelijk. Het gebied is in 2025 voorbelast. Na voldoende inklinktijd start het bouwrijpmaken naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026. De woningen zijn inmiddels in de verkoop gegaan. P10 IJzergieterij De IJzergieterij bevindt zich in de afbouwfase. Het woonrijpmaken wordt afgerond in 2026 en openstaande issues met betrekking tot parkeren zijn opgelost. Ondanks de afronding van de bouw is het bestemmingsplan nog niet vastgesteld. Door stikstofproblematiek is de vaststelling voorlopig aangehouden. In de programmabegroting is opgenomen dat het bestemmingsplan in 2026 ter vaststelling aan de raad wordt voorgelegd, maar vraag is of dit lukt. De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om de planologische situatie via het omgevingsplan te legaliseren. De kosten voor het bestemmingsplan en aanvullende werkzaamheden overschrijden de inkomsten uit de anterieure overeenkomst. Er resteert een vordering op de ontwikkelaar, maar het risico bestaat dat de laatste betaling niet volledig kan worden geïnd. De financiële afwikkeling wordt in 2026 afgerond.

P10a Legalisering Woonarken De ontwikkeling van het woonarkgebied aan de Rivierdijk is afgerond. Er resteren nog administratieve werkzaamheden: de laatste grondoverdracht aan Blokland en de afwikkeling van facturen via de notaris. Het financieel tekort is in voorgaande jaren afgedekt. Het project wordt in 2026 afgesloten. P28 Buitendams 45, De Nieuwe Dam Het bestemmingsplan is onherroepelijk en begin 2023 is een samenwerkingsovereenkomst gesloten. De bouw is volop aan de gang en wordt in 2026 afgerond. Het woonrijpmaken wordt door de marktpartij uitgevoerd. Er loopt een meningsverschil over waterberging tussen de ontwikkelaar en de gemeente; de gemeente laat dit juridisch toetsen. Naar verwachting zullen de plankosten voor de gemeente de inkomsten uit de anterieure overeenkomst overschrijden. Er wordt een afboeking van € 15.000 op het project gedaan. P35 ’t Oog Waardzone De gemeentelijke grondpositie in ’t Oog is in 2018 verkocht aan Waardzone. De betaling geschiedt in termijnen. De eerste termijn is in 2018 overgemaakt. De tweede tranche van circa € 0,9 miljoen wordt in 2026 verwacht. Alle termijnen samen geven voldoende dekking voor de resterende boekwaarde en de additionele plankosten. In 2025 is gestart met het voorbelasten van het terrein. Daaraan voorafgaand zijn beschermde diersoorten afgevangen en is het compensatiegebied voor natuur aangelegd.

De financiële balans voor de gemeente is naar verwachting positief. Mocht de gebiedsontwikkeling van ’t Oog als geheel op stoom komen, dan is een bijdrage vanuit fase 1 aan overkoepelende kosten een reële optie. Particuliere initiatieven

Boekwaarde Particuliere initiatieven 96.000 P16 Middenwetering 21.000 P38 Frederikstraat P43 Buitendams 354-358 (nabij Nederveen-Huisman) P44 Centrum - Troelstrastraat Kampanje P45 Paulus Potterstraat P16 Middenwetering De gemeente en Blokland Bouwpartners (BBP) zijn al enige tijd aan het verkennen voor de ontwikkeling van de eerste fase van Middenwetering en de aanleg van een nieuwe weg ter ontlasting van de Nieuweweg. In 2023 is een intentieovereenkomst inclusief grondruil getekend. De IJsclub heeft inmiddels ingestemd met de plannen. Eind 2024 hebben grondoverdrachten gedeeltelijk plaatsgevonden voor de aanleg van de nieuwe weg. De gebiedsontwikkeling gaat erg traag mede doordat de provincie geen medewerking aan de ontwikkeling verleende. Inmiddels heeft de provincie - onder vrij strikte voorwaarden - medewerking toegezegd. Maar de gemeente stuurt op versnelling van het project, met name op de aanleg van de Nieuwe Nieuweweg.

www.hardinxveld-giessendam.nl

90

P38 Frederikstraat De gemeente en Fien Wonen hebben overeenstemming over het stedenbouwkundig plan voor de Frederikstraat. De ontwikkeling beweegt richting een anterieure overeenkomst. Knelpunt is het aantal woningen in relatie tot de maximale verkeersbewegingen bij de nabijgelegen spoorwegovergang. Of het plan rondkomt hangt af van de uitkomst van het verkeerskundige onderzoek. P43 Buitendams 354-358/ Leenman De locatie Buitendams 354-358 sluit aan op de ontwikkeling Nederveen-Huisman. Enkele schetsontwerpen zijn gemaakt, maar nog geen schetsontwerp is concreet genoeg om richting anterieure overeenkomst te werken. P44 Centrum De gemeente werkt aan een integrale herontwikkeling van het centrum. Het gaat om een combinatie van functies: zalencentrum De Parel, woningen en een toren. Er is een intentieovereenkomst gesloten. De verdere uitwerking vindt plaats in lijn met de centrumvisie en de verkeerskundige scenario’s die in 2026 worden opgesteld. P45 Paulus Potterstraat Aan de Paulus Potterstraat is een nieuwe ontwikkeling in voorbereiding. Het gaat om sloop-nieuwbouw in samenwerking met woningcorporatie Fien Wonen. Het programma is opgeschaald van 27 naar 66 sociale huurwoningen. De intentieovereenkomst is geaccordeerd door het college. Effect financiële resultaten projecten op reserve BGE Grondexploitaties