Economische visie Hardinxveld-Giessendam 2025-2029.pdf

Economische Visie

Hardinxveld-Giessendam 2025-2029

1

Voorwoord De huidige Economische Visie 2020-2024 is ontwikkeld in een spannende tijd. Covid-19 was net uitgebroken en niemand wist wat het ons zou brengen. Ook voor veel ondernemers was het spannend of en hoe het bedrijf overeind kon blijven. Wat we in die periode vooral geleerd hebben is dat in een tijd waarin niet veel kon we aangewezen waren op onze creativiteit en improvisatievermogen. Dit heeft ook binnen de Stuurgroep Economische Visie tot mooie resultaten geleid, met als hoogtepunt de oprichting van het ondernemersfonds op een manier zoals dat nog nergens in Nederland werd toegepast. Eind 2023 hebben we ons als stuurgroep afgevraagd hoe we de actualisatie van de visie zouden vormgeven. Al snel werd duidelijk dat we graag voortbouwen op wat we al hadden. Dat is de reden dat we de zes pijlers ook de komende jaren blijven hanteren: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Ruimte om te ondernemen Goede bereikbaarheid Onderwijs en arbeidsmarkt Recreatie en toerisme Duurzaamheid Actieve participatie in de regio

Deze pijlers roepen herkenning op en dekken de breedte aan economische onderwerpen. Nadat we als stuurgroep de contouren hadden opgesteld, hebben we in het voorjaar van 2024 een politiek café georganiseerd. Samen met raadsleden en ondernemers van beide ondernemersverenigingen hebben we gesproken over de grote lijnen van de nieuwe visie. Het was goed om te horen dat de voorgestelde punten op instemming konden rekenen en tegelijkertijd was er ook ruimte om een aantal kritische noten te kraken en te zorgen voor aanscherping op onderdelen. De visie zal ter vaststelling aangeboden worden aan de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam. Daarmee is het echter niet alleen een 'beleidsstuk van de gemeente'. Als stuurgroep hebben we samen voorliggende visie ontwikkeld. Natuurlijk hebben zowel ondernemers als de gemeente ieder eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden in de uitvoering ervan, maar we voelen de verantwoordelijkheid om samen de acties op te pakken en onze ambities te behalen. Daarbij beseffen we dat we dit niet kunnen realiseren als stuurgroep alleen. Onze inzet zal daarom ook de komende jaren zijn om de brede achterban van ondernemers, maar ook scholen, opleidingsbedrijven en andere maatschappelijke partijen te enthousiasmeren en te betrekken.

Deze visie is per pijler opgebouwd langs drie A's: Achtergrond, Ambitie en Actie: we hebben goed in beeld wat er speelt in onze gemeente (Achtergrond). We geven aan waar we graag naar toe willen (Ambitie). Maar wat ons als stuurgroep vooral past is: doen (Actie). Zo werken we samen aan een sterke lokale economie in Hardinxveld-Giessendam.

Stuurgroep Economische Visie Een samenwerking tussen ondernemers(verenigingen) en de gemeente Hardinxveld-Giessendam

2

Ruimte om te ondernemen Achtergrond In Hardinxveld-Giessendam zijn op dit moment vijf bedrijventerreinen: De Peulen, Nieuweweg, Langeveer -Merwede, Boven-Hardinxveld en de Blauwe Zoom. Daarnaast wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein: 't Oog. Het aantal bedrijfsvestigingen (KvK-inschrijvingen) in Hardinxveld-Giessendam bedroeg over heel 2023: 1186 per 10.000 inwoners. Hoewel er een lichte toename in 2024 te zien is (1205 per 10.000 inwoners), blijft dit achter ten opzichte van het gemiddelde in Nederland en vergelijkbare gemeenten qua inwoneraantal. Daar staat tegenover dat er wel meer banen zijn per vestiging dan in vergelijkbare gemeenten (bron: Waarstaatjegemeente.nl)

Opvallend is ook het aantal innovatieve bedrijven in Hardinxveld-Giessendam. Op basis van verschillende indicatoren wordt gekeken of een bedrijf als innovatief kan worden aangemerkt. In HardinxveldGiessendam is dat 3,68% van het totaal aantal bedrijven binnen de gemeente. Vergeleken met alle andere gemeenten in Nederland is dat aan de hoge kant: we staan op plek 18 van de 344 gemeenten (Bron: Innovatiespotter). Als we kijken naar de aanwezige sectoren in Hardinxveld-Giessendam dan zien we als belangrijkste sectoren de Bouw en Infra, Detailhandel en Industrie oplichten. Ook de logistieke sector heeft aanzienlijk meer vestigingen in onze gemeente ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. (bron: Waarstaatjegemeente.nl). Vooral het feit dat detailhandel zo'n hoge plaats inneemt is gezien het relatief kleine winkelcentrum verrassend. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er relatief veel webshops zijn geregistreerd onder deze categorie. Dat de bouw en de industrie prominent naar voren komen is minder verrassend. Het is bekend dat deze twee sectoren de draaiende motoren van de Hardinxveldse economie zijn. In de praktijk is vooral de onderlinge verbondenheid tussen bedrijven in deze sectoren een belangrijke kracht. Een grote scheepswerf kan niet zonder het MKB-bedrijf dat de elektrotechniek verzorgt of het bouwbedrijf dat de betimmering regelt.

We kunnen met recht spreken van een bouwcluster en een maritiem cluster.

Ambitie Bedrijventerreinen De huidige vijf bedrijventerreinen willen we graag behouden. Dat betekent dat er geen transformatie naar andere functies zal plaatsvinden, bijvoorbeeld naar de functie 'wonen'. Gezien de beperkte uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen binnen de gemeente is dit behoud ook nodig om de lokale economie op peil te houden.

3

Een andere ontwikkeling is dat er steeds meer bedrijven interesse hebben om zich te vestigen op een bedrijventerrein, waarbij het de vraag is of de locatie het meest geschikt is voor dit type bedrijvigheid. Te denken valt aan sportscholen, fysiotherapeuten en bepaalde vormen van detailhandel die niet passend zijn in het centrum. We willen hier terughoudend mee omgaan. Allereerst om voldoende bedrijfsruimte te behouden voor bedrijven die direct passend zijn bij de bestemming en milieucategorie van de bedrijventerreinen. Daarnaast willen we voorkomen dat er aanzienlijke bezoekersstromen van particulieren op bedrijventerreinen ontstaan. Tegelijkertijd erkennen we dat dergelijke bedrijven wel een toegevoegde waarde kunnen hebben voor onze inwoners en/of de lokale economie. Bij het opstellen van de omgevingsvisie en het vullen van het omgevingsplan maken we een zorgvuldige afweging of en waar er ook voor deze bedrijven een plek gevonden kan worden. Op bedrijventerreinen Langeveer-Merwede en Boven-Hardinxveld is aan de rivierzijde een van de hoogst mogelijke milieucategorieën (5.1) toegestaan. Dit is bedoeld om de maritieme sector te faciliteren. We zetten in op het behoud en waar mogelijk versterking van deze sector. Vanuit de Europese, landelijke en provinciale overheid is er de afgelopen tijd meer aandacht gekomen voor het belang van een sterke maritieme maakindustrie.

Op dit moment wordt er onder andere gewerkt aan het programma 'Werf van de toekomst' met aandacht voor innovatie, automatisering en duurzaamheid. Dit biedt kansen voor de scheepswerven in Hardinxveld-Giessendam en de Smart Delta Drechtsteden. Om die reden zetten we ons in voor het behoud van watergebonden locaties voor watergebonden bedrijvigheid. De ruimte hiervoor is relatief schaars en het is daarom niet wenselijk om bedrijvigheid op deze percelen te vestigen die ook op reguliere bedrijventerreinen passen. Verder willen we met de maritieme bedrijven verkennen hoe we het gebruik van het water en de kade kunnen optimaliseren. Een belangrijke economische impuls voor onze gemeente is de ontwikkeling van bedrijventerrein 't Oog. De afgelopen jaren zijn er de nodige tegenvallers geweest waardoor er nog niet overgegaan kon worden tot uitgifte en realisatie. In 2024 is er veel inspanning geweest om de uitgifteprocedure te starten en we willen zo snel als mogelijk verschillende bedrijven de ruimte geven op 't Oog. Bij de planvorming rondom het bedrijventerrein was duidelijk dat dit vooral nodig is om in de lokale groeibehoefte te voorzien. Er zijn veel bedrijven die hard groeien en graag in Hardinxveld-Giessendam willen blijven. Dat is van grote waarde, maar zorgt tegelijkertijd ook voor een uitdaging als de ruimte schaars is.

De verwachting is dan ook dat de huidige ontwikkeling niet voldoende is om in de behoefte te voorzien. Daarom is in de vorige economische visie en in de regionale Bedrijventerreinenvisie Zuid-Holland Zuid 2023-2030 aangegeven dat een tweede fase wenselijk is. In totaal zou het gaan om 10 hectare netto bedrijventerrein. De fase waarvoor het bestemmingsplan gereed is en de uitgifte van start kan gaan bedraagt 3,67 hectare netto. Op dit moment zijn er nog de nodige belemmeringen en voor de ontwikkeling van het hele plangebied 't Oog, dus inclusief wonen. Dit heeft vooral te maken met toestemming van de provincie Zuid-Holland om daar te mogen ontwikkelen en de financiering voor een ontsluiting. Bij de verdere verkenning voor de ontwikkeling van het hele plangebied nemen we de groeibehoefte van lokale bedrijven mee, en maken we een zorgvuldige afweging of een tweede fase bedrijventerrein haalbaar is. Kantoren Hardinxveld-Giessendam heeft geen, door de provincie Zuid-Holland specifiek aangewezen, kantorenlocaties. Dat is ook logisch gezien ons economisch profiel: we zijn meer doeners in de loods, dan denkers op kantoor. In de praktijk betekent het vooral dat kantoren bedrijfsgebonden zijn en dus niet zelfstandig. De leegstand van kantoren is op dit moment beperkt. Uit onderzoek van de provincie (bron: Cushman & Wakefield) blijkt dat we een officiële leegstand van 1,9% hebben.

De leegstand betreft vaak delen van bedrijfspanden die niet direct benut kunnen worden voor de eigen bedrijfsvoering. Op dit moment worden enkele kantoorpanden benut voor de opvang van Oekraïners. We zien dit als de uitzonderingsgevallen en zijn geen voorstander van (tijdelijke) woonruimtes in kantoren, zeker niet op de bedrijventerreinen. Over het algemeen is er sprake van verminderde leefbaarheid op een bedrijventerrein, wordt het pand onttrokken uit de economische markt en kan het de bedrijfsvoering voor omliggende bedrijven beperken. Pas als blijkt dat een kantoorpand economisch niet ingevuld kan worden en er dringende onvoorziene omstandigheden zijn zal per geval een zorgvuldige afweging gemaakt worden of er alsnog een tijdelijke woonfunctie toegestaan wordt. 4

Centrum In de afgelopen jaren is er met verschillende winkeliers en andere ondernemers nagedacht over de toekomst van het centrum. Bijna gelijktijdig met het actualisatietraject van de economische visie is er gewerkt aan het opstellen van een centrumvisie. Dit proces is begonnen met het ontwerpen van droombeelden voor de toekomst van het centrum. Deze droombeelden hebben voor veel enthousiasme gezorgd en bieden houvast om een goede visie te ontwikkelen. De nog vast te stellen centrumvisie zal het leidende document zijn voor de ontwikkeling naar een toekomstbestendig en levendig centrum Het belangrijkste doel daarbij is om uiteindelijk een plek te creëren waar het aangenaam winkelen én verblijven is. De uitvoering van deze visie zal vooral betrekking hebben op het gebied vanaf de Troelstrastraat via de Talmastraat richting plein Den Bogerd. Daarbij zijn we ook afhankelijk van het initiatief van vastgoedeigenaren. Voor een toekomstbestendig en levendig centrum zijn niet alleen ruimtelijke ingrepen nodig. Het is ook belangrijk om door het jaar heen activiteiten voor verschillende doelgroepen te organiseren. Het ondernemersfonds heeft hier de afgelopen jaren een belangrijke rol in gespeeld. Samen met de winkeliers hebben zij ervoor gezorgd dat oude initiatieven nieuw leven werd ingeblazen en er zijn nieuwe creatieve ideeën uitgevoerd.

We zetten ons in om dit voort te zetten en verder uit te breiden. De gemeente faciliteert de komende jaren deze activiteiten waar mogelijk, bijvoorbeeld door aanvragen voor activiteiten snel af te handelen. Buitengebied In het buitengebied van Hardinxveld-Giessendam zijn diverse agrariërs gevestigd. Net als andere bedrijven leveren ook zij een aandeel in het economische verdienvermogen van onze gemeente en regio. Daarnaast hebben zij een belangrijke culturele waarde als het gaat om de beleving van het polderlandschap. We zijn daarom uitnodigend richting agrariërs die naast de reguliere bedrijvigheid andere verdienmodellen ontwikkelen die de economie en recreatieve voorzieningen een impuls geven. Regelgeving en beleid Regels zijn nodig om de samenleving te ordenen en maatschappelijke doelen te bereiken. Tegelijkertijd geven ondernemers aan dat de regeldruk (te) hoog is. De realiteit is dat dit vooral komt door Europese en landelijke wetgeving. De invloed van de gemeente op deze regelgeving is beperkt. Daar waar de gemeente zelf regels en/of beleid opstelt die gevolgen hebben voor ondernemers neemt ze de volgende drie criteria in acht: 1. 2. 3.

De regels en normen die we opstellen zijn duidelijk en goed uitlegbaar De consequenties van de regels en normen zijn in kaart gebracht We communiceren met ondernemers over de nieuwe regels en normen

Het toepassen van bovenstaande criteria vraagt om een continue gesprek tussen ondernemers, de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders (B&W) en de ambtelijke organisatie. In sommige gevallen betekent dit dat enkele afgevaardigden uit (een deel van) genoemde geledingen zich verdiepen in een specifiek vraagstuk. In andere gevallen is juist het strategische gesprek in breder verband zinvol, bijvoorbeeld in een politiek café met raadsleden en ondernemers. Voor weer andere gevallen volstaat het verspreiden van een duidelijk bericht via de gebruikelijke communicatiekanalen. Kortom, afhankelijk van het onderwerp is een stuk maatwerk nodig. De ambitie voor de komende jaren is om hier nog meer aandacht aan te geven om zo onderling begrip te creëren en uiteindelijk gezamenlijk maatschappelijke doelen te realiseren. Organisatiegraad Binnen onze gemeente zijn twee ondernemersverenigingen actief: de Bedrijfskern en Ondernemend Hardinxveld. Beide verenigingen zijn erg actief en organiseren door het jaar heen allerlei activiteiten voor hun leden. Ook vervullen de verenigingen een belangrijke klankbordfunctie richting de gemeente. De afgelopen jaren is er steeds vaker tussen de twee verenigingen samengewerkt. We juichen deze ontwikkeling toe: hoe beter er samengewerkt wordt hoe krachtiger de economische structuur binnen onze gemeente is.

Ook voor de individuele ondernemer biedt dit kansen: als je elkaar kent is het makkelijker zakendoen. Daarnaast is er een verbinding met de Federatie van Ondernemers verenigingen in de Drechtsteden.

5

Per 1 januari 2022 is er een ondernemersfonds actief in de gemeente. We kijken met gepaste trots naar de wijze waarop het fonds tot stand is gekomen en de resultaten die in de eerste jaren gerealiseerd zijn. Al bij oprichting was duidelijk dat we een uniek model hadden in Nederland: het "Hardinxvelds model". Kenmerkend hierbij is dat de volledige opbrengst via de onroerendezaakbelasting (OZB) beschikbaar is voor één trekkingsgebied: de hele gemeente. De opbrengst wordt dus niet verdeeld over allerlei afzonderlijke bedrijventerreinen en/of sectoren. Samenwerking én onderling vertrouwen is cruciaal voor deze manier van werken. Dat past goed bij het DNA van onze ondernemers.

Er is bij de oprichting van het ondernemersfonds een convenant afgesloten tussen de gemeente en het fondsbestuur. In dit convenant is onder andere de afspraak gemaakt dat er in het vierde jaar geëvalueerd wordt. Afhankelijk van de uitkomsten van deze evaluatie wordt het vervolg voor het ondernemersfonds bepaald. Maar gezien de ervaringen uit de eerste jaren zien we de evaluatie met vertrouwen tegemoet en werken we graag aan de verdere ontwikkeling van het fonds.

Actie • • • • • • • • • •

• •

Uiterlijk 1 oktober 2025 biedt het bestuur van ondernemersfonds een evaluatie over het functioneren van het fonds aan de gemeenteraad aan (resultaat) We zorgen voor een heldere ruimtelijke indeling in het dorp. Dit krijgt een vertaling in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Daarbij betrekken we ook het vraagstuk over de aansluiting tussen milieucategorieën en de daadwerkelijke invulling door bedrijven (resultaat) We hebben per bedrijventerrein een beeld van de aanwezige bedrijven, categorieën, het aantal kantoren en het aantal arbeidsplaatsen (resultaat) We brengen de groeibehoefte van het lokale bedrijfsleven in beeld (resultaat) We realiseren bedrijventerrein 't Oog: 3,67 hectare netto (resultaat) We verkennen een tweede fase van 't Oog bedrijventerrein (circa 6 hectare netto) binnen de bredere ontwikkeling van het gebied (resultaat) We stellen een ruimtelijk-economische centrumvisie vast. Hierbij volgen we de richting die de opgestelde droombeelden ons geven.

Deze visie is de leidraad voor particuliere initiatieven in het centrumgebied (resultaat) Bij aanbestedingen stelt de gemeente redelijke inkoopcriteria op, waarbij we rekening houden met het regionale inkoopbeleid en kijken naar kansen voor het lokale bedrijfsleven (doorlopend) We maken gemeentelijke aanbestedingen actief bekend onder lokale ondernemers (doorlopend) Wanneer er geen groeimogelijkheden voor bedrijven lokaal zijn verbinden we hen met andere gemeenten/regionale contacten om te kijken waar uitbreiding/verplaatsing wel mogelijk is (doorlopend) We blijven aangehaakt bij het gebiedsproces in de Alblasserwaard in het kader van het Nationaal en Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. De gemeente Molenlanden faciliteert dit proces primair (doorlopend) We faciliteren activiteiten van het ondernemersfonds in het centrum (doorlopend)

6

Goede bereikbaarheid Achtergrond De ruimtelijke structuur van Hardinxveld-Giessendam wordt voor een belangrijk deel bepaald door enkele grote transportassen die langs of door de gemeente lopen. Dit zijn de Rijksweg A15, de MerwedeLingelijn (personenvervoer per spoor), de Betuwelijn (goederenvervoer per spoor) en rivier De Merwede (ter hoogte van onze gemeente splitst deze rivier zich van de Boven-Merwede in de BenedenMerwede en de Nieuwe Merwede). De Merwede is een van de drukst bevaren rivieren van Nederland en maakt onderdeel uit van de Europese transportcorridor TEN-T North Sea-Rhine-Mediterranean. Ook de A15 maakt onderdeel uit van deze transportcorridor. Deze weg heeft hoge verkeersintensiteiten en het aantal files op dit traject zorgt ervoor dat de externe en interne bereikbaarheid van HardinxveldGiessendam onder druk komt te staan. In 2023 stond de A15 tussen Rotterdam en-Gorinchem op de achtste plek van de File Top 10 in Nederland (bron: ANWB). Dit is een daling ten opzichte van 2022 toen dit traject nog op plek vier stond. Dit hoeft overigens niet te betekenen dat de feitelijke filezwaarte is afgenomen. Het kan ook zo zijn dat op andere trajecten het aantal files sterker is toegenomen dan op dit traject. Tabel 1- Gemiddeld aantal voertuigen op een werkdag per etmaal A15 (2023, Bron: Rijkswaterstaat) Rijrichting: Gorinchem-Rotterdam

Rijrichting: Rotterdam-Gorinchem

Traject Sliedrecht Oost knooppunt Gorinchem

40575

46240

Afrit Sliedrecht-Oost

4100

4600

Oprit Sliedrecht-Oost

5000

5200

Afrit HardinxveldGiessendam/Giessenburg

3300

3400

Oprit HardinxveldGiessendam/Giessenburg

4000

3600

Ambitie Externe bereikbaarheid In de praktijk hebben veel ondernemers en hun werknemers te maken met de A15. We zijn dan ook voorstander van de verbreding van de A15. De minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft echter besloten om dit plan voorlopig niet uit te voeren. We realiseren ons dat de invloed vanuit HardinxveldGiessendam beperkt is en dat er op korte termijn geen passende oplossing ontstaat. Dat betekent niet dat we ons hierbij neerleggen. Gezien het feit dat veel ondernemers aangeven dat de externe bereikbaarheid topprioriteit is, zal de lobby voortgezet worden. Daarnaast zetten we in op (financiële) steun voor compenserende maatregelen vanuit het Rijk. Ondernemers in de regio Drechtsteden en omliggende gemeenten spannen zich hier samen met de lokale overheden voor in. De noodzaak hiervoor wordt versterkt door bereikbaarheid die onder druk staat in de hele regio: ook de werkzaamheden in verband met de verbreding van de A27 (2024-2030 op de A27 en de beoogde werkzaamheden aan de Van Brienenoordbrug (2026-2027) raken ons.

7

Een van de mogelijke maatregelen is een uitbreiding en versterking van het Waterbus-netwerk, met ook een aanlegsteiger in onze gemeente. Dit is al langere tijd een wens binnen Hardinxveld-Giessendam. Het is een aantrekkelijk alternatief voor werknemers als het gaat om het dagelijkse vervoer van en naar het werk. Ook biedt dit een impuls voor recreatie en toerisme. Daarbij vinden we een goede aansluiting met de dienstregeling van Riveer een belangrijk speerpunt. Een andere maatregel is de realisatie van de doorfietsroute F15. Daarbij gaat het vooral om het beter verbinden van de bestaande stukken fietspad. Interne bereikbaarheid In het lokale mobiliteitsbeleid is het STOMP-principe leidend bij nieuwe ontwikkelingen. STOMP staat voor: Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service, Privé-auto). Dat betekent ook dat parkeren niet altijd de eerste keuze is bij het invullen van de openbare ruimte. Op bestaande bedrijventerreinen is dit vaak lastig te realiseren. Daar willen we, waar mogelijk, vooral inzetten op veilige fietsverbindingen, goede laadvoorzieningen voor elektrische voertuigen en deelmobiliteit. Dit vraagt om een stuk maatwerk per bedrijventerrein. Daarnaast is het belangrijk dat de gemeente tijdig en duidelijk communiceert als er werkzaamheden aan de weg of andere delen van de openbare ruimte gepland staan.

Ondernemers kunnen hier dan beter op inspelen en maatregelen nemen. Bij de toekomstige ontwikkeling van 't Oog hechten we belang aan een goede ontsluiting. Daarbij hebben we juist ook aandacht voor alternatieve vervoersmiddelen, waaronder mogelijke samenwerking tussen bedrijven op het gebied van vervoer en logistiek.

Actie • • • • • • •

• • • • • • • •

We breiden de beschikbaarheid van Donkey deelfietsen uit naar de bedrijventerreinen (resultaat) We kijken naar de mogelijkheid voor deelauto's op bedrijventerreinen (resultaat) We actualiseren onze parkeernormen (resultaat) We onderzoeken de mogelijkheid van commerciële laadpalen op gemeentegrond (resultaat) We verkennen of er collectieve oplossingen zijn voor parkeren en laden bij een zogenoemde energyhub (resultaat) We doen verder onderzoek naar de herkomst en bestemming van het sluipverkeer (resultaat) We gaan bij de gemeente Vijfheerenlanden na wat hun ervaringen zijn met hun systeem om sluipverkeer tegen te gaan (resultaat) We passen de aansluiting met de Zwijnskade aan (resultaat) We houden bij het ontwerp van het Podium bij de IJzergieterij rekening met een mogelijke een aanlegplaats voor de Waterbus (resultaat) We verkennen of een innovatietafel ten behoeve van de ontsluiting van 't Oog wenselijk is (resultaat) We leggen langs de Spoorweg ter hoogte van het bedrijventerrein 't Oog een vrijliggend fietspad aan (resultaat) We realiseren twee ontbrekende schakels binnen onze gemeente in de doorfietsroute F15 (resultaat) Bedrijven en gemeente stimuleren waar mogelijk we duurzaam vervoer, bijvoorbeeld via de arbeidsovereenkomst (doorlopend) We zorgen voor een goede aansluiting van lokale bedrijven op de regionale innovatietafel die als doel heeft om de regio bereikbaar te

houden (doorlopend) We zetten in op de lobby richting Provincie en Rijk om de externe bereikbaarheid en interne ontsluiting van gebieden te verbeteren (doorlopend)

8

Onderwijs en arbeidsmarkt Achtergrond In Hardinxveld-Giessendam zijn relatief veel banen in vergelijking met gemeenten in dezelfde grootteklasse (<25.000 inwoners): 667,9 per 1000 inwoners tegen 587,4 per 1000 inwoners. Daar komt bij dat de inwoners ook een hoge arbeidsparticipatie hebben. De werkloosheid kende een kleine piek in 2020 (3,7%), maar in de jaren erna zakte dit terug naar 2,7%. Gemiddeld genomen is dit een procentpunt lager dan het landelijk gemiddelde. Ook het aantal bijstandsuitkeringen is aanzienlijk lager dan het landelijk gemiddelde: 17 per 1000 inwoners in Hardinxveld-Giessendam tegenover 34 per 1000 als Nederlandse gemiddelde (bron: Waarstaatjegemeente.nl).

Ambitie Behoud en aantrekken van personeel Over het algemeen geldt dat personeel relatief lang in dienst is bij hetzelfde bedrijf. Dat zegt iets over de wijze waarop ondernemers in Hardinxveld-Giessendam het werkgeverschap invullen. Tegelijkertijd is het een uitdaging om personeel te behouden en nieuw personeel aan te trekken. Dat gaat namelijk veel verder dan het bieden van een aantrekkelijk salaris. Een belangrijke voorwaarde is de beschikbaarheid van voldoende passende huisvesting voor werknemers, en met name starters. Bij het opstellen en monitoren van het woonbeleid binnen de gemeente houden we hier nadrukkelijk rekening mee. Ook nemen we vraagstukken en mogelijkheden rondom tijdelijke huisvesting mee in het actualisatieproces van het woonbeleid. Niet alleen voor starters, maar ook voor arbeidsmigranten. Arbeidsmigranten zijn voor diverse bedrijven in onze gemeente onmisbaar. Hoewel we niet aan alle vraag naar huisvesting voor deze doelgroep kunnen voldoen, willen we wel verkennen of en waar er mogelijkheden zijn. Uitgangspunt voor potentiële locaties is dat er sprake moet zijn van een goede woon- en leefomgeving Daarnaast willen we in de breedte meer inzicht in de behoeftes van werknemers. Als een werknemer tevreden is plukt hij of zij daar niet alleen de vruchten van, maar het draagt ook bij aan de stabiliteit van bedrijven.

Als er duidelijke patronen uit deze behoefteverkenning naar voren komen, kunnen we kijken of er gezamenlijke actie nodig is. Ook is er een groep werknemers die door allerlei problematiek minder inzetbaar is of zelfs (langdurig) uitvalt. Dat vraagt goede ondersteuning aan zowel de werknemers- als de werkgeverskant. Partners als het UWV en de Sociale Dienst Drechtsteden spelen daar een belangrijke rol in. We zetten ons in om de samenwerking met deze partners goed te houden en te verbeteren. Ook de oprichting van een Regionaal Werkcentrum volgen we met interesse.

Scholing en opleiding Het (bij)scholen en opleiden van mensen is onmisbaar voor een goed functionerend bedrijfsleven. Dat begint al met het op jonge leeftijd kinderen enthousiasmeren voor de techniek. We zijn trots op de Techniekroute, waarbij kinderen van de basisschool elk jaar een kijkje nemen in de keuken van onze bedrijven én ook zelf aan de slag gaan. Het lijkt dat de aanhaking tussen bedrijven en scholieren van de middelbare scholen minder is. We willen daarom verkennen hoe we hier iets voor kunnen organiseren. Juist ook omdat dat de fase is waarin leerlingen een keuze maken voor een (specialistische) vervolgopleiding.

9

Voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), maar ook het hoger beroepsonderwijs (hbo) geldt dat we streven naar een goede aansluiting van het onderwijsaanbod op de vraag van werkgevers. Vanwege het belang van maritieme bedrijven in onze gemeente en de regio blijven we een actieve rol spelen binnen het Maritiem TechPlatform (MTP): een samenwerking tussen bedrijven, het onderwijs en de overheid. We zien dat er in de regio ook steeds meer bedrijfsscholen ontstaan. De intentie daarvan is goed, maar het beeld op het totale aanbod van opleidingsmogelijkheden kan hierdoor vertroebelen. We zetten ons daarom actief in om overzicht te bieden aan ondernemers en (potentiële) leerlingen. Daarnaast willen we initiatieven zo veel mogelijk aan elkaar verbinden. Innovatie en techniek De bedrijven in onze gemeente bestaan vooral uit doeners: van het bouwen van huizen tot het ontwikkelen en repareren van schepen. Dat doen we al vele jaren, maar meer dan ooit kan het verschil gemaakt worden door innovatieve toepassingen. Dat vraagt vakmanschap én creativiteit. In onze gemeente is Bouw- en Inframensen gevestigd. We zijn trots op het concept waarbij jongeren de juiste vaardigheden aanleveren én een start maken op de arbeidsmarkt. Dit alles gebeurt in samenwerking met de regionale opleidingscentra (roc’s).

Andere plaatsen waar innovatie een belangrijke rol speelt zijn de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht en het i_lab in Gorinchem. Ondernemers uit onze gemeenten zijn op verschillende manieren verbonden aan deze instellingen. We willen daarom een bijdrage leveren aan het behoud en verdere ontwikkeling van deze initiatieven. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat ze enerzijds onderscheidend zijn, maar aan de andere kant ook gezamenlijk optrekken op de thema's waar overlap is.

Actie • • • • • • • • • •

We zetten een enquête richting werknemers van bedrijven en zorginstellingen uit, waarin onderwerpen als (gewenste) huisvesting, opleiding en scholing en andere behoeften een plek krijgen (resultaat) We verkennen of we afstudeerders en zij-instromers beter kunnen koppelen aan bedrijven, bijvoorbeeld door het organiseren van speeddates (resultaat) We halen op of het voortgezet onderwijs interesse heeft in samenwerking met (maritieme) bedrijven, bijvoorbeeld door het organiseren van een bedrijfsbezoek, themadag of opdracht (resultaat) We zetten een enquête uit bij bedrijven met aandacht voor behoeften en aanbod op het gebied van arbeidsmarkt (o.a. stages, leerwerkplekken, stages, bedrijfsscholen) (resultaat) We zorgen voor een helder overzicht van alle opleidingsmogelijkheden en onderwijsinitiatieven in de regio voor zowel bedrijven als de doelgroep (resultaat) doel heeft om de regio bereikbaar te houden (doorlopend) We zetten in op de lobby richting Provincie en Rijk om de externe bereikbaarheid en interne ontsluiting van gebieden te verbeteren (doorlopend) We organiseren jaarlijks een techniekroute (doorlopend) We geven meer aandacht aan de (technische) opleidingsmogelijkheden in de regio en de bedrijven die hieraan verbonden zijn (doorlopend) De Wethouder Economie neemt deel in de stuurgroep van het Maritiem Techplatform (doorlopend)

10

Recreatie en toerisme Achtergrond Hardinxveld-Giessendam ligt in de nabijheid van toeristische trekpleisters, zoals de molens bij Kinderdijk en in de Alblasserwaard, de Biesbosch, de Alblasserwaardse polder, Slot Loevestein en steden als Dordrecht en Gorinchem. Ook in de eigen gemeente zijn er kleinschalige recreatieve voorzieningen voor zowel de eigen inwoners als bezoekers van buitenaf. Enkele voorbeelden hiervan zijn museum De Koperen Knop natuurgebied De Avelingen en de strandjes langs de rivier de Merwede.

Ambitie Recreëren aan het water en in de polder Water zit in het DNA van onze gemeente: De Giessen loopt dwars door ons dorp heen, de Merwede is een van de drukst bevaren routes van Nederland en we bouwen en repareren schepen. We zijn ervan overtuigd dat we het water nog veel meer en beter kunnen benutten om aan en op te recreëren. Dat geldt ook voor recreatie in de polder. We zouden daarom graag door middel van pilots een eerste stap zetten. We zijn ervan overtuigd dat dit ook voor ondernemers een interessante businesscase kan opleveren. Horeca Het horeca-aanbod is op dit moment beperkt binnen de gemeente. Een impuls is daarom nodig. Belangrijk daarbij is dat er een gevarieerd aanbod voor verschillende doelgroepen ontstaat. Gezinnen, de jeugd, ondernemers. Allen hebben zij net weer een andere behoefte. Met de komst van een nieuwe lunchroom naar het centrum en de mogelijkheid voor een van horecagelegenheid inclusief terras bij De IJzergieterij, worden de eerste stappen in de goede richting gezet. Ook zal er op termijn waarschijnlijk een herontwikkeling in het centrum plaats gaan vinden op de as Troelstrastraat-Talmastraat. Het is zeer wenselijk om in deze herontwikkeling een restaurant inclusief terras te voorzien. Bij voorkeur wordt daar ook De Giessen bij betrokken.

Samenwerking en zichtbaarheid Vanuit ondernemersinitiatief is een website opgezet om recreatie in Hardinxveld-Giessendam en omgeving te promoten. Dit is een mooie eerste stap om de zichtbaarheid te vergroten en de wellicht onbekende recreatiemogelijkheden onder de aandacht te brengen. Tegelijkertijd zien we ook in dat samenwerking in de regio noodzakelijk is om recreatieve voorzieningen echt op de kaart te zetten en netwerken te laten ontstaan.

Actie • • • • • • • • • •

We zetten een pilot fietsverhuur op om de Alblasserwaard te ontdekken (resultaat) We verkennen samen met agrariërs of er mogelijkheden zijn voor kamperen, open dagen, horecavoorzieningen etc. (resultaat) We verkennen of sloepverhuur aan de Giessen mogelijk is en betrekken hier het lokale (maritieme) bedrijfsleven bij (resultaat) We verkennen mogelijkheden voor wateractiviteiten zoals een sup-wedstrijd (samen met de reddingsbrigade en de watersportverenigingen (resultaat) We verkennen of we een tijdelijke voorziening voor de verkoop van ijs kunnen realiseren binnen het dorp (resultaat) We gaan met regiogemeenten (in driehoek Drechtsteden-Alblasserwaard-Gorinchem) in gesprek om toe te werken naar één platform/website met activiteiten per gemeente (resultaat) We faciliteren een horecagelegenheid op het Podium bij de IJzergieterij (resultaat) We zetten in op schone en veilige strandjes langs de Merwede (doorlopend) We promoten de website over recreatiemogelijkheden in Hardinxveld-Giessendam en omgeving (doorlopend) We promoten actief wandel-, fiets- en vaarroutes (doorlopend) 11

Duurzaamheid Achtergrond Internationale akkoorden, Europese en landelijke wetgeving stellen (steeds meer) eisen aan bedrijven op het gebied van duurzaamheid. CO2-reductie en inzet op hernieuwbare energie zijn daarbij belangrijke doelstellingen. Als we naar de lokale situatie kijken zijn er een aantal zaken die opvallen. De CO2 uitstoot is de afgelopen jaren gedaald. In 2010 was de totale uitstoot nog 78 Kiloton; in 2022 28 Kiloton. Het aandeel Industrie daarvan is 16,9 Kiloton in 2010, en 8,7 Kiloton in 2022. Ook daar is dus sprake van een daling. Belangrijk om daarbij te vermelden is dat auto(snel)wegen daarbij buiten beschouwing te laten, daar is juist een lichte stijging te zien Het totale energieverbruik is de afgelopen jaren wel gedaald, maar als het gaat om de categorie Industrie, Energie, Afval en Water is die de hele periode van 2010 tot en met 2022 nagenoeg gelijk gebleven. De hoeveelheid hernieuwbare Energie is wel enorm toegenomen, met name als het gaat om elektriciteit. Daar is een stijging waar te nemen in de jaren 2017-2022: van 54 Terrajoule naar 120 Terrajoule. Meer dan een verdubbeling dus. Dat is vooral behaald door de grote stijging in het aantal zonnepanelen, zowel op bedrijfsdaken als bij particulieren. Tot slot: het aantal laadpunten voor elektrische auto's is enorm toegenomen. Van 66 in 2022 naar 212 in juni 2024.

Ambitie Verduurzaming bedrijventerreinen Op bedrijventerrein Nieuweweg is de afgelopen jaren hard gewerkt aan het opzetten van een Green Deal. Daarin zijn geen harde doelstellingen over reductie of opwek opgenomen, maar het is een pakket van stappen die bedrijven samen met de gemeente nemen om uiteindelijk de duurzaamheidsdoelstellingen te behalen. Op die manier werken we aan draagvlak, onderlinge samenwerking en innovatieve toepassingen. Dat begint met het verzamelen en delen van energiegegevens. Een volgende stap is om opwek en verbruik slimmer op elkaar af te stemmen door middel van een energiecoöperatie.

De Green Deal gaat niet alleen over zaken als opwek- en verbruik van energie, maar juist ook een onderwerp als klimaatadaptatie heeft een plek gekregen. Hittestress en wateroverlast kunnen de bedrijfsvoering belemmeren en het is daarom goed om hier maatregelen tegen te nemen. Een belangrijk en effectief middel is het versterken en toevoegen van groen op de veelal versteende bedrijventerreinen.

We zien de Green Deal Nieuweweg als een blauwdruk voor verduurzaming op andere terreinen. Deze aanpak bevat namelijk instrumenten die ook goed toegepast kunnen worden op andere plekken in de gemeente. Tegelijkertijd vraagt elk proces ook een stuk maatwerk, omdat er andere partners met andersoortige bedrijven aan tafel zitten. Daarnaast zijn er ook nog grote vraagstukken waar we op dit moment nog lastig op kunnen acteren, bijvoorbeeld als het gaat om de transitie naar een circulaire economie: Wat betekent dit voor de bedrijfsprocessen? Welke ruimtelijke impact heeft dit? Welke (financiële) kansen biedt dit voor bedrijven? We willen de komende jaren meer handvaten bieden aan ondernemers om ook daadwerkelijk een eerste stap in deze transitie te zetten.

12

Grootschalige opwek van energie In 2023 is er voor een deel van onze gemeente een eerste aankondiging gedaan van netcongestie. Dat betekent dat er voor dat deel de komende jaren geen nieuwe zware elektriciteitsaansluiting of verzwaring van een bestaande aansluiting aangevraagd kan worden. Op dit moment lijkt het nog niet voor problemen te zorgen bij ondernemers, maar er is een risico dat dit zich de komende jaren wel gaat voordoen. We zullen dan samen met betreffende ondernemer(s) en de netbeheerder kijken naar alternatieve oplossingen. Zo wordt er op dit moment gewerkt aan de ontwikkeling van twee zonnevelden binnen de gemeente. Zowel technisch als juridisch zijn er nog de nodige belemmeringen, maar op termijn biedt dit mogelijk kansen om deze grootschalige opwek te verbinden met de bedrijventerreinen. Tegelijkertijd zal dit niet het volledige probleem van netcongestie oplossen. Daarom zullen we er bij de netbeheerder op aan blijven dringen om ook het energienet te versterken.

Actie • • • •

We starten met geïnteresseerde bedrijven een energiecoöperatie en bouwen daarmee aan een collectief energiesysteem (resultaat) We verkennen mogelijkheden voor de toepassing van waterstof binnen onze gemeente en starten een pilotproject (resultaat) We zorgen voor een handreiking aan ondernemers om de circulaire economie verder vorm te geven (resultaat) We vertalen duurzaamheidsprincipes in lokale inkoop- en aanbestedingstrajecten (doorlopend)

13

Actieve participatie in de regio Achtergrond Hardinxveld-Giessendam is onderdeel van de Smart Delta Drechtsteden. Dit is een ruimtelijkeconomische samenwerking tussen zeven gemeenten. Dit zijn naast de eigen gemeente: Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht. Samen werken deze gemeenten aan de opgaven zoals benoemd in de Groeiagenda (2023). Een onderscheidend kenmerk van de Smart Delta Drechtsteden is de profilering op de maritieme maakindustrie. In deze regio bedienen bedrijven de internationale markt op allerlei manieren: van het bouwen van superjachten tot het maken van elektrisch aangedreven veerponten. Daarnaast zijn er diverse samenwerkingsverbanden op het niveau van Zuid-Holland Zuid. Gemeenten als de Hoeksche Waard, in een enkel geval Goeree-Overflakkee, Molenlanden en Gorinchem maken ook onderdeel uit van deze regio. Met name de twee laatstgenoemden zijn belangrijk voor HardinxveldGiessendam. Het zijn onze buurgemeenten waar veel uitwisseling mee is op diverse terreinen. Enkele voorbeelden daarvan zijn: • Werknemers uit deze gemeenten werken bij onze bedrijven • Leerlingen die gebruik maken van het onderwijsaanbod (met name Gorinchem: 51% van de voortgezet onderwijsleerlingen uit Hardinxveld-Giessendam gaat daar naar school) • Agrarische ondernemers die samen optrekken in de Alblasserwaard

Ambitie

Smart Delta Drechtsteden De samenwerking in de Drechtsteden blijft voor onze gemeente ook in de toekomst de regio waar wij op ruimtelijk-economisch vlak onderdeel van uit blijven maken. We merken dat ondernemers steeds meer de toegevoegde waarde van een goede samenwerking zien. Daarbij nemen zij ook steeds meer zelf het initiatief, bijvoorbeeld als het gaat om het van innovatietafels: samen met de juiste partners werken aan concrete resultaten op een bepaald thema. Zo zijn er inmiddels innovatietafels op het gebied van waterstof, mobiliteit, bouwen en arbeidsmarkt. We juichen deze andere manier van werken toe: niet de overheid neemt de leiding, maar het bedrijfsleven. Wel is het belangrijk dat de overheid goed is aangehaakt en/of ondersteunt. Samen kunnen we de krachten bundelen.

Tegelijkertijd merken we dat nog niet bij alle ondernemers in Hardinxveld-Giessendam een duidelijk beeld is welke initiatieven er allemaal in de regio lopen. Daar zien we een belangrijke taak voor ons weggelegd. Naast het bieden van overzicht, vinden we het ook belangrijk om actief ondernemers te benaderen die een rol kunnen spelen binnen een specifiek thema. Dit biedt ook voor ondernemers kansen om hun netwerk te vergroten. Daarnaast kan het inspirerend werken als ondernemers vanuit verschillende sectoren kennis met elkaar delen.

14

De bredere regio: Alblasserwaard, Gorinchem en Altena Hoewel de Drechtsteden veelal omringd zijn door water is het geen losstaand 'eiland'. Inwoners en vooral ondernemers kijken verder dan de eigen gemeente- en regiogrenzen. Samenwerking met ondernemers en lokale overheid in Gorinchem en Molenlanden is daarom van groot belang. Ook samenwerking met de gemeente Altena en dan specifiek de kern Werkendam biedt kansen. In beide gemeenten zijn relatief veel bedrijven uit de maritieme sector gevestigd. Provincie en Rijk We zien dat zowel het Rijk als de Provincie steeds meer regie neemt als het gaat om ruimtelijke opgaven. De intentie daarvan is vaak goed, maar we ervaren ook dat regels in de praktijk heel anders uitpakken en goed ondernemerschap en het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat juist belemmeren. In een kleine gemeente als Hardinxveld-Giessendam zijn de lijnen kort: intern bij de gemeente, maar ook tussen ondernemers en gemeente. We hebben dus heel goed zicht op de praktijk en willen dat benutten. Niet alleen om aan te geven als iets niet werkt, maar juist ook als we een initiatief vanuit de praktijk verder willen brengen en daar steun van medeoverheden voor nodig hebben.

Actie • • • •

We communiceren over de bestaande innovatietafels en zetten ons actief en gericht in om lokale ondernemers aan te laten sluiten op regionale innovatietafels en andere initiatieven in de Drechtsteden (doorlopend) We informeren lokale ondernemers actief over wat er regionaal speelt (doorlopend) We dragen bij aan een betere verbinding tussen de verschillende ondernemersverenigingen in de regio Drechtsteden, Gorinchem en Molenlanden (doorlopend) We brengen lokale casussen onder de aandacht bij provincie en Rijk als blijkt dat regels en beleid vanuit deze bestuurslagen niet aansluiten bij de bedoeling ervan óf als we steun van medeoverheden nodig hebben (doorlopend)

15