Democratisch Manifest van de Gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam voor de raadsperiode 2026-2030.pdf

www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Democratisch Manifest van de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam Voor de raadsperiode 2026-2030 Democratie is een werkwoord Samen werken aan een sterke lokale democratie 2 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Voor u ligt het democratisch manifest 2026–2030 van de gemeenteraad van Hardinxveld- Giessendam: een gezamenlijke leeragenda voor de komende bestuursperiode. Dit manifest gaat niet over politieke inhoudelijke keuzes, maar over de manier waarop wij als gemeenteraad willen samenwerken, leren en invulling willen geven aan onze verantwoordelijkheid voor de lokale democratie. Bijzonder aan dit proces is dat de gemeenteraad al vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 een informateur heeft aangesteld. De gemeenteraad heeft dr. Laurens de Graaf vervolgens verzocht ook de rol van formateur op zich te nemen. Tijdens het informatieproces kwam nadrukkelijk naar voren dat er naast een bestuursakkoord behoefte bestond aan een gezamenlijk raadsmanifest: een document waarin de raad uitspreekt hoe zij wil functioneren als volksvertegenwoordiging en als hoeder van de lokale democratie. Dit manifest is tot stand gekomen op basis van gesprekken die dr.

Laurens de Graaf met raadsleden heeft gevoerd, de presentatie die hij verzorgde op woensdagavond 24 juni, de reacties van raadsleden daarop, een tweede raadsbijeenkomst over duaal en democratisch bestuur op vrijdagmiddag 3 juli en een derde raadsbijeenkomst over de conceptversie van het manifest op 31 augustus. Daarmee is dit manifest niet van één fractie of coalitie, maar van de gemeenteraad als geheel. Het is daarmee een zelfbindend document geworden. De gemeenteraad spreekt haar waardering uit voor de ondersteuning door de griffie en dankt dr. Laurens de Graaf voor zijn begeleiding bij de totstandkoming van dit manifest. Wij hopen dat dit manifest niet alleen richting geeft aan ons eigen handelen in de komende bestuursperiode, maar ook bijdraagt aan sterk duaal bestuur en een open en lerende lokale democratie. Gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam, september 2026 Voorwoord 3 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl 1. Democratie als werkwoord ................................ ................................ ................................ ..... 4 2. Wat voor democratie willen wij zijn? ................................ ................................ .................... 5 2.1 Een democratie van openheid ................................ ................................ ............................ 5 2.2 Een democratie van openheid ................................

................................ ............................ 5 2.3 Een democratie van respect ................................ ................................ ............................... 5 2.4 Een democratie van verbondenheid ................................ ................................ ................... 5 2.5 Een democratie van verbondenheid ................................ ................................ ................... 6 2.6 Een democratie van leren ................................ ................................ ................................ .. 6 Democratie vraagt onderhoud ................................ ................................ ................................ . 7 3. Onze gezamenlijke leeragenda 2026-2030 ................................ ................................ ............ 7 Ontwikkelopgave 1: Een gemeenteraad midden in de samenleving ................................ ......... 7 Ontwikkelopgave 2: Een professionele democratische cultuur ................................ .............. 10 Ontwikkelopgave 3: Een professionele democratische cultuur ................................ .............. 12 4. Van ambitie naar praktijk ................................ ................................ ................................ ... 13 Leren doen we samen ................................ ................................

................................ ........... 13 Rollen en verantwoordelijkheden ................................ ................................ .......................... 15 Monitoring ................................ ................................ ................................ ............................. 16 5. Onze democratische missie ................................ ................................ ............................... 17 Democratie maken we samen ................................ ................................ ............................... 17 Onze gezamenlijke inzet ................................ ................................ ................................ ........ 18 Ter afronding: Democratie is een werkwoord ................................ ................................ ............ 19 Bijlage ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 20 Inhoudsopgave 4 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl De gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam staat aan het begin van een nieuwe bestuursperiode. In het bestuursakkoord op hoofdlijnen zijn de inhoudelijke opgaven voor de komende jaren vastgelegd: wonen, zorg, veiligheid, leefbaarheid, voorzieningen en regionale samenwerking.

Maar naast de vraag wat wij willen bereiken, ligt er ook een andere vraag voor: hoe willen wij als gemeenteraad functioneren? Deze vraag raakt aan de kern van de lokale democratie. Democratie is meer dan besluitvorming. Zij gaat over het verbinden van belangen, waarden en perspectieven, over vertrouwen en over het voeren van het gesprek over de toekomst van onze gemeenschap. Een sterke democratie ontstaat niet vanzelf. Zij vraagt om aandacht, onderhoud en ontwikkeling. De gemeenteraad vertegenwoordigt inwoners, stelt kaders en controleert het college. Maar de raad is ook medeverantwoordelijk voor de kwaliteit van de lokale democratie. Dat vraagt om reflectie op ons eigen handelen, op de samenwerking met inwoners, het samenspel met college en griffie en onze rol binnen regionale samenwerking. Onze samenleving verandert snel. Informatie verspreidt zich sneller, maatschappelijke tegenstellingen worden zichtbaarder en vertrouwen in overheid en instituties staat onder druk. Daarom is investeren in beleid alleen niet voldoende. Ook de democratische kwaliteit van het bestuur vraagt voortdurende aandacht: voor goed debat, onderling vertrouwen, verbinding met inwoners en de ontwikkeling van democratische vaardigheden. Niemand wordt als raadslid geboren. Het raadswerk vraagt om luisteren, afwegen, verbinden, samenwerken en omgaan met maatschappelijke spanningen.

Leren is daarom geen vrijblijvende activiteit, maar een wezenlijk onderdeel van goed volksvertegenwoordigerschap. Dit manifest is geen politiek akkoord, gedragscode of verzameling goede bedoelingen. Het is de gezamenlijke leeragenda van de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam voor de periode 2026– 2030. Een gezamenlijke verantwoordelijkheid van raad, presidium, griffie, college en onze samenwerking met inwoners en regionale partners. Hierin spreken wij uit hoe wij willen groeien als volksvertegenwoordigers en als hoeders van de lokale democratie. Want democratie is geen bezit. Democratie is een werkwoord. 1. Democratie als werkwoord 5 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Onze lokale democratie kent zes belangrijke bouwstenen. Deze lijken misschien een beetje een open deur, maar als gemeenteraad vinden wij het belangrijk deze hieronder expliciet aandacht te geven. 2.1 Een democratie van openheid Vertrouwen vormt de basis van de lokale democratie. Dat betekent niet dat iedereen hetzelfde denkt, maar dat wij verschillen van inzicht erkennen en respecteren. Iedere fractie vertegenwoordigt een deel van de samenleving. Wij voeren het debat stevig op de inhoud, met behoud van onderlinge relaties en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het publieke belang.

2.2 Een democratie van openheid Goede besluitvorming vraagt om openheid: transparantie over afwegingen, ruimte voor verschillende perspectieven en de bereidheid om nieuwe inzichten serieus te nemen. Openheid vraagt ook moed: om vragen te stellen, onzekerheid te erkennen en fouten bespreekbaar te maken. Wij vinden het belangrijk dat het democratische gesprek zoveel mogelijk plaatsvindt in de openbaarheid van de raadszaal. Het debat hoort zichtbaar en navolgbaar te zijn voor inwoners. Afstemming vooraf mag nooit het open politieke gesprek vervangen of leiden tot besluitvorming buiten het publieke debat om. Wij zien openheid daarom als een kracht van goed bestuur en als een voorwaarde voor vertrouwen in de lokale democratie. 2.3 Een democratie van respect Respect is een voorwaarde voor samenwerking en vertrouwen. Wij spreken met elkaar en niet over elkaar. Wij erkennen verschillen van mening zonder elkaar weg te zetten. Daarbij houden wij oog voor minderheidsstandpunten en gaan wij zorgvuldig om met inwoners, bestuurders en medewerkers van de gemeente. 2.4 Een democratie van verbondenheid De gemeenteraad staat niet naast, maar midden in de samenleving. Wij willen zichtbaar, toegankelijk en aanspreekbaar zijn voor inwoners, ondernemers, jongeren, vrijwilligers en maatschappelijke organisaties. Goede volksvertegenwoordiging begint met luisteren. 2.

Wat voor democratie willen wij zijn? 6 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl 2.5 Een democratie van verbondenheid Goed lokaal bestuur vraagt professionele volksvertegenwoordigers. Daarom investeren wij in kennis, vaardigheden en reflectie. Wij nemen onze kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol serieus en versterken onze deskundigheid, ook op het gebied van regionale samenwerking. 2.6 Een democratie van leren Democratie vraagt voortdurende ontwikkeling. Wij willen een lerende gemeenteraad zijn waarin reflectie vanzelfsprekend is. Wij leren van inwoners, van elkaar, van andere gemeenten en van onze eigen ervaringen. Zo bouwen wij stap voor stap aan een sterke, betrouwbare en toekomstbestendige lokale democratie. 2. Wat voor democratie willen wij zijn?

7 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Democratie vraagt onderhoud Een gemeenteraad ontstaat niet vanzelf. De gemeenteraad wordt iedere vier jaar opnieuw samengesteld uit inwoners die zich kandidaat hebben gesteld om namens anderen verantwoordelijkheid te dragen voor het bestuur van de gemeente. Zij brengen verschillende politieke overtuigingen, maatschappelijke ervaringen en persoonlijke kwaliteiten mee. Juist die diversiteit vormt de kracht van de lokale democratie. Tegelijkertijd vraagt die diversiteit voortdurend onderhoud. Democratie is immers geen vanzelfsprekendheid en evenmin een optelsom van individuele raadsleden of politieke partijen. Zij krijgt iedere dag opnieuw vorm in de manier waarop wij als gemeenteraad met elkaar samenwerken, besluiten nemen, inwoners betrekken en richting geven aan de ontwikkeling van onze gemeente. Dit democratisch manifest beschouwt de komende bestuursperiode daarom nadrukkelijk als een gezamenlijke leerperiode. Niet omdat er iets mis is, maar omdat goed lokaal bestuur vraagt om voortdurende ontwikkeling. Niemand is ooit uitgeleerd in het ambacht van volksvertegenwoordiger. Voor de komende vier jaar onderscheiden wij drie gezamenlijke ontwikkelopgaven. Ontwikkelopgave 1: Een gemeenteraad midden in de samenleving De gemeenteraad ontleent zijn legitimiteit aan de samenleving.

Wij worden gekozen door inwoners en vertegenwoordigen hun belangen, waarden en toekomstbeelden. Dat betekent echter meer dan bereikbaar zijn of aanwezig zijn bij activiteiten. Goede volksverteg enwoordiging vraagt om blijvende verbinding met de gemeenschap. Wij willen daarom groeien van een raad die vooral reageert op signalen uit de samenleving naar een raad die actief relaties onderhoudt met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, verenigingen. Niet alleen rondom besluitvorming, maar juist ook daaraan voorafgaand. Dat betekent dat we vanuit onze kaderstellende rol, inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, verenigingen willen betrekken bij grote strategische keuzes. Daarbij realiseren wij ons dat de samenleving verandert. Inwoners communiceren op andere manieren, organiseren zich anders en verwachten een overheid die toegankelijk, begrijpelijk en aanspreekbaar is. Dat vraagt ook van ons als gemeenteraad een lerende houding. 3.

Onze gezamenlijke leeragenda 2026-2030 8 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Wij willen de komende jaren oefenen in: • beter luisteren voordat wij oordelen; • verschillende groepen inwoners actief opzoeken; • doelgroepen, waaronder jongeren nadrukkelijk betrekken bij de lokale democratie; • begrijpelijke taal gebruiken; • bewust omgaan met sociale media; • zichtbaar zijn op betekenisvolle momenten voor de gemeenschap, dat kan zowel politiek ingestoken (er staan namens je politieke kleur, bijvoorbeeld als politieke campagne), als democratisch (als lid van de gemeenteraad) zijn. Het is belangrijk om als raadslid zelf en voo r de inwoner dit onderscheid in zichtbaarheid te maken; • onderscheid maken tussen volksvertegenwoordiging, burgerparticipatie en individuele belangenbehartiging. Daarbij willen wij ook nadrukkelijk leren vanuit het perspectief van inwoners. Niet alleen de vraag stellen hoe wij de samenleving zien, maar ook hoe de samenleving naar haar gemeenteraad kijkt. Wij vinden het belangrijk dat inwoners niet alleen zien wát de gemeenteraad besluit, maar ook hóe die besluiten tot stand komen. Meer inzicht in onze afwegingen vergroot de navolgbaarheid van het raadswerk en helpt inwoners beter te begrijpen welke belange n, argumenten en waarden een rol hebben gespeeld.

Dat vraagt niet om politieke profilering, maar om duidelijke democratische verantwoording: uitleggen welke keuzes zijn gemaakt, welke alternatieven zijn besproken en waarom de raad uiteindelijk tot een bepaald besluit is gekomen. Wij willen daarom werken aan een raad die zijn besluiten begrijpelijker en toegankelijker toelicht, onder meer door helder te communiceren over de kern van het debat, de belangrijkste afwegingen en de wijze waarop minderheidsstandpunten zijn meegewogen. Zo maken wij zichtbaar hoe de gemeenteraad tot zijn oordeel komt en versterken wij het vertrouwen van inwoners in een open, zorgvuldige en navolgbare lokale democratie. 9 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Wij spreken daarom af: • In deze raadsperiode ten minste één maatschappelijk werkbezoek per fractie te organiseren; • in deze raadsperiode een ontmoeting tussen doelgroepen (zoals jongeren) en de gemeenteraad te organiseren; • inwoners eerder te betrekken bij grote strategische keuzes; • experimenten met nieuwe vormen van communicatie mogelijk te maken. Dit gaat zoals gezegd niet zozeer over het uitventen van ‘de politieke boodschap’ , dat kunnen politieke partijen zelf blijven doen.

Het gaat er meer om dat het voor inwoners navolgbaar is wat de uitkomst is van de processen in en van de gemeenteraad; • halverwege deze raadsperiode inwoners te vragen hoe zij het functioneren van de gemeenteraad ervaren; • tijdens de jaarlijkse raadsconferentie stil te staan bij onze volksvertegenwoordigende rol.

10 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Ontwikkelopgave 2: Een professionele democratische cultuur De kwaliteit van de lokale democratie wordt niet uitsluitend bepaald door de kwaliteit van besluiten. Minstens zo belangrijk is de manier waarop besluiten tot stand komen. Wij willen een gemeenteraad zijn waarin politieke verschillen zichtbaar mogen zijn en stevig debat mogelijk is, zonder dat dit ten koste gaat van het onderlinge vertrouwen. Juist verschillen maken democratie waardevol. Tegelijkertijd vraagt dit van iedere bestuurder het vermogen om respectvol samen te werken. Wij erkennen dat vertrouwen niet vanzelf ontstaat. Vertrouwen groeit door openheid, betrouwbaarheid, eerlijkheid en het nakomen van afspraken. Wij willen daarom blijven investeren in onze bestuurscultuur. Dat betekent onder andere: • elkaar serieus nemen; • luisteren voordat wij reageren; • elkaar niet onnodig verrassen; • moeilijke onderwerpen bespreekbaar maken; • ook buiten de raadszaal investeren in onderlinge relaties; • zorgvuldig omgaan met communicatie, ook op sociale media. Daarnaast willen wij blijven werken aan ons eigen vakmanschap. Wij blijven oefenen in: • kaderstellen; • controleren; • debatteren; • samenwerken; • reflecteren; • omgaan met dilemma's. Wij realiseren ons dat ieder van ons verschillende rollen vervult: raadslid, inwoner, vrijwilliger, ondernemer, werkgever, ouder of bestuurder.

Goed lokaal bestuur vraagt om voortdurend bewustzijn van deze verschillende rollen en de verantwoordelijkheden d ie daarbij horen. Wij willen bovendien voortbouwen op de aanbevelingen die eerder zijn gedaan naar aanleiding van Deloitte en De Reeder. 11 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Niet door voortdurend terug te kijken, maar door de geleerde lessen onderdeel te maken van onze dagelijkse bestuurspraktijk. Wij spreken daarom af: • moeilijke dilemma's periodiek met elkaar te bespreken; • jaarlijks aandacht te besteden aan integriteit, rolvastheid en dualisme; • sociale media onderdeel te maken van gezamenlijke reflectie; • halverwege de raadsperiode gezamenlijk te reflecteren op onze bestuurscultuur. Wij hechten aan rolvastheid en rolzuiverheid in het samenspel tussen raad en college. De raad gaat vooral over het wat en waarom, het college gaat meer over het hoe. De griffie ondersteunt de raad om die rol helder te houden en bewust gebruik te maken van de juiste raadsinstrumenten. 12 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Ontwikkelopgave 3: Een professionele democratische cultuur Hardinxveld-Giessendam staat niet op zichzelf. Veel maatschappelijke vraagstukken vragen samenwerking met andere gemeenten, de provincie, het Rijk en regionale samenwerkingsverbanden.

Wij willen daarom groeien naar een gemeenteraad die zich bewust is van haar eigen positie binnen deze regionale netwerken. Dat betekent niet dat regionale samenwerking een doel op zichzelf is. Integendeel. Wij willen steeds vertrekken vanuit de belangen van onze inwoners én tegelijkertijd erkennen dat samenwerking noodzakelijk is om deze belangen goed te kunnen behartigen. Wij willen daarom de nota Verbonden partijen actualiseren en gezamenlijk het gesprek voeren over vragen als: • Op welke onderwerpen willen wij regionaal het verschil maken? • Welke samenwerkingsverbanden verdienen de meeste aandacht? • Wanneer trekken wij gezamenlijk op? • Wanneer kiezen wij bewust voor een eigen koers? Wij willen daarbij investeren in onze democratische invloed. Niet alleen door betere informatievoorziening, maar ook door: • het werken met gezamenlijke (regionale) adviescommissies verder uitbouwen. • betere terugkoppeling vanuit gemeenschappelijke regelingen. Een krachtige gemeenteraad is immers ook buiten het gemeentehuis zichtbaar. Wij spreken daarom af: • prioriteiten vast te stellen voor gemeenschappelijke regelingen; • regionale samenwerking jaarlijks te evalueren; • samen met college en griffie te werken aan versterking van onze regionale positie.

13 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Leren doen we samen Een manifest krijgt pas betekenis wanneer het zichtbaar wordt in het dagelijks handelen van de gemeenteraad. Daarom beschouwen wij dit document niet als een eindpunt, maar als het begin van een gezamenlijke leerreis. Gedurende deze bestuursperiode organiseren wij ons leren bewust en systematisch. Jaar 1 – Elkaar leren kennen en de basis versterken In het eerste jaar investeren wij vooral in onderlinge relaties, rolbewustzijn en gezamenlijke uitgangspunten. Dit hangt nauw samen met het inwerkprogramma vanuit de griffie. Activiteiten zijn: • persoonlijke leerdoelen voor ieder raadslid . Samen met de griffie wordt dit per fractie vormgegeven; • gezamenlijke bijeenkomst over dualisme; • inwonersgesprek over verwachtingen van de gemeenteraad. Jaar 2 – Verbinding met de samenleving verdiepen In het tweede jaar staat de relatie met inwoners centraal. Activiteiten zijn: • in dialoog met doelgroepen (zoals jongeren); • werkbezoeken; • reflectie op communicatie. 4. Van ambitie naar praktijk 14 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Jaar 3 – Versterken van de kaderstellende rol In het derde jaar ligt het accent op de kwaliteit van het politieke bestuur. Activiteiten zijn: • verdieping kaderstelling; • reflectie op het democratisch functioneren als raad in onze regionale samenwerkingsverbanden; • gezamenlijke reflectie met het college.

Jaar 4 – Oogsten, evalueren en doorgeven In het laatste jaar blikken wij terug én vooruit. Activiteiten zijn: • evaluatie van het manifest; • overdracht aan de nieuwe gemeenteraad.

15 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Rollen en verantwoordelijkheden Iedereen draagt verantwoordelijkheid voor het slagen van dit manifest. Ieder raadslid • formuleert persoonlijke leerdoelen; • investeert in eigen ontwikkeling; • staat open voor feedback; • draagt actief bij aan een professionele bestuurscultuur. Fracties • stimuleren gezamenlijke reflectie; • begeleiden nieuwe raadsleden; • bewaken een respectvolle debatcultuur. Presidium • bewaakt de uitvoering van het manifest; • agendeert jaarlijkse reflectiemomenten. Griffie De griffie ondersteunt de gemeenteraad bij de uitvoering van dit manifest. Zij organiseert waar nodig opleidingen, begeleidt reflectiebijeenkomsten, ondersteunt de monitoring van de leeragenda en adviseert over de verdere ontwikkeling van de gemeenteraad als democratisch instituut. College van burgemeester en wethouders Het college is geen partij bij dit manifest, maar wel partner in de ontwikkeling van een sterk lokaal bestuur. Wij investeren daarom in periodieke gezamenlijke reflectie op het samenspel tussen raad en college, met behoud van ieders eigen constitutionele rol. 16 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Monitoring Wij willen niet alleen goede voornemens uitspreken, maar ook zichtbaar maken wat wij leren. De monitoring van dit manifest ligt bij het presidium.

Op initiatief van het presidium bespreekt de de gemeenteraad jaarlijks tijdens een raadsconferentie: • welke stappen zijn gezet; • wat goed gaat; • waar nieuwe uitdagingen liggen; • welke afspraken moeten worden aangepast. Halverwege de bestuursperiode vindt een mid term reflectie plaats. Aan het einde van de bestuursperiode evalueren wij gezamenlijk de uitvoering van dit manifest en formuleren wij aanbevelingen voor de volgende gemeenteraad. Jaar Focus Geplande activiteiten 1 Elkaar leren kennen en de basis versterken Persoonlijke leerdoelen per raadslid (per fractie uitgewerkt met de griffie); gezamenlijke bijeenkomst over dualisme; inwonersgesprek over verwachtingen van de gemeenteraad. 2 Verbinding met de samenleving verdiepen Dialoog met doelgroepen, waaronder jongeren; werkbezoeken; reflectie op communicatie. 3 Versterken van de kaderstellende rol Verdieping op kaderstelling; reflectie op het democratisch functioneren van de raad in regionale samenwerkingsverbanden; gezamenlijke reflectie met het college. 4 Oogsten, evalueren en doorgeven Evaluatie van het manifest; overdracht aan de nieuwe gemeenteraad. 17 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Democratie maken we samen Met dit democratisch manifest spreekt de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam uit hoe wij de komende bestuursperiode willen werken aan een sterke lokale democratie.

Dit manifest is geen politiek akkoord en bevat geen inhoudelijke beleidsafspraken. Het gaat over de manier waarop wij onze democratische verantwoordelijkheid willen invullen: als volksvertegenwoordigers, kaderstellers en controleurs. Wij realiseren ons dat democratie niet vanzelfsprekend is. Een sterke gemeenteraad ontstaat door te luisteren, verschillen te respecteren, verantwoordelijkheid te nemen en te blijven leren. Dat vraagt om bescheidenheid én ambitie: bescheidenheid omdat niem and de volledige waarheid bezit, ambitie omdat wij gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het lokaal bestuur. Wij willen een gemeenteraad zijn waarin ruimte is voor verschil van inzicht, maar waarin steeds het gezamenlijke belang centraal staat. Wij willen stevig debatteren met respect voor elkaar, zichtbaar en aanspreekbaar zijn voor inwoners en openstaan voor nieuwe inzichten. Daarnaast investeren wij in ons eigen vakmanschap. Goed lokaal bestuur vraagt om reflectie, ontwikkeling en samenwerking — ook binnen regionale netwerken en samenwerkings verbanden. Dit manifest is daarom geen eindpunt, maar een gezamenlijke uitnodiging om de komende vier jaar te blijven leren en bouwen aan een sterke, open en betrouwbare lokale democratie. 5.

Onze democratische missie 18 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Onze gezamenlijke inzet Daarom spreken wij als gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam het volgende uit. A. Wij zetten ons in om de belangen van onze inwoners steeds voorop te stellen en ons bewust te blijven van onze verantwoordelijkheid als volksvertegenwoordigers. B. Wij zetten ons in om elkaar met respect tegemoet te treden, ook wanneer politieke verschillen groot zijn. C. Wij zetten ons in om nieuwsgierig te blijven naar elkaars overtuigingen en argumenten en ons oordeel niet sneller te vormen dan nodig is. D. Wij zetten ons in om te investeren in open communicatie, onderling vertrouwen en een bestuurscultuur waarin verschillen bespreekbaar zijn. E. Wij zetten ons in om inwoners actief op te zoeken en hen zo vroeg mogelijk te betrekken bij belangrijke ontwikkelingen die onze gemeenschap raken. F. Wij zetten ons in om blijvend te investeren in ons eigen vakmanschap en ruimte te maken voor reflectie, opleiding en gezamenlijke ontwikkeling. G. Wij zetten ons in om onze rol als gemeenteraad binnen de regio bewust en strategisch vorm te geven, zodat de belangen van Hardinxveld-Giessendam krachtig worden vertegenwoordigd. H.

Wij zetten ons in om dat wij dit manifest niet beschouwen als een document voor in de kast, maar als een levende afspraak die ons helpt om gedurende de gehele bestuursperiode samen te blijven leren.

19 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl De lokale democratie is nooit af. Iedere generatie geeft opnieuw betekenis aan het openbaar bestuur. Iedere gemeenteraad bouwt voort op het werk van zijn voorgangers en draagt verantwoordelijkheid voor de raad die na haar komt. Ook wij staan in die traditie. Wij willen daarom niet alleen worden herinnerd om de besluiten die wij hebben genomen, maar ook om de manier waarop wij met elkaar hebben samengewerkt, hoe wij inwoners hebben betrokken en hoe wij hebben bijgedragen aan een sterke, open en betrouwbare loka le democratie. Wij zien dit manifest als een gezamenlijke uitnodiging aan onszelf om iedere dag opnieuw te werken aan die opdracht. Niet omdat wij perfect willen zijn. Maar omdat wij geloven dat een sterke democratie ontstaat wanneer mensen bereid zijn om samen te blijven leren. Want democratie is geen bezit. Democratie is geen systeem. Democratie is een manier van samenleven. En bovenal: Democratie is een werkwoord. Eigenaarschap Wij beleggen het eigenaarschap van dit manifest bij de gemeenteraad als geheel. De raad is eigenaar van de koers op democratische kwaliteit, rolzuiverheid en gezamenlijke ontwikkeling. Het presidium bewaakt de voortgang en agendeert de reflectiemomenten.

D e griffie ondersteunt de raad bij de voorbereiding, organisatie en duiding van raadsinstrumenten, zodat raadsleden hun rol als kadersteller, controleur en volksvertegenwoordiger goed kunnen uitoefenen. Het college is geen eigenaar van dit manifest, maar we l partner in de uitvoering van afspraken die het samenspel tussen raad en college raken. De volgende gemeenteraad Dit manifest eindigt niet bij deze bestuursperiode. Wij hopen dat een volgende gemeenteraad niet opnieuw hoeft te beginnen, maar kan voortbouwen op de ervaringen die wij in deze periode hebben opgedaan. Daarom leggen wij onze ervaringen vast. Wij delen wat goed ging. Wij benoemen ook wat beter kan. Zo blijft niet alleen kennis behouden, maar groeit ook de democratische kwaliteit van onze gemeente van generatie op generatie. Democratie is immers nooit af. Iedere gemeenteraad schrijft een nieuw hoofdstuk. Tot slot Democratie vraagt betrokken inwoners. Democratie vraagt verantwoordelijke bestuurders. Democratie vraagt een professionele gemeenteraad. Maar bovenal vraagt democratie mensen die bereid zijn om te blijven leren. Dat is de opdracht die wij onszelf met dit manifest geven. Vandaag. Morgen. En iedere dag opnieuw.

Ter afronding: Democratie is een werkwoord 20 www.raad.hardinxveld-giessendam.nl Onze jaarlijkse terugkerende democratische vragen Tijdens iedere jaarlijkse raadsconferentie stellen wij onszelf opnieuw een aantal eenvoudige, maar fundamentele vragen. Verbinding met de samenleving • Zijn wij voldoende zichtbaar en aanspreekbaar voor onze inwoners? • Hebben wij daadwerkelijk geluisterd voordat wij besloten? • Bereiken wij verschillende groepen inwoners? • Begrijpen inwoners hoe en waarom wij onze besluiten nemen? • Voelen inwoners zich serieus genomen, ook wanneer zij het niet met ons eens zijn? Samenspel binnen de gemeenteraad • Hebben wij werkelijk naar elkaar geluisterd? • Hebben wij verschillen benut om betere besluiten te nemen? • Hebben wij elkaar met respect behandeld? • Zijn wij rolvast gebleven? • Hebben wij elkaar geholpen om betere volksvertegenwoordigers te worden? Positionering in de regio • Hebben wij de belangen van Hardinxveld-Giessendam goed vertegenwoordigd? • Hebben wij bewust gekozen waarop wij regionaal onze energie inzetten? • Hebben wij voldoende grip gehouden op regionale samenwerking? • Hebben wij gezamenlijk geleerd van onze ervaringen? Bijlage