Bijlage 1 Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025 - 2028 - ter vaststelling.pdf

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2025 - 2028

Voorwoord Financiële zorgen kunnen iedereen treffen. Een onverwacht ontslag, een scheiding, ziekte of andere ingrijpende gebeurtenissen kunnen ervoor zorgen dat inwoners moeite krijgen om hun rekeningen te betalen. Wat vaak begint met één onbetaalde rekening, kan zich razendsnel ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. In Hardinxveld-Giessendam kennen we een sterke gemeenschap waar mensen naar elkaar omkijken. Familie, vrienden, kerken en maatschappelijke organisaties vormen een belangrijk vangnet voor inwoners die het financieel moeilijk hebben. Toch zien we dat ongeveer 430 huishoudens in onze gemeente kampen met problematische schulden. Achter elk van deze cijfers gaat een persoonlijk verhaal schuil van mensen die vastlopen in geldzorgen. Met dit beleidsplan zetten we in op het voorkomen en oplossen van schulden. We doen dit niet alleen. In nauwe samenwerking met de GR Sociaal en onze maatschappelijke partners werken we aan een aanpak waarbij preventie, vroegsignalering, schuldhulpverlening en nazorg hand in hand gaan. Want hoe eerder we erbij zijn, hoe beter we kunnen helpen. Schulden raken niet alleen de portemonnee, maar hebben impact op alle aspecten van het leven. Ze veroorzaken stress, kunnen leiden tot gezondheidsproblemen en beïnvloeden de toekomstkansen van kinderen. Het is daarmee ook een breder maatschappelijk probleem.

Daarom is het cruciaal dat we inwoners met geldzorgen snel en effectief ondersteunen. Met dit beleidsplan geven we hier concrete invulling aan. We nodigen u uit om kennis te nemen van onze plannen en ambities voor de komende jaren. Samen zorgen we ervoor dat inwoners met financiële problemen er niet alleen voor staan en voorkomen we grotere maatschappelijke impact.

Christa Hendriksen Wethouder Sociaal Domein Hardinxveld-Giessendam

2

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................. 2 1. Inleiding ........................................................................................................................ 4 2. Schuldhulpverlening, een korte uitleg ....................................................................... 6 3. Landelijke ontwikkelingen........................................................................................... 7 4. Preventie ...................................................................................................................... 8 4.1 Wat doen we al? ....................................................................................................... 8 4.2 Wat streven we na voor de komende vier jaar? ........................................................ 9 4.3 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? ................................. 9 4.4 Inzet en bereik GR Sociaal ...................................................................................... 11 5.

Wettelijke vroegsignalering .......................................................................................13 5.1 Wat doen we al? ......................................................................................................13 5.2 Wat streven we na voor de komende vier jaar? .......................................................13 5.3 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? ................................13 5.4 Inzet en bereik GR Sociaal ......................................................................................14 6. Curatie .........................................................................................................................16 6.1 Uitvoering en proces................................................................................................16 6.2 Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? ..................................16 6.3 Wat streven we na voor de komende vier jaar? .......................................................18 6.4 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? ................................18 7.

Nazorg .........................................................................................................................21 7.2 Wat doen we al? ......................................................................................................21 7.3 Wat streven we na voor de komende vier jaar? .......................................................21 7.4 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? ................................22 8. Financiering, monitoring en evaluatie .......................................................................23 8.1 Financiering .............................................................................................................23 8.2 Monitoring en evaluatie ...........................................................................................23 Bijlage 1 Regionale raadsavond 26 juni 2024 ..........................................................................24 Bijlage 2 Het wettelijk kader en stelsel van schuldhulpverlening ................................................25 Bijlage 3 Fasen van schuldhulpverlening ................................................................................27 Bijlage 4 Kwaliteitseisen, juridische aspecten en wachttijden (curatie) ........................................30 Bijlage 5 Totaaloverzicht van alle indicatoren

..........................................................................31

3

1. Inleiding Schulden kunnen iedereen overkomen. Schulden zijn alle openstaande rekeningen of leningen die (nog) niet zijn terugbetaald. Veranderingen in iemands inkomen, bijvoorbeeld door ontslag, ziekte, pensioen of gezinsuitbreiding, kunnen leiden tot financiële problemen. Wat vaak begint met een enkele onbetaalde rekening, kan zich snel ontwikkelen tot problematische schulden met ernstige gevolgen. We spreken over problematische schulden wanneer te voorzien is dat iemand de schuld(en) niet zal kunnen (blijven) afbetalen of is gestopt met afbetalen 1. Schulden raken niet alleen de portemonnee, maar beïnvloeden ook het welzijn, de gezondheid en de toekomstkansen van inwoners, evenals die van hun kinderen. Financiële zorgen leiden tot stress en bestaansonzekerheid, waardoor inwoners vast komen te zitten in een vicieuze cirkel van overleven in plaats van echt te leven. Het taboe rondom schulden maakt het extra moeilijk om hulp te vragen, terwijl tijdige ondersteuning essentieel is om escalatie te voorkomen. De oorzaken van schulden zijn vaak divers en complex. Naast financiële problemen spelen vaak ook psychische klachten, verslavingen of grote veranderingen in iemands leven een rol. Het voorkomen van schulden vraagt om een gezamenlijke aanpak, waarin samenwerking tussen verschillende partners centraal staat.

De bestaanszekerheid van veel inwoners komt steeds meer onder druk te staan, waardoor ze moeite hebben om rond te komen. Tegelijkertijd neemt de complexiteit van de samenleving toe, waardoor steeds meer inwoners moeite hebben om mee te komen. Onderzoek toont aan dat de maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek worden geschat op meer dan 8,5 miljard euro. 2 Deze kosten ontstaan onder andere door hogere zorgkosten en verminderde arbeidsproductiviteit van inwoners met schulden. Daarentegen blijkt uit onderzoek dat elke euro die wordt geïnvesteerd in schuldhulpverlening de maatschappij tot twee euro oplevert.3 Schuldhulpverlening omvat dan ook alle activiteiten die gericht zijn op het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden. Het is daarom van groot belang om niet alleen te investeren in de ondersteuning van inwoners met schulden, maar ook in het voorkomen van financiële problemen.

Wettelijke taak Op grond van artikel 2 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is de gemeente Hardinxveld-Giessendam verplicht om eens per vier jaar een beleidsplan vast te stellen dat richting geeft aan de schuldhulpverlening voor onze inwoners. De gemeenteraad heeft tot taak het plan vast te stellen en het college van burgemeester en wethouders (hierna: college) is verantwoordelijk voor de uitvoering, voor zover deze taken niet gedelegeerd zijn aan bijvoorbeeld een Gemeenschappelijke Regeling. Schuldhulpverlening bestaat uit de volgende onderdelen: − Preventie: voorkomen van schulden en/of financiële problemen. − (Wettelijke) vroegsignalering: vroegtijdig signaleren van betalingsachterstanden en het aanbieden van hulp. − Curatie: beheersbaar maken (stabiliteit) en/of het oplossen van problematische schulden. − Nazorg: ondersteunen van inwoners na een schuldhulpverleningstraject om terugval en het ontstaan van het nieuwe schulden te voorkomen. Voor de onderdelen preventie, vroegsignalering en nazorg ligt de verantwoordelijkheid bij het college. Een deel van deze taken zijn gemandateerd aan de GR Sociaal. Dit betekent dat de GR Sociaal deze taken uitvoert namens en onder verantwoordelijkheid van het college van gemeente HardinxveldGiessendam. Het onderdeel curatie is volledig gedelegeerd aan de GR Sociaal.

Dit betekent dat de bevoegdheden én de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het onderdeel curatie bij de GR Sociaal ligt.

1

Definitie afkomstig van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening, beschermingsbewind en sociaal bankieren.

2

Panteia, Hogeschool Utrecht en het Nibud, De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek – een last voor burgers, bedrijven en overheden, 2024 3 NVVK, Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening, 2022

4

Situatie in Hardinxveld-Giessendam Hardinxveld-Giessendam is een gemeente met een hechte samenleving en sterke sociale cohesie. Inwoners hebben vaak een uitgebreid sociaal netwerk, en bij financiële zorgen wordt er vaak hulp gezocht bij vrienden, familie, kennissen of de kerk.4 Dit betekent dat financiële problemen niet altijd zichtbaar zijn, omdat inwoners elkaar ondersteunen voordat ze externe hulp inschakelen. Desondanks laten de cijfers zien dat in 2024 5,8% van de huishoudens in Hardinxveld-Giessendam te maken heeft met problematische schulden.5 Dit percentage ligt weliswaar lager dan het landelijke gemiddelde van 8,9%, maar het betreft nog steeds 430 huishoudens die in financiële problemen verkeren en die ondersteuning nodig hebben. Daarnaast blijkt uit de Gezondheidsmonitor 2022 dat 15,9% van de volwassen inwoners moeite heeft om rond te komen. 6 Hoewel deze inwoners niet automatisch ook schulden hebben, lopen zij wel een groter risico om in financiële problemen terecht te komen. De financiële situatie van inwoners van Hardinxveld-Giessendam is op basis van bovengenoemde cijfers relatief stabiel in vergelijking met de landelijke en regionale cijfers.7 De financiële situatie van de meeste inwoners is in orde. Wel is er een relatief kleine, financieel kwetsbare groep die spaargeld moet uitgeven of schulden moet maken.

Samen met onze partners zetten wij ons in om inwoners te ondersteunen en hen de nodige handvatten te bieden voor een stabiele financiële toekomst.

Totstandkoming beleidsplan Het beleidsplan schuldhulpverlening 2025 - 2028 is in samenwerking tussen de GR Sociaal en de gemeente Hardinxveld-Giessendam opgesteld. Dit plan heeft een vernieuwde opzet en structuur ten opzichte van het vorige beleidsplan. De bevoegdheden voor preventie, vroegsignalering en nazorg waren voorheen gedelegeerd, maar deze taken zijn nu gemandateerd aan de GR Sociaal. Het beleidsplan schuldhulpverlening 2021 – 2024 werd vastgesteld tijdens de tijd van de Drechtraad en is destijds lokaal verlengd zonder inhoudelijke aanpassingen. In samenwerking met lokale en regionale partners is het beleidsplan schuldhulpverlening 2025 – 2028 tot stand gekomen. Ter voorbereiding op het beleidsplan 2025-2028 is op 26 juni 2024 een regionale raadsavond georganiseerd om gemeenteraadsleden te betrekken bij de totstandkoming van het beleidsplan. Tijdens deze avond zijn de raadsleden van de verschillende gemeenteraden geïnformeerd over het proces en de keten en is zowel lokaal als regionaal waardevolle input opgehaald die verwerkt is in het voorliggende beleidsplan. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen welke punten zijn meegenomen en verwerkt in het beleidsplan.

Leeswijzer In dit plan wordt het beleid en de inzet van de GR Sociaal weergegeven in een blauw kader, zoals hieronder te zien is. De teksten in deze blauwe kaders bevatten de bijdragen van de GR Sociaal. (…) Voor zover wordt gesproken over 'wij', wordt de gemeente Hardinxveld-Giessendam bedoeld. Dit beleidsplan begint met een korte uitleg over schuldhulpverlening en relevante landelijke ontwikkelingen. In hoofdstukken 4, 5 en 7 worden de onderdelen preventie, vroegsignalering en nazorg uitgewerkt. In hoofdstuk 6 is het onderdeel curatie uitgewerkt en ziet enkel op de (gedelegeerde) taken van de GR Sociaal. Het plan wordt afgesloten met een korte weergave over de financiën, monitoring en evaluatie.

4

Uit de Monitor Sociaal 2021 blijkt dat een grote meerderheid van de inwoners (92%) zegt zijn of haar problemen zelf of met behulp van het eigen netwerk te kunnen oplossen. Monitor Sociaal 2021 Hardinxveld-Giessendam - Onderzoekcentrum Drechtsteden 5 Met problematische schulden: de situatie waarin te voorzien is dat iemand schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen (definitie van NVVK). Het CBS hanteert echter een andere definitie: CBS SchuldenproblematiekInBeeld 6 Corona Gezondheidsmonitor 2022 Volwassenen en ouderen GGD'en, CBS en RIVM 7

Geregistreerde problematische schulden in de regio: Alblasserdam 8,2%, Dordrecht 12,2%, Hendrik-Ido-Ambacht 6,5%, Papendrecht 8,1%, Sliedrecht 8% en Zwijndrecht 10,5%, geraadpleegd januari 2025. CBS SchuldenproblematiekInBeeld

5

2. Schuldhulpverlening, een korte uitleg Schuldhulpverlening is het voorkomen, beheersbaar maken en oplossen van geldzorgen, financiële problemen en schulden. Kortom het omvat alle activiteiten die gericht zijn op het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden. Iedere inwoner van Hardinxveld-Giessendam ouder dan 18 jaar kan gebruikmaken van schuldhulpverlening. Het wettelijke kader van schuldhulpverlening is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De Wgs is sinds 2012 van kracht en verplicht gemeenten regie te voeren en te zorgen voor integrale schuldhulpverlening waaronder nazorg.8 Dit houdt in dat er niet alleen aandacht moet zijn voor het oplossen of beheersbaar maken van de financiële problemen maar ook van de omstandigheden die hiermee verband houden. De Wgs is een kaderwet die richtlijnen biedt voor de toelating, weigering en beëindiging van schuldhulpverlening. Echter, de Wgs bepaalt niet de duur of de specifieke inhoud van de schuldhulpverleningstrajecten (curatie). Curatieve schuldhulpverlening wordt uitgevoerd volgens de richtlijnen en convenanten van de NVVK9 en is verweven met landelijke afspraken en wetgeving zoals de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Het verschilt daarmee van de inzet van ondersteuning zoals bijvoorbeeld geboden door de welzijnsorganisatie en het sociaal team.

De curatieve schuldhulpverlening is verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. In bijlage 2 is een uitgebreide uitleg over het wettelijk kader opgenomen. In bijlage 3 en 4 is uitgewerkt wat de onderdelen preventie, vroegsignalering, curatie en nazorg precies betekenen, hoe dit zich tot elkaar verhoudt, hoe het proces tot in detail werkt, kwaliteitseisen en juridische aspecten.

8 Het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening (Bgs) geeft een nadere invulling van de wettelijke grondslagen voor

gegevensverwerking door gemeenten. 9 De NVVK is de branchevereniging voor schuldhulpverlening, beschermingsbewind en sociaal bankieren.

6

3. Landelijke ontwikkelingen In de afgelopen jaren heeft kabinet Rutte-IV ingezet op de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden. Enkele relevante, gerealiseerde onderdelen van deze aanpak zijn: • •

De aflostermijn van de wettelijke (of minnelijke10) schuldregeling is gehalveerd van 36 naar 18 maanden. Actieplan Basisdienstverlening voor Schuldhulpverlening: een plan voor een meer uniform stelsel van schuldhulpverlening als reactie op de constatering dat schuldhulpverlening per gemeente sterk verschilt.

In het hoofdlijnenakkoord "Hoop, lef en trots" van kabinet-Schoof wordt aandacht besteed aan de onderwerpen schulden en armoede, die nader zijn uitgewerkt in het regeerprogramma. Het kabinet geeft aan breed in te zetten op bestaanszekerheid, en zich te richten op de hoogte van inkomen, inkomenszekerheid en betaalbare en toegankelijke voorzieningen. Problematische schulden moeten waar mogelijk worden voorkomen, en als dat niet lukt, moeten mensen in staat zijn zo snel mogelijk weer uit de schulden te komen. De Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden wordt voortgezet onder de naam Nationaal Programma Armoede en Schulden. Met dit programma wil het kabinet problematische schulden fundamenteel aanpakken met een integraal pakket aan maatregelen. Deze maatregelen worden de komende tijd nog verder uitgewerkt. Enkele van de relevante maatregelen uit dit programma zijn: • • •

Verbetering vroegsignalering: investeren in intensievere vroegsignalering. Integraal schuldenoverzicht: een compleet en bruikbaar overzicht van publieke en private schulden. Verder werken aan basisdienstverlening: de basisdienstverlening moet leiden tot dat een hulpaanbod dat bij iedere gemeente uit minimaal dezelfde elementen bestaat. Onderdeel hiervan is bijvoorbeeld aandacht voor verschillende doelgroepen die een andere aanpak vragen en investeren in de kwaliteit van schuldhulpverlening door aanscherping van (wettelijke) kwaliteitseisen. Veel elementen van de basisdienstverlening zijn in de gemeente Hardinxveld-Giessendam en de GR Sociaal al onderdeel van de praktijk. Andere elementen van de basisdienstverlening vereisen nog onderzoek op landelijk niveau en worden op een later moment geïmplementeerd.

Tot slot is het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening een belangrijke ontwikkeling. Dit wetsvoorstel houdt in dat het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en gemeenten mogen onderzoeken wie waarschijnlijk recht heeft op een uitkering of een andere ondersteunende voorziening, maar deze niet gebruikt. Zij mogen contact opnemen met deze mensen en hen ondersteunen als zij een aanvraag voor een uitkering of voorziening willen doen. Het doel van dit voorstel is niet-gebruik van uitkeringen en andere (sociale) voorzieningen verminderen.

10

Zie bijlage 3 voor een nadere toelichting.

7

4. Preventie In het coalitieakkoord 2022 – 2026 ‘Samen krachtig voortbouwen’ is vastgelegd dat HardinxveldGiessendam de focus legt op preventie. De lokale visie Sociaal Domein sluit hier op aan: voorkomen is beter dan genezen. Daarom kiezen we er bewust voor om te investeren in preventie en, waar nodig, passende ondersteuning te bieden. Iedereen kan te maken krijgen met schuldenproblematiek. Een paar onbetaalde rekeningen kunnen snel uitgroeien tot schulden. Hoe eerder een inwoner geholpen kan worden met laagdrempelige ondersteuning, zoals het opstellen van een budgetplan, hoe kleiner de kans dat een intensief schuldhulpverleningstraject nodig is. Preventie van schulden is een mix van maatregelen, activiteiten en voorzieningen die er op gericht zijn dat mensen financieel vaardig worden en hun financiën op orde kunnen houden. Dit doen we door proactief te handelen en hierbij ook aandacht te houden voor de achterliggende oorzaken van financiële problemen en schulden. Door in te zetten op preventie, willen we sociale uitsluiting door schulden of armoede voorkomen en de maatschappelijke kosten op de lange termijn beperken.

Samenhang met andere beleidsterreinen De oorzaken van schulden zijn vaak complex en divers zijn, daarom is een integrale benadering essentieel. Niet-gebruik van regelingen kan bijvoorbeeld voortkomen uit moeite met lezen, schrijven of digitale vaardigheden. Preventie is daarom breed en omvat verschillende thema’s. Vanuit andere beleidsterreinen wordt ook indirect ingezet op schuldpreventie door bijvoorbeeld het versterken van basisvaardigheden, het bevorderen van taalvaardigheid en integratie bij nieuwkomers en de waakvlamondersteuning door het sociaal team bij kwetsbare inwoners. Op het gebied van gezondheid en geldzorgen wordt ook aangesloten bij het lokaal Gezondheidsbeleid van Hardinxveld-Giessendam. Gezondheidsproblemen kunnen een oorzaak óf gevolg zijn van geldzorgen. Voor een effectieve aanpak van geldzorgen is een brede blik noodzakelijk.

Samenwerkingspartners In Hardinxveld-Giessendam is er een breed netwerk van maatschappelijke organisaties, stichtingen en andere instellingen die zich richten op het ondersteunen van mensen met geldzorgen en schulden. Dit netwerk omvat onder andere de welzijnsorganisatie, de bibliotheek, VluchtelingenWerk, de Voedselbank, de Kledingbank, kerken, huisartsen en het Sociaal Diaconaal Noodfonds. Naast de betrokkenheid van deze organisaties speelt ook (vroeg)signalering van schulden en financiële problemen een belangrijke rol in de preventie hiervan. Dit gebeurt niet alleen door de bovengenoemde maatschappelijke partners, maar ook door anderen zoals werkgevers, (sport)verenigingen, en naasten zoals familie, vrienden, buren en kennissen. Dit staat los van de zogenaamde wettelijke vroegsignalering van betalingsachterstanden, zie hiervoor hoofdstuk 5.

4.1 Wat doen we al? Inwoners van Hardinxveld-Giessendam kunnen op diverse plekken terecht voor ondersteuning en advies op het gebied van geld(zorgen), zowel digitaal als fysiek. •

Geldfit Geldfit is een digitale tool die inwoners persoonlijk financieel advies biedt. De tool is ingericht met de lokale informatie van Hardinxveld-Giessendam. Naast praktische tips verwijst Geldfit, indien nodig, naar landelijke en lokale partners voor verdere financiële hulp.

•

Welzijnsorganisatie Thuisadministratie Bij de welzijnsorganisatie kunnen onze inwoners terecht voor hulp met hun (financiële) administratie. Iedereen kan eenvoudig een intakegesprek aanvragen of het financieel spreekuur bezoeken in de bibliotheek. De medewerkers van de thuisadministratie helpen bijvoorbeeld bij het opstellen van een budgetplan, het treffen van betalingsregelingen en het aanvragen van diverse financiële ondersteuningen (zoals toeslagen, minimaregelingen en kwijtscheldingen).

8

Sociaal Raadslieden Inwoners kunnen ook terecht bij de Sociaal raadslieden. Zij bieden informatie, advies en ondersteuning, vooral bij sociaaljuridische vragen. Daarnaast helpen ze bij het aanvragen of wijzigen van toeslagen en het invullen van de belastingaangifte. Door deze toegankelijke ondersteuning zorgen we ervoor dat inwoners gebruikmaken van de inkomensondersteuning waar ze recht op hebben.

•

Sociaal Team Bij elke aanmelding bij het Sociaal Team komt ook de financiële situatie van de hulpvrager aan bod. Het Sociaal Team is alert op het (vroeg)signaleren van geldzorgen en begeleidt, ondersteunt en verwijst inwoners naar de juiste ondersteuning. De medewerker betalingsachterstanden is ook onderdeel van het Sociaal Team. Zie hiervoor het onderwerp wettelijke vroegsignalering in hoofdstuk 5 van dit beleidsplan.

•

Lokaal loket Sociale Dienst Drechtsteden Iedere inwoner in Hardinxveld-Giessendam kan ook terecht bij het lokaal loket van de SDD in het gemeentehuis met financiële vragen. Medewerkers van het lokaal loket zijn op de hoogte van de lokale ondersteuning en kunnen doorverwijzen naar het Sociaal Team, de welzijnsorganisatie of de SDD.

Naast bovengenoemde voorzieningen kunnen inwoners ook rekenen op inkomensondersteunende regelingen door een toereikend minimabeleid, zoals bijzondere bijstand, minimaregelingen en toeslagen. Daarnaast bieden we in samenwerking met Stichting Leergeld Drechtsteden gerichte ondersteuning aan huishoudens met kinderen in de leeftijd van 4 t/m 18 jaar door deelname aan school, sport en culturele activiteiten financieel mogelijk te maken.

4.2 Wat streven we na voor de komende vier jaar? Voor de beleidsperiode 2025-2028 kiezen we voor het behouden en versterken van wat we al doen. We kiezen hierbij voor een aanvullende focus op enkele risicogroepen, genoemd in de volgende paragraaf. We zetten nadrukkelijk in op zo integraal mogelijk te werk gaan. Op het gebied van preventie streven we de komende 4 jaar het volgende na:

• •

Versterken: Inwoners beschikken over de benodigde vaardigheden en het inkomen om hun financiën op orde te houden. Verbinden: Samenwerkingspartners werken effectief samen door elkaar te kennen en te vinden.

4.3 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? Versterken We kiezen ervoor om ons in het kader van preventie te richten op inwoners met een verhoogd risico op geldzorgen. Deze risicogroepen zijn niet uitputtend en gedurende de looptijd van dit beleidsplan kunnen deze groepen ook wijzigen, afhankelijk van de actuele situatie. De monitoring van deze risicogroepen doen we door kwalitatieve gegevens te verzamelen en bredere trends te blijven volgen (zie de paragraaf 'Indicatoren' in dit hoofdstuk). We onderscheiden de volgende risicogroepen: • • •

Inwoners met een langdurig, laag inkomen (minima) Inwoners met beperkte basisvaardigheden (laaggeletterdheid) Jongeren (16 – 27 jaar)

Inwoners met een langdurig, laag inkomen Schulden kunnen iedereen overkomen, maar inwoners met een laag inkomen lopen meer risico. Uit de Minima-effectenrapportage 2024 van het NIBUD blijkt dat bijna alle huishoudens in Hardinxveld-

9

Giessendam rond kunnen komen, mits zij voldoen aan de aannames 11 waarop de MER berust. Huishoudens met een laag inkomen hebben echter weinig bestedingsmarge en blijven daardoor kwetsbaar. Inwoners met een laag inkomen uit werk hebben vaak onvoldoende reserves om onverwachte kosten op te kunnen vangen. Doordat deze groep vaak geen uitkering heeft, zijn ze minder in beeld dan uitkeringsgerechtigden. We zetten in op het signaleren én bereiken van werknemers met geldzorgen, o.a. door het project "Geldzorgen op de Werkvloer" in 2025. Daarnaast zetten we in op toegankelijke ondersteuning, bijvoorbeeld in de vorm van een lokaal toegankelijke budgetcursus. Aan de hand van de Minimaeffectrapportage blijven we monitoren of ons minimabeleid toereikend is om huishoudens in Hardinxveld-Giessendam te ondersteunen. We zetten in op het signaleren en bereiken van deze risicogroep door ook de samenwerking en verbinding met onze partners te versterken (zie hiervoor p. 12, onder het streven 'Verbinden'). Tot slot, onderzoeken we in samenwerking met de GR Sociaal of we brede bestaanszekerheidsgesprekken kunnen voeren met inwoners zodat niet-gebruik van inkomensondersteunende regelingen wordt tegengegaan.

Dit zijn gesprekken die de GR Sociaal nu voert met inwoners die een Participatiewet-uitkering ontvangen en tijdens dit gesprek wordt nagegaan of een inwoners gebruikmaakt van alle regelingen waar hij recht op heeft. Daarnaast is ook aandacht voor achterliggende problemen, zoals huisvesting en gezondheid. Inwoners met beperkte basisvaardigheden In onze steeds complexer wordende en gedigitaliseerde samenleving lopen inwoners met beperkte basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) een groter risico om in financiële problemen te komen. Het begrijpen van brieven, invullen van formulieren en het tijdig betalen van rekeningen is voor hen een uitdaging. In Hardinxveld-Giessendam heeft naar schatting 12% van de inwoners van 16 t/m 65 jaar moeite met basisvaardigheden. 12 Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. De toenemende digitalisering versterkt deze problematiek, aangezien veel financiële zaken online worden geregeld, wat voor laaggeletterden een extra drempel vormt. In de praktijk blijkt dat veel inwoners die bij de welzijnsorganisatie aankloppen voor financiële ondersteuning, onvoldoende vaardigheden hebben om bijvoorbeeld zelf toeslagen of bijzondere bijstand aan te vragen. Dit betreft zowel inwoners met Nederlands als tweede taal (nieuwkomers, statushouders), maar ook om inwoners met Nederlands als moedertaal.

Het verbeteren van basisvaardigheden is geen directe oplossing voor schulden, maar het is wel een belangrijke stap richting (financiële) zelfredzaamheid. De komende beleidsperiode zetten we in op basisvaardigheden in lijn met het lokaal uitvoeringsplan laaggeletterdheid. Het uitvoeringsplan is op het moment van schrijven nog in ontwikkeling en hierbij wordt expliciet aangehaakt om deze risicogroep onderdeel te maken van de lokale aanpak laaggeletterdheid. De lokale aanpak laaggeletterdheid bouwt voort op bestaande voorzieningen, zoals het Taalcafé, het Informatiepunt Digitale Overheid en het digitale inloopspreekuur in de bibliotheek. Jongeren Jongeren zijn vanaf hun 18e financieel verantwoordelijk, maar hebben vaak nog weinig inkomen en/of eigen vermogen. Landelijke trends en ontwikkelingen laten zien dat steeds meer jongeren te maken hebben met geldzorgen en zelfs schulden. Zo ervaarde een derde van de jongeren het afgelopen jaar problemen met geld, zoals het uitgeven van meer dan er binnenkomt en het op afbetaling kopen van spullen.13 Volgens de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen heeft 19,8% van de jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in Hardinxveld-Giessendam moeite 'om alles te betalen wat moet' en heeft 5,9% zelfs schulden (exclusief studieschuld of hypotheek).

14 Op het moment van schrijven van dit plan zijn er vanuit de jongerenwerkers, het Sociaal Team en de middelbare scholen (nog) weinig concrete signalen dat geldzorgen onder jongeren in HardinxveldGiessendam een groot probleem zijn. In de komende beleidsperiode wordt onderzocht welke specifieke acties er kunnen worden ondernomen om jongeren beter te ondersteunen en informeren. 11

De berekeningen door het NIBUD van de bestedingsruimte zijn gebaseerd op drie aannames: Men moet zeer goed met geld kunnen omgaan. Men moet alle inkomensondersteuning aanvragen waar men recht op heeft en niet of zeer beperkt te maken hebben met persoonlijk onvermijdbare uitgaven. (Bijvoorbeeld hoge zorgkosten, geen sociale huurwoning). Het is niet realistisch om te verwachten dat elk huishouden aan deze aannames voldoet. 12 GeletterdheidInZicht dashboard Hardinxveld-Giessendam - Nederland 13 Wijzer in geldzaken. hoe blijf jij je geld de baas? - 2024 14

Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen - moeite met rondkomen 2024

10

Bijvoorbeeld door de inzet van proactieve communicatie naar jongeren zodra zij 18 (en daarmee financieel verantwoordelijk) worden. In samenspraak met de middelbare scholen (via de Lokale Educatie Agenda) en de jongerenwerkers houden we elkaar op de hoogte van de ontwikkelingen.

Verbinden De komende jaren zetten we in op verbinden: Samenwerkingspartners werken effectief samen door elkaar te kennen en te vinden. In Hardinxveld-Giessendam is een groot netwerk van vrijwilligers- en maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor inwoners met geldzorgen, zoals de Voedselbank, Kledingbank, Sociaal Diaconaal Noodfonds, het Sociaal Team, etc. Daarnaast zijn er organisaties en instellingen die vanuit een andere hoek te maken (kunnen) hebben met geldzorgen, zoals huisartsen, kerken, jongerenwerkers, (sport)verenigingen etc. Al deze partners kunnen geldzorgen (vroeg) signaleren en inwoners doorverwijzen naar de juiste voorzieningen. Volgens de Monitor Sociaal 2021 weet 60% van de inwoners van Hardinxveld-Giessendam de juiste instanties te vinden voor schulden en 62% voor geldzorgen. 15 Door samenwerking en kennisdeling te bevorderen, zorgen we ervoor dat er meer bekendheid komt over de beschikbare voorzieningen in de gemeente, zodat we inwoners beter kunnen doorverwijzen naar de juiste hulp. Effectieve samenwerking ontstaat wanneer we elkaar goed kennen. Aangezien personele wisselingen bij organisaties het soms moeilijk maken om continu contact te houden, investeren we in ontmoetingen en samenwerking. In 2025 zijn al diverse gesprekken ingepland om de verbindingen tussen de gemeente en de bovengenoemde partners te leggen of te versterken.

We maken hierbij zoveel mogelijk gebruik van bestaande netwerken en bijeenkomsten. De komende jaren zullen we in samenspraak met relevante samenwerkingspartners, ontmoetingen organiseren gebaseerd op relevante thema's en/of signalen van onderwerpen die aandacht vereisen op het gebied van armoede en schulden. Indicatoren In dit beleidsplan zijn per hoofdstuk indicatoren opgenomen om te meten of de ingezette activiteiten tot de gewenste resultaten leiden. Schuldpreventie is echter moeilijk te meten met behulp van indicatoren. De preventieve maatregelen zijn gericht op het versterken van financiële zelfredzaamheid en het verbeteren van de samenwerking tussen partners, wat zich vaak niet direct vertaalt in meetbare cijfers zoals het aantal schulden of het gebruik van schuldhulpverlening. Het succes van preventie van schulden is vaak moeilijk te kwantificeren door de variëteit aan factoren die meespelen bij iemands financiële situatie. We kiezen er daarom voor om kwalitatieve data te verzamelen en bredere trends te (blijven) monitoren. Dit stelt ons in staat om op een flexibele manier in te spelen op nieuwe inzichten, zonder ons te beperken tot cijfers die geen volledig beeld geven van de effectiviteit van de preventieve maatregelen.

4.4 Inzet en bereik GR Sociaal De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan preventie. Dit doen we als volgt. Lokale samenwerking We werken samen met de lokale keten van partners als de sociaal teams, vrijwilligersorganisaties etc. Er worden ketenpartnerbijeenkomsten georganiseerd, voorlichtingen gegeven, deelgenomen aan lokale samenwerkingsoverleggen met partners en we zijn regelmatig aanwezig op locatie in de gemeente. We delen kennis maar zorgen ook voor goede afstemming rondom individuele inwoners met vragen. Informatie over het voorkomen en hulp bij schulden is voor partners en inwoners beschikbaar via een speciale website https://samenbeginthier.nl. Budgetcursus, budgetbeheer en Sociaal Leenfonds Voor inwoners die hulp nodig hebben bij het budgetteren of de administratie bieden we een gratis budgetcursus aan in samenwerking met het Da Vinci college. Deze cursus kan door alle inwoners die 15

Monitor Sociaal 2021 Hardinxveld-Giessendam - Onderzoekcentrum Drechtsteden

11

hier hulp bij nodig hebben uit de Drechtsteden gevolgd worden (ook digitaal). Daarnaast bieden we ook hulp aan bij het ordenen van de administratie door inzet van het A-team. Voor inwoners met kans op of kleine schulden en behoefte aan ondersteuning bij het huishoudboekje wordt er preventief budgetbeheer aangeboden waarbij de inwoner geholpen wordt bij de betaling van de vaste lasten en (grotere) financiële problemen voorkomen worden. Om kleine schulden snel af te kunnen betalen en ervoor te zorgen dat deze niet uitgroeien tot problematische schulden is er in samenwerking met Stichting Urgente Noden Drechtsteden (SUND) een ‘Sociaal Leenfonds’ opgericht. Via dit fonds hebben hulpverleners de mogelijkheid om een renteloze lening aan te vragen voor hun cliënten (tot een maximumbedrag van € 2.500) om openstaande rekeningen of betalingsachterstanden te betalen. Sinds de start van het Sociaal Leenfonds op 1 april 2022 zijn er tot eind 2023 42 leningen verstrekt. Samenwerking met landelijke partners Op het SamenWerkplein werken we actief samen met landelijke (en regionale) partners als de Belastingdienst & Dienst Toeslagen, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de bibliotheek en Vluchtelingenwerk Nederland.

Doorgaans zijn deze partijen enkel digitaal, telefonisch of bij enkele landelijk verspreide locaties te bereiken. Regionaal is er met het SamenWerkplein echter een fysiek punt georganiseerd waar al deze partijen samenkomen op één plek en inwoners laagdrempelig hulp, informatie en advies krijgen. Doordat alle partijen bij elkaar zitten kan er fysiek snel geschakeld worden en integraal worden samengewerkt. Dit initiatief is uniek in Nederland in deze vorm en is ook één van de praktijkinitiatieven van het Overheidsbreed Loket van het landelijk programma Werk aan Uitvoering (WAU) van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten WAU is echter een overheidsbreed programma waarbij diverse ministeries, publieke uitvoerders en medeoverheden betrokken zijn. Nieuwe initiatieven/activiteiten De GR Sociaal draagt naast bovenstaande inzet voor de komende jaren ook via nieuwe initiatieven/activiteiten bij aan preventie. De landelijk in ontwikkeling zijnde wetgeving rondom proactieve dienstverlening biedt ook mooie kansen op het gebied van preventie. We gaan met behulp van deze wetgeving de verdere mogelijkheden onderzoeken voor bijvoorbeeld gegevensuitwisseling met de Belastingdienst met betrekking tot niet-gebruik van toeslagen en het ambtshalve verstrekken van regelingen.

We gaan daarnaast steviger inzetten op life-events of overgangsmomenten in onze dienstverlening voor inwoners die bij ons bekend zijn (met bv. een uitkering of lopend schuldhulpverleningstraject), zodat we hier vroegtijdig op kunnen adviseren, maar ook de juiste ondersteuning op kunnen inzetten. Voorbeelden zijn (niet limitatief): − Inwoners die op korte termijn een AOW-uitkering zullen ontvangen uitnodigen voor een gesprek om uitleg over de wijziging te geven en de gevolgen voor het inkomen toe te lichten. Tevens wordt gecontroleerd of er aanvulling op de AOW nodig is. Als dat het geval is wordt dit op het SamenWerkplein samen met de SVB in gang gezet. − Inwoners die (parttime) aan het werk gaan vanuit een bijstandsuitkering: extra toelichting geven op de gevolgen voor het inkomen, hoe het loon verrekend wordt en wat dit betekent voor de uitkering, waar rekening mee moet worden gehouden eventueel bij de toeslagen etc. − Inwoners met een uitkering waarvan het jongste kind 18 / 21 / 27 jaar wordt om hen zodoende te informeren over de effecten hiervan voor o.a. de uitkering, toeslagen etc.

12

5. Wettelijke vroegsignalering Vroegsignalering is een vorm van preventie gericht op inwoners met lichte betalingsachterstanden of beginnende schulden. Vroegsignalering van financiële problemen gebeurd ook door naasten en maatschappelijke partners. Deze vorm van preventie is aan bod gekomen in het vorige hoofdstuk. Dit hoofdstuk ziet enkel op wettelijke vroegsignalering. Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering een wettelijke taak voor gemeenten op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Vaste lastenpartners, zoals zorgverzekeraars, energie- en drinkwaterbedrijven en woningverhuurders, zijn verplicht om signalen van (beginnende) schulden te melden bij de gemeente.16 Op basis van deze signalen neemt de gemeente contact op met inwoners die betalingsachterstanden hebben en biedt vrijblijvend hulp aan. Vroegsignalering is dé manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot (problematische) schulden. Vroegsignalering heeft een groot maatschappelijk effect: betalingsachterstanden lopen niet onnodig ver op, inwoners krijgen weer perspectief op hun geldzaken en schulden zijn minder complex en kunnen effectiever worden aangepakt.

5.1 Wat doen we al? In Hardinxveld-Giessendam is in het Sociaal Team één medewerker betalingsachterstanden verantwoordelijk voor het oppakken van signalen van betalingsachterstanden. We bekijken eerst of de betreffende inwoner bekend is bij het Sociaal Team. Indien dit het geval is, pakt de betrokken medewerker van het Sociaal Team het signaal op. De afgelopen vier jaar hebben we stappen gezet om wettelijke vroegsignalering op een goede manier te implementeren. Wij gebruiken verschillende methoden om inwoners te benaderen, waaronder brieven, bellen, e-mails, SMS-berichten en/of huisbezoeken. Afhankelijk van het type signaal (bijvoorbeeld de hoogte van de schuld, het soort schuldeiser of het aantal schuldeisers) wordt gekozen voor een andere benaderingswijze. Wanneer een inwoner hulp accepteert, kan er direct actie worden ondernomen, zoals het opstellen van een budgetplan, het aanvragen van toeslagen of (waar nodig) een doorverwijzing. Het succes van vroegsignalering hangt af van de mate waarin inwoners openstaan voor het hulpaanbod. Inwoners zijn niet verplicht om het hulpaanbod te accepteren.

5.2 Wat streven we na voor de komende vier jaar? De komende jaren zetten we in op het vergroten van het bereik en de effectiviteit van wettelijke vroegsignalering. Het resultaat wat we met effectieve vroegsignalering hopen te bereiken is dat inwoners hulp aanvaarden of zelf actie ondernemen om een betalingsachterstand op te lossen, zodat uiteindelijk minder inwoners te maken hebben met problematische schulden.

•

Vroeger: inwoners met beginnende schulden worden eerder bereikt waardoor schulden niet verder oplopen

5.3 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? Vergroten bereik: meer succesvol contact Het succes van vroegsignalering hangt af van de mate waarin inwoners het hulpaanbod accepteren. De komende jaren zetten we in op de verbetering van de wijze waarop wij inwoners benaderen zodat we meer succesvolle contactpogingen kunnen realiseren. In samenwerking met maatschappelijke partners en in aansluiting op de lokale aanpak laaggeletterdheid maken we bijvoorbeeld onze brieven toegankelijker en leesbaarder.

16

Vaste lastenpartners zijn ook wettelijk verplicht om eerst zelf actie te ondernemen richting inwoners met een betalingsachterstand, de zogenaamde 'sociale incasso', voordat zij de betalingsachterstand melden bij de gemeente.

13

Vergroten bereik: meer signalen van vaste lasten partners Hoe meer vaste lastenpartners signalen van betalingsachterstanden doorgeven aan de gemeente, hoe eerder we inwoners met betalingsachterstanden kunnen bereiken. De komende jaren wordt ingezet op het actief benaderen van (grote) particuliere verhuurders in Hardinxveld-Giessendam, zodat zij betalingsachterstanden via het juiste systeem kunnen melden bij de gemeente. De ontwikkelingen op het gebied van vroegsignalering van betalingsachterstanden staan niet stil. Er zijn namelijk meer instanties dan de bovengenoemde vaste lastenpartners waarbij inwoners betalingsachterstanden kunnen hebben, zoals de Belastingdienst, DUO of hypotheekverstrekkers. In enkele gemeenten lopen pilots om hypotheekachterstanden en gemeentelijke belastingen te kunnen (vroeg)signaleren. De komende beleidsperiode blijven we aangehaakt op deze ontwikkelingen en, waar nodig, passen we onze werkwijze aan. Gericht monitoren en optimaliseren aan de hand van data Om de effectiviteit van vroegsignalering te meten, willen we de beschikbare data optimaal benutten. Door informatie over bereik en hulpacceptatie te monitoren, krijgen we beter zicht op de resultaten van onze interventies. Op het moment van schrijven is het systeem (nog) niet voldoende ingericht om het bereik en de hulpacceptatie goed te kunnen monitoren.

In 2025 wordt hier in samenwerking met de GR Sociaal (verder) aan gewerkt, zodat we begin 2026 een betrouwbare nulmeting kunnen starten. Aan de hand van de resultaten hiervan kunnen we gerichte acties inzetten om het bereik te vergroten, bijvoorbeeld door de benaderingswijze richting inwoners aan te passen. Ook kunnen we de beschikbare data gebruiken voor interventies op het gebied van (algemene) preventie. Positionering medewerker betalingsachterstanden in Sociaal Team Bij de invoering van vroegsignalering in 2021 is bewust gekozen om de medewerker betalingsachterstanden op te nemen in het Sociaal Team. Dit biedt voordelen, omdat het de drempel verlaagt voor integrale samenwerking en het inschakelen van de juiste ondersteuning via een warme overdracht bij het signaleren van diverse problemen. De komende jaren zullen we ons richten op het verbeteren van deze positie, bijvoorbeeld door tijdens een intake bij het Sociaal Team de financiële aspecten van de (zorg)vraag duidelijker naar voren te brengen, zodat ook hier vroegsignalering kan plaatsvinden. Indicatoren Met de volgende indicatoren volgen we de komende vier jaar de beoogde resultaten die we met de ingezette activiteiten willen bereiken: Streven

Indicator

2025 (huidige realisatie en startpunt meting)

2029 (beoogd)

Vroeger

Acceptatie hulpaanbod/Succesvol contact met inwoners Aangesloten vaste lasten partners

Nulmeting, begin 2026

Ten minste 10% meer succesvol(le) contact (pogingen) Ten minste 5% meer aangesloten vaste lasten partners

Vroeger

Nulmeting, begin 2026

5.4 Inzet en bereik GR Sociaal De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan vroegsignalering. Dit doen we als volgt. Betalingsachterstanden De GR Sociaal voert een deel van de vroegsignalering uit en pakt de signalen op van bijstandsgerechtigden en inwoners die recent een schuldhulpverleningstraject gevolgd hebben. Het lokale sociaal team in de gemeenten pakt de andere signalen op. Bestaanszekerheidsgesprek Een ander instrument dat ingezet wordt is het brede bestaanszekerheidsgesprek. Daarbij wordt ook gekeken naar de achtergrond van de problemen. Er is onder andere aandacht voor mentale problemen, het kunnen rondkomen met weinig middelen, eventuele verslavingsproblematiek etc. Vanuit de gezamenlijkheid verbinden we hierop met het sociaal team (welke ondersteuning kunnen zij

14

bieden bij dit soort problemen) en met de Wmo voor bijvoorbeeld begeleiding. We besteden hier meer aandacht aan en wijzen actief door. Nieuwe initiatieven/activiteiten In de komende planperiode onderzoeken we of en hoe we de bestaanszekerheidsgesprekken kunnen uitbreiden naar alle inwoners die bij schuldhulpverlening bekend zijn en deze kunnen integreren met de gesprekken die bij melding schuldhulpverlening gevoerd worden (onafhankelijk van of inwoners ook een uitkering hebben). Met gemeenten bespreken we de wensen en mogelijkheden voor deze gesprekken voor inwoners zonder uitkering of bekendheid bij schuldhulpverlening (bijvoorbeeld werkende armen). Ook gaan we inzetten op integraler aanpakken van vroegsignalering door de uitvoering binnen de verschillende opgaven van de GR Sociaal, zoals Ontwikkelen naar Werk en Zorgen voor Ondersteuning, aan elkaar te verbinden. Daarmee bedoelen we dat we ook binnen de andere opgaven expliciet aandacht besteden aan eventuele financiële problematiek en het herkennen van de signalen. Op dit laatste gaan we medewerkers extra trainen en gaat Schuldhulpverlening op afgesproken tijden aansluiten bij deze opgaven, zodat er aandacht voor blijft, kennis gedeeld wordt en er direct gespard kan worden over casussen of andere vragen.

Vervolgens zorgen we voor een warme verbinding met schuldhulpverlening, zodat zij snel kunnen handelen op de hulpvragen die er zijn.

15

6. Curatie Het woord curatie zegt het eigenlijk al: curatie is genezen. Curatieve schuldhulpverlening is gericht op het stabiliseren en oplossen van schuldenproblematiek met als doel inwoners met (problematische) schulden te helpen aan een duurzame schuldenvrije toekomst. Met problematische schulden wordt de situatie bedoeld waarin te voorzien is dat iemand de schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen.17 In ieder geval de situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling). Om zorg te dragen voor een duurzame schuldenvrije toekomst is er niet alleen oog voor de schulden zelf maar ook voor de omstandigheden die hiermee verband te houden. Dit betekent dat er nauw samengewerkt wordt met de keten van hulpverlening en het netwerk van de inwoner. Schulden staan zoals eerder aangegeven immers zelden op zichzelf en vragen een integrale aanpak waaraan een ieder vanuit zijn of haar expertise een bijdrage levert. Curatieve schuldhulpverlening bevat een breed palet aan mogelijkheden en wordt uitgevoerd aan de hand van de wettelijke kaders van de Wgs en de landelijke richtlijnen van de NVVK. Meer informatie over de kaders en landelijke richtlijnen is opgenomen in bijlage 2.

De landelijke ontwikkelingen zoals de basisdienstverlening en de invoering van een integraal schuldenoverzicht zijn verwerkt in de paragraaf ‘wat streven we na voor de komende 4 jaar’.

6.1 Uitvoering en proces Iedere inwoner die hulp wil bij zijn of haar schulden of in een financiële crisissituatie 18 zit kan zich aanmelden bij de GR Sociaal voor schuldhulpverlening. Dit kan digitaal, persoonlijk of telefonisch. Ook partners vanuit de keten kunnen inwoners aanmelden, zoals beschermingsbewindvoerders, vrijwilligers of medewerkers van het sociaal team. Na de melding worden inwoners uitgenodigd voor een eerste gesprek waar de hulpvraag wordt vastgesteld en wordt gestart met het schuldhulpverleningstraject. Een schuldhulpverleningstraject kan afhankelijk van de hulpvraag meerdere uitkomsten hebben. Zo kan het zijn dat: - iemand alleen advies nodig heeft; - er behoefte is aan het samen treffen van betalingsregelingen; - de situatie zo problematisch is dat er een schuldregeling nodig is waarbij de schulden worden afgelost voor een overeengekomen bedrag mét kwijtschelding. Ook lokale partijen kunnen betrokken zijn bij en tijdens het curatieve gedeelte. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan het sociaal team en lokale vrijwilligersorganisaties waaronder Schuldhulpmaatje of Humanitas. De aanpak van deze partijen is een aanvulling op de professionele schuldhulpverlening of kan professionele schuldhulpverlening voorkomen (zie onder preventie). Als er sprake is van professionele schuldhulpverlening, kan de hulp van deze partijen een goede aanvulling zijn.

Zij kunnen de hulpvrager blijven ondersteunen tijdens het traject. Uitgebreide informatie over het schuldhulpverleningsproces is te vinden in bijlage 3.

6.2 Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? Het vorige beleidsplan ‘SamenWerken aan perspectief’ richtte zich op het voorkomen, beheersbaar maken en oplossen van financiële problemen en schulden in combinatie met de omstandigheden die hiermee samenhangen. Het plan was tot stand gekomen in de coronatijd waarbij de verwachting was dat de armoede- en schuldenproblematiek in Nederland enorm zou toenemen en dat er zelfs sprake zou zijn van een boeggolf van hulpvragen voor schuldhulpverlening. De verwachte boeggolf is uitgebleven maar wel werd Nederland kort na afloop van de coronacrisis geconfronteerd met een nieuwe crisissituatie, namelijk de energiecrisis. Deze zorgde opnieuw voor extra onzekerheid of inwoners nog wel konden rondkomen. En heeft ervoor gezorgd dat veel huishoudens in de financiële problemen kwamen door onder andere de immens hoge prijzen van energie en gas en de inflatie, waardoor boodschappen en andere kosten van het dagelijks leven steeds duurder werden. Daarnaast heeft ook de steeds verder toenemende complexiteit van wet- en regelgeving, voorzieningen en regelingen zeker niet geholpen bij het voorkomen en groeien van financiële problemen. In het vorige plan was een viertal speerpunten opgesteld waar goede resultaten op bereikt zijn, te weten 17

Definitie ‘problematische schuld’ van de NVVK.

18

Onder crisis wordt verstaan: een dreigende woningontruiming, afsluiting van gas- elektriciteit of water.

16

• • • •

Inwoners eerder en beter bereiken; Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces; Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid; Stabiliteit bieden en bevorderen.

Inwoners eerder en beter bereiken Het bereik van het aantal inwoners met (problematische) schulden is in de afgelopen jaren toegenomen. Dit vertaalt zich in een toename van het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten in de afgelopen jaren. Het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten is gestegen van 1.079 in 2020 naar 1.459 in 2023. Gezien het feit dat het aantal mensen dat zich meldt voor schuldhulpverlening flink lager is dan het aantal mensen met problematische schulden is dit een zeer positieve ontwikkeling. Ter illustratie landelijk hebben circa 730.000 huishoudens problematische schulden en melden een kleine 80.000 mensen zich bij schuldhulpverlening. Daarnaast is ook de gemiddelde schuld van inwoners in een schuldhulpverleningstraject in de Drechtsteden fors gedaald van een gemiddelde schuld van € 57.154 in 2020 naar € 36.019 in 2023. Zowel de stijging van het aantal trajecten als de daling van de gemiddelde schuld zijn goede indicaties dat we inwoners eerder weten te bereiken (en daardoor minder hoge schulden hebben). De inzet om meer mensen met (problematische) schulden eerder en beter te bereiken via vroegsignalering door middel van het outreachend benaderen van inwoners met betalingsachterstanden en het inzetten van communicatiecampagnes met informatie door het Rijk en de GR Sociaal heeft effect gehad op het bereik.

Dit geldt ook voor de nieuw opgezette samenwerking in gemeentegerichte teams onder één integrale opgave Bestaanszekerheid, en de intensivering van samenwerking met o.a. partners als het sociaal team door bijvoorbeeld het uitbreiden van werken op locatie. Schuldhulpverleners nemen deel aan lokale overleggen, hebben veel contact met partners en collega's binnen de opgave waar wordt samengewerkt vanuit inkomen, minimaregelingen en invordering. Voor ondernemers bieden we inmiddels specifieke hulp. We hebben voor ondernemers een samenwerking met het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). 19 We zorgen voor een warme overdracht en het helpt dat RBZ fysiek op het SamenWerkplein aanwezig is. Voor ex-ondernemers bieden we ook hulp bij het afronden van de boekhouding. Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces Het schuldhulpverleningsproces is vereenvoudigd door aansluiting bij en inzet van landelijke innovaties als Collectief Schuldregelen en het Schuldenknooppunt. Door inzet van collectief schuldregelen gaan schuldeisers bij voorbaat akkoord met voorstellen wat bijdraagt aan kortere doorlooptijden. Hetzelfde geldt voor het Schuldenknooppunt, wat voorziet in snellere communicatie en uitwisseling met schuldeisers. Aandachtspunt hierbij is dat nog niet alle schuldeisers landelijk zijn aangehaakt.

Verder zijn er stappen gezet in het verbeteren van de samenwerking met externe schuldenbewindvoerders door het invoeren van een structureel overleg voor de samenwerking met schuldhulpverlening en de uitvoering van adviesrecht bij schuldenbewind. Qua resultaten scoren we hoog op het slagingspercentage van onze trajecten: van 73% in 2020 naar 94% in 2023 bij de stabilisatietrajecten en 96% bij de schuldregelingstrajecten. Ook de wachttijd is flink verbeterd door onze aanpassingen: van 77% binnen 10 werkdagen na melding uitgenodigd naar 91% in 2023. Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid De dienstverlening is stress-sensitief ingericht en alle medewerkers zijn hierin geschoold. Hierin zijn we landelijk één van de koplopers en is er zelfs een handleiding ontwikkeld voor andere gemeenten. Het vermogen van inwoners om zelf zaken te kunnen doen is de basis voor het maatwerk dat wordt geboden bij de ondersteuning en het oplossen van schulden. Bij inwoners met een bijstandsuitkering én problematische schulden kan schuldhulpverlening verplicht worden gesteld. Schuldenproblematiek is een belangrijke belemmering voor participeren of het deelnemen aan het arbeidsproces.

Door de schuldhulpverlening bij inwoners met een uitkering verplicht te stellen, proberen we inwoners te laten inzien dat het oplossen van de schulden echt noodzakelijk is voor hun bestaanszekerheid en toekomstperspectief.

19 Regionaal Bureau Zelfstandigen, onderdeel van de gemeente Rotterdam dat de specialistische schulddienstverlening voor

ondernemers

voor een aantal gemeenten uitvoert.

17

Stabiliteit bieden en bevorderen Om sneller toekomstperspectief te bieden en te zorgen dat inwoners niet langdurig belemmerd worden hebben we de duur van de BKR-registratie van een schuldregeling verkort van 3 jaar naar 6 maanden. Een BKR-registratie kan een belemmering zijn om weer bepaalde financiële keuzes te kunnen maken. Zo kan de BKR-registratie invloed hebben op het afsluiten van een telefoonabonnement of het kopen van een huis. Het verkorten van de BKR-registratie wordt slechts door enkele gemeenten toegepast waardoor we één van de koplopers zijn met dit initiatief. Momenteel is dit landelijk onderwerp van gesprek waarbij de insteek is dat elke gemeente dit gaat toepassen. Tevens is de afgelopen vier jaar de publieke uitvoering van schuldenbewind door de GR Sociaal bestendigd en onderdeel geworden van de dienstverlening op het gebied van schulden. De aanpak schuldenbewind is succesvol te noemen. Door de stress-sensitieve aanpak en snelle koppeling met schuldhulpverlening kent deze een kortere doorlooptijd dan de gemiddelde doorlooptijd van de markt. De gemiddelde doorlooptijd bedraagt bij de GR Sociaal circa 2,5 jaar tot 3 jaar ten opzichte van minimaal 5 jaar landelijk, waarbij 30% zelfs langer dan 5 jaar duurt.20

6.3 Wat streven we na voor de komende vier jaar? We blijven ons onverminderd inzetten om inwoners ondersteuning te bieden bij geldzorgen en schulden en hen te helpen bij het beheersbaar maken en oplossen hiervan. We behouden daarin alle activiteiten die werken en goed lopen binnen het proces. Wanneer gekeken wordt naar landelijke ontwikkelingen op wetgevingsgebied, signalen vanuit de samenleving, schuldhulpverleners en inwoners staat het hebben van ademruimte en rust centraal, maar ook het snel krijgen van perspectief op een schuldenvrije toekomst. Het is belangrijk rust en overzicht te geven en te laten zien dat er licht is aan het einde van de tunnel. Maar ook het schuldenvrij blijven en daarmee ook een betere financiële toekomst is van cruciaal belang. Inwoners moeten schuldenrust krijgen en perspectief op een duurzame schuldenvrije toekomst. Daarmee staat voor curatie de komende vier jaar het volgende centraal in onze aanpak: • •

Schuldenrust: Inwoners hebben snel en eenvoudig overzicht en weten waar ze aan toe zijn. Perspectief: Inwoners hebben snel en op maat een oplossing voor hun schulden.

6.4 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? Voor schuldenrust zetten we de komende periode in op: Optimaliseren schuldhulpverleningsproces We werken verder aan het optimaliseren van het schuldhulpverleningsproces door meer snelheid te brengen in trajecten, de begeleiding van inwoners te intensiveren (meer gesprekken en meer maatwerk op wat nodig is, in plaats van één geldende afspraak voor alle inwoners) en te zorgen dat er één centraal contactpersoon komt voor de inwoner (dit is nu nog versnipperd over meerdere personen). Daarnaast werken we door aan de verdere implementatie van de landelijke afspraken basisdienstverlening, inclusief het verder implementeren van specifieke dienstverlening aan de in de basisdienstverlening genoemde doelgroepen. Beide activiteiten zijn al gestart in 2024, maar lopen door in deze planperiode. De verwachting voor de basisdienstverlening is dat hier de komende jaren (2025-2028) nog de nodige ontwikkelingen en landelijke aanscherpingen op komen. We gaan snellere trajecten realiseren door o.a. op kortere termijn een eerste gesprek te bieden, en door minder overdrachten in het proces zelf. Dit betekent voor inwoners sneller duidelijkheid en daarmee rust.

Door verder te gaan werken met meer begeleiding door één centraal contactpersoon zorgen we voor overzicht en opnieuw voor rust doordat inwoners nauwer contact hebben met dezelfde persoon.

20 SEO, ‘Bekostiging en beloning van beschermingsbewind bij schulden’, 2022.

18

Dit sluit ook aan op de landelijke ontwikkelingen rondom basisdienstverlening (maximale doorlooptijd fasen schuldhulpverlening) en op de voorstellen vanuit eerder genoemde onderzoeken waarbij wordt ingezoomd op het belang van het hebben van grip en overzicht. Daarnaast is het cruciaal dat ook landelijk steeds gewerkt blijft worden aan het ontlasten van mensen door continu te kijken hoe ICT (systemen) hieraan optimaal gaan bijdragen. 21 Proactieve dienstverlening heeft landelijk de aandacht door onder andere het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening (dat in 2025 waarschijnlijk in werking zal treden). Waar het kan denken we proactief mee aan landelijke tafels en doen we mee aan landelijke pilots om zaken uit te proberen en te testen. Feitelijk is dit een voortzetting van de weg die we in de vorige planperiode al ingeslagen zijn. We verwachten echter ook hier in 2025-2028 nog de nodige ontwikkelingen. Achterstand betaling zorgverzekering meer dan 6 maanden Periodiek ontvangen we meldingen welke inwoners met een uitkering meer dan zes maanden achterstand op de betaling van de zorgverzekering hebben. Naar aanleiding van deze meldingen zoeken we actief contact en gaan we in gesprek.