Accountantsverslag 2023 - DEFINITIEF.pdf

Accountantsverslag 2023 4 juli 2024

Aan de gemeenteraad van de gemeente Hardinxveld-Giessendam Postbus 175 3370 AD HARDINXVELD-GIESSENDAM

Dordrecht, 4 juli 2024 Ref.: 1556/JSC/ED/MG

Geachte leden van de gemeenteraad, Overeenkomstig uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2023 van Gemeente Hardinxveld-Giessendam (verder genoemd: Hardinxveld-Giessendam) gecontroleerd. In overeenstemming met artikel 213 van de Gemeentewet en Controlestandaard 260 Communicatie met de met governance belaste personen, brengen wij verslag aan u uit over onze bevindingen. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Controleprotocol WNT 2023 en het Controleprotocol van HardinxveldGiessendam, vastgesteld door de gemeenteraad op 14 december 2023. Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel vastgesteld op € 585.000 en de rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag op € 100.000. Ter informatie en ter identificatie vermelden wij de belangrijkste bedragen zoals die blijken uit de door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 en het bedrag van de door ons gehanteerde materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole: Gemeente Hardinxveld-Giessendam (x € 1.000)

2023

2022

Balanstotaal

€ 72.821

€ 74.953

Eigen vermogen

€ 32.278

€ 32.337

Totaal lasten inclusief reservemutaties

€ 58.580

€ 55.746

Totaal baten inclusief reservemutaties

€ 59.985

€ 56.978

Resultaat (na mutaties in de reserves)

€ 1.405

€ 1.232

Materialiteit

€ 585.000

€ 557.000

Jaarrekening

Het college heeft de jaarrekening 2023 vastgesteld op 21 mei 2024. De jaarrekening wordt goedgekeurd door de gemeenteraad op 4 juli 2024. Middels de ‘Meerjarenprogramma Grondzaken’ 2023 zijn de geactualiseerde grondexploitatieberekeningen per 1 januari 2024 (ongewijzigd) vastgesteld door het college op 14 mei 2024. In de vergadering van de gemeenteraad van 4 juli 2024 worden de geactualiseerde grondexploitatieberekeningen behandeld en goedgekeurd als onderdeel van het vaststellen van de jaarstukken. Het is de verantwoordelijkheid van het college van B&W van Hardinxveld-Giessendam om de jaarrekening op te maken in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de Wet normering topinkomens (WNT) en de daarop berustende bepalingen. Het college is tevens verantwoordelijk voor de rechtmatige totstandkoming van baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen. Het college heeft in de jaarrekening 2023 in hoofdstuk 2.5.7 de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen en heeft in de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag onder 1.9 de belangrijkste bevindingen, afwijkingen en verbeterpunten nader toegelicht. Het is onze verantwoordelijkheid een controleverklaring over de getrouwheid van de jaarrekening te verstrekken.

De concepttekst van onze controleverklaring hebben wij bijgevoegd bij dit accountantsverslag. De definitieve controleverklaring zullen wij afgeven nadat wij het getekende goedkeuringsbesluit van de gemeenteraad hebben ontvangen. Wij zullen vervolgens een ondertekende controleverklaring en een ‘was-getekend’ controleverklaring toevoegen aan de goedgekeurde jaarrekening. In het geval dat de door ons gecontroleerde jaarrekening nog wordt gewijzigd, verzoeken wij u om zo snel mogelijk contact met ons op te nemen over de dan ontstane situatie. Wij benadrukken dat dit accountantsverslag uitsluitend is bedoeld om u te informeren over onze controlebevindingen en aanbevelingen. Belanghebbenden kunnen u vragen om een afschrift van onze rapportage(s) voor hun beoordeling van de financiële stand van zaken van Hardinxveld-Giessendam en van de risico’s in haar bedrijfsvoering. Wij benadrukken dat wij niet aansprakelijk zijn voor eventuele gevolgen van externe verspreiding. Wij merken op dat op 4 juli de controle is afgerond, behoudens nog enkele laatste te ontvangen stukken ten behoeve van de SiSa-controle. Dit zal geen impact meer hebben op ons oordeel. Wij vertrouwen erop u met dit verslag voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid om het nader toe te lichten.

Hoogachtend,

drs. J. Schot RA

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 3

INHOUDSOPGAVE 1.

Gemeente Hardinxveld-Giessendam in beeld...............................................................................5

2.

Onze belangrijkste boodschappen aan Hardinxveld-Giessendam ..................................................8

3.

2.1.

Opdrachtbevestiging ............................................................................................................8

2.2.

Materialiteit, normenkader en (rapporterings)toleranties.......................................................8

2.3.

Controleverklaring getrouwheid............................................................................................9

2.4.

Rechtmatigheidsverantwoording...........................................................................................9

2.5.

Het verloop van onze controlewerkzaamheden......................................................................9

Vermogen, resultaat en continuïteit .......................................................................................... 10 3.1.

Analyse vermogen, resultaat en resultaatontwikkeling ......................................................... 10

3.2.

Financiële positie en continuïteit ......................................................................................... 11

3.3.

Interne beheersing ............................................................................................................. 12

3.4.

Weerstandsvermogen ........................................................................................................ 13

4.

Jaarverslag ................................................................................................................................ 14

5.

Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 2023 ................................................... 15

6.

7.

5.1.

Rechtmatigheid.................................................................................................................. 15

5.2.

Grondexploitatie ................................................................................................................ 20

5.3.

Sociaal domein................................................................................................................... 21

5.4.

WNT-verantwoording......................................................................................................... 21

5.5.

SiSa-verantwoording .......................................................................................................... 21

5.6.

IT-beheersing..................................................................................................................... 23

5.7.

Verwerking van geconstateerde afwijkingen rechtmatigheid en getrouwheid ........................ 23

Overige onderwerpen ............................................................................................................... 24 6.1.

Naleving van wet- en regelgeving en frauderisicobeheersing ................................................ 24

6.2.

Verplichte rapportering fraude en continuïteit in onze controleverklaring ............................. 25

6.3.

Onafhankelijkheid .............................................................................................................. 26

6.4.

Duurzaamheid.................................................................................................................... 27

Slot ........................................................................................................................................... 28

Bijlage 1 – SiSa bijlage 2023 gemeente Hardinxveld-Giessendam....................................................... 29

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 4

1. Gemeente Hardinxveld-Giessendam in beeld In onderstaand overzicht geven wij een totaalbeeld van de financiële positie en interne beheersing van de gemeente Hardinxveld-Giessendam met verwijzingen naar de verdere uitwerking in dit verslag. De onder “Financiële positie” opgenomen signalering is uitsluitend een cijfermatige berekening en aansluiting en is geen kwaliteitsaanduiding. De gehanteerde normen onder “Norm” zijn algemene, bruikbare normen waaraan wij de gemeente Hardinxveld-Giessendam toetsen. Geen noemenswaardige bevindingen

Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een verhoogd risico/verhoogde impact

Geen tekortkomingen, wel relevante bevindingen en/of aandachtspunten

Tekortkomingen en/of aandachtspunten met een hoog risico/grote impact

Beperkte tekortkomingen en/of bijzondere aandachtspunten

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Signalering 2023

2022

FINANCIËLE POSITIE Saldo van baten en lasten (€ - 61.000 als % van totale baten (€ 52.451.000) = -0% Saldo van baten en lasten

Gerealiseerde resultaat

Schuldquote

Vermogenspositie

Weerstandsvermogen

Accountantsverslag 2023

> 0% < 0%

De signalering 2023 is oranje vanwege het negatieve saldo van baten en lasten.

< -2%

Resultaat na reservemutaties (€ 1.405.000) als % van totale baten (€ 56.039.000) = 2,5%

> 0% < 0%

Wettelijke onderdelen (€13.219.000) als % van totale baten (€56.039.000) = 24%

<100% > 100%

Eigen vermogen (€ 32.278.000) als % van totaal vermogen (€ 74.953.000) = 43%

> 30% > 20%

Het beschikbare weerstandsvermogen als factor van de benodigde weerstandscapaciteit bedraagt 1,9.

> 1,5 > 1,0

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

< -2%

>130%

< 20%

< 1,0

Pagina 5

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Signalering 2023

2022

INTERNE BEHEERSING

Jaarrekeningproces

De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is goed, prettig en constructief verlopen. De kwaliteit van de voorbereidingen is een aandachtspunt voor HardinxveldGiessendam. Naar aanleiding van onze controle zijn afwijkingen geconstateerd met effect op vermogen en resultaat. In de definitieve jaarstukken 2023 zijn alle cijfermatige correcties volledig doorgevoerd, waaronder de verwerking van de rechtmatigheidsverantwoording.

2.5

Het evalueren van risico’s en beheersingsmaatregelen heeft voldoende de aandacht in de planningen control cyclus. Dit is ook voldoende Risicobeheersings- en zichtbaar en aantoonbaar in de controlesysteem (incl. fraude) periodieke voortgangsrapportages hierover. In onze managementletter hebben wij voorstellen gedaan voor verdere verbetering van dit proces. Verbijzonderde) interne controle

De VIC van Hardinxveld-Giessendam is van goede kwaliteit. De tijdigheid van de VIC is een aandachtspunt.

3.3

Grondexploitaties

Hardinxveld-Giessendam heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023.

5.2

Sociaal domein

Hardinxveld-Giessendam is voor een tijdige verantwoording afhankelijk van derden. De definitieve cijfers zijn nauwkeurig verwerkt in de jaarstukken.

5.3

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 6

Onderwerp

Bevindingen 2023

Norm / paragraaf

Aanbestedingen

Uit onze controle is vastgesteld dat een aantal inkoopopdrachten door Hardinxveld-Giessendam niet rechtmatig zijn aanbesteed. Dit betreft zowel een contract uit het verleden, als een aantal nieuwe contracten die in 2023 zijn afgesloten.

5.1.4

Single information, Single audit (SiSa)

Wij signaleren aandachtspunten in de interne beheersing voor wat betreft de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten, baten en balansposities die verband houden met de SiSaregelingen.

5.5

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Signalering 2023

2022

n.v.t.

Pagina 7

2. Onze belangrijkste boodschappen aan Hardinxveld-Giessendam 2. 1.

Opdrachtbevestiging In onze opdrachtbevestiging hebben wij de tussen Hardinxveld-Giessendam en Verstegen accountants en adviseurs gemaakte afspraken ten aanzien van het controleren van de jaarrekening 2023 bevestigd.

2. 2.

Materialiteit, normenkader en (rapporterings)toleranti es Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening 2023 als geheel vastgesteld op € 585.000. De berekening hebben wij verricht conform het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) gebaseerd op 1% van de totale werkelijke lasten over 2023 inclusief de toevoegingen aan de reserves. De rapporteringstolerantie voor dit accountantsverslag is overeenkomstig het Controleprotocol van Hardinxveld-Giessendam vastgesteld op € 100.000. Afwijkingen als gevolg van fraude of fouten zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Met ingang van verslagjaar 2023 geeft het college van B&W een rechtmatigheidsverantwoording af, voor het eerst bij de jaarrekening 2023. Voor de controle van de jaarrekening 2023 heeft u in uw Financiële verordening, Controleverordening en Beleidskader Rechtmatigheidsverantwoording 2023 hierover afspraken gemaakt.

Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met: • •

Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden; en het Controleprotocol WNT 2023.

Wij baseren onze controleopdracht op de uitgangspunten die zijn vastgelegd in: •

• • •

de Gemeentewet, het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO), allen in aangepaste vorm voor de rechtmatigheidsverantwoording; de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid 2023 van de commissie BBV, vanwege de rechtmatigheidsverantwoording; de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023; Controleprotocol van Hardinxveld-Giessendam, vastgesteld door het de gemeenteraad op 14 december 2023 en uw eigen verordeningen, kaders en afspraken.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 8

2. 3.

Controleverklaring getrouwheid Wij hebben de controle van de jaarrekening 2023 van Hardinxveld-Giessendam afgerond. Wij geven bij de jaarrekening 2023 een controleverklaring af voor getrouwheid. Dit onder het voorbehoud dat deze jaarrekening ongewijzigd wordt goedgekeurd door de gemeenteraad. De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt hiermee indirect tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties, via een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording. In onze controleverklaring nemen wij een zogenaamde paragraaf ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden op voor de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Dit is een verplicht toelichtende paragraaf en dient ter benadrukking van de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen en/of onduidelijk zijn. Ons oordeel is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid.

2. 4.

Rechtmatigheidsverantwo ordi ng Op pagina 185 van de jaarrekening is de rechtmatigheidsverantwoording van het college opgenomen. Het college heeft conform de door de gemeenteraad vastgestelde financiële verordening 1% van de lasten inclusief toevoegingen aan de reserves als verantwoordingsgrens (€ 585.000) gehanteerd. Uit de rechtmatigheidsverantwoording blijkt dat er rechtmatigheidsfouten boven deze verantwoordingsgrens zijn geconstateerd. In de paragraaf bedrijfsvoering is een nadere toelichting opgenomen ten aanzien van de rechtmatigheid en zijn rechtmatigheidsfouten en/of onduidelijkheden boven de door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens van € 100.000 toegelicht. In paragraaf 5.1 hebben wij onze bevindingen bij de rechtmatigheidsverantwoording nader uitgewerkt. Op grond van onze controle zijn wij van oordeel dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld geeft.

2. 5.

H et verloop van onze controlewerkzaamheden Wij hebben onze controlewerkzaamheden uitgevoerd overeenkomstig de tussen de Hardinxveld-Giessendam en Verstegen opgestelde opdrachtafspraken. Ter ondersteuning daarvan zijn vooraf risicoanalyses opgesteld, werkafspraken gemaakt en tussentijdse controlewerkzaamheden uitgevoerd. Met betrekking tot het controleproces 2023 constateren wij het volgende: De concept-jaarrekening 2023 was bij aanvang van onze jaarrekeningcontrole op 8 april 2024 nog niet volledig gereed. De rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting rechtmatigheid in de paragraaf Bedrijfsvoering zijn nieuw in de jaarstukken 2023. Hardinxveld-Giessendam en Verstegen hebben onderling intensief samengewerkt met als resultaat dat de interne en externe rechtmatigheidscontrole kon worden uitgevoerd en de rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de daaraan gestelde eisen.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 9

De jaarrekening heeft door uw organisatie hoge prioriteit gekregen. De kwaliteit van de voorbereidingen voor de jaarrekeningcontrole waren van mindere kwaliteit dan voorgaand jaar. De dossiervorming als basis voor onze controle was niet volledig gereed op het moment van start van onze controle. Vragen en opmerkingen die wij hadden zijn grotendeels goed en tijdig beantwoord. Het onderwerp rechtmatigheid en specifiek de rechtmatigheidsverantwoording tezamen met de SiSa-regelingen hebben een groot beslag op uw en onze capaciteit gelegd. Dit valt deels buiten de invloedsfeer van Hardinxveld-Giessendam. De kwaliteit van de voorbereidingen ten aanzien van de verbijzonderde interne controle, de SiSa en het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording heeft voor vertraging gezorgd in het controleproces. De wederzijdse afspraken over planning en afronding en uw en onze extra inspanningen hebben ertoe geleid dat de controle binnen de bestuurlijke planning kon worden afgerond. Onze controlewerkzaamheden zijn voor de rechtmatigheidsverantwoording en SiSa intensiever geweest en hebben ook meer tijd gekost dan vooraf overeengekomen.De extra werkzaamheden en de bijbehorende controlekosten zullen wij met het management overleggen en vervolgens een voorstel doen om de aanvullende tijdbesteding in rekening te brengen.

De samenwerking tussen uw organisatie en Verstegen is ondanks bovenstaande wederom goed, prettig en constructief verlopen. Wij zijn, rekening houdend met het vorenstaande, van mening dat onze gerealiseerde tijdsbesteding en de door ons gerealiseerde controlewerkzaamheden voldoende zijn voor een kwalitatief toereikende uitvoering van onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende controle- en overige standaarden (COS).

3. Vermogen, resultaat en continuïteit 3. 1.

Analyse vermogen, resultaat en resultaatontwikkeling Het Besluit Begroting en Verantwoording (hierna: BBV) is voor Hardinxveld-Giessendam het geldende verslaggevingsstelsel. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Het is niet toegestaan baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen te muteren. Mutaties in het eigen vermogen vinden plaats op basis van besluitvorming door de gemeenteraad. De jaarrekening 2023 van Hardinxveld-Giessendam is opgesteld in overeenstemming met het van toepassing zijnde model. In de jaarrekening 2023 is een SiSa-bijlage opgenomen. In paragraaf 5.5 in dit verslag gaan wij hier nader op in.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 10

De door ons gecontroleerde jaarrekening 2023 geeft een eigen vermogen aan per 31 december 2023 van € 32,28 miljoen (2022: € 32,34 miljoen) en een voordelig resultaat na mutaties in de reserves over 2023 van € 1,4 miljoen (voordelig resultaat 2022: € 1,2 miljoen na mutaties in de reserves). Het verschil kent diverse oorzaken. Voor een analyse van de verschillen per programma tussen begroting en realisatie verwijzen wij naar de samenvattende analyse van de gemeente in de jaarstukken op pagina 5 en naar de programmaverantwoording per programma. Meest in het oog springende verschil tussen de realisatie en de begroting is het positievere resultaat op het programma Integrale Veiligheid van € 1.860.000 voordelig. Dit betreft in belangrijke mate het voordelige resultaat op de opvang van Oekraïners, dat 2,1 miljoen betreft. Voor een uitgebreide toelichting op de stortingen en onttrekkingen in de reserves wordt verwezen naar de toelichting op de reserves en voorzieningen op pagina 148 van de jaarrekening. De opbouw van het rekeningresultaat 2023 is als volgt:

3. 2.

Financiële positie en continuïteit De omvang van het eigen vermogen is in 2023 afgenomen met een bedrag van € 61.000. Hardinxveld-Giessendam heeft geen sluitende begroting voor de jaren 2026 en 2027. Dit is conform het landelijke beeld (ravijnjaren). Wel heeft Hardinxveld-Giessendam een relatief forse opgave gelet op de tekorten. De jaarrekening is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. Het college van Hardinxveld-Giessendam bevestigt dat er geen twijfel bestaat ten aanzien van de financiële omvang van het vermogen van Hardinxveld-Giessendam om de continuïteit te waarborgen. Wij hebben de continuïteitsveronderstelling als basis voor de jaarrekening 2023 beoordeeld en wij kunnen ons verenigen met de toepassing van de continuïteitsveronderstelling in de jaarrekening.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 11

Onderstaand overzicht geeft een beeld van de ontwikkeling van het eigen vermogen:

Onderstaand overzicht, overgenomen uit de jaarstukken 2023 van de gemeente Hardinxveld-Giessendam geeft aan de hand van kengetallen een beeld van de ontwikkeling in het eigen vermogen, de schuldpositie en overige indicatoren van Hardinxveld-Giessendam per balansdatum:

We merken op dat de kengetallen over het algemeen gelijk zijn ten opzichte van 2022. Hardinxveld-Giessendam licht toe dat de gemeente voldoende weerbaar is met de opbouw van buffers en de hoogte van het weerstandsvermogen, daarnaast wordt toegelicht dat Hardinxveld-Giessendam voldoende flexibel is door de lage netto schuldquote. 3. 3.

Interne beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. Onze bevindingen en aanbevelingen met betrekking tot de interne beheersingsmaatregelen hebben wij gerapporteerd in onze managementletter 2023 van 26 januari 2024. Wij verwijzen naar deze managementletter. Vanuit onze controleopdracht hebben wij de kwaliteit beoordeeld van de interne beheersingsmaatregelen die een directe relatie hebben met de externe verslaglegging en jaarrekening van Hardinxveld-Giessendam. Als een interne beheersingsmaatregel de basis vormt voor onze verdere controlewerkzaamheden, dan toetsen wij ook de werking ervan gedurende het jaar.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 12

Hardinxveld-Giessendam verricht verbijzonderde interne controle (hierna: VIC) voor de belangrijkste processen van de gemeente. Deze verbijzonderde interne controles zijn voor uw organisatie van belang omdat ze inzicht geven in de kwaliteit van de belangrijkste processen en de naleving van de rechtmatigheidseisen waaraan Hardinxveld-Giessendam moet voldoen, voorafgaand aan onze controle. Voor onze (externe) controle van Hardinxveld-Giessendam maken wij, conform onze afspraken met de gemeente en onze controleaanpak, gebruik van uitgevoerde verbijzonderde interne controle en zijn deze werkzaamheden ondersteunend aan onze controle. Dat betekent dat onze accountantscontrole uitgaat van een gegevensgerichte controleaanpak, waarbij de VIC van Hardinxveld-Giessendam van goede kwaliteit is en op tijd gereed is om er tijdens onze controle gebruik van te maken. De VIC controlewerkzaamheden worden door de gemeente vooralsnog gegevensgericht en achteraf uitgevoerd, hierin zien wij mogelijkheden voor een verdere doorontwikkeling van de VIC, ook in het licht van de rechtmatigheidsverantwoording die vanaf dit jaar van toepassing is. In onze managementletter 2023 hebben wij een aantal adviezen ter doorontwikkeling van de VIC vermeld.

Wij vinden dat er binnen Hardinxveld-Giessendam – rekening houdend met de aard en omvang van de (administratieve) organisatie – geen sprake is van ernstige tekortkomingen in de voor de jaarrekeningcontrole relevante interne beheersingsmaatregelen. Enkele van onze bevindingen en aanbevelingen behoeven aandacht.

3. 4.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen van Hardinxveld-Giessendam heeft de aandacht van management, college en gemeenteraad. Risicomanagement vindt onder andere plaats in de vorm van een risicotabel, waarin Hardinxveld-Giessendam de risico’s in beeld brengt en periodiek monitort. In de jaarstukken 2023 is een risicotabel opgenomen in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. Ook de structurele exploitatieruimte is in deze paragraaf uitgewerkt. Dit kengetal geeft aan welke ruimte de gemeente heeft om eigen lasten te dragen. In de jaarrekening is aangegeven dat de structurele exploitatieruimte een gelijkblijvend percentage heeft in 2023 ten opzichte van 2022 (0%). Op basis van de huidige inzichten schat Hardinxveld-Giessendam in dat per eind 2023 volgens de vermelde risicotabel in paragraaf 1.11 van de jaarstukken, een onderbouwde kans bestaat dat een bedrag van € 3,1 miljoen noodzakelijk is om aan de zo reëel mogelijk ingeschatte financiële structurele risico's weerstand te bieden. Voor een nadere specificatie verwijzen we naar pagina 73 van de jaarstukken 2023. Vervolgens is de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen weerstandscapaciteit die benodigd zou moeten zijn. Op grond van deze analyse is een weerstandscapaciteit van € 5,8 miljoen beschikbaar (2022: € 5,9 miljoen).

Volgens de analyse van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is het weerstandsvermogen ruim voldoende en in lijn met de begroting.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 13

De beschikbare ratio weerstandsvermogen komt uit op 1,9 (2022: 1,99). Hiermee verwacht Hardinxveld-Giessendam voldoende weerstandsvermogen beschikbaar te hebben om de genoemde risico’s het hoofd te bieden. Gezien het risicoprofiel van Hardinxveld-Giessendam adviseren wij u de ontwikkeling van de risico’s en de ontwikkeling van de reserves die aangewezen zijn als dekking van de risico’s tussentijds en nauwlettend te blijven volgen. Hoewel er geen harde norm is voor de gewenste omvang van het weerstandsvermogen, kan worden gesteld dat uw gemeente voldoende weerstandscapaciteit bezit om onvoorziene financiële tegenvallers op te vangen.

4. Jaarverslag Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvatten de jaarstukken 2023 andere informatie, die bestaat uit: jaarverslag, bestaande uit het bestuursverslag, de programmaverantwoording programma's en paragrafen; overige gegevens. Samen met de jaarrekening, het bestuursverslag en de overige gegevens, publiceert Hardinxveld-Giessendam bij de jaarrekening bijlagen die betrekking hebben op: kredietenstaat; overzicht arbeidskosten en inhuur; baten en lasten per taakveld; vaststellingsbesluit jaarrekening. Wij hebben de overige informatie gelezen en vastgesteld dat de daarin opgenomen informatie niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten uit het BBV en de Nederlandse Standaard 720 Nadere Voorschriften Controlestandaarden en de verantwoordelijkheden van de accountant met betrekking tot andere informatie. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Het jaarverslag en andere informatie mag geen ander beeld oproepen bij de lezer dan de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag 2023 van HardinxveldGiessendam de vereiste informatie in voldoende mate weergeeft en niet strijdig is met de jaarrekening of onze controlebevindingen.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 14

5. Algemene controlebevindingen bij de jaarverslaglegging 202 3 5. 1.

Rechtmatigheid

5. 1. 1.

Inleiding In eerdere managementletters en accountantsverslagen hebben wij u geïnformeerd over de rechtmatigheidsverantwoording. Hardinxveld-Giessendam heeft actief geacteerd op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij verwijzen naar onze (tussentijdse) bevindingen en de aanbevelingen en aandachtspunten die wij hebben gerapporteerd. Hardinxveld-Giessendam heeft in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording van het college opgenomen. De rechtmatigheidsafwijkingen (rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden) boven de overeengekomen verantwoordingsgrens worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. In de paragraaf Bedrijfsvoering in het jaarverslag heeft het college een nadere toelichting gegeven over de onderwerpen die de rechtmatigheid raken en op welke wijze de interne beheersing en verbeteracties zijn vormgegeven.

5. 1. 2.

Ontwikkelingen rechtmatigheidsveran twoor ding Ingangsdatum rechtmatigheidsverantwoording verslagjaar 2023 Op 27 september 2022 is de Wet versterking decentrale rekenkamers aangenomen door de Eerste Kamer. In deze wet is geregeld dat de rechtmatigheidsverantwoording, opgesteld door het college van Hardinxveld-Giessendam, onderdeel wordt van de jaarrekening. Hiermee is het college van een gemeente zelf verantwoordelijk voor afleggen van verantwoording over de rechtmatigheid van het gevoerde bestuur en de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties. Dit betekent dat de accountant met ingang van de jaarrekening 2023 alleen een controleverklaring met een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief rechtmatigheidsverantwoording) als geheel afgeeft. Tot en met 2022 was dat een controleverklaring met een oordeel over zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben u, uw college en uw organisatie hierover eerder geïnformeerd. Aanpassing Gemeentewet, nog geen aanpassing accountantsnormen Eerder is de Gemeentewet aangepast aan de nieuwe rechtmatigheidsverantwoording.

Tegen de voorgestelde wijzigingen in de normen voor de accountantscontrole: het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de normen afkomstig van de Commissie Bedrijfsvoering en Auditing Decentrale Overheden (BADO) heeft de Algemene Rekenkamer (AR) begin 2024 fundamentele bezwaren geuit. Dit heeft tot gevolg dat de voorgestelde wijzigingen in het BBV en in het BADO niet definitief zijn en formeel ongewijzigd blijven voor verslagjaar 2023. Wel een oordeel over rechtmatigheid Gemeenten en gemeenschappelijke regelingen werden opgeroepen om de rechtmatigheidsverantwoording wel op te nemen in de jaarrekening. Dit conform besluitvorming door de Eerste Kamer op 27 september 2022 en de door u inmiddels aangepaste en vastgestelde (interne) verordeningen en afspraken die hierover door vertegenwoordigende organen met de gemeenteraad gemaakt zijn.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 15

Omdat de verslaggevings- en accountantsnormen niet zijn aangepast en accountants hiermee geen formele grondslag hebben voor het kunnen afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023, is aan accountants en ook aan Verstegen verzocht om te wachten met het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening 2023 van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen en dus ook bij HardinxveldGiessendam. Hiermee is het enige tijd onzeker geweest of BBV en BADO nog tijdig konden worden aangepast voor verslagjaar 2023. Dit standpunt hebben wij gevolgd. Medio april jl. hebben wij bericht ontvangen over de wijzigingen in de verantwoordingsen accountantsnormen in het BBV en BADO. Dit geeft uitsluitsel voor gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en controlerend accountants over het definitief opmaken van de jaarrekening 2023 en de bestuurlijke behandeling en besluitvorming en over de afronding van onze controlewerkzaamheden en het afgeven van de controleverklaring bij de jaarrekening van Hardinxveld-Giessendam. De accountantscontrole over verslagjaar 2023 leidt tot een oordeel over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties. Het accountantsoordeel komt hiermee tot uitdrukking in een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording.

In onze controleverklaring nemen wij een zogenaamde paragraaf ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden op voor de rechtmatigheidsverantwoording 2023. Dit is een verplicht toelichtende paragraaf en dient ter benadrukking van de verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen en/of onduidelijk zijn. Ons oordeel is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid. Dit is een voorlopige oplossing voor verslagjaar 2023. Wij houden u op de hoogte van de ontwikkelingen. 5. 1. 3.

Begrotingsonrechtmatigh eid Onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en de rechtmatigheidsverantwoording is begrotingsrechtmatigheid. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid beoordeelt Hardinxveld-Giessendam de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten. Over 2023 heeft Hardinxveld-Giessendam volgens de gewijzigde begroting 2023 € 59,7 miljoen aan lasten voor bestemming begroot (primitieve begroting 2023 € 47,7 miljoen) tegenover € 56,1 miljoen aan werkelijke lasten. Aan baten heeft Hardinxveld-Giessendam over 2023 een bedrag geraamd van € 57,3 miljoen volgens de gewijzigde begroting 2023 (primitieve begroting 2023 € 47,4 miljoen), tegenover € 56,0 miljoen aan werkelijke baten. Dit betekent een onderrealisatie van de lasten en baten in 2023.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 16

Hardinxveld-Giessendam kent meerdere programma’s. Op deze programma’s is in 2023 sprake van de volgende begrotingsafwijkingen op de lasten en de baten: Programma

Werkelijk 2023

Begroot (na wijziging) 2023

Afwijking begroting 2023

Lasten 1 Bestuur 2 Leven, reizen en documenten 3 Openbare orde en veiligheid 4 Verkeer en vervoer 5 Ondernemen en bedrijvigheid 6 Scholing 7 Samenleven 8 Werk en inkomen 9 Zorg en welzijn 10 Gezondheid en milieu 11 Bouwen, wonen en gebruiken 12 Woonomgeving 13 Financiering / Alg. dekkingsmiddelen 14 Bedrijfsvoering (kostenplaatsen)

€ 2.189 € 745 € 4.617 € 3.029 € 561 € 1.707 € 2.853 € 4.569 € 17.429 € 5.073 € 5.343 € 1.176 € 502 €0

€ 2.523 € 737 € 5.839 € 3.088 € 574 € 1.762 € 2.750 4473 € 16.925 € 5.341 € 7.382 € 1.058 € 747 €0

€ 334 -€ 8 € 1.222 € 59 € 13 € 55 -€ 103 -€ 96 -€ 504 € 268 € 2.039 -€ 118 € 245 €0

1 Bestuur 2 Leven, reizen en documenten 3 Openbare orde en veiligheid 4 Verkeer en vervoer 5 Ondernemen en bedrijvigheid 6 Scholing 7 Samenleven 8 Werk en inkomen 9 Zorg en welzijn 10 Gezondheid en milieu 11 Bouwen, wonen en gebruiken 12 Woonomgeving 13 Financiering / Alg. dekkingsmiddelen 14 Bedrijfsvoering (kostenplaatsen)

€0 € 213 € 4.384 € 241 € 91 € 502 € 1.054 € 3.215 € 1.069 € 4.837 € 3.699 €1 € 36.541 €0

€0 € 250 € 3.746 € 148 € 94 € 669 € 919 € 3.325 € 866 € 5.166 € 6.059 €1 € 35.992 €0

€0 -€ 37 638 93 -3 -167 135 -110 203 -329 -2360 €0 549 €0

In 2023 is er geen sprake van begrotingsafwijkingen op de investeringskredieten. In november 2023 is door de commissie BBV in de gewijzigde Kadernota Rechtmatigheid 2023 een nadere duiding gegeven aan het begrip Begrotingsonrechtmatigheid: 1. Er is hiervan sprake als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt. 2. Toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld voor het einde van het boekjaar. 3. Bij onderschrijdingen van lasten of investeringskredieten en ook bij lagere/hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig* met begrotingswijzigingen is aangepast.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 17

Het derde onderdeel is een uitbreiding van het begrip begrotingsonrechtmatigheid. *Hoe niet tijdig wordt geïnterpreteerd, wordt bepaald door de ‘spelregels’ tussen de gemeenteraad en het college. De spelregels met betrekking tot het informeren en vaststellen van begrotingswijzigingen bij onderschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) en bij lagere/hogere baten ten opzichte van de begroting zijn veelal in de financiële verordening art. 212 Gemeentewet opgenomen. Hardinxveld-Giessendam heeft in het door de raad vastgestelde raadsvoorstel “Rechtmatigheidsverantwoording 2023 - tijdigheid ” afspraken opgenomen over wat in dit opzicht tijdig is. In dit raadsvoorstel is bepaald dat onderschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) en afwijkingen van baten niet als onrechtmatig worden beschouwd indien deze worden gemeld en toegelicht in de jaarrekening. Voor de toelichting op de begrotingsafwijkingen per programma voor zowel de lasten en de baten als de afwijkingen op investeringskredieten verwijzen wij naar uw inhoudelijke analyses in de jaarrekening in hoofdstuk 1 (programmaverantwoording) en de paragraaf Analyse Begrotingsrechtmatigheid in de jaarstukken.

Hardinxveld-Giessendam heeft in de paragraaf bedrijfsvoering de afwijkingen gewogen en bepaald welke afwijkingen rechtmatig zijn, onrechtmatig zijn en welke onrechtmatigheden volgens het beleid van de gemeenteraad acceptabel worden verklaard. De conclusie is dat er begrotingsonrechtmatigheden zijn vastgesteld bij Hardinxveld-Giessendam. 5. 1. 4.

(Europese) aanbesteding Onderdeel van het vastgestelde normenkader van Hardinxveld-Giessendam zijn regels en voorschriften ten aanzien van Europese aanbestedingsregels. Hardinxveld-Giessendam controleert of juiste naleving van deze Europese (EU) aanbestedingsregels heeft plaatsgevonden. Deze controle is een belangrijk onderdeel van de (interne) rechtmatigheidscontrole en van de rechtmatigheids-verantwoording. Hardinxveld-Giessendam ziet voorafgaand aan aanbestedingen toe dat bij het aangaan van nieuwe opdrachten de regels ten aanzien van EU-aanbesteding strikt worden nageleefd. Tijdens onze controle en de gesprekken met uw organisatie hierover hebben wij vastgesteld dat dit bewustzijn aanwezig is en dat wij deze aandacht terugzien in uw organisatie op meerdere momenten in het jaar. Hardinxveld-Giessendam heeft vanuit de verbijzonderde interne controle € 1.015.000 aan inkopen opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording die niet rechtmatig zijn aanbesteed. Naar aanleiding van onze controle constateren wij eveneens € 1.015.000 aan inkopen die als onrechtmatig aangemerkt moeten worden.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 18

5. 1. 5.

Toetsingskader rechtmatigheid Hardinxveld-Giessendam heeft een toetsingskader als onderdeel van het controleprotocol waarmee inzichtelijk gemaakt is aan welke voorwaarden voldaan moet worden. Het is belangrijk dat Hardinxveld-Giessendam vervolgens zichtbaar intern toetst of wordt voldaan aan de relevante (financiële) bepalingen van de interne en externe weten regelgeving uit het normenkader, bijvoorbeeld via werkprogramma’s voor de betreffende processen of in checklists. Op deze wijze kan Hardinxveld-Giessendam zelf en tijdig zichtbaar maken dat aan alle relevante (financiële) bepalingen van de interne en externe wet- en regelgeving uit het normenkader wordt voldaan. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar onze managementletter 2023.

5. 1. 6.

Rechtmatigheidsafwijkingen 2023 In de rechtmatigheidsverantwoording 2023 in de jaarrekening heeft u de rechtmatigheidsafwijkingen opgenomen en de afwijkingen die daarvoor in aanmerking komen nader toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hieronder hebben wij het kader van de gemeenteraad voor de (interne) rechtmatigheidscontrole en rechtmatigheidsverantwoording opgenomen waaraan HardinxveldGiessendam moet voldoen. Het kader is uitgebreid met de normen waaraan de accountant moet voldoen. Onderwerp Totale lasten 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Toevoegingen aan de reserves 2023 Realisatie volgens Jaarrekening 2023 Basis voor berekening goedkeuringstolerantie getrouwheid en verantwoordinggrens rechtmatigheid Accountant Materialiteit BADO voor getrouwheidsfouten Materialiteit BADO voor onzekerheden in de controle Rapporteringstolerantie voor toelichting getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle in het accountantsverslag Rechtmatigheid Verantwoordingsgrens (regulier) voor de financiële rechtmatigheidstoetsing, vastgesteld door de gemeenteraad Rapporteringsgrens voor individuele rechtmatigheidsfouten en rechtmatigheidsonduidelijkheden in de paragraaf Bedrijfsvoering

Percentage/norm n.v.t.

Bedrag € 56.100.000

n.v.t.

€ 2.480.000

n.v.t.

€ 58.580.000

1% 3% n.v.t.

€ 585.000 € 1.755.000 € 100.000

1%

€ 585.000

n.v.t.

€ 100.000

Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording getrouw is.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 19

5. 2.

Grondexploitatie

5. 2. 1.

Algemeen De gemeentelijke grondexploitaties van Hardinxveld-Giessendam vormen 5% van het balanstotaal van Hardinxveld-Giessendam. Belangrijk onderdeel van onze controle is de controle van de juiste waardering van de grondexploitaties. Voor alle grondexploitaties van Hardinxveld-Giessendam vinden jaarlijks actualisaties plaats. Over de ontwikkelingen wordt de raad tussentijds geïnformeerd. De uitkomsten van de actualisatie per 1 januari 2024 worden bij het vaststellen van de jaarstukken goedgekeurd door de gemeenteraad. Hardinxveld-Giessendam heeft zorgvuldige aandacht besteed aan een correcte waardering van haar grondposities in de jaarrekening 2023 en het proces dat hiertoe moet leiden. De Nota Grondbeleid stelt dat Hardinxveld-Giessendam tweemaal per jaar de grondexploitaties actualiseert.

5. 2. 2.

Actualisatie grondexploitaties 1-1-2024 De gemeentelijke grondexploitaties van Hardinxveld-Giessendam zijn naar de stand van 1 januari 2024 geactualiseerd en worden bij het vaststellen van de jaarstukken goedgekeurd door de gemeenteraad. Hierbij zijn door Hardinxveld-Giessendam belangrijke keuzen gemaakt en standpunten ingenomen. Met deze berekeningen heeft Hardinxveld-Giessendam ook beoordeeld of de onderhanden werk positie in de balans van 2023 op een juiste wijze is gewaardeerd en in welke mate Hardinxveld-Giessendam verliesvoorzieningen moet treffen en/of (tussentijds) resultaat moet nemen over 2023. In de paragraaf Grondbeleid en in de toelichting op de balans (voorraden) is dit nader uiteengezet.

5. 2. 3.

Bevindingen Op basis van een risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties gecontroleerd. Naar aanleiding daarvan constateren we dat de beheersing van de projecten en inschatting en bewaking van de belangrijke risico’s toereikend is. De risico’s die Hardinxveld-Giessendam loopt zijn toereikend toegelicht in de jaarrekening. Wij verwijzen naar de toelichting onder de voorraden in de jaarrekening, waarin het college van de drie grondexploitaties onder meer status, voortgang, schattingen, bijbehorende risico’s en verwachte financiële uitkomsten toelicht. Naar aanleiding van onze controle constateren wij bij een tweetal projecten verschillen tussen onze inschatting van het tekort en de verantwoorde en voorziene verliezen. Dit heeft enerzijds te maken met ingerekende kortingen die naar ons oordeel activeerbaar zijn en daarmee een positief effect hebben op het resultaat en anderzijds een risico ten aanzien van een geschil over verrekenbare tekorten met een derde partij die een mogelijk negatief effect heeft op het resultaat. Per saldo werken deze verschillen tegen elkaar in waardoor het netto effect acceptabel is voor onze oordeelsvorming.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 20

5. 3.

Sociaal domein Vanuit de regio zijn de GR Sociaal en DG&J SOJ belangrijke verbonden partijen in het kader van het sociaal domein. Diverse taken van de gemeente Hardinxveld-Giessendam zijn in mandaat dan wel in delegatie ondergebracht binnen deze gemeenschappelijke regelingen. Wij hebben inzage gekregen in de accountantscontrole van de GR Sociaal en controle-informatie verkregen dat de definitieve cijfers vanuit de DG&J SOJ niet signif icant afwijken ten opzichte van de cijfers verwerkt in de opgemaakte jaarrekening van Hardinxveld-Giessendam. De late opmaakdata van de jaarstukken van de verbonden partijen heeft ook dit jaar voor vertraging in het controleproces gezorgd voor HardinxveldGiessendam. Om vertragingen te voorkomen in het jaarrekeningproces van de gemeenten is het van belang dat deze tijdig beschikbaar zijn.

5. 4. 5. 4. 1.

WNT-verantwoording Controlebevindingen en aanbevelingen Wij hebben de in de jaarrekening opgenomen WNT-verantwoording 2023 gecontroleerd overeenkomstig de door de minister vastgestelde Regeling controleprotocol WNT 2023. Daarbij zijn door ons geen afwijkingen geconstateerd.

5. 4. 2.

Beperkingen in de reikwijdte van onze controlewerkzaamheden Het doel van het controleprotocol WNT is om vast te stellen of de bezoldiging van de directie en het bestuur overeenkomt met de bepalingen van de WNT en juist is gepresenteerd in de WNT-verantwoording. Wij kunnen op grond van de uitvoering van het WNT-protocol niet uitsluiten dat er verschillen zijn tussen de uitbetaalde bezoldiging en de daarover gemaakte afspraken tussen het bestuur en de directie. Bijvoorbeeld omdat wij geen weet hebben van een separaat gemaakte bezoldigingsafspraak. Het kan daardoor voorkomen dat de WNT correct is toegepast, terwijl de bezoldiging afwijkt van gemaakte afspraken. Als de in de WNT-verantwoording verantwoorde bezoldiging niet overeenkomt met uw beeld van de gemaakte afspraken of met uw eigen administratie, verzoeken wij u ons zo snel mogelijk daarover te informeren. Wij kunnen dan op grond van uw informatie onze controlebevindingen evalueren.

5. 5.

SiSa-verantwoording Bij de jaarrekening 2023 voegt Hardinxveld-Giessendam als bijlage de SiSaverantwoording toe. De SiSa-verantwoording is geen onderdeel van de verbijzonderde interne controle van Hardinxveld-Giessendam.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 21

Voor deze specifieke uitkeringen is in de wet bepaald dat de accountant in de controleverklaring opneemt of de baten en lasten (alsmede de balansmutaties) met betrekking tot specifieke uitkeringen rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit betekent dat naast het getrouwheidsoordeel bij de jaarrekening als geheel, expliciet nog een oordeel van de accountant wordt gevraagd bij de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen in de SiSa-bijlage. In de controle van de specifieke uitkering (SiSa) is met de komst van de rechtmatigheidsverantwoording hierin niets veranderd. Dat betekent dat wij ook in ons accountantsverslag 2023 rapporteren over de SiSa regelingen en een tabel met bevindingen opnemen per SiSa-regeling. Het is de taak van de accountant om als onderdeel van de controle van de jaarrekening vast te stellen dat Hardinxveld-Giessendam de SiSa correct en volledig heeft ingevuld en aan de voorwaarden heeft voldaan. Wij hebben tijdens onze controle de SiSa-bijlage gecontroleerd, die door HardinxveldGiessendam is opgemaakt, op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2023 van 12 januari 2024. Wij benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSabijlage. Wij merken op dat het aantal SiSa-regelingen voor gemeenten fors is toegenomen.

Voor Hardinxveld-Giessendam waren dit in 2021 en 2022 22 regelingen. In de jaarrekening 2023 verantwoordt Hardinxveld-Giessendam inmiddels 29 regelingen. 5. 5. 1.

Opvang Oekraïense vluchtelingen Hardinxveld-Giessendam heeft de opvang van Oekraïense vluchtelingen op de bestaande locatie in 2023 voortgezet. Hardinxveld-Giessendam heeft deze aanvullende kosten apart geregistreerd en heeft de kosten gecontroleerd via interne controle en verbijzonderde interne controle op getrouwheid en rechtmatigheid. Het is uw verwachting dat de compensatie over 2023 tenminste dekkend (budgetneutraal) zal zijn. De bijdrage over 2023 heeft het Rijk nog niet vastgesteld. Voor de vergoeding van meerkosten en de verantwoording van meerkosten in de jaarrekening 2023 van Hardinxveld-Giessendam zijn landelijk afspraken gemaakt, onder meer in het Bekostigingsbesluit en een Verantwoordinginstructie (Oekraïne). De verantwoording over de besteding van de meerkosten eerste opvang ontheemden Oekraïne verloopt via de SiSa-systematiek (Single information, Single audit). In het Verantwoordingsoverzicht SiSa 2023 in de jaarrekening 2023 van HardinxveldGiessendam legt Hardinxveld-Giessendam verantwoording af over ontvangen bijdragen en de bestedingen. Op grond van de regeling mag een gemeente het meerdere ontvangen normbedrag toevoegen aan het resultaat van de gemeente.

5. 5. 2.

SiSa-bijlage Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO), artikel 5, lid 4, rapporteren wij in ons accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2023 in het kader van SiSa worden verantwoord.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 22

Het is volgens de nota verwachtingen accountantscontrole voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsdocumenten elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Wij hebben de SiSa-bijlage van Hardinxveld-Giessendam opgenomen in Bijlage 1.

5. 6.

IT-beheersing Vanuit onze controle van de jaarrekening zijn geen aanwijsbare risico’s geconstateerd voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze werkzaamheden richten zich vooral op de IT-beheersingsmaatregelen die relevant zijn in het kader van onze opdracht voor het controleren van de jaarrekening. Wij benadrukken dat onze werkzaamheden zich niet richten op alle IT-risico’s en beheersingsmaatregelen, zoals bijvoorbeeld de risico’s en beheersingsmaatregelen die voortvloeien uit cybercriminaliteit. Het huidige IT-landschap wordt gedomineerd door Cloud- en SaaS-oplossingen. Het zwaartepunt van IT-beheersing verschuift daardoor naar toegangsbeheer en het reduceren van het risico van cybercriminaliteit. Hierbij hebben wij nog enkele verbeterpunten geconstateerd. Die hebben wij gerapporteerd in onze managementletter. Wij benadrukken dat ons onderzoek van de IT-beheersingsmaatregelen in het kader van onze jaarrekeningcontrole belangrijke informatie kan geven over IT-risicogebieden van Hardinxveld-Giessendam. Er kan echter ook sprake zijn van risicogebieden die niet door ons onderkend worden. De oorzaak hiervan is de beperkte scope van ons onderzoek.

Vanuit de door ons uitgevoerde werkzaamheden in het kader van de controle van de jaarrekening hebben wij geen significante tekortkomingen, risico’s of aandachtspunten geconstateerd voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij concluderen dat de algemene IT-beheersmaatregelen, voor zover relevant voor de jaarrekeningcontrole van de gemeente Hardinxveld-Giessendam, toereikend zijn. Wij verwijzen voor de aanbevelingen ter verbetering van de regionale automatiseringsomgeving, relevant voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam, naar de “Regionale Managementletter 2023” d.d. 24 januari 2024 die de accountant van de regio heeft opgesteld. Hierin staan aandachtspunten voor de gemeente HardinxveldGiessendam opgenomen ter verbetering van de logische toegangsbeveiliging, change management en continuïteit.

5. 7.

Verwerking van geconstateerde afwijkingen rechtmatigheid en getrouwheid Tijdens de jaarrekeningcontrole zijn naar aanleiding van onze controle materiële correcties doorgevoerd in de jaarrekening 2023. Er hebben naar aanleiding van onze controle correcties plaatsgevonden in de jaarstukken, dit betroffen cijfermatige correcties en tekstuele aanpassingen, zoals aanpassingen met betrekking tot presentatie-, rubricerings- en toelichtingsvereisten van het BBV, begrotingsrechtmatigheid en de rechtmatigheidsverantwoording.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 23

Inhoudelijk zijn er over de jaarrekening 2023 en de doorgevoerde correcties geen meningsverschillen geweest met uw organisatie. Naar aanleiding van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden resteren ongecorrigeerde getrouwheidsfouten en onzekerheden in de controle groter dan de rapporteringstolerantie van € 100.000, dan wel om kwalitatieve redenen. De onderstaande tabel geeft een samenvatting van de fouten en onzekerheden ten aanzien van getrouwheid. Betreft

Fout (getrouwheid)

Voorziening Grex voor project Gemeentehaven te laag verantwoord

€ -538.000

Voorziening Grex voor project Pieter de Hoogh te hoog verantwoord

€432.000

Te hoge overlopende post verantwoord in het kader van Jeugdwet (SOJ)

€ 45.000

Ten onrechte geen voorziening verlofsparen gevormd

€ -62.000

Onterecht geen baten vanuit de doeluitkering SiSa B2 verantwoord.

€ 51.000

Onterecht geen terug te betalen bedrag vanuit de doeluitkering SiSa H30 verantwoord

€-48.000

Onterecht geen baten vanuit de doeluitkering SiSa H32 verantwoord.

€ 199.000

TOTAAL (Resultaat wordt positiever)

€ 79.000

Onzekerheid (getrouwheid)

Herstelbare getrouwheidsfouten werken volgens bijlage 6 ‘Beslisboom getrouwheid- en rechtmatigheidsbevindingen’ van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV niet door als rechtmatigheidsfout voor de rechtmatigheidsverantwoording (voorwaardencriterium). Het totaal van de geconstateerde afwijkingen op het gebied van de getrouwheid blijft binnen de goedkeuringstoleranties. Hierdoor is de strekking van de controleverklaring 2023 goedkeurend voor getrouwheid.

6. Overige onderwerpen 6. 1.

Naleving van wet- en regelgeving en frauderisicobeheersing Wij betrekken bij onze controlewerkzaamheden, overeenkomstig de voor ons geldende standaarden, de naleving van wet- en regelgeving en frauderisico’s. Daarbij richten wij ons op risico’s die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang in de jaarrekening.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 24

Wij hebben op basis van onze controlewerkzaamheden de risicofactoren voor overtredingen van wet- en regelgeving en fraude geëvalueerd. Frauderisicofactoren kunnen voortvloeien uit bijvoorbeeld leveranciersselectie, (contant) geldverkeer, bewuste beïnvloeding door het bestuur en/of het management van de presentatie (jaar)cijfers teneinde een ander beeld voor te stellen dan de werkelijkheid en misbruik/oneigenlijk gebruik van bedrijfsmiddelen van Hardinxveld-Giessendam. Onze controle heeft geen afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Hardinxveld-Giessendam heeft beleid dat gericht is op het systematisch identificeren en beheersen van deze risico’s. Wij constateren dat er in de bedrijfsvoering belangrijke maatregelen zijn getroffen om dergelijke risico’s te beheersen. Deze maatregelen bestaan hoofdzakelijk uit het toewijzen van taken en verantwoordelijkheden, het realiseren van functiescheiding, procedures, intern toezicht en externe controle. Naar onze mening wordt het risico van (materiële) fraude en overtreding van wet- en regelgeving hierdoor teruggebracht. Wij adviseren hierbij nog wel om als onderdeel van het risicomanagementsysteem periodiek een separate risicoanalyse op deze thema’s uit te voeren en daarbij te evalueren of er voldoende beheersingsmaatregelen zijn getroffen.

Wij verwijzen hiervoor naar onze bevindingen die wij in onze managementletter hebben gerapporteerd. Onze eigen controlewerkzaamheden hebben overigens geen relevante afwijkingen van wet- en regelgeving of aanwijzingen voor fraude aan het licht gebracht. Daarbij merken wij nog wel op dat van ons niet verwacht kan worden dat elke overtreding van wet- en regelgeving of fraude door ons ontdekt wordt. Dat heeft onder andere te maken met het mogelijk opzettelijke karakter van dergelijke overtredingen en fraude. In onze gesprekken met de organisatie is bevestigd dat er geen fraude heeft plaats gevonden en ook geen vermoeden is van fraude.

6. 2.

Verplichte rapportering fraude en continuïteit in onze controleverklaring De controle van de jaarrekening van Hardinxveld-Giessendam is aan te merken als een wettelijke controleopdracht. Dit impliceert dat wij in onze controleverklaring bij de jaarrekening vanaf 2022 rapporteren over fraude- en continuïteitsrisico’s die relevant zijn geweest bij het plannen en uitvoeren van onze controlewerkzaamheden. Daarbij geven wij aan hoe wij op deze risico’s hebben ingespeeld. De rapportage van de accountant over fraude en continuïteit is in de basis geënt op de verantwoording van frauderisicobeheersingsmaatregelen en de toelichting op de continuïteitsverwachtingen in het jaarverslag. Uiteraard dient de inhoud van het jaarverslag ook op deze thema’s proportioneel te zijn en een juiste en volledige voorstelling van zaken te geven.

Accountantsverslag 2023

Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Pagina 25

6. 2. 1.

Fraude In de controleverklaring lichten wij toe dat Hardinxveld-Giessendam niet beschikt over een actueel en geformaliseerd overkoepelend risicobeheersings- en controlesysteem in het kader van fraude. De raad heeft de verantwoordelijkheid om toezicht te houden op de fraudebeheersing. Hardinxveld-Giessendam heeft echter wel beleid en treft waarborgen gericht op ontdekken en beperken van frauderisico’s. HardinxveldGiessendam beschikt ook nog niet over een formeel vastgesteld M&O beleid. Wel is een concept frauderisicoanalyse opgesteld en een M&O beleid opgesteld in 2023. Wij adviseren om een risicobeheersingssysteem, inclusief schriftelijke (fraude)risicoanalyse zo snel mogelijk te implementeren. Hierna is een nadrukkelijke verankering van de fraudepreventie in de interne controle noodzakelijk. Zodat de belangrijkste frauderisico’s periodiek worden geïnventariseerd, geadresseerd en geëvalueerd. Wij benadrukken dat wij met onze aanbeveling vooral doelen op een praktische invulling en uitvoering, passend bij de grootte en de activiteiten van Hardinxveld-Giessendam en passend binnen uw beschikbare capaciteit en middelen. Meer informatie hierover is te vinden in de NBABrochure Verplichte rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring bij de jaarrekening; wat betekent dit voor u als klant.

6. 2. 2.

Continuïteit Naast rapportering over frauderisico’s is rapportering over continuïteitsrisico’s vanaf 2022 verplicht in de controleverklaring bij jaarrekening van gemeenten. Gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft in de jaarstukken inzicht gegeven in de toekomstsverwachting van de gemeente. Gemeenten kennen als overheidsorgaan feitelijk geen risico van discontinuïteit. Wel bestaat het risico dat gemeenten (tijdelijk) hun financiële zelfstandigheid verliezen en een zogenoemde artikel 12-status krijgen. Gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft voor de jaren 2024-2025 een sluitende begroting gepresenteerd. Voor 2024-2025 worden reserveonttrekkingen als dekking ingezet om tot een structureel sluitende begroting te komen. Voor het begrotingsjaar 2026 en verder is uw gemeente uitgegaan van een daling van de algemene uitkering. Het begrotingssaldo voor 2026 is hierdoor fors negatief. Hardinxveld-Giessendam heeft op advies van de VNG nog geen compenserende maatregelen opgenomen in de begroting, om zo de effecten van het ravijnjaar zichtbaar te maken. De provincie heeft regulier repressief toezicht op gemeente Hardinxveld-Giessendam.

6. 3.

Onafhankelijkheid Het waken voor onze onafhankelijkheid is primair onze eigen (vaktechnische) verantwoordelijkheid. Daarvoor treffen wij – overeenkomstig onze standaarden en interne kwaliteitsprocedures – diverse maatregelen. Op basis van de uitvoering van deze maatregelen kunnen wij bevestigen dat wij de controleopdracht voor de jaarstukken van Hardinxveld-Giessendam op onafhankelijke wijze hebben kunnen uitvoeren en afronden. Aanvullend daarop rapporteren wij u jaarlijks – voor uw beoordeling van onze onafhankelijkheid – de werkzaamheden die door ons zijn verricht naast het controleren van financiële verantwoordingen en het uitoefenen van onze natuurlijke adviesfunctie.

Accountantsverslag 2023