337 Stichting Dorpsbehoud HG - Rivierdijk 586.pdf

1 SECRETARIAAT Kerkweg 4 3371 AG Hardinxveld-Giessendam 0184-616875 www.dorpsbehoudhg.nl info@dorpsbehoudhg.nl Aan de leden van de Gemeenteraad en aan het college van burgemeester en wethouders van Hardinxveld-Giessendam Onderwerp: Rivierdijk 586 Hardinxveld-Giessendam, 24 juli 2026 Geachte dames en heren, De ontwikkelingen rond het zogenaamde utiliteitsgebouw, gevestigd op het adres Rivierdijk 586 in onze gemeente Hardinxveld-Giessendam, baart ons als stichtingsbestuur de nodige zorgen. Een ingediend verzoek om dit pand een plaats te geven op de gemeentelijke monumentenlijst van Har- dinxveld-Giessendam is helaas niet gehonoreerd. Voor de Bond Heemschut is dit aanleiding hier- tegen bezwaar aan te tekenen. Wij spreken de hoop uit dat de hierachter liggende gedachten van de Bond worden gehonoreerd en dat dit unieke gebouw bewaard gaat worden voor de toekomst. In dit kader verwijzen wij u naar de hieronder genoemde punten, die de waardigheid van het be- treffende gebouw en de aanleiding om er zorgvuldig mee om te gaan duidelijk maken. In dit verband noemen wij ook de maritieme historie van ons dorp en tegelijkertijd ook die van de regio. De maritieme ontwikkeling heeft onze gemeente groot gemaakt. Dit op zich geeft al vol- doende redenen om Rivierdijk 586 te behouden voor de toekomst.

Door het object op te nemen op de gemeentelijke monumentenlijst, wat wij u graag in heroverweging geven. Wij zijn van mening dat Rivierdijk 586 het meer dan waard is om die status te krijgen. Sterker nog: het niet meewerken daaraan zou aangeven dat er weinig respect is voor hetgeen ons voorgeslacht ons heeft nagelaten. Zeker in dit geval, waarbij het betreffende object zo’n onlosmakelijk onderdeel vormt van de plaatselijke geschiedenis. Feitelijk zou een status als rijksmonument nog passender zijn, gelijk aan de in het kader van dit gebouw meermalen genoemde Van Nelle Fabriek in Rotter- dam. Echter er ligt een landelijk besluit om slechts in zeer uitzonderlijke gevallen nog panden als rijksmonument aan te wijzen. ALGEMEEN Ons belang is vooral van plaatselijke aard, maar moet in relatie tot de industriële strook in de hele zuidwestkant van de Alblasserwaard breder worden gezien. Het gaat hier namelijk om de mari- tieme historie van een gedeelte van ons land, wat zich bevindt in Hardinxveld-Giessendam. Op zich al voldoende om het te koesteren. De in Engeland begonnen industriële revolutie kwam vanaf halverwege de negentiende eeuw naar ons land, waarbij Rotterdam en directe omgeving, de meeste aandacht kreeg.

Toen door veel be- langstelling voor ruimte en mogelijkheden daar de grond duurder werd en nauwelijks meer voor- handen was, verspreidde de behoefte aan bedrijfslocatie zich in oostelijke richting, onder meer naar Hardinxveld-Giessendam. Gelegen aan de Merwede, een rivier die bekend staat als de drukst bevaren rivier van Europa. Mede om die reden is het goed dat wij de maritieme geschiedenis van ons dorp omarmen. WERF DE MERWEDE In 1902 is deze scheepswerf opgericht en was sindsdien toonaangevend binnen het industriële on- dernemerschap in Hardinxveld-Giessendam. De werf was als grote onderneming niet alleen de be- langrijkste werkgever, maar wist ook door de afgeleverde producten van opvallend hoge kwaliteit een naam op te bouwen die aansprak en respect afdwong.

2 Ook voor de internationale markt bouwde de werf schepen, die meetelden in de maritieme wereld. Op de Europese wateren en op de wereldzeeën. Een werf waar altijd wat te doen was en waar tel- kens weer een hoogwaardigheidsbekleder naar toe kwam voor tewaterlatingen en het dopen van schepen. Niet in de laatste plaats leden van het Koninklijk huis. En dan haalde de werf met zo’n bijzondere activiteit nogal eens het landelijke journaal en stond ons dorp weer eens op de kaart. In het utiliteitsgebouw konden hoogwaardigheidsbekleders bij zo’n gelegenheid altijd rekenen op een voorname en royale ontvangst. WEDEROPBOUW Nadat gedurende de Tweede Wereldoorlog door de omstandigheden van toen weinig activiteiten konden plaatsvinden, heeft daarna de wederopbouw een opvallende plaats in de samenleving in- genomen. Deze nam in de jaren vijftig van de twintigste eeuw een hoge vlucht om daarna vrijwel geruisloos over te gaan in een hernieuwde groei naar welvaart. In die jaren vijftig heeft Werf De Merwede haar zinnen gezet op die toekomst, zinspelend op betere tijden. Dit geeft aan dat het be- drijf vertrouwen had in de toekomst. Het kenmerkt dan ook niet alleen de tijd van de bouw van het utiliteitgebouw, maar moet ook als voorbeeld worden gezien voor een verdere ontwikkeling van het totale bedrijfsleven. Vooral ook omdat er nogal wat toeleveringsbedrijven waren, die meegroeiden.

DE ZORG VOOR HET PERSONEEL Al voor de Tweede Wereldoorlog kwam er op allerlei gebied steeds meer aandacht voor de sociale aspecten van de medewerkers van bedrijven. Ook bij De Merwede was aandacht voor de sociale kant van de arbeid. Na de oorlog nam dit alles een hoge vlucht en leidde tot een aantal praktische zaken. De gebeurtenissen bij Scheepswerf De Merwede vormde hierbij een belangrijk voorbeeld voor de wijde regio. Aandacht voor het personeel speelde bij de werf altijd al een grote rol. Maar toen de ruimte aan de rivierzijde van de werf vol raakte en de beperkte mogelijkheid die er nog was nodig bleek voor de productie van vaartuigen, die in grootte en soort zich steeds verder ontwikkelden, werd een utili- teitsgebouw een noodzakelijke optie. Om die reden kwam hier dit nieuwe gebouw, met tal van functies: veel kantoren en werkruimten, een magazijn, een grote kantine met allerlei voorzieningen, toilet- en wasruimten. Fietsenstalling (met eenrichtingsverkeer via trap en brede stoep), een auto- stalling en twee bedrijfswoningen. Dit alles vond een plek in een qua uitstraling en inrichting op- merkelijk modern gebouw met veel voorzieningen en nog meer mogelijkheden voor de toekomst. ECONOMIE In de al genoemde periode van wederopbouw heeft Werf De Merwede een grote bijdrage geleverd aan de verdere ontwikkeling van Hardinxveld-Giessendam.

De werkgelegenheid nam na de oorlog sterk toe en een aanzienlijk deel van de plaatselijke (en regionale) bevolking kreeg hierdoor werk. Voor de jongere personeelsleden was er gelegenheid verdere vakbekwaamheid op te doen in de hiervoor in het leven geroepen interne bedrijfsscholen. Niet alleen inwoners van de eigen ge- meente genoten van het toegenomen arbeidsaanbod. Met bussen werden personeelsleden vanuit onder meer Gorinchem, Dordrecht en Leerdam vervoerd. In het laatste geval met name veel uit het voormalig Indië afkomstige Molukkers en zelfs bussen vol arbeidsmigranten, die oorspronkelijk uit China kwamen en in West-Europa werk zochten. BEDRIJFSWONINGEN In de naoorlogse tijd was het gebruikelijk dat bedrijven waar nodig en mogelijk zelf zorgden voor woningen voor hun personeel. Dat moest wel in een tijd van al meer dan een decennia durende woningnood en schaarste aan personeel. De Merwede liet er een flink aantal bouwen, in Boven- Hardinxveld en in de Peulen. Een aantal van die rijtjeswoningen zouden op zich al gemeentelijk monument waardig zijn, zoals elders in Nederland al met vergelijkbare woningen gebeurt. Die bouw lenigde de woningnood en betekende ook werkgelegenheid van de aannemers die ze bouwden. Vervolgens was het gunstig voor het winkelbestand.

3 In dit verband mogen de voordelen voor het bestaan en de komst van veel toeleveringsbedrijven niet worden onderschat. De ontwikkeling van Hardinxveld-Giessendam was hiermee gebaat. ARCHITECTUUR Elke ter zake kundige zal bij beschouwing van het gebouw verrast zijn door het geheel. Het is een opvallend voorbeeld van de bouwwijze in zijn tijd. Nadere studie wijst uit dat voorafgaand aan de bouw er belangrijke beslissingen zijn genomen voor het gebruik van vrijwel alle bouwmaterialen. Ze passen in de tijd en ze passen bij het gebouw. Hun toepassing is alleszins verantwoord. De plek waar het gebouw staat lijkt misschien niet positief mee te werken aan de gedachte het te verheffen tot gemeentelijk monument. Aan beide zijden is de ruimte tot de volgende bebouwing erg krap te noemen. Maar dat is juist kenmerkend voor de plek waar het staat: midden in het over- gangsgebied van de aaneengesloten dijkbebouwing naar het westen toe en de steeds meer be- staande ruimte tussen de bebouwing naar het oosten toe. Een betere plek van dit voorbeeld is nauwelijks denkbaar. Uiteraard speelt hierbij ook een rol dat op het moment dat de bouw plaats- vond er nadrukkelijk behoefte was aan veel ruimte, terwijl die slechts beperkt aanwezig was. KUNSTWERKEN Van Werf De Merwede is bekend dat dit bedrijf bij jubilea en andere hoogtepunten bijzondere schenkingen deed.

Dit had onder meer tot gevolg dat in Hardinxveld-Giessendam de hoeveelheid beeldende kunst toenam. De bouw van het verenigingsgebouw de Werf Merwedestichting ter gele- genheid van het 50-jarig bestaan van de werf is daar een voorbeeld van. De schenking van het beeld De Zalmvisser, dat een plaats heeft op het Raadhuisplein, eveneens. Verder herbergt het utiliteitsgebouw twee bijzondere kunstwerken die door het personeel van de werf aan de directie zijn aangeboden in het kader van het 60-jarig en het 75-jarig bestaan van de werf. Voor de inrichting van het gebouw heeft de architect destijds materialen gekozen, die modern en geheel eigentijds waren en daardoor met elkaar een prachtige eenheid vormden. DUURZAAMHEID Onze huidige samenleving erkent het begrip duurzaamheid op tal van terreinen. Dit geldt ook voor gebouwen. Eerst moet worden gekeken of hergebruik mogelijk is. Slopen is een erg rigoureuze ac- tiviteit. Dit kan er ook toe leiden dat met een juiste aanpak onnodige kosten worden voorkomen. Zo’n pand als dit utiliteitsgebouw is meer dan geschikt om als project door aspirant-architecten of een groep studenten verder te laten ontwikkelen. Waar dergelijke projecten worden uitgezet wor- den vaak heel mooie resultaten bereikt. TROTS Het gebouw kan nadrukkelijk worden betiteld als een waardevolle aanwinst voor de totale in Har- dinxveld-Giessendam voorkomende architectuur.

Op andere plaatsen in Nederland zou een lokale bevolking en haar bestuur met de nodige trots wijzen op het feit dat er een dergelijk gebouw in haar midden aanwezig is. Misschien is het feit dat wij in de Alblasserwaard niet zo snel het woord trots op de tong nemen, er debet aan dat dit hier wat achterwege blijft. Laten we het daarom in dit geval waardering voor onze geschiedenis noemen. Elke ander betiteling zou als een vorm van onderwaardering kunnen wor- den beschouwd. WAARDERING Op haar hoogtepunt telde de werf meer dan 600 medewerkers. Een groot deel hiervan zal op de een of andere wijze ooit een bezoek hebben gebracht aan of gebruik hebben gemaakt van Rivier- dijk 586. Zo hebben velen er zelfs goede herinneringen aan. Alleen daarom al zou het behoud van het pand een mooie vorm van waardering zijn. Zeker als het pand een nieuwe functie kan krijgen. Een functie die past in het geheel en binnen de geldende regelgeving. Hierboven is al duidelijk naar voren gebracht dat het gaat om een zeker niet alledaags gebouw in een evenmin alledaagse gemeente. Een nieuwe functie zou hierbij ondersteunend kunnen zijn. 4 Zeker omdat er in de wandelgangen al geluiden klinken over verkoop in de toekomst. Gezien de bouwactiviteiten van de huidige eigenaar op een nabijgelegen locatie, moet hier zeker rekening mee worden gehouden.

KENMERKENDE LUCHTBRUG Het gebouw is zondermeer passend in de tijd dat het is gebouwd. Veel glaswerk, bescheiden met- selwerk, kozijnen, ramen en deuren van materialen die in die tijd voor dit soort gebouwen veelvul- dig werden gebruikt. Het zorgde voor een moderne uitstraling en deelden tegelijkertijd een knipoog uit naar een omgeving, die een stuk plaatselijke geschiedenis laat zien. Speciale aandacht hierbij verdient de luchtbrug die voor een optimale verbinding zorgde tussen het utiliteitsgebouw en de buitendijkse locatie van de werf. Voor zover bekend werden luchtbruggen voor het eerst in de eerste helft van de twintigste eeuw toegepast, als eerste bij de eerderge- noemde Van Nelle Fabriek in Rotterdam. Ook bij het utiliteitsgebouw toont dit de zorg voor de me- dewerkers, die niet de verkeerdrukte hoefden te trotseren om aan de overkant te komen. Medio die eeuw ontstonden op meerdere plaatsen luchtbruggen, waar sprake was van uitbreiding door ruimtegebrek. Het is hier echter wel een heel specifieke oplossing, zo’n ‘brug naar de over- kant’. Met als resultaat een heel markant beeld, die brug boven het auto- en fietsverkeer. STAAT VAN ONDERHOUD Over de huidige staat van onderhoud kunnen we helaas niet positief zijn. Het woord zorgelijk is hier beter op zijn plaats. Op veel punten blijkt dat er de laatste jaren weinig of geen onderhoud is uitgevoerd.

Een gebouw dat niet of nauwelijks meer rentabiliteit geeft krijgt meestal niet de hoogste prioriteit. Toch is in dit geval het belangrijk dat het onderhoud wel op een zorgvuldige manier aan- dacht krijgt. Het pand een plaats geven op de gemeentelijker monumentenlijst zou hiervoor al een eerste mo- gelijkheid zijn. Het is dan ook goed om hier op korte termijn actie toe te ondernemen, want als de thans zichtbare gebreken van de luchtbrug zouden loskomen kan dit leiden tot letsel of schade en wordt het probleem alleen maar groter. TENSLOTTE Graag spreken wij de hoop uit u met bovenstaande informatie voldoende argumenten hebben ge- geven om het utiliteitsgebouw Rivierdijk 586 toch een plaats te geven op de gemeentelijke monu- mentenlijst van Hardinxveld-Giessendam. Het spreekt voor zich dat wij graag bereid zijn u nader te adviseren en de hierboven aangegeven motieven verder toe te lichten. Met vriendelijke groeten, Dick de Jong, voorzitter Stichting Dorpsbehoud Hardinxveld-Giessendam Een kopie van deze brief is gestuurd naar: Neptune Shipyards, Bond Heemschut, Dorp, Stad en Land en Historische Vereniging Hardinxveld-Giessendam. DJ | SDB | ERFGOED | R586 | BRIEF 24.07.2026