1b GR Sociaal Concept Jaarstukken 2023.pdf

CONCEPT Jaarstukken 2023 Gemeenschappelijke Regeling Sociaal

Versie: 4 april 2024

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD ............................................................................................................ 3 JAARVERSLAG .........................................................................................................4 1 SAMENVATTING EN BESTEMMING RESULTAAT ............................................... 4 2 PROGRAMMAVERANTWOORDING .................................................................... 11 2.1 DIENSTVERLENING ................................................................................................................... 11 2.2 BESTAANSZEKERHEID VERSTERKEN ................................................................................... 13 2.3 ONTWIKKELEN NAAR WERK.................................................................................................... 23 2.4 ZORGEN VOOR ONDERSTEUNING ......................................................................................... 33 2.5 BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................... 38

3 PARAGRAFEN ...................................................................................................... 42 3.1 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ........................................................... 42 3.2 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ...................................................................................... 47 3.3 FINANCIERING ........................................................................................................................... 48 3.4 BEDRIJFSVOERING ................................................................................................................... 52 3.5 OPENBAARHEIDSPARAGRAAF ............................................................................................... 54 3.6 VERBONDEN PARTIJEN ........................................................................................................... 55

4 JAARREKENING ................................................................................................... 62 4.1 BALANS EN TOELICHTING ....................................................................................................... 62 4.2 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN EN DE TOELICHTING ................................................ 71 4.3 DVO'S BUITEN DE EXPLOITATIE ............................................................................................. 73 4.4 INCIDENTELE BATEN EN LASTEN ........................................................................................... 75 4.5 INVESTERINGSKREDIETEN ..................................................................................................... 75 4.6 RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING .............................................................................. 76 4.7 WET NORMERING TOPINKOMENS ......................................................................................... 77 4.8 SISA............................................................................................................................................. 79 4.9 BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD ....................................................................................... 83

5 OVERIGE GEGEVENS .......................................................................................... 84 6 BIJLAGEN ............................................................................................................. 85 BIJLAGE 1 BIJDRAGEN GEMEENTEN ........................................................................................... 85 BIJLAGE 2 AFREKENING OVERGEDRAGEN REGELINGEN ........................................................ 88 BIJLAGE 3 VERDEELSLEUTELS 2023 ......................................................................................... 105

2

VOORWOORD Het jaar 2023 was het eerste volledige jaar waarin de Sociale Dienst Drechtsteden en Drechtwerk samen onderdeel zijn geworden van de GR Sociaal. Het is ook het eerste jaar waarin de GR Sociaal niet te maken heeft met ontvlechting, een aanpassing van het construct (GR) of een samenvoeging met een andere GR. De focus kwam daarmee nadrukkelijker dan de afgelopen jaren weer op de inhoud te liggen en daarmee op het slimmer samenwerken intern én extern, als ook het doorontwikkelen van onze dienstverlening op alle werkzaamheden. 2023 is ook het jaar waarin de GR Sociaal zich qua manier van werken nadrukkelijk heeft geherpositioneerd:  Er wordt sinds 2023 gewerkt vanuit drie inhoudelijke opgaven: bestaanszekerheid versterken, ontwikkelen naar werk en zorgen voor ondersteuning. Bij elke opgave heeft de herijking in 2023 een rol gespeeld. Voor bestaanszekerheid in de afronding en het 1e jaar waarin de herijkte beleidsregels zijn uitgevoerd, voor Zorgen voor Ondersteuning liep in 2023 de herijking en voor ontwikkelen naar Werk is deze wel gestart, maar verbonden aan de Participatiewet in balans.  In de manier van werken staan integraliteit, samenwerking lokaal, maatwerk én eenvoud centraal. Medewerkers zijn dicht bij elkaar en qua taken samengevoegd, zodat het werk makkelijker en sneller in het belang van de inwoner uitgevoerd kan worden.

Met de gemeenten zijn meerdere gesprekken gevoerd en afspraken gemaakt over de samenwerking lokaal, gemeentelijke rapportages en cijfers en verbindingen in belang van de inwoner.  De opgave dienstverlening is toegevoegd, met nadrukkelijke aandacht voor Informatie & Advies binnen de wijkteams (lokaal), het beschikbaar stellen van een integraal consulent, 1 aanspreekpunt voor de inwoners met multiproblematiek en meerdere betrokken partijen. Op het werkplein zijn externe partners toegevoegd, waardoor ook die samenwerking sneller en gemakkelijker gaat.  De opgave bedrijfsvoering die zich meer is gaan vormen naar integrale teams ter optimale ondersteuning van de inhoudelijke opgaven en ondertussen met de nodige uitdagingen te maken heeft als het om bijvoorbeeld ICT (beweegt), data en personeel gaat. Ook landelijk zien we in 2023 de nodige ontwikkelingen die van invloed waren op ons werk. Of dat nu de voortzetting van de energietoeslag is, de val van het kabinet, de onzekere financiën of juist de positieve ontwikkeling waarbij er landelijk veel meer aandacht is voor de uitvoering, bestaanszekerheid en vereenvoudiging van de complexe systemen en regelgevingen. Het raakt de GR Sociaal dagelijks en biedt juist ook kansen om onze dienstverlening te innoveren en optimaliseren, zodat inwoners van de Drechtsteden zelfstandig en volwaardig kunnen leven, werken, wonen en meedoen.

Vooropgesteld dient te worden dat de voorliggende rapportage een iets andere vorm heeft dan in het verleden. In de najaarsbrief 2023 is reeds aangegeven dat, sinds de stof is neergedaald na de formatieve jaren van de GR Sociaal, 2023 een uitgelezen kans bood om de verschillende opgaven vanuit de inhoud opnieuw te prioriteren. In dit kader is binnen iedere opgave een begin gemaakt met het ontwikkelen van actuele doelstellingen, die in toenemende mate bepalend gaat zijn voor zowel de sturing binnen de opgave, de prioritering van de activiteiten in een bepaalde periode als de verantwoording over de bereikte resultaten richting de opdrachtgevers. Hoewel nog niet volledig uitgekristalliseerd vormen de geformuleerde doelen per opgave voor deze jaarrekening, net als in de najaarsbrief, de basis voor de nieuwe wijze van rapporteren. De consequentie hiervan is dat de opzet van de begroting en de verantwoording in de omschakeling niet meer één op één corresponderen, maar dat uiteraard informatie niet verloren is gegaan (en enkel een andere plek heeft gekregen in deze jaarrekening). Aangesloten is bij de doelen zoals deze ook in de najaarsbrief zijn benoemd. In 2023 is het bestuur op diverse momenten meegenomen in de omslag naar geactualiseerde doelen. De begroting 2025 zal voor het eerst volledig in een nieuwe stijl zijn vormgegeven.

We merken verder op dat doordat de najaarsbrief geen begrotingswijziging betrof het resultaat van de najaarsbrief nu nog meeloopt in het uiteindelijke jaarresultaat. In voorgaande jaren gold dat de 2e bestuursrapportage wel een begrotingswijziging betrof, waardoor in voorgaande jaren in de jaarrekening enkel het effect tussen laatste bestuursrapportage en jaarrekening nog een financieel effect voor gemeenten in hield. Dit is voor dit jaar dus anders, vanwege de najaarsbrief. In een eerder stadium is de gemeenten verzocht om met de prognose uit de najaarsbrief wel nadrukkelijk rekening te houden.

3

JAARVERSLAG 1 SAMENVATTING EN BESTEMMING RESULTAAT Algemeen De jaarstukken 2023 bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit de samenvatting, de programmaverantwoording en de paragrafen. Dit hoofdstuk geeft inzicht in het gevoerde beleid en het financiële resultaat per programmaonderdeel van de Gemeenschappelijke Regeling Sociaal (GR Sociaal). De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de actuele begroting 2023 (dat is de primaire begroting inclusief alle begrotingswijzigingen in 2023, onder andere via de voorjaarsbrief) en de prognoses die al in de Najaarsbrief 2023 waren afgegeven worden verklaard. Per opgave zien we samenvattend de volgende ontwikkelingen en resultaten in 2023. 1.1 SAMENVATTING Beleidsinhoudelijke samenvatting Dienstverlening We zijn het afgelopen jaar intensief bezig geweest met het investeren in lokale en regionale samenwerkingsverbanden. Een mooi resultaat hiervan is dat het regionale aanbod aan de Spuiboulevard in 2023 uitgebreid is met de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en het Regionaal Bureau Zelfstandigen. Er zijn verder gesprekken gaande met het regionaal werkcentrum, DUO, de IND, de SVB, het CAK en het CJIB voor de mogelijkheden tot aansluiten. Deze ontwikkelingen sluiten nauw aan bij de doelstellingen vanuit het project 'overheidsbrede loketten' binnen de WAU.

Landelijk zijn wij aangesloten bij de projectgroep vanuit het Rijk die hiermee bezig is. Andere belangrijke resultaten zijn:  Deelname aan de meerjarige programma's Dordrecht West en Veerkrachtige buurten (Zwijndrecht);  Verkennende gesprekken met gemeenten over toekomstige inzet Informatie & Advies binnen de wijkteams, kunnen we toe naar 1 standaardaanbod voor alle gemeenten en een andere samenwerking?  De ontsluiting van onze kennisbank bij telefonie voor ketenpartners (wijkteam etc.): verkenning eerste stappen en mogelijkheden.  In 2023 ontvingen we 131 klachten wat een stijging is ten opzichte van 2022 (toen 114)  In 2023 zijn er 57 datalekken gemeld, dit is 56% meer dan in 2022.  De GR Sociaal heeft drie buitengewoon opsporingsambtenaren in dienst, wat betekent dat de organisatie moet voldoen aan Wet politiegegevens. Dit moet aangetoond worden middels een audit. Deze is in 2023 met een positief resultaat afgerond.  De continu klanttevredenheidsmetingen geven een stabiel positief beeld op dienstverlening. In 2023 is het totaalcijfer voor onze dienstverlening een 7,9. Klanten geven bovendien gemiddeld het cijfer 8,2 voor de hulp die zij krijgen van de sociale dienst.

Bestaanszekerheid versterken 2023 was het vierde jaar op rij waarbij de werkzaamheden opnieuw deels werden bepaald door crisismaatregelen, met name de energietoeslag, alsmede het leefgeld voor Oekraïense vluchtelingen zijn hier de voorbeelden van. Door de langdurigheid van de verschillende crises is het uitvoeren van dit soort 'tijdelijke' maatregelen daarmee binnen de opgave bijna een reguliere activiteit geworden. In 2023 werd tweemaal een energietoeslag verstrekt, waarbij gemeenten verschillende keuzes maakten in de hoogte van het bedrag en de wijze en het moment van uitbetaling. Bovendien was 2023 het eerste jaar van de algehele herijking van het minimabeleid waarbij uitvoering werd gegeven aan meer gemeentelijk maatwerk en het beleid op onderdelen, bijvoorbeeld op het gebied van medische kosten, werd verruimd. Door het verlies aan koopkracht wisten meer inwoners in 2023 de weg naar de Sociale Dienst Drechtsteden te vinden en nam het beroep op de minimaregelingen toe. Ook het aantal mensen dat

4

een beroep deed op schuldhulpverlening liet een lichte stijging zien. Waar in het verleden het verloop in hoge mate conjunctuur-volgend was bleef het bijstandsbestand, ondanks de milde recessie in de laatste helft van het jaar, redelijk constant. Een belangrijk neveneffect van de opeenvolgende crises is dat bestaanszekerheid als thema meer en meer op de voorgrond is komen te staan en dat bij een breder deel van de Nederlandse bevolking duidelijk is geworden dat bestaanszekerheid niet gegarandeerd is. Maar ook is duidelijk geworden dat de overheid na het toeslagenschandaal (en gebleken hardheden binnen de Participatiewet) barrières heeft te slechten om het vertrouwen te herwinnen. In dit kader is een begin gemaakt om de uitvoering binnen de opgave op een andere wijze in te richten, niet alleen gemeentegericht en meer integraal, maar ook vooruitlopend op de rijksbrede beweging richting herstel van vertrouwen, ondersteuning op maat en eenvoud. Ontwikkelen naar werk In 2023 is de focus komen te liggen op het vormgeven van de samenwerking Drechtwerk en Sociale Dienst Drechtsteden. Het was tevens het 1e jaar waarin de 2 organisaties als één vorm konden geven aan de opgave die er ligt. We zien tevens een verdere verzwaring van de problematiek van inwoners die een uitkering hebben of aanvroegen. Een groot deel van de nieuwe instroom bestaat uit statushouders.

De verzwaring van de problematiek maakt een verdere aanpassing van de dienstverlening (o.a. de methodieken en het huidige instrumentarium) op het vlak van ontwikkelen naar werk noodzakelijk waarbij het onze overtuiging is dat iedereen kan werken. In 2023 hebben we daarbij de focus gelegd op de organisatorische en methodische aanpassing binnen de beide onderdelen. Verder is in 2023 de weg gelegd om in 2024 te komen tot een Regionaal Werkcentrum te komen: voor de oplossing die werkt, punt. Een plek (op meerdere locaties) waar inwoners én werkgevers terecht kunnen met vraagstukken ten aanzien van werk en de arbeidsmarkt. Een plek waar allerlei partijen samenkomen en samenwerken onder één naam om deze vraagstukken op te pakken en van antwoord en vooral een oplossing te voorzien. Vanuit het oogpunt van een blijvende krapte op de arbeidsmarkt en de invloed hiervan op het bestand voor de komende decennia zijn op het vlak van Ontwikkelen naar werk in 2023 een groot aantal initiatieven gestart om de dienstverlening aan de inwoners te laten aansluiten op ontwikkeling(strajecten) voor specifieke doelgroepen en het leveren van individueel maatwerk. Bij de herinrichting, nieuwe initiatieven en aanpassing van onze dienstverlening wordt idealiter rekening gehouden met de voorgenomen wijzigingen in de koers van de Participatiewet (Participatiewet in Balans).

Door de val van het kabinet en het veranderde politieke landschap na de verkiezingen in november 2023 is echter nog niet duidelijk hoe dit zich gaat vertalen in concrete verdere maatregelen. Zorgen voor ondersteuning De gemeenten hebben in het najaar van 2023 als sluitstuk van de herijking Wmo hun Verordening Maatschappelijke Ondersteuning vastgesteld, een goede afronding van een intensief, gezamenlijk traject. Onderdeel van het herijkte beleid is de beweging, "van Wmo naar de voorkant". Er is in dat kader ingezet op het verder verbeteren van de samenwerking tussen de professionals van de sociale dienst en de wijkteams. Doel is het benutten van algemene voorzieningen te versterken, waardoor een deel van de inwoners geen, of minder snel een maatwerkvoorziening nodig heeft. Hiermee wordt bijgedragen aan het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners, naast het dempen van de stijging van de kosten van maatwerkvoorzieningen. Dit alles tegen het licht dat de vraag naar maatwerkvoorzieningen nog altijd toeneemt als gevolg van de vergrijzing en het beleid dat erop is gericht dat mensen zoveel mogelijk en langer zelfstandig thuis blijven wonen. Daarnaast zijn in 2023 de kosten van de voorzieningen als gevolg van aanzienlijke caostijgingen en toegenomen prijzen voor materialen en energie, sterk gestegen.

Hierdoor neemt de zorg toe of het huidige Wmo-systeem op de lange termijn nog houdbaar is. Het Algemeen Bestuur heeft in dit licht de GR Sociaal verzocht om een opdrachtbeschrijving op te stellen voor een brede aanpak van het houdbaarheidsvraagstuk. In december is bestuurlijk groen licht gegeven voor de geleidelijke uitrol in 2024 van herstelgerichte ondersteuning. Deze maatwerkvoorziening richt zich op inwoners ouder dan 60 jaar. Ervaringen met het programma in andere gemeenten wijzen erop dat deelnemende ouderen zich fitter en vitaler voelen, minder eenzaamheid ervaren en zo actief mee kunnen blijven doen in de maatschappij. De

5

inzet van andere maatwerkvoorzieningen, zoals huishoudelijke ondersteuning of scootmobielen, kan zo naar verwachting worden voorkomen of uitgesteld. Bedrijfsvoering Net als veel gemeenten in de regio, hebben ook wij, de nodige uitdagingen om personeel te vinden. In 2023 zijn we echter een mooie en succesvolle campagne gestart, die we als identiteit omarmen en verder willen uitrollen: geef je hart ruim baan en ben jij de sociale strijder die we zoeken? Op gebied van opleidingen is in 2023 een grote slag gemaakt op het inlopen op de opleidingen die we in 2022 wilden uitvoeren, maar door omstandigheden doorschoven naar 2023. AVG en privacy, kennissessies en stress sensitieve dienstverlening zijn uitgerold in 2023. Een ander belangrijk resultaat dat we hier graag benoemen is het invoeren van de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij het bestuur en de accountant een andere rolverdeling hebben dan voorheen. Qua rechtmatigheid heeft de GR Sociaal de zaken goed op orde. Ook ICT is een onderwerp dat ons, net als veel gemeenten, heeft beziggehouden. ICT Beweegt betekende ook een 'freeze', waardoor een aantal ontwikkelingen on hold staan in afwachting van de overgang van het rekencentrum en de data.

Door de freeze zijn we op dit moment bijvoorbeeld niet in de gelegenheid om nieuwe databronnen te ontsluiten voor ons dashboard (intern én richting gemeenten), waarbij financiën op nummer 1 staat qua wens. Ook kunnen we geen nieuw applicaties installeren en kunnen updates enkel gedaan worden die wettelijk niet kunnen wachten. Dit levert inmiddels ook in de dagelijkse bedrijfsvoering soms issues op, waardoor work arounds nodig zijn of er niet goed gewerkt kan worden (voorbeeld PowerBI). Helaas is ICT Beweegt niet afgerond en loopt dit in elk geval door tot 1 april 2024 en naar verwachting tot 1 oktober 2024. Vanwege bovenstaande is gekozen om in 2023 per gemeente handmatig gemeentelijke rapportages op te leveren met een combinatie van inhoudelijke data en informatie en financiële data en informatie. Met 6 van de 7 gemeenten zijn deze rapportage ook ambtelijk doorgenomen en wordt hier in 2024 een verdere ontwikkeling en vervolg aangegeven. Financiële samenvatting In 2023 is een nieuwe systematiek van rapporteren geïntroduceerd over de financiële stand van zaken van de GR Sociaal. Dit gebeurt aan de hand van de Voorjaarsbrief en de Najaarsbrief. In de Voorjaarsbrief is er toelichting gegeven op de aanpassingen van de primaire begroting. Op basis van de Voorjaarsbrief is tevens de primaire begroting 2023 geactualiseerd.

Met de Najaarsbrief is er een toelichting gegeven over de verwachte afwijkingen t.o.v. de Voorjaarsbrief. Tevens is er een prognose afgegeven voor 2023. Dit heeft echter niet geleid tot een aanpassing van de begroting 2023. Op basis van de geactualiseerde begroting 2023 zijn de bijdragen bij de gemeenten opgehaald. Dat houdt in dat de gemeentelijke bijdragen niet zijn aangepast bij de Najaarsbrief. De extra benodigde bijdragen van c.q. de te veel opgehaalde bijdragen bij de gemeenten uit de prognose bij de Najaarsbrief zijn niet verrekend met de gemeenten. Bovenstaande betekent nu dat de afrekening met de gemeenten voor de jaarrekening 2023 tegen de gemeentelijke bijdragen uit de actuele begroting 2023 worden afgezet. Wel is er gebruik gemaakt van de Najaarsbrief bij de analyse van de resultaten. Bij de GR Sociaal is er sprake van resultaatbepaling (DR 4 december 2018). Dat houdt in dat de vaste financieringsafspraken, inclusief de afrekening met de gemeenten, in de jaarrekening verwerkt, bij wijze van resultaatbepaling. De met de gemeenten af te rekenen bedragen worden als schuld of als vordering op de balans van de GRS opgenomen. Gemeenten nemen lokaal dezelfde bedragen, maar dan gespiegeld, in hun balans op. Het jaarresultaat van de GR Sociaal over 2023 bedraagt afgerond € 4,4 mln. (negatief).

Bij de najaarsbrief was al een negatief resultaat aangekondigd van afgerond € 4,2 mln. Het verschil tussen de najaarsbrief en de jaarrekening (€ 0,2 mln.) wordt verklaard door:  Hogere lasten bij Zorgen voor Ondersteuning  Hogere lasten bij Bestaanszekerheid (met name inkomensondersteuning).  Voordeel bij Ontwikkelen naar Werk  Voordeel op de bedrijfsvoeringskosten over alle opgaven heen.

6

In onderstaande tabel zijn de cijfers per opgave gepresenteerd.

Een aantal opmerkingen hierover: 1. In de begroting zijn begrote bedragen voor Inburgering (€ 3,392 mln.) en Leefgeld (€ 4,055 mln.) meegenomen. De realisatie van deze onderdelen is niet meer zichtbaar in de jaarrekening. Dit komt door een opmerking bij accountantscontrole 2022 waarbij blijkt dat de cijfers niet in de P&C stukken van de GR Sociaal mogen worden opgenomen, maar zelfstandig door gemeenten verantwoord dienen te worden. 2. Voor de Energietoeslag geldt dat in de jaarrekening een realisatie staat van € 21,788 mln., terwijl daar geen begroting tegenover staat. Hierdoor lopen de lasten op naar € 153 mln. Zonder deze energietoeslag zijn de lasten in de jaarrekening bij bestaanszekerheid opgelopen tot € 131 mln. Dit was reeds bekend, vanwege de late duidelijkheid over de energietoeslag. Financieel heeft dit geen effect, omdat de middelen hiertoe al zijn opgehaald, maar het geeft daarmee wel een vertekend beeld op het totaal t.o.v. de actuele begroting. 3. Drechtwerk is in dit overzicht als één geheel getoond, inclusief bedrijfsvoeringskosten, treasury en overhead. Dit is apart zichtbaar gemaakt. Daarvoor is bewust gekozen, omdat HG niet Drechtwerk participeert. Zo kunnen we het onderscheid inzichtelijk blijven maken tussen bedrijfsvoering SDD en DW.

Conform de afspraken met de gemeenten is de SW subsidie die gemeenten ontvangen 1 op 1 als baten verwerkt in deze jaarrekening. 4. De getoonde lasten en baten bij de Opgave Bedrijfsvoering en de Programmareserves zijn, zoals punt 3 al benoemt, exclusief Drechtwerk. 5. Per Opgave gelden verschillende geldstromen en dekkingsbronnen bij gemeenten. Dat betekent bijvoorbeeld dat een positief saldo bij Bedrijfsvoering niet wordt ingezet voor een negatieve afwijking bij uitkeringen. 6. In paragraaf 1.2 wordt een voorstel voor resultaatbestemming gedaan, deze is in bovenstaande tabel nog niet verwerkt, aangezien het een voorstel betreft. Hierna worden de belangrijkste financiële resultaten per Opgave nader toegelicht: Resultaat Opgave Bestaanszekerheid versterken Inkomensondersteuning Bij Inkomensondersteuning wordt de stijging van de Lasten vooral veroorzaakt door een hoger aantal bijstandsklanten en meer verstrekte loonkostensubsidie. Daar tegenover staat een lagere gemiddelde prijs en een daling van de lasten IOAW, IOAZ en Bbz.

7

Minimabeleid Het overschot op Minimabeleid van € 0,3 miljoen bestaat uit de definitieve afrekening Energietoeslag 2022 en lagere lasten op het reguliere budget Minimabeleid. Deze lagere lasten bestaan vooral uit lagere uitgaven op het onderdeel SMS-kinderfonds. Energietoeslag Zoals vermeld bij de najaarsbrief is de Energietoeslag financieel niet in de begroting van de GR Sociaal opgenomen. De ET23 is namelijk pas bij de decembercirculaire 2023 door het rijk beschikbaar gesteld. In de jaarrekening is de realisatie van alle kosten van aanvragen en uitvoering opgenomen. Omdat de ET23 bedoeld is als bijdrage voor het jaar 2023 zijn alle lasten ET23 in de jaarrekening 2023 verantwoord. De Drechtstedengemeenten hebben het totale budget van de ET23 beschikbaar gesteld voor het verstrekken van de ET23. Per gemeente zijn er verschillende keuzes gemaakt voor de uitbetaling van de aanvulling 2022 en voor de ET23. Het uitgangspunt bij de jaarrekening is dat het beschikbaar gestelde budget zal worden uitbetaald aan de klanten o.b.v. de lokale besluitvorming. Doordat de wetswijziging lang op zich liet wachten kunnen tot 1 april 2024 aanvragen worden ingediend. De ET23 moet uiterlijk op 31 augustus 2024 aan de inwoners zijn uitbetaald. Als het budget niet volledig wordt uitgekeerd, dan zal bij de jaarrekening 2024 het restant worden afgerekend met de gemeenten.

Resultaat Opgave Ontwikkelen naar werk De opgave Ontwikkelen naar werk sluit het jaar 2023 af met een positief resultaat van bijna € 1,5 miljoen ten opzichte van de begroting 2023. Het voordeel is opgebouwd uit een overschot op Participatiemiddelen zijnde ruim € 1,5 mln. (waarvan reeds 8 ton gemeld bij de najaarsbrief) en een verhoogde gemeentelijke bijdrage van € 54K voor het onderdeel Drechtwerk. In dit resultaat is eveneens de nog op te halen Rijkssubsidie SW die vanuit de septembercirculaire aan de gemeenten zijn toegekend verwerkt. (verschil meicirculaire vs septembercirculaire) Daarvan is de afspraak deze 1 op 1 door te zetten naar de GR-Sociaal/Drechtwerk t.b.v. de uitvoeringstaak WSW. Resultaat Opgave Zorgen voor ondersteuning De opgave Zorgen voor ondersteuning sluit het jaar 2023 af met een negatief resultaat van € 1,4 mln. ten opzichte van de prognose in de Najaarsbrief 2023. Het tekort wordt vooral veroorzaakt door hogere kosten Huishoudelijke ondersteuning en de voorziening Begeleiding en Kortdurend verblijf. Bij de Huishoudelijke ondersteuning is in 2023 de CAO voor huishoudelijke hulpen opengebroken en vielen de daarmee samenhangende kosten hoger uit dan verwacht.

Bij de voorziening Begeleiding en kortdurend verblijf hebben we te maken gehad met nagekomen declaraties van zorgaanbieders over voorgaande jaren en is de uitnutting van de PGB-budgetten hoger dan verwacht. Resultaat Opgave Bedrijfsvoering De opgave Bedrijfsvoering sluit het jaar 2023 af met een positief resultaat. Het voordeel wordt in belangrijke mate verklaard door openstaande vacatures, die in 2023 niet volledig ingevuld konden worden. Eind 2023 is het overigens wel gelukt een deel van de vacatures op te vullen.

8

In onderstaande tabel is weergegeven wat het effect is voor de bijdragen van de gemeenten (exclusief het jaarresultaat). Najaarsbrief

Jaarrekening

Verschil

Bestaanszekerheid versterken

127.631

150.606

22.975

Inkomensondersteuning Budgetadvies en Schuldbemiddeling Maatwerkvoorziening Inkomenssteun C.Z.G. Minimabeleid Kinderopvangtoeslagaffaire Energietoeslag Leefgeld

114.519 120 2.172 10.020 600 200

116.090 20 2.099 9.660 736 21.788 213

1.571 -100 -73 -360 136 21.788 13

Ontwikkelen naar werk

41.111

Bijdragen gemeenten naar Opgaven

41.993

882

Statushouders Participatie Inburgering Drechtwerk

387 7.138

387 6.349

-789

33.586

35.257

1.671

Zorgen voor ondersteuning

73.889

75.472

1.583

Hulpmiddelen Vervoer Huishoudelijke ondersteuning Begeleiding en kortdurend verblijf

5.832 9.588 26.106 32.363

5.868 9.942 26.816 32.846

36 354 710 483

Bedrijfsvoering

55.208

53.358

-1.850

Apparaatskosten Treasury

55.082 126

53.358

-1.724 -126

297.839

321.429

23.590

Totaal Bedragen x € 1.000

1.2 VOORSTEL RESULTAATBESTEMMING Algemeen Bij de Opgaven van de GR Sociaal is sprake van resultaatbepaling. Bij deze onderdelen worden de vaste financieringsafspraken, inclusief de afrekening met de gemeenten, reeds in de jaarrekening verwerkt, bij wijze van resultaatbepaling. Er is dan geen te bestemmen resultaat meer. De met de gemeenten af te rekenen bedragen worden als schuld of als vordering op de balans van de GRS opgenomen. Gemeenten nemen lokaal dezelfde bedragen, maar dan gespiegeld, in hun balans op. In bepaalde situaties kan het Algemeen Bestuur worden gevraagd een besluit te nemen over de bestemming van het resultaat in verband met budgetoverheveling/ reservevorming. Niet-bestede budgetten kunnen tot een voordelig resultaat leiden bij de jaarrekening. Aan het Algemeen Bestuur kan worden voorgesteld om het benodigde budget bij de bestemming van het rekeningresultaat in het volgende jaar opnieuw ter beschikking te laten stellen. ICT Beweegt In dit specifieke geval wordt voorgesteld om € 200.000 van het positieve resultaat op de opgave bedrijfsvoering te bestemmen voor 2024 specifiek voor ICT Beweegt en dit bedrag te storten in de Algemene Reserve. De reden hiervan is de ontstane vertraging van de afronding van dit regionale project, waarbij het de vraag is of en wanneer in 2024 dit project goed afgerond kan worden.

Door deze vertraging dient ook een verlenging van de projectleider ICT Beweegt SDD verlengd te worden. Hij is het schakelpunt tussen SGD en SDD, behartigt de belangen van de GR Sociaal, coördineert alles wat er moet gebeuren, stemt zaken intern af voor de stuurgroep en met de andere GR'en. Daarnaast lopen we tijdens het project ICT Beweegt regelmatig tegen onverwachte zaken aan, waardoor er extra kosten gemaakt moeten worden.

9

Voorbeelden hiervan zijn: 1. Zelf de training MS Teams moeten verzorgen voor alle medewerkers (i.p.v. via het regionale programma) 2. Extra aanschaf hardware, omdat e.e.a. niet goed blijkt te werken na vervanging van de zero clients 3. Versneld over naar een nieuwe versie van een applicatie (bv Saas) omdat dit beter werkt richting de overgang (veelal eenmalige extra kosten). Het is onduidelijk hoeveel van deze onverwachte zaken er nog gaan komen, maar tot nu toe brengen de keuzes veelal ook onverwachte kosten met zich mee. Om dit op te kunnen vangen wordt voorgesteld om € 200.000 te bestemmen voor ICT Beweegt 2024 en dit bedrag te storten in de Algemene Reserve. Vervanging HRM pakket Drechtwerk (AFAS) Het AB van de GR Drechtwerk heeft bij het vaststellen van de jaarstukken 2022 een bedrag van € 250.000 bestemd ter vervanging van het HRM pakket (dekking kosten implementatie AFAS). Bij de inbedding van de balans van Drechtwerk per 1 januari 2023 is hiervoor de bestemmingsreserve bij de GR Sociaal gecreëerd. Er is echter verzuimd dit besluit te vertalen naar een begrotingswijziging en deze goed door te voeren binnen de GR Sociaal (dit besluit is namelijk nog genomen in het laatste AB van Drechtwerk bij de behandeling van de jaarrekening en daarna niet vertaald naar een besluit door het AB van de GR Sociaal). Hierdoor kan er geen onttrekking plaatsvinden ultimo 2023.

De invoering van AFAS heeft wel plaatsgevonden in 2023. De implementatiekosten zijn ten laste van de exploitatie van Drechtwerk gebracht. Een deel van de kosten van de afronding van deze implementatie landt alsnog in 2024 én na de ingebruikname volgen nog enkele noodzakelijke verbeterslagen. Voor de dekking van deze kosten wordt bij de Voorjaarsbrief gevraagd om de reserve alsnog te onttrekken. De inzet van de reserve van Drechtwerk wordt daarmee alsnog geregeld bij de voorjaarsbrief en dus niet bij de jaarrekening. Voor een uitgebreidere beschrijving van de Opgaven én een uitgebreidere analyse per Opgave, verwijzen wij naar hoofdstuk 2 'Programmaverantwoording'.

10

2 PROGRAMMAVERANTWOORDING Voor de programmaverantwoording dient het bij de begroting vastgestelde beleid als uitgangspunt. Per programma wordt ingegaan op de drie 'w-vragen':  Wat hebben we bereikt?  Wat hebben we daarvoor gedaan?  Wat heeft het gekost? 2.1 DIENSTVERLENING Wat hebben wij bereikt? "De korte periode dat ik de uitkering nodig had ben ik elke keer vriendelijk en behulpzaam geholpen. Zelfs met het stoppen van mijn uitkering. Waarvoor mijn dank" "Het hele traject van aanvraag tot daadwerkelijke zorg duurt wel erg lang" " Blij dat er ook van de regels kon worden afgeweken en wij nu een traplift hebben die in de algemene ruimte hangt ik kan nu tenminste zelfstandig naar boven en beneden" Enkele voorbeelden van wat inwoners aan ons in 2023 teruggaven over onze dienstverlening en wat we maatschappelijk al dan niet toevoegen of waar we kunnen verbeteren. Binnen dienstverlening werken we aan de volgende doelen: 1. Faciliteren van inwoners, ketenpartners en collega’s bij het gemakkelijk, laagdrempelig en efficiënt zakendoen met de Sociale Dienst 2. Stress sensitief en in een keer goed afhandelen van inhoudelijke vragen 3.

Onze dienstverlening is eenduidig door de gehele organisatie heen en wordt continu geïnnoveerd en aangepast Faciliteren van inwoners, ketenpartners en collega’s bij het gemakkelijk, laagdrempelig en efficiënt zakendoen met de Sociale Dienst De Sociale Dienst Drechtsteden is de afgelopen jaren al intensief bezig geweest met het investeren in lokale en regionale samenwerkingsverbanden. Enerzijds om de vindbaarheid en zichtbaarheid in de regio te vergroten, anderzijds om inwoners steeds beter te kunnen bedienen. In 2023 heeft de Sociale Dienst loketten geopend in de gemeenten Zwijndrecht en Hendrik-Ido-Ambacht als toevoeging aan de lokale dienstverlening die al plaatsvond in Papendrecht, Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam. De gesprekken met Dordrecht en Alblasserdam zijn in volle gang met als doel om in 2024 een compleet lokaal aanbod te realiseren en dit aanbod gaandeweg steeds meer te integreren met de diensten van ketenpartners. Andersom is er ook geïnvesteerd in het uitbreiden van het regionale aanbod aan de Spuiboulevard. Waar Kickstart, het Leerwerkloket de Dordtpas en het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO)/ Bibliotheek aan Zet al deel uitmaakten van de gezamenlijke dienstverlening werden in 2023 de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en het RBZ toegevoegd.

Er zijn gesprekken gaande met het regionaal werkcentrum, DUO, de IND en de SVB om in 2024 aan te sluiten en gesprekken zijn in de opstartfase met het CAK en CJIB. Deze ontwikkelingen sluiten nauw aan bij de doelstellingen vanuit het project overheidsbrede loketten binnen de WAU. Landelijk zijn wij aangesloten bij de projectgroep vanuit het Rijk die hiermee bezig is. Uiteindelijk moeten bovenstaande initiatieven ertoe bijdragen dat problematiek integraler kan worden opgepakt, inwoners sneller worden geholpen, dienstverlening vereenvoudigd wordt en het vertrouwen van de inwoner in de overheid wordt versterkt. De lokale samenwerking én de samenwerking met partners kreeg in 2023 steeds verder vorm door o.a. intensieve inzet op het programma Dordrecht West, een meerjarig programma binnen de gemeente Dordrecht en ook in Zwijndrecht gaan we deelnemen aan het programma Veerkrachtige Buurten. Ook zijn er verkennende gesprekken met gemeenten geweest over toekomstige inzet Informatie & Advies binnen de wijkteams en de mogelijkheid om tot 1 standaardaanbod voor alle gemeenten te komen met andere samenwerkingsafspraken. Hier wordt verder vervolg aangegeven in 2024. Tot slot kijken we naar de ontsluiting van onze kennisbank bij telefonie voor ketenpartners (wijkteam etc.), zodat kennis makkelijker gedeeld kan worden.

11

Stress sensitief en in een keer goed afhandelen van inhoudelijke vragen Klachten, klantmetingen, bezwaren en privacy signalen geven ook informatie over aandachts- en verbeterpunten in de dienstverlening. Op het totaal aantal klantcontacten en besluiten is het percentage klachten en bezwaren erg laag. Wanneer er echter een klacht of bezwaar wordt ingediend is er vaak iets niet in 1 keer goed gegaan. Qua cijfers in 2023 zien we het volgende:  Het percentage (deels) gegronde klachten; dit was zowel in 2023 als in 2022 55%.  Het percentage gegronde bezwaren was in 2023 met 39% iets hoger dan in 2022 (toen 32%). Dit komt met name door een hoger aantal gegronde bezwaarschriften op de Wmo ten opzichte van het jaar daarvoor.  In 2023 ontvingen we 131 klachten wat een lichte stijging is t.o.v. 2022 (toen 114). De meeste klachten betreffen de uitvoering van de Wmo (34%) en gingen veelal over het niet binnen de wettelijke termijn afhandelen van binnengekomen meldingen. 22% van de klachten had betrekking op de bijzondere bijstand en ook hier betrof het met name het niet binnen de wettelijke termijn afhandelen van de aanvraag. In beide gevallen gaat het om werk dat qua aantallen substantieel is. Bij de Wmo geldt dat er al een aantal jaren een stijging in meldingen (sinds 2020) is, pas eind 2023 zien we voor het eerst dit afvlakken. Of dit een incident is, is nog niet te zeggen.

Bij de bijzondere bijstand gaat het enerzijds om meer aanvragen (door de herijking en verruiming doelgroepen) en om complexere aanvragen (mn medische kosten). Bij beide onderdelen waren er in 2023 ook vacatures die niet direct ingevuld konden worden. Die combinatie zorgt voor toegenomen werkdruk en termijnen die onder druk komen te staan.  In 2023 ontvingen we 449 bezwaarschriften wat een flinke daling is t.o.v. 2022 (toen 662). In 2023 gaat 58% van de bezwaarschriften over de Participatiewet (130 Bijzondere bijstand en 129 Levensonderhoud).  Van de afgehandelde bezwaren in 2023 (543) is 60% binnen de servicetermijn van 12 weken afgehandeld. De servicetermijn is een interne norm die gaat lopen vanaf de datum waarop het bezwaar wordt ingediend. De wettelijke afhandeltermijn start pas op het de dag waarop de termijn voor het indienen van een bezwaar is verlopen en varieert van 6 tot 16 weken na die datum.  In 2023 zijn er 57 datalekken gemeld bij de SDD, dit is 56% meer dan de hoeveelheid datalekken in 2022. Het overgrote deel van de datalekken in 2023 heeft betrekking op brieven die per post bij een verkeerde ontvanger terecht zijn gekomen. Alle datalekken vallen onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Bij Drechtwerk zijn in 2023 4 datalekken geweest.  Er zijn geen datalekken binnengekomen onder de Wet politiegegevens.

 Voor de uitvoering van onze wettelijke taak is het noodzakelijk om persoonsgegevens te verwerken. Klanten hebben het recht om een verzoek in te dienen voor inzage in hun persoonsgegevens of een verzoek tot verwijdering indien persoonsgegevens onjuist blijken te zijn. In 2023 ontvingen wij 17 verzoeken, waarvan 13 voor inzage in persoonsgegevens en 4 voor verwijdering van persoonsgegevens.  Tot slot ontvingen we 3 klachten over privacy, waarvan er 2 gegrond waren. Daarbij ging het 1 keer om een incident en 1 keer om een werkwijze rond het opvragen van bankafschriften. Dit signaal is opgepakt als verbeteractie.  De GR Sociaal heeft drie buitengewoon opsporingsambtenaren in dienst, wat betekent dat de organisatie moet voldoen aan Wet politiegegevens. Dit moet aangetoond worden middels een audit. Deze is in 2023 met een positief resultaat afgerond. Onze dienstverlening is eenduidig door de gehele organisatie heen en wordt continu geïnnoveerd en aangepast De continu klanttevredenheidsmetingen geven een stabiel positief beeld op dienstverlening. Het (gewogen) gemiddelde cijfer van alle gemeten onderdelen ligt al jaren boven de norm van een 7.5 en is in 2023 is het totaalcijfer voor dienstverlening een 7,9. Klanten geven bovendien gemiddeld het cijfer 8,2 voor de hulp die zij krijgen van de sociale dienst.

In positieve zin valt op dat het onderdeel aanvraag bijstand door klanten voor het eerst sinds de meting met een 8 wordt gewaardeerd. De tevredenheid over de Wmo aanvraag daarentegen is gedaald.

12

Wat hebben wij daarvoor gedaan? In de vorige paragraaf is met name cijfermatig aangegeven wat er bereikt is. In deze paragraaf gaan we kort in wat hiervoor en hiermee is gedaan in 2023. De belangrijkste punten hierbij zijn:  In de tweede helft van het jaar is een verbetertraject ingezet bij de Wmo wat heeft geleid tot een daling van Wmo klachten in de laatste maanden van het jaar.  Onze huidige klantmetingen gaven geen antwoord op de vraag of we onze doelen bereiken en of we (publieke) waarde toevoegen. Om hier een beeld van te krijgen zijn in 2023 de klantmetingen verrijkt met effect en waarde vragen: gaat het beter met de inwoner na onze hulp, voegen we waarde toe en hebben klanten vertrouwen in de sociale dienst? In mei 2023 is onder alle klanten van de sociale dienst een nulmeting uitgevoerd met deze verrijkte vragenlijst. Een nieuwe meting vindt in 2024 plaats.  Tegenover het dalend aantal bezwaren staat nog altijd een toegenomen complexiteit van individuele zaken. De roep om maatwerk bijvoorbeeld leidt tot meer onderzoek en afstemming met verschillende partijen in de bezwaarfase. Door de afname van het aantal bezwaarschriften hebben we versneld afscheid kunnen nemen van inhuurkrachten die een deel van het werk uitvoerden (en met name de piek energietoeslag ook opvingen). Dit heeft tot gevolg gehad dat in de 1e helft van 2023 de inhuur gestopt is.

 Met de uitkomst van de klantmetingen die we jaarlijks en continu doen is met de afdelingen gesproken over welke kleine verbeteringen men zou kunnen doorvoeren die een grote impact kunnen hebben, om snel en slim te verbeteren voor onze inwoners.  Het hoger aantal klachten bij Wmo en Bijzondere bijstand is vooral veroorzaakt door achterstanden in verband met een behoorlijke toename van het aantal aanvragen met daarnaast krapte in personeel. Er is daarom intensiever ingezet op werving nieuw personeel (zie verder onder bedrijfsvoering). Ook zijn 1e onderzoeken gestart om te bekijken of digitalisering nog een hulpmiddel kan zijn voor het verwerken van de aantallen.  De onderdelen klachtcoördinatie, klantmetingen, bezwaar en privacy zaten tot september 2023 verdeeld over diverse afdelingen. Deze zijn in het najaar samengevoegd tot 1 team, met de gedachte dat alle signalen integraal op 1 plek bij elkaar komen en er vanuit daar ook betere, integrale adviezen tot verbetering kunnen komen. Voor 2024 is het de bedoeling om hier gericht op in te gaan zetten.  De bewustwording over het belang van het melden van datalekken groeit binnen de organisatie, onder andere door de inzet op kennistraining via het Samenwijzerprogramma.

Fouten worden steeds sneller en direct gemeld, hier wordt met de juiste prioritering op geacteerd door het beoordelen van het datalek op risico's en de nodige acties per geval op te pakken. In 2023 hebben we binnen de regio de samenwerking op orde gekregen voor gezamenlijke vraagstukken. We weten elkaar goed te vinden en hier wordt met de juiste prioriteit op geacteerd.  In 2023 is n.a.v. de eerste audit op de Wet Politiegegevens een verbeterplan opgesteld en is gewerkt aan uitvoeren van de acties uit dit plan. In 2023 is er een externe hercontrole uitgevoerd door BKBO, Naast de hercontrole is ook de Data Protection impact Assessment voor de Wet politiegegevens voor advisering bij de Functionaris Gegevensbescherming aangeleverd. Wat heeft het gekost? De lasten van deze Opgave bestaan enkel uit personele kosten en zijn daarmee onderdeel van Bedrijfsvoering. 2.2 BESTAANSZEKERHEID VERSTERKEN Wat hebben wij bereikt? De ambities uit de primaire begroting voor de opgave Bestaanszekerheid Versterken zijn in 2023 geherformuleerd in de volgende doelstellingen, die ook in de najaarsbrief terugkwamen: 1. We zetten ons samen met partners in om financiële problematiek bij inwoners van de Drechtsteden te voorkomen; 2. We bieden hulp bij bestaanszekerheidsvraagstukken; 3. We werken aan duurzame financiële stabiliteit en perspectief voor bewoners die dat nodig hebben.

13

Doelstelling 1: We zetten ons samen met partners in om financiële problematiek bij inwoners van de Drechtsteden te voorkomen Vroegsignalering schuldhulpverlening Conform de doelstelling in het Beleidsplan schuldhulpverlening Drechtsteden, is in 2023 70% van de inwoners, waarover signalen door de SDD zijn ontvangen (een deel van de signalen wordt opgepakt vanuit de gemeenten zelf), bereikt en voorzien van advies en informatie, dan wel doorverwezen naar andere vormen van dienst- en hulpverlening. In 2023 is er een stijging geweest van het aantal vroegsignalen. Deze stijging geldt voor alle signalen: zorg, huur, CAK, energie en water. Mogelijke oorzaken hiervoor kunnen zijn de aanhoudende koopkrachtcrisis en betaalbaarheid van het dagelijks leven en het aflopen van een aantal tijdelijke wetswijzigingen in het voorkomen van afsluitingen. Energietoeslag 2022 - aanvulling In 2022 heeft het kabinet, als een van de maatregelen op de stijgende energiekosten, besloten tot de invoering van een eenmalige Energietoeslag (ET) in de vorm van categoriale bijzondere bijstand. Deze vorm van verstrekking is primair preventief gericht, ter voorkoming van (toename van) financiële problematiek bij huishoudens die daar vanwege hun inkomen een verhoogd risico op lopen. De ET22 is vanaf april 2022 door de SDD verstrekt. Budget hiervoor is in de vorm van een decentralisatieuitkering verstrekt.

Bij het uitblijven van koopkrachtherstel in 2023 heeft het kabinet nogmaals besloten tot een energietoeslag, zij het onder gewijzigde voorwaarden. Omdat de benodigde wetswijziging lang op zich liet wachten, is aan gemeenten als tussenoplossing de mogelijkheid geboden om tot 1 juli 2023 (tot een maximum van € 500) een energietoeslag te verstrekken onder het wettelijke regime van 2022. Binnen de Drechtsteden hebben de gemeenten verschillende keuzes gemaakt hoe zij hiermee wensten om te gaan qua toepassing, hoogte en betaalwijze. Om de uitvoering zo efficiënt mogelijk in te richten, is de aanvulling ET22 ambtshalve verstrekt onder dezelfde groep rechthebbenden als in 2022, voor zover deze een inkomen hadden tot 120% van het Wettelijk sociaal minimum. Aantal toekenningen Alblasserdam Hardinxveld-Giessendam Hendrik-Ido-Ambacht Dordrecht Papendrecht Sliedrecht Zwijndrecht TOTAAL

876 563 984 8.625 1.426 NVT 2.817 15.291

Energietoeslag 2023 Doordat de wetswijziging lang op zich liet wachten, kon de uitbetaling van de ET23 niet volledig voor het eind van het jaar worden afgerond. Doordat de Drechtstedengemeenten verschillende keuzes hebben gemaakt bij de uitbetaling van de aanvulling 2022, varieerde per gemeente ook de ET23, die uit hetzelfde budget gedekt moest worden. Tevens hebben de gemeenten, in tegenstelling tot 2022, gebruikgemaakt van de mogelijkheid via het Inlichtingenbureau te toetsen op vermogen (nieuwe optie) en inkomen. Hierdoor is een deel van de doelgroep ambtshalve uitbetaald, het deel dat niet tot ons vaste bestand behoort ambtshalve na toetsing en een deel op aanvraag (december 2023 tot april 2024). Zoals het zich op het moment van schrijven laat aanzien, is door de toetsing op inkomen en (vooral) vermogen een grotere groep dan verwacht niet meer in aanmerking gekomen voor ambtshalve verstrekking. Aantal toekenningen (stand 31/01/2024) Alblasserdam Hardinxveld-Giessendam Hendrik-Ido-Ambacht Dordrecht Papendrecht Sliedrecht Zwijndrecht TOTAAL

632 362 659 6.863 1.054 910 2.154 12.634

14

Doelstelling 2: We bieden hulp bij bestaanszekerheidsvraagstukken De directe financiële ondersteuning die is geboden laat een bijzonder beeld zien. In dit vierde crisisjaar op rij is de in 2022 ingezette daling van het bijstandsbestand na afloop van de coronacrisis weliswaar gestagneerd, maar laat het ook niet, als gebruikelijk, de effecten van de milde recessie zien waarin Nederland in de tweede helft van 2023 terecht is gekomen. Anderzijds is het beroep op de minimavoorzieningen dit jaar toegenomen. Deels is dit het resultaat van de herijking per 2023, intensievere communicatie vanuit de GR en de gemeenten, maar ook is het een indicatie dat, ondanks de kabinetsmaatregelen en een geleidelijk dalende inflatie, de koopkracht voor minimahuishoudens in 2023 nog steeds onder druk stond. Dit laatste is ook bevestigd in het eindrapport van de Commissie Sociaal Minimum, waarin is geconcludeerd dat minimahuishoudens ten opzichte van de noodzakelijke kosten van het bestaan substantieel te kort komen. Dit beeld wordt in de praktijk versterkt door het huidige systeem van inkomensondersteuning, dat bestaat uit een groot aantal verschillende regelingen (denk naast de uitkering aan de belastingtoeslagen, de verschillende minimaregeling en mogelijkheden tot kwijtschelding), dat hierdoor voor veel inwoners complex is, wat vervolgens weer bijdraagt aan het niet-gebruik van regelingen.

Om het niet-gebruik van bestaande regelingen tegen te gaan, zijn we In het vierde kwartaal van 2023 gestart met de zogenaamde bestaanszekerheidschecks. Inwoners met een uitkering P-wet worden uitgenodigd voor een gesprek waarbij breed wordt gekeken naar de mogelijkheden voor inkomensondersteuning. Op basis van de uitkomst van de eerste gesprekken is de verwachting dat het effect van deze aanpak vooral in 2024 zichtbaar zal worden en zal leiden tot een verdere stijging van het gebruik van de verschillende regelingen. Algemene bijstand Eindstand 2022

Eindstand 2023

6.219

6.266

De eindstand algemene bijstand 2023 per gemeente is onder Ontwikkelen naar Werk terug te vinden. We hebben 2023 afgesloten met een kleine stijging van het bijstandsbestand ten opzichte van de eindstand 2022. We lopen daarmee achter op de (bijgestelde) prognose in de voorjaarsbrief, waarvan al werd geconstateerd dat het een forse uitdaging zou blijken om deze te realiseren. In meerjarenperspectief moet dan ook op basis van onderstaande grafiek worden geconstateerd dat de daling, die na afloop van de coronajaren is ingezet, ten einde is gekomen. Net als vorig jaar komen daardoor drie gemeenten door de hoogte van de tekorten in aanmerking voor een aanvraag van de Vangnetuitkering. De verdere details over instroom en uitstroom en de ondernomen acties die ten grondslag liggen aan deze ontwikkeling komen aan bod bij de opgave Ontwikkelen naar werk.

Zelfstandig ondernemers Het Regionaal Bureau voor Zelfstandigen (RBZ) voert het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz 2004) en de schuldhulpverlening voor ondernemers uit voor de Drechtsteden. In 2023 zijn er via

15

het RBZ 25 schuldhulpverleningstrajecten afgerond en zijn er nog 43 lopende trajecten schuldsanering of budgetbegeleiding. Het aantal aanvragen voor levensonderhoud voor ondernemers bedraagt 37 in 2023 en is daarmee gelijk aan 2022. Minimabeleid Als wordt ingezoomd op de verschillende minimaregelingen dan is sprake van een toename die met name zichtbaar is bij de bijzondere bijstand en het Persoonlijk minimabudget (PMB). Het SMSKinderfonds, de bijzondere bijstand voor bewind, SUN Drechtsteden en de Collectieve zorgverzekering minima (CZM) hebben ten opzichte van vorig jaar vrijwel dezelfde resultaten behaald. Ten aanzien van de CZM kan nog worden opgemerkt dat met VGZ een nieuw contract is opgesteld voor een periode voor (maximaal) 5 jaar, ingaande per 1 januari 2024. In 2023 is aan meer inwoners bijzondere bijstand verstrekt (+18%) en dit ging gepaard met hogere uitgaven (+26%). Deze toename is grotendeels het gevolg van het herijkte beleid en de geïndexeerde normbedragen. Door een uitbreiding van de mogelijkheden om bijzondere bijstand voor medische kosten te verstrekken, hebben we ruim 150 inwoners extra kunnen helpen, met name bij de kosten van de tandarts en brillen. Dit heeft ook tot gevolg gehad dat er meer aanvragen behandeld moesten worden en hierdoor de wettelijke termijn voor het afhandelen hiervan onder druk stond en staat, zie ook onder de opgave dienstverlening.

Verder valt de toename op van bijzondere bijstand voor de kosten van woninginrichting, temeer omdat het gebruik in 2021 en 2022 al hoog werd bevonden. Deels kan dit worden verklaard doordat wij bij dergelijke aanvragen meer rekening hebben gehouden met de – als gevolg van de koopkrachtcrisis – beperktere mogelijkheden voor minimahuishoudens om te sparen en lenen voor deze noodzakelijke kosten. De andere verklaring kan worden gevonden in het feit dat de instroom vooral wordt bepaald door inburgering en statushouders (waarbij veelal woninginrichting nodig is). Naast de energietoeslag konden inwoners in 2023 in aanmerking komen voor individuele bijzondere bijstand voor de verhoogde energiekosten. Evenals in 2022 was het beroep hierop minimaal, onder andere door voorliggende voorzieningen als de energietoeslag, het Tijdelijk Noodfonds Energie en het energieplafond. Bij het PMB heeft de herijking de grootste wijzigingen opgeleverd. De meeste Drechtstedengemeenten hebben met een verruiming van de doelgroep en verhoging van het PMB extra financiële ondersteuning willen geven aan de huishoudens die dit nodig hadden volgens de Minima-effectrapportage 2022 van het Nibud. Dit is terug te zien in een stijging van het gebruik (+10%) en de uitgaven (+40%).

Naast bovengenoemde minimaregelingen kunnen inwoners met kleine betalingsachterstanden sinds 1 april 2022 een beroep doen op het Sociaal Leenfonds. Deze regeling wordt uitgevoerd door Stichting Urgente Noden (SUN) en is bedoeld om inwoners in een vroeg stadium met hun geldzorgen te helpen om zo verdere problematische schulden te voorkomen. In 2023 hebben 20 huishoudens gebruikgemaakt van het Sociaal Leenfonds. In onderstaand overzicht is het aantal toekenningen in 2023 per gemeente van bijzondere bijstand en het SMS-Kinderfonds opgenomen. Bijz. bijstand Alblasserdam Dordrecht Hardinxveld-Giess. Hendrik-Ido-Ambacht Papendrecht Sliedrecht Zwijndrecht Totaal

74 1.068 52 87 146 131 266 1.824

Bijz. bijstand PMB 271 3.110 132 291 466 417 1.040 5.727

Bijz. bijstand Bewind 99 1.220 48 80 145 214 286 2.092

SMSKinderfonds 170 2.947 148 301 407 330 898 5.201

16

Nog niet alle posten van het minimabeleid zijn op dit moment splitsbaar naar gemeenten, maar dat is wel een trend die de komende jaren zichtbaar zal worden. Het aantal toekenningen in 2023 van Stichting Urgente Noden (SUN) en de CZM voor de gehele Drechtsteden is als volgt:

SUN (Noodfonds) CZM minima CZM CZG

Aantallen 2023 305 3.657 6.381

Handhaving In 2022 lag het aantal inwoners dat specifiek uitstroomde als gevolg van handhaving op 201. In 2023 liep dit aantal af naar 188. Het karakter van handhaving is de afgelopen jaren geleidelijk veranderd van streng naar meer zorgzaam en gericht op publieke waarde. Ook de integrale handhaving helpt om problematiek eerder te herkennen en aan te pakken. De handhaving krijgt daarmee een meer preventief karakter. Gezien het komende wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid is de verwachting dat de inzet zich steeds meer gaat toeleggen op het leveren van individueel maatwerk. Toeslagenaffaire In de Drechtsteden hebben zich tot en met 2023 in totaal 1.044 inwoners gemeld als zijnde gedupeerde van de kinderopvangtoeslagaffaire, dan wel zijn hun gegevens doorgegeven door de Belastingdienst. Tot en met 2023 werden 471 (mogelijke of reeds erkende) gedupeerde ouders actief ondersteund door het hulpteam van regisseurs. Andere inwoners wensten geen hulp, hebben niet gereageerd op het hulpaanbod of waren reeds geholpen door het hulpteam. Voor 2023 bedragen de kosten van de brede ondersteuning voor de Drechtsteden € 0,7 miljoen. Deze kosten worden conform de afgesloten DVO's met gemeenten afgerekend. De Drechtstedengemeenten hebben gekozen voor normbedragen voor de declaratie van de kosten bij het Rijk.

Doordat de hersteloperatie langer duurt, ontstond het risico dat dit budget voor de uitvoering van de brede ondersteuning niet voldoende was. Dit aandachtspunt is benoemd en neergelegd bij de VNG en het Rijk. Naar aanleiding van signalen van gemeenten dat de huidige normbedragen niet langer toereikend waren, heeft het Rijk aan KPMG de opdracht gegeven een kostprijsonderzoek te doen. Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek krijgen gemeenten de mogelijkheid één keer de declaratiewijze (normbedrag of werkelijke kosten) te wijzigen. De Drechtsteden zullen van deze mogelijkheid gebruikmaken en voor het onderdeel 'Organisatiekosten' de werkelijke kosten gaan declareren bij het Rijk. Door deze wijziging is de uitvoering brede ondersteuning van de gedupeerden van de Kinderopvangtoeslagaffaire voor de Drechtsteden kostendekkend. Doelstelling 3: We werken aan duurzame financiële stabiliteit en perspectief voor bewoners die dat nodig hebben Schuldhulpverlening In 2023 heeft de stijging van het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening en het aantal gestarte trajecten zich doorgezet. In 2023 waren er 1.308 aanmeldingen voor schuldhulpverlening tegenover 1.118 in 2022. Een toename van 190 meldingen. Hetzelfde geldt voor de gestarte trajecten: dit betreft een toename van 224 gestarte trajecten (1.459 in 2023 ten opzichte van 1.235 in 2022, beide exclusief de nazorgtrajecten).

Er kan gesteld worden dat de acties en interventies met betrekking tot het vergroten van het bereik, de inzet op vroegsignalering, het meer werken op locatie en het versterken van het netwerk, waaronder ook de samenwerking met de Schuldenrechter, zijn vruchten beginnen af te werpen. Anderzijds speelt natuurlijk ook de energiecrisis en de hoge energieprijzen en de koopkrachtcrisis een rol. Daarnaast speelt ook de belangrijkste ontwikkeling van 2023 mee namelijk de halvering van de aflostermijn van zowel de minnelijke als de wettelijke schuldregeling een rol. Al heeft dit laatste aspect (nog) niet geleid tot fors meer aanmeldingen. Op 31 december 2023 waren er 1.232 lopende trajecten. Voor wat betreft de wachttijd heeft er in 91% van de gevallen een eerste gesprek plaatsgevonden binnen 10 werkdagen. Bewindvoering (in eigen beheer) Er zijn in 2023 65 nieuwe trajecten bewindvoering gestart en op 31 december 2023 waren er 143 lopende trajecten bewindvoering. Het aantal lopende trajecten fluctueert door de in- en uitstroom van cliënten. In 2023 zijn er 70 cliënten uitgestroomd om diverse redenen variërend van het intrekken van de aanvraag door de cliënt tot aan uitstroom omdat de schuldensituatie is opgelost. Voor wat betreft

17

uitstroom wegens het oplossen van de schuldensituatie, zijn er in 2023 18 cliënten om die reden uitgestroomd. Hoewel we ons tot doel hadden gesteld de bewindvoering in eigen beheer in 2023 uit te breiden ten opzichte van 2022 is het aantal stabiel gebleven. De SDD is één van de spelers op een markt waarin een groot aantal particuliere bewindvoerders hun diensten aanbiedt. Een belangrijke ontwikkeling die mogelijk wel van invloed gaat zijn op het aandeel trajecten is de discussie rondom de wettelijke beloning van het schuldenbewind. Bewindvoerderskantoren/brancheorganisaties roepen sinds eind 2023 hun leden op om pas op de plaats te maken en geen nieuwe dossiers meer aan te nemen.Zij wijzen daarbij steeds meer naar gemeenten. Deze oproep is half januari 2024 herhaald. Wat hebben wij daarvoor gedaan? Minimabeleid Het minimabeleid is met ingang van 2023 herijkt. Hoewel de uitkomsten van de herijking per gemeente verschillen, kan over het algemeen worden gesproken van een verruiming van het beleid, onder andere qua doelgroep en normbedragen. Dit heeft mede tot gevolg gehad dat in vergelijking met 2022 meer huishoudens gebruik hebben gemaakt van de minimaregelingen, en dat bijgevolg de programmakosten zijn gestegen. Maar ook in de uitvoering is het gevolg bij tijden zichtbaar geweest en moesten alle zeilen worden bijgezet om de hoeveelheid aanvragen tijdig weg te werken.

Communicatie en toeleiding Het is cruciaal dat inwoners met beginnende geldzorgen in een zo vroeg mogelijk stadium worden geïnformeerd over de mogelijkheden die hen ter beschikking staan. Helaas moeten we constateren dat het, voor wie niet goed is ingevoerd, lastig is om door de vele bomen het bos te zien. En dat bij de stap naar eventueel noodzakelijke (professionele) hulp regelmatig de juiste afslag niet wordt gekozen. Samen met de gemeenten is de communicatie vanuit de SDD geïntensiveerd om inwoners eerder te bereiken en te wijzen op de mogelijkheden voor ondersteuning, onder andere door de start van de communicatiecampagne Samen begint HIER. Buiten de eigen communicatie en die via de gemeenten zijn we ook aangesloten bij landelijk beschikbare communicatiekanalen, zoals Geldfit (NSR) en Berekenuwrecht (NIBUD), die tevens kunnen toeleiden naar onze voorzieningen. Het voordeel van deze voorportalen is dat zij vaak bredere bekendheid genieten en als laagdrempeliger worden ervaren dan een meer formeel ervaren route naar de SDD. Voor NSR geldt dat deze organisatie vanuit het rijksbrede programma Aanpak geldzorgen, armoede en schulden door SZW als centraal communicatiekanaal voor geldvragen naar voren is geschoven.