Studie herbouw Luttekepoort Van Hoogenvest Architecten.pdf

LUTTEKEPOORT HARDERWIJK STUDIE HERBOUW BINNENPOORT 30 JUNI 2021

VOORWOORD Sinds het Harderwijkse burgerinitiatief om de binnenpoort van het Luttekepoortcomplex te herbouwen zijn er verschillende onderzoeken geweest. In opdracht van de gemeente Harderwijk is er een onderzoek gedaan door Ester Vink naar wat historische bronnen (buiten het stadsarchief van Harderwijk) zeggen over de Luttekepoort in zijn uiteindelijke vorm (januari 2019). Ook de gemeente Harderwijk heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een historische herbouw of moderne interpretatie van de poort op de oorspronkelijke locatie, binnen de aangegeven kaders (september 2019). Tevens is er een enquête gehouden onder de bevolking van Harderwijk om het draagvlak te testen. Verder is in opdracht van de gemeente een archeologische opgraving gedaan op de locatie van de poort door RAAP (juli 2020). De gegevens uit deze onderzoeken vormen de basis voor deze studie. Van Hoogevest Architecten is gevraagd om met inachtneming van hiervoor genoemde onderzoeken een studie te doen naar de mogelijke herbouw van de poort. Dit document is het resultaat van deze studie. Het eerste deel van de studie bevat een analyse van de beschikbare historische gegevens en de huidige situatie. Het begint met een kort overzicht van de beschikbare historische gegevens; van de versterkingen van Harderwijk in het algemeen tot de Luttekepoort in het bijzonder.

Ook de aanpalende bebouwing op de locatie - twee gemeentelijke monumenten - worden inclusief hun redengevende beschrijving bestudeerd. Dit alles resulteert in een overzicht van de historische situatie. Het tweede deel van de studie leidt tot een schetsontwerp voor de herbouw. Eerst worden de doel van de herbouw en de gestelde randvoorwaarden vanuit de gemeente besproken. Vervolgens volgt een korte inventarisatie van de locatie waarin duidelijk wordt hoe kan worden omgegaan met de randvoorwaarden. Vervolgens wordt het schetsontwerp getoond in plattegronden en een impressie, inclusief een moodboard m.b.t. materialisatie en kleurstelling. Deze studie is een eerste aanzet voor de herbouw, en biedt de Stichting Herbouw Luttekepoort een concreet schetsontwerp aan de hand waarvan zij haar plannen kan bespreken.

VHA, 30 juni 2021

INHOUD VOORWOORD 2 STADSPOORTEN HARDERWIJK LUTTEKEPOORT 6 AANPALENDE BEBOUWING OVERZICHT 9

3 7

HERBOUW 10 DOEL 11 RANDVOORWAARDEN 12 LOCATIE INVENTARISATIE 13 SCHETSONTWERP 14

Gebruikte gegevens: - Rapport 'De Luttekepoort van Harderwijk in historische bronnen', Ester Vink, d.d. januari 2019 - Rapport 'Herbouw Luttekepoort', gemeente Harderwijk, d.d. 23 september 2019 - Rapport 'Van klein naar groot: de Luttekepoort te Harderwijk', RAAP, d.d. 31 juli 2020 - Diverse gegevens m.b.t. Luttekepoortstraat nr. 31 en nr. 50 - Beeldmateriaal RCE, Gelders Archief en Rijksmuseum 2

STADSPOORTEN HARDERWIJK EEN KORT OVERZICHT VAN DE BOUW EN HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN DE STADSMUUR EN STADSPOORTEN. Onderstaande tekst is grotendeels overgenomen uit 'Van klein naar groot: de Luttekepoort te Harderwijk', het rapport dat RAAP maakte n.a.v. de archeologische opgraving t.p.v. de Luttekepoort. Harderwijk is vermoedelijk in de 12e in eeuw als agrarische nederzetting ontstaan op de locatie waar een beek in de Zuiderzeestroomde. Deze beek kwam uit zuidelijke richting en stroomde waarschijnlijk in de nabijheid van de Luttekepoort de nerderzetting (en later de stad) in en vervolgens richting zee. In 1231 kreeg Harderwijk stadsrechten en nog in dezelfde eeuw werden een stadsmuur en stadspoorten aangelegd, waaronder de Luttekepoort. Met name in de 14e eeuw was het aan de Zuiderzee gelegen Harderwijk zeer actief in het Hanze verbond. Uit 1294 stamt een vermelding van een kleine poort ('quandum parvulam portam') in de buurt van de poort van of in de grote straat van Harderwijk. Die laatste zal de Grote Poort zijn geweest. Gezien het feit dat de formuleringen van de akte veel onvereenkomst vertonen met die van een oorkond euit 1433 waarin duidelijk de Luttekepoort genoemd wordt, zou de kleine poort uit 1294 daarvan de voorganger kunnen zijn. 'Lutteke' zou dan 'klein' hebben betekend.

Dit komt ook overeen met de resultaten van de archeologische opgraving door RAAP, de fundamenten van de stadspoort lijken te wijzen op een eerdere, kleinere doorgang. Dit kleinere poortje, ook wel Sint-Nicolaaspoort genoemd, gaf toegang tot de buiten de stad gelegen SintNicolaaskerk, die in 1524 is afgebroken. De opgegraven restanten van de binnenpoort van de Luttekepoort tonen verwantschap met delen van de noordelijke stadsmuur (datering 1425) en kunnen zeer waarschijnlijk in de 15e eeuw worden gedateerd. Harderwijk werd een schatrijke stad en uit onderzoek van Ester Vink naar historische bronnen over de Luttekepoort blijkt dat het graafschap, en later hertogdom, Gelre, zich niet intensief bemoeid heeft met de stad, laat staan met haar vestingwerken, die in de 14e-16e eeuw meermaals aangepast werden.

In 1503 werd Harderwijk door een grote stadsbrand in as gelegd. Het stadsbestuur heeft toen een tijd de Luttekepoort gebruikt als vergaderruimte - dit duidt op een behoorlijk omvangrijke bruikbare binnenruimte in het poortgebouw. De 16e eeuw was een roerige tijd voor Harderwijk. Op de kaart van Blaeu uit 1652 zijn de stadsmuur en -poorten weergegeven (zie figuur1). De Luttekepoort bestaat uit een binnenpoort, buitenpoort en voorpoortje. De twee flankerende torens van de buitenpoort zijn in 1522 (opnieuw) opgetrokken. Alle poorten aan de landzijde (Smeepoort, Luttekepoort en Grote poort) zijn voorzijn van buiten de muren, in de gracht gelegen bolwerken. Deze voorwerken dienden als extra verdediging van de toegangswegen. Het bolwerk voor de Luttekepoort is waarschijnlijk in of kort voor 1526 aangelegd: de werkzaamheden eraan worden in een akte uit 1526 genoemd. Tussen de binnenpoort en de voorpoort was een dwingelmuur van baksteen aanwezig, ook wel een barbacane of bruggeschans genoemd. Dit was een muur

1 Kaart van Harderwijk uit 'Blaeu's Toonneel der Steden', 1652

1

1 Sum expere auta dolum nim fugit libus posam. 2 Ro esciatibusam quia ipistrum entet et expliquam recabor aut acepeligent

1

2

3

Vischpoort

Bruggepoort

Grote poort

Vischpoort

Luttekepoort

Bruggepoort

P

Smeepoort oorspronkelijke/gereconstrueerde stadsmuur

Grote poort

P Luttekepoort

P

Smeepoort

P

die de beide poorten verbond en die langs beide zijden van de weg tussen de poorten aanwezig was. De muur bood bescherming en de weg liep met een bocht naar de voorpoort, zodat er nooit een vrij schootsveld de stad in was. Tijdens het rampjaar, 1672, viel Harderwijk in Franse handen. Bij hun aftocht in 1673 braken de Fransen de versterkingen af. De Smeepoort en buitenpoort van de Luttekepoort werden opgeblazen. De restanten bleven nog een eeuw lang liggen. Pas in 1766 wordt besloten de restanten van de buitenste poort af te breken. In 1824 werd ook de binnenpoort volledig afgebroken om plaats te maken voor het (niet gerealiseerde) tracé van de Zuiderzeestraatweg. De drie landpoorten hadden in de tijd van de Middeleeuwen ieder een gelijkwaardige toegang, in die zin dat er een weg vanaf het omliggende land via de poort direct de stad in voerde. De bijzonder fraaie uitvoering van de Luttekepoort ten op zichte van de meer eenvoudige Smeepoort en Grote poort kan erop wijzen dat de Luttekepoort als middelste toegang het voornaamst was. In de huidige situatie zijn aanrijroutes en parkeer voorzieningen zodanig gesitueeerd dat de locatie van de Luttekepoort de belangrijkste entree naar het stadscentrum geworden is. 4

SMEEPOORT

LUTTEKEPOORT

Reproductie uit 1970, van de situatie zoals in 1607 (RCE)

GROTE POORT

Grote poort vanuit westen, Blaeu 1652

VISCHPOORT

Buitenzijde Vischpoort

BRUGGEPOORT

Hoogebrug poort vanuit westen, Blaeu 1652

Voorpoortje, buitenpoort en binnenpoort, door A. van Beerstraten in 1664. Buitenzijde Smeepoort in 2007

Grote poort in 1745 (RCE)

Hoogebrug poort, gravure uit 1786-1791 Binnenzijde Vischpoort, 1950 (H. Nieuwenhuijs)

Binnenpoort in 1745 (Rijksmuseum) Reproductie uit 1970 (RCE)

Binnenzijde Vischpoort in 2007 Binnenzijde Smeepoort

Binnenzijde Bruggepoort in 1830

Een deel van de muur naast de poort is gereconstrueerd. Massief en gesloten karakter, de houten omloop spreekt tot de verbeelding.

De poort is inmiddels bijna geheel verdwenen, maar lijkt de meest rijk uitgevoerde poort geweest te zijn, een sieraad voor de stad.

Tekeningen wijzen op een eenvoudig poortgebouw, sinds vele eeuwen verwoest, nooit herbouwd en inmiddels verdwenen.

In de vorige eeuw grondig gerestaureerd en gereconstrueerd. Kenmerkt zich door een gesloten en eenvoudige uitstraling.

Hoogste en meest rijk uitgevoerde van de twee poorten aan de zeezijde, voorzien van hoge vensters. Inmiddels verdwenen. 5

LUTTEKEPOORT - BINNENPOORT 21 m 17 m 13 m

6,5 m

0m 6,5 m 1 3

2 1 Schets uit 1745 (Rijksmuseum) 2 Reproductie (RCE) 3 Situatie in 1664 door A. van Beerstraten

4

4. Situatie 1652 (Blaeu) 5. De torens van château d’Angers in Angiers waar Schrassert waarschijnlijk naar verwijst in zijn beschrijving van de Luttekepoort.

5

Op de verschillende afbeeldingen, schilderijen en reconstructies is de binnenpoort telkens iets anders weergegeven. De hoogte en breedte verhoudingen zijn verschillend, de positie van de uitbouw aan de voorzijde varieert en ook de grootte van de raamopeningen. Op de reconstructie links is een schatting van de maatvoering weergegeven, de hoogte komt dan op ongeveer 21 meter. Uit archeologisch onderzoek is gebleken dat de breedt van de doorgang 3,8 meter en de hoogte 3,2 meter bedroeg. De vierkante binnepoort stamt samen met de stadsmuren uit de 13e eeuw, wellicht eerst in een kleinere vorm. Hij deed in de 16e en 17e eeuw ook wel dienst als gevangenis, en de ronde toren ernaast (daterend 16401745) als ammunitietoren. De buitenpoort werd gebouwd in 1520, dien in 1673 door de Fransen werd opgeblazen. De binnenpoort werd in 1803 gesloopt. Nu rest alleen nog een deel van de ronde toren. In 1654 schrijft een lokale historicus, A. van Slichtenhorst, dat van de drie landpoorten die Harderwijk telde, de mooiste toch wel de Luttekepoort was, 'die met drie steile torens sierlijk opgaat'. In 1732 schrijft mr. Johan Schrassert in zijn 'Hardervicum Antiquum ofte Beschryvinge der Stadt Harderwyck' over de drie hoge 'overfraaije Torens besijden malkander staande' van de buitenpoort.

Daarnaast stond een zware toren 'op de wijse van een Burgt [de binnenpoort] ende nog een ander van stomper gedaante [de ronde toren als onderdeel van de stadsmuur]: wiens wederga men dienvolgens nergens vind, als te Angiers in Vranckryck.'

6

AANPALENDE BEBOUWING HET PAND LUTTEKEPOORTSTRAAT 31 BESTAAT UIT EEN RESTANT VAN DE NOORDOOSTELIJKE TOREN VAN DE LUTTEKEPOORT, 13DE EEUW, EN IS LATER VERBOUWD TOT WONING.

Het pand op de Lutttekepoortstraat 31 is een gemeentelijk monument. De redenen hiervoor zijn als volgt door het Gelders Genootschap omschreven:

1

2

3

1 Linkerzijgevel in 1965. (RCE) 2 De voorgevel op een bestektekening uit 1982. 3 De voorgevel in 2014.

- 'Het object is van groot lokaal-historisch belang als restant van een van de stadspoorten.' - 'Tevens is het van bouwhistorisch belang als deel van een middeleeuws verdedigingswerk.' - 'Het object speelt, zowel door de vormgeving als de bijzondere ligging, een belangrijke rol in het historische straatbeeld. her markeert de oude begrenzing van de stad.' Wat opvalt is dat hier enkel gesproken wordt over het belang van de restanten van de ronde toren en een deel van de stadsmuur, en niet over de gevels van het woonhuis aan de straatzijde. Wel wordt in de beschrijving genoemd dat het pand sterk gerenoveerd is: 'De gevel, hoewel gebaseerd op het 19de-eeuwse gevelbeeld, is sterk gewijzigd bij de restauratie van 1985. Dit geldt nog sterker voor de linker zijgevel, voor zover die buiten de voorgevelrooilijn van de aangrenzende bebouwing uitsteekt. Deze twee, vermoedelijk toen nieuw opgetrokken gevels zijn vertind en wit geschilderd.' Wanneer de situatie van vóór 1985 vergeleken wordt met de verbouwing valt op dat een groot deel van de ronde toren en hiermee verbonden stadsmuur (zie afbeelding 5) aan het oog onttrokken zijn door een langwerpig bijgebouw. De situatie is sterk verrommeld en de oorspronkelijke opzet van toren en stadsmuur is niet duidelijk leesbaar.

Dit komt overeen met de gemeentelijke monumentenomschrijving, waarin de waarde van het pand ligt in de aanwezigheid van de middeleeuwse toren en stadsmuur, en niet in de later aangebouwde en verbouwde woning.

4 4 Situatie vóór 1985. Bij de verbouwing ('rehabilitatie') tot woonhuis zijn de bestaande openingen voor ramen en deuren gehandhaafd. 5 Plattegrond begane grond op de bestektekening uit 1982. De rode lijn geeft het vermoedelijke verloop van de stadsmuur aan.

5

7

AANPALENDE BEBOUWING HET PANDLUTTEKEPOORTSTRAAT 50 BESTAAT UIT EEN GEDEELTE VAN DE MIDDELEEUWSE STADSMUUR MET AAN DE VELDZIJDE EEN WOONHUIS UIT CA. 1900.

1 Situatie in 1966. De stucwerk banden in de voorgevel verwijzen naar de overgangsarchitectuur (periode 1880-1900, overgang van neostijlen naar jugendstil/art nouveau). (RCE) 2 Tot 2007 stond het pand te verkrotten. (De Stentor) 3 Situatie van het pand in 2008, na de renovatie. De Wereldwinkel heeft toen het pand betrokken. (Gelders Archief)

Voor zover het de stadsmuur betreft valt het pand onder de bescherming van Rijksmonument. Het aan de veldzijde ertegen gebouwde woonhuis is een gemeentelijk monument.

2

Het pand is lang en diep en met de oorspronkelijke voordeur gericht op de Luttekerpoortstraat. (Aan de oostzijde bevindt zich een nieuwe entree voor de Wereldwinkel). Het pand stamt van rond 1900. In de beschrijving van het Gelders Genootschap wordt de voorgevel aan de Luttekerpoortstraat expliciet omschreven. Als reden van plaatsing wordt o.a. genoemd dat het pand van architectuur-historisch belang is 'als voorbeeld van een eenvoudig woonhuis onder invloed van de overgangsarchitectuur' en als voorbeeld van 'bebouwing tegen de buitenzijde van een stadsmuur, waarbij de stadsmuur als gevel gebruikt werd.'

3

1

8

OVERZICHT EEN RECONSTRUCTIE VAN DE HISTORISCHE SITUATIE, MET IN ROOD DE HUIDIGE RESTEN VAN DE STADSMUUR.

ammunitietoren

hoge dwingelmuur route naar buitenpoort

9

HERBOUW DOEL, VOORWAARDEN & ONTWERP

DOEL AANLEIDING VOOR DEZE STUDIE VORMT HET BURGERINITIATIEF 'HERBOUW LUTTEKEPOORT'. De Stichting Herbouw Luttekepoort (SHL) is een burgerinitiatief van een groep Harderwijkers met als doel om de Luttekepoort te herbouwen. In maart 2021 is de stichting opgericht en een bestuur samengesteld dat bestaat uit de volgende personen: Laurens Sloot (voorzitter), Godelieve Vrijhof (secretaris), Henk Fijnenberg (penningmeester), Cas Hofstee (bestuurslid), Liek Mulder (bestuurslid) en Jan ter Steeg (bestuurslid). Om te toetsen of de doelstelling van een eventuele herbouw haalbaar is, zijn ter voorbereiding inmiddels diverse onderzoeken uitgevoerd. Een historisch onderzoek heeft uitgewezen dat bouwtekeningen uit de periode van de originele poort helaas niet beschikbaar zijn, dat was immers geen gebruik in de middeleeuwen. Een herbouw van de originele poort (replica) is derhalve niet mogelijk. Wel zijn er diverse schilderijen en tekeningen van de originele poort bekend waardoor een goed beeld is gekregen van het uiterlijk en de afmetingen van de poort. Omdat er ook een archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden, is inmiddels nauwkeurig bekend waar de originele Luttekepoort heeft gestaan. Hierdoor acht het bestuur van de SHL het mogelijk om een poort te herbouwen die qua afmetingen en contouren herinnert aan het beeld dat Harderwijkers eeuwenlang van de poort hebben gehad.

Het bestuur van de SHL ziet dan ook mogelijkheden om ter hoogte van de ingang van de Luttekepoortstraat een poort te bouwen die recht doet aan het illustere verleden van de Luttekepoort en die tevens kan dienen als een schitterende entree aan de landzijde van de Harderwijker binnenstad. Het streven van het bestuur van de SHL is dat dit bijzondere project een werkelijk Harderwijks initiatief wordt. Daarom is communicatie met omwonenden en andere inwoners van de stad essentieel om voldoende draagvlak te creëren. Juni 2021 Stichting Herbouw Luttekepoort

11

plaatsvinden en zal er aan de hand van het voorlopig moeten worden opgesteld. Omdat een modern ontw verwachting echter dat er uiteindelijk voldaan kan w Voor een modern ontwerp zijn als referenties de glaz in Siponto(Italië) meegegeven.

RANDVOORWAARDEN In haar rapport 'Herbouw Luttekepoort' (september 2019) heeft de gemeente Harderwijk een aantal randvoorwaarden gesteld aan een eventuele herbouw van de binnenpoort. Samengevat zijn dat de volgende voorwaarden: Ergoed en Ruimtelijke Kwaliteit 1. Herbouw vindt plaats op de oorspronkelijke locatie en is passend in de huidige omgeving. 2. Herbouw heeft geen negatieve gevolgen voor de naastgelegen beschermde gemeentelijke en rijksmonumenten; • Voorgevels mogen niet beschadigd/gewijzigd worden • Voorgevels moeten zichtbaar en beleefbaar blijven 3. Herbouw heeft geen negatieve gevolgen voor de archeologische waarden in de bodem; • de fundering van de nieuwe poort mag de oude funderingsresten niet beschadigen 4. Wanneer gekozen wordt voor een modern poortgebouw, moet deze in hoogstaande architectuur worden uitgevoerd.

Figuur 6 Geulpoort Valkenburg

2 Figuur 7 De glazen boerderij in Schijndel

1

b. is een moderne interpretatie op nagenoeg de oorspronkelijke locatie mogelijk binnen de aangeven kaders Er zijn geen technische of juridische zaken die een modern poortgebouw op voorhand al onmogelijk maken. Ook bij deze optie moet er aan de hand van een voorlopig ontwerp worden beoordeeld in hoeverre de herbouw gevolgen heeft voor de naastgelegen monumenten, moet er een archeologisch vooronderzoek en onderzoek naar de exacte ligging van de kabels en leidingen plaatsvinden en zal er aan de hand van het voorlopige ontwerp een ruimtelijke onderbouwing moeten worden opgesteld. Omdat een modern ontwerp meer ontwerpvrijheid kent, is de verwachting echter dat er uiteindelijk voldaan kan worden aan de gestelde randvoorwaarden. Voor een modern ontwerp zijn als referenties de glazen boerderij in Schijndel en de Basiliek van gaas in Siponto(Italië) meegegeven.

12

5. Wanneer gekozen wordt voor een historische herbouw, moet deze historisch verantwoord zijn. [Een waarheidsgetrouwe reconstructie is niet mogelijk bij een gebrek aan historisch (beeld)materiaal.] 6. Wanneer gekozen wordt voor een historiserend ontwerp, moet duidelijk zijn dat dit nieuwbouw is en mag niet de suggestie worden gewekt dat het een oud gebouw betreft. Overig • • • • •

Minimale breedte doorgang: 4,50 m. Minimale hoogte doorgang 4,50 m. Niet bouwen op onderliggende kabels en leidingen Bestemmingsplan zal gewijzigd moeten worden De nieuwe poort moet voldoen aan het Bouwbesluit 2012 Er dient voldoende draagvlak te zijn -> zie resultaten enquête.

Figuur 7 De glazen boerderij in Schijndel

12

1 Referentie uit het rapport voor een historiserende herbouw: de Geulpoort te Valkenburg.

Herbouw Luttekepoort

2 Referentie uit het rapport voor een moderne herbouw: de glazen boerderij te Schijndel. 3 Rapport 'Herbouw Luttekepoort' door de gemeente Harderwijk, 23 september 2019

3

12

LOCATIE INVENTARISATIE ONTWIKKELING BEBOUWING OP DE LOCATIE DOOR DE EEUWEN HEEN Op basis van de archeologische opgraving en historische tekeningen is een reconstructie gemaakt van de binnenpoort van het Luttekepoortcomplex. Het is duidelijk te zien dat na de sloop van de poort de bebouwing die ontstond de lijnen van de binnenpoort en dwingelmuur volgt. Dit laat de historische situatie in het stratenpatroon duidelijk zien, maar levert ook een conflict op met de gevels van de nieuwe panden wanneer de poort herbouwd zou worden.

Aanzicht van de historische situatie (recosntructie) met in rood de tot op heden bewaarde restanten van de stadsmuur.

Historische reconstructie op basis van historische tekeningen en de archeologische opgraving. In de stadsmuur liggen de binnenpoort en (half)ronde toren, voor de binnenpoort leidt een weg tussen twee dwingelmuren naar de buitenpoort, de huidige luttekepoortstraat. In rood zijn de tot op heden bewaarde restanten van de stadsmuur aangegeven.

De huidige situatie met woningen tegen de stadsmuur, met in rood de tot op heden bewaarde restanten van de stadsmuur. De woning met adres Luttekepoortstraat 31 is aan twee zijdes tegen de stadsmuur gebouwd en maakt gebruik van een oudere doorgang door de (half)ronde toren.

1 Overzicht van de archeologische opgraving door RAAP.

De huidige situatie met daarop geprojecteerd de reconstructie van de binnenpoort en de halfronde toren. Bij een historische of historiserende herbouw zou de poort een deel van de gevels van de aanpalende panden afdekken, evenals de oorspronkelijke voordeur van het pand nr. 50. Ook zou de doorgang van 3,8 meter te smal zijn.

ammunitietoren

hoge dwingelmuur route naar buitenpoort

verbouwd 1985

bouwjaar ca. 1900

3,8 m

nr. 31

nr. 51

13

SCHETSONTWERP

Begane grond

Het ontwerp voor de binnenpoort is een moderne interpretatie van de historische situatie. Dit geeft de vrijheid om het ontwerp van de toren iets meer aan te passen en te voldoen aan de randvoorwaarden die door de gemeente gesteld zijn. De contouren van de binnenpoort worden vormgegeven middels een schil in één materiaal. Deze is op de begane grond meer opengewerkt om een brede doorgang en zicht op de gevel van Luttekepoortstraat 50 te behouden. De woning op nr. 31 is verwijderd zodat de stadsmuur en ammunitietoren hier weer goed zichtbaar worden. Dit zorgt voor een mooie visuele connectie met de stadsmuur aan de andere zijde van de poort.

Tweede verdieping omloop

Eerste verdieping

4,5 m

In de ammunitietoren wordt een wenteltrap gerealiseerd, die vrij toegang geeft tot de eerste verdieping van de poort. Deze kan dienen als muziektent, of afgesloten worden tot binnenruimte. Vervolgens is via een trap de omloop te bereiken, die als uitkijkpunt dienst doet. In het stratenpatroon kunnen de oorspronkelijke contouren van binnenpoort, ammunitietoren en dwingelmuur zichtbaar gemaakt worden, zodat ook de middeleeuwse maten beleefbaar worden. 14

IMPRESSIE Omdat van de binnenpoort weinig beelden beschikbaar zijn die met elkaar overeen komen, is de nieuwe toren in een geabstraheerde vorm omtworpen. De belangrijkste (sier) elementen zijn te zien aan de bovenzijde, wat ook overeenkomt met het feit dat van een afstand alleen dit deel van de toren zichtbaar is. De rest van het bouwwerk is eenvoudig gehouden, en meer opengewerkt richting de begane grond, om de voordeur van de Wereldwinkel bereikbaar te houden. De nieuwe toren is ontworpen in één materiaal (denk aan cortenstaal of bijvoorbeeld terracotta - zie moodboard), als een monolithische structuur. Qua kleur sluit dit goed aan bij het baksteen in de omgeving; een subtiel contrast. Dit benadrukt de functie van de toren als eyecatcher/entree en laat op eenvoudige wijze zien dat dit een interpretatie van de historische situatie betreft. Het zorgt er ook voor dat er een rustig beeld onstaat, naast de verschillende resten van de stadsmuur en de nabijgelegen bebouwing uit verschillende tijdsperiodes. De toren is ontworpen als een holle structuur, met een ruime doorgang op de begane grond, een (al dan niet afgesloten) binnenruimte op de verdieping (achter de hoge ramen) en een uitkijkpunt op de omloop. De ammunitie toren functioneert als toegangspunt.

In de toren kunnen exposities georganiseerd worden of bijvoorbeeld een permanente tentoonstelling over de historie van Harderwijk.

Het werken in één materiaal geeft de kans om te spelen met open en dicht, met geslotenheid en transparantie, zonder dat het geheel rommelig wordt. Aan de veldzijde is de toren meer gesloten, om de functie van verdedigingsbouwwerk te benadrukken. Op de begane grond en aan de centrumzijde is hij meer opengewerkt, om een goede toegang en mooie uitzichten te creëeren. Zo wordt de binnenpoort een open en publiek bouwwerk voor iedereen, een nieuwe entree tot de stad.

Omloop als uitkijkpunt.

Op de verdieping een binnenruimte met hoge ramen voor vergaderingen/ muziek/etc.

Entree tot de binnenpoort Ammunitietoren met opbouw en nieuwe wenteltrap verschaft toegang tot de binnenpoort.

Oude stadsmuur weer in het zicht.

Opengewerkt op straatniveau, deur en ramen van de Wereldwinkel blijven toegankelijk/ in het zicht. 2

15

MOODBOARD

16

Westsingel 9 3811 BA Amersfoort 033 4631705 bureau@vanhoogevest.nl