Raadsvoorstel Sloopregeling LBV+ deelnemers

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000180340 27 mei 2024 Willeke van Santen Wethouder E.H.R. Enklaar Aanpassing geldende beoordelingskaders over sloopregeling voor bedrijven die deelnemen aan de LBV+ regeling

Het college van B&W besluit de raad voor te stellen: 1. Het ‘Beleid en toetsingskader Rood voor Rood initiatieven Buitengebied en Hierden’1, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 27 mei 2021, buiten toepassing te verklaren voor bedrijven die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk; 2. Voor alle bedrijven die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk de regeling vast te stellen voor functieverandering van agrarisch naar wonen, met in achtneming van de daarbij gestelde voorwaarden, één en ander zoals verwoord in bijlage 1. Inleiding Aanleiding Sinds juni 2023 geldt er een landelijke regeling opgesteld door de Minister voor Natuur en Stikstof, houdende regels voor de verstrekking van subsidie voor het sluiten van veehouderijlocaties met piekbelasting op natuurgebieden. Deze regeling staat bekend als Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting, afgekort LBV+ regeling. In Hierden zijn er op dit moment zeven bedrijven die hebben besloten om aan de regeling mee te doen of hebben dit in serieuze overweging, waarvan zes in het eendengebied2 en één daarbuiten. Bedrijven waar eenden worden gehouden komen niet in aanmerking voor deelname aan de LBV+ regeling.

Van november 2020 tot en met oktober 2021 gold de regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, houdende eenmalige specifieke uitkeringen ten behoeve van de gerichte opkoop van veehouderijen ter vermindering van de stikstofdepositie op overbelaste stikstofgevoelige Natura 2000gebieden. Deze regeling staat bekend als de Regeling provinciale aankoop veehouderijen nabij natuurgebieden. In Hierden zijn er twee bedrijven die van deze regeling gebruik gemaakt hebben. De hiervoor genoemde regelingen verschillen van inhoud en voorwaarden, maar hebben één gemeenschappelijke deler. De ondernemer die stopt met zijn intensieve veehouderij moet binnen een bepaalde tijd bij de gemeente een verzoek doen voor een functieverandering. Vanuit de ondernemers die stoppen met het agrarisch bedrijf ligt de functieverandering naar wonen het meest voor de hand. Verder denkt een aantal ondernemers na over een wijziging naar gebruiksgerichte paardenhouderij, opslagmogelijkheden voor caravans en kleinschalige bedrijfsactiviteiten en is er in principe medewerking toegezegd aan een initiatief voor een agrarisch kinderdagverblijf in combinatie met een voedselcollectief en kleinschalige recreatie. Het is aan de gemeente om te besluiten over deze initiatieven die door de verschillende ondernemers worden ingediend en te beoordelen of deze passend zijn op de betreffende locaties.

1 Beleid en toetsingskader Rood voor Rood initiatieven Buitengebied en Hierden 2 Zoals gedefinieerd in het Beleid en toetsingskader Rood voor Rood initiatieven Buitengebied en Hierden

Een belangrijk toetsingskader voor een integrale en samenhangende beoordeling zijn de ‘omgevingsvisie Harderwijk’ en de nadere uitwerking van de daarin opgenomen doelen en ambities in het ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’, waarin het eendengebied een plek krijgt. De ‘omgevingsvisie Harderwijk’ is nog in de fase van het ontwerp en wordt naar verwachting na de zomer vastgesteld door de gemeenteraad. Vervolgens kan gestart worden met het opstellen van de eerste fase van het ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’, onderdeel eendengebied. Voor de ondernemers die nu definitief moeten beslissen over hun deelname aan de LBV+ regeling van het Rijk komt de besluitvorming hierover te laat en geeft dit onvoldoende zekerheid over de uitkomst van de principeverzoeken tot functieverandering en daarmee hun toekomstperspectief. Dit maakt dat het risico bestaat dat zij zich alsnog terugtrekken van deelname aan de LBV+ regeling en een doorstart maken in de intensieve veehouderij. Nu het ontwerp van de omgevingsvisie onder meer inzet op verschillende ambities ter versterking van de natuur en biodiversiteit, het afbouwen van de intensieve veehouderij en het transformeren van het eendengebied naar wonen, zijn er argumenten om zekerheid te geven op het kunnen realiseren van woningen en onder welke voorwaarden. Dit is uitgewerkt in de regeling die als bijlage 1 deel uitmaakt van dit voorstel.

Principeverzoeken die zien op een wijziging van de agrarische activiteiten naar andere activiteiten dan wonen, zijn afhankelijk van het uiteindelijke ‘gebiedsprogramma Hierden buiten, onderdeel eendengebied’. Dit programma is nodig voor de beoordeling of die betreffende activiteit passend is op de beoogde locatie. Zolang er nog geen vastgesteld programma is, wordt in die gevallen afgewogen of tijdelijk (voor maximaal 5 jaar) meegewerkt kan worden aan de gewenste functie. Kader Omgevingswet: de ‘omgevingsvisie Harderwijk’ en het ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’ zijn van belang voor de beoordeling van initiatieven in Harderwijk en Hierden. Ook ligt het beleid voor het buitengebied vast in de ‘Verdiepingsslag buitengebied Harderwijk en Hierden’. In het omgevingsplan voor Harderwijk worden de mogelijkheden voor functieverandering juridisch vastgelegd. Alternatieven Besluiten om geen regeling op te stellen voor de deelnemers aan de LBV+ regeling van het Rijk, maar vast te houden aan de mogelijkheden van de geldende beleidskaders. Dit betekent dat de agrarische gebouwen betrokken bij de LBV+ regeling (dierenverblijven) buiten beschouwing worden gelaten bij een initiatief voor een rood-voor-rood ontwikkeling en uitsluitend de resterende gebouwen in aanmerking komen.

Hierbij het risico te aanvaarden dat dit ondernemers te weinig zekerheid biedt en zij besluiten hun intensieve veehouderij voortzetten en zich terug te trekken van deelname aan de LBV+ regeling. Beoogd effect De LBV+ regeling is in het belang van de reductie van stikstof, wat vervolgens een positief effect heeft op het Natura 2000 gebied Veluwe dat grenst aan Harderwijk. Dit sluit aan bij de doelen en ambities zoals verwoord in het ontwerp van de ‘‘omgevingsvisie Harderwijk’’. Verder heeft het college vanuit de gemeenteraad de opdracht gekregen om een ‘visie op te stellen voor het eendengebied met als uitgangspunt dat dit gebied wordt gebruikt voor woningbouw’. Dit wordt in lijn met de omgevingsvisie verder uitgewerkt in het ‘‘gebiedsprogramma Hierden buiten’’. Wanneer het eendengebied in de toekomst woongebied wordt, is het belangrijk dat bedrijven die vanuit de milieuaspecten belemmerend kunnen zijn, beëindigd zijn. Met de LBV+ regeling van het Rijk in combinatie met de voorgestelde regeling voor de functieverandering

van agrarisch naar wonen, ontstaat er een nieuw toekomstperspectief voor de ondernemers. Dit maakt het aantrekkelijk om deel te nemen, waarmee zowel een positief effect op de natuur kan worden bewerkstelligd als de bouw van nieuwe woningen voor met name starters en senioren. Argumenten 1. Beslispunt: Het ‘Beleid en toetsingskader Rood voor Rood initiatieven Buitengebied en Hierden’, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 27 mei 2021, buiten toepassing te verklaren voor bedrijven die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk; Wanneer een ondernemer heeft meegedaan aan de LBV+ regeling van het Rijk3 is het volgende bereikt: a. er worden niet langer landbouwhuisdieren gehouden op de locatie; b. de dierlijke meststoffen zijn verwijderd van de locatie; c. het productierecht is doorgehaald; d. de milieuvergunning is ingetrokken of gewijzigd; e. de natuurvergunning is ingetrokken of gewijzigd; f. het bevoegd gezag heeft een natuurvergunning afgegeven voor een nieuwe activiteit met maximaal 15% van de stikstofemissie van de oorspronkelijke activiteit; g. de gemeente heeft het verzoek tot wijziging van de bestemming in behandeling genomen h. de veehouder heeft zich met het tekenen van de overeenkomst verbonden om: i. niet langer landbouwhuisdieren te houden op de locatie; ii. niet op een andere locatie binnen de EU dezelfde activiteit te starten; i.

De productiecapaciteit is afgebroken en het puin is afgevoerd. Om op basis van het gemeentelijk beleid in aanmerking te komen voor een rood-voor-rood ontwikkeling, moet worden voldaan aan de voorwaarden uit het ‘Beleid en toetsingskader Rood voor Rood initiatieven Buitengebied en Hierden’. De voorwaarden a t/m e, g en i uit de LBV+ regeling vormen een overlap met de voorwaarden uit het gemeentelijke toetsingskader. Aanvullend kent het gemeentelijk beleid voorwaarden voor de sloop van álle agrarische gebouwen, bouwwerken en verhardingen, een kwalitatief hoogwaardige landschappelijke (erf)inrichting, milieuaspecten in relatie tot de omgeving, waarden als ecologie, landschap, natuur, archeologie, hydrologie e.d., infrastructuur en parkeren en buitenopslag. Wanneer voldaan kan worden aan alle voorwaarden van het gemeentelijke beleid, kunnen de sloopmeters verzilverd worden in bouwrechten voor woningen. Inzet van 750m² sloopmeters geeft recht op een woning van 150m², inzet van 450m² sloopmeters op een woning van 90m² en inzet 250m² sloopmeters op een sociale huurwoning van 75m². Voor sloopmeters uit het eendengebied geldt nu dat deze niet op het eigen perceel gebouwd mogen worden. In de ‘Verdiepingsslag buitengebied Harderwijk en Hierden’4 staan locaties aangewezen waar deze sloopmeters verzilverd kunnen worden.

Vanwege het feit dat het niet mogelijk is om twee keer aan dezelfde voorwaarden te voldoen, zoals bijvoorbeeld het slopen van gebouwen, is het binnen de geldende kaders voor ondernemers die deelnemen aan de LBV+ regeling niet mogelijk om hun sloopmeters te verzilveren in bouwrechten voor woningen ofwel de mogelijkheid te krijgen om andere activiteiten te starten. Dit is voor deze ondernemers van belang om voldoende financiële zekerheid te hebben zodat zij daadwerkelijk kunnen stoppen. De tegemoetkoming vanuit de LBV+ regeling is voor hen ontoereikend om de periode tot aan het pensioen te overbruggen. Een functieverandering van waaruit inkomen gegenereerd wordt, wordt door hen noodzakelijk geacht. Vanwege het gemeentelijk belang van deze functieverandering ten gunste van de doelen en ambities voor de natuur en het bouwen van woningen, is het gerechtvaardigd om de geldende regeling voor deze ondernemers buiten toepassing te verklaren en te vervangen door een op maat gemaakte 3 Tekst volledige LBV+ regeling 4 Verdiepingsslag buitengebied Harderwijk en Hierden

regeling om hen te faciliteren in hun toekomstperspectief. Een bijkomend voordeel hierbij is, dat deze regeling ook het verbod om woningen in het eendengebied te bouwen los kan laten en er - onder voorwaarden - ingezet kan worden op de bouw van woningen op de vrijkomende percelen of elders in het eendengebied binnen de door de gemeente te bepalen ruimtelijke kaders. 2.

Beslispunt: Voor alle bedrijven die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk de regeling vast te stellen voor functieverandering van agrarisch naar wonen, met in achtneming van de daarbij gestelde voorwaarden, een en ander zoals verwoord in bijlage 1. Voor de argumenten bij dit beslispunt wordt in eerste instantie verwezen naar hetgeen onder punt 1 is toegelicht. De op maat gemaakte regeling voor functieverandering van agrarisch naar wonen met de voorwaarden die daarbij van toepassing zijn, is opgenomen in bijlage 1 bij dit voorstel. Op hoofdlijnen betekent deze regeling dat alle ondernemers die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk, de mogelijkheid krijgen voor een functieverandering van de agrarische activiteiten naar wonen. Hierbij krijgen zij de garantie om of een aantal woningen te mogen realiseren binnen het ‘gebiedsprogramma Hierden buiten, onderdeel eendengebied’ of door zelfrealisatie op hun eigen gronden. Belangrijke voorwaarden hierbij zijn onder meer5: a. De herontwikkeling naar wonen past binnen het kader van het nog op te stellen ‘gebiedsprogramma Hierden buiten, onderdeel eendengebied’ of binnen de kaders zoals vastgelegd in de ‘Verdiepingsslag buitengebied Harderwijk en Hierden’; b. Alle vrijkomende agrarische bebouwing wordt gesloopt, dus niet alleen de dierenverblijven; c.

Het te ontwikkelen programma past binnen het vast te stellen ‘volkshuisvestelijk programma’ of de geldende ‘woonvisie’ en het daaruit voorvloeiende woningbouwprogramma; d. Het aantal te bouwen wooneenheden wordt bepaald aan de hand van de oppervlakte van de gesloopte agrarische schuren. Daarbij wordt aangesloten bij de staffel zoals deze nu geldt voor rood-voor-rood initiatieven. e. Er moet sprake zijn van een landschappelijk inrichtingsplan voor het te maken erf of erven en de inpassing in het omliggende landschap. De garantie voor het aantal te realiseren woningen en de daarbij behorende voorwaarden en wederzijdse verplichtingen worden vastgelegd in een overeenkomst. Principeverzoeken die zien op een wijziging van de agrarische activiteiten naar andere activiteiten dan wonen, zijn voor de behoordeling afhankelijk van het uiteindelijke ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’. Zolang er nog geen vastgesteld programma is, wordt in die gevallen afgewogen of tijdelijk (voor maximaal 5 jaar) meegewerkt kan worden aan de gewenste functie.

Aandachtspunten 1. In Hierden zijn er twee bedrijven die gebruik gemaakt hebben van de ‘Regeling provinciale aankoop veehouderijen nabij natuurgebieden’. Kort samengevat houdt dit in dat zij gestopt zijn met de intensieve veehouderij, de dierenverblijven met ondergrond verkocht hebben aan de provincie, de provincie de sloop van de gebouwen en de sanering van de gronden op zich heeft genomen en de grond na afronding van de activiteiten terug verkoopt aan de betreffende ondernemer. Deze ondernemers hebben met hun deelname aan deze regeling nooit aanspraak kunnen maken op het inruilen van sloopmeters voor woningen. Nu het hier gaat om twee verschillende regelingen, met andere voorwaarden en tegemoetkomingen voor de ondernemer, is het niet aannemelijk dat zij zich met succes kunnen beroepen op het gelijkheidsbeginsel om ook een garantie te kunnen krijgen voor woningen. Dit neemt niet weg dat er

5 Voor de volledige inhoud van de regeling wordt verwezen naar bijlage 1.

2.

een kans bestaat dat hiervoor wel verzoeken voor worden gedaan. In dat geval zullen deze – op basis van de aangeleverde argumenten – om een zelfstandige beoordeling en besluitvorming vragen. Vanuit de LBV+ regeling van het Rijk krijgen de deelnemende bedrijven een subsidiebedrag toegekend waarin onder meer een bedrag is opgenomen voor de sloop van de gebouwen. Hierbij komt de vraag op of, in het geval deze ondernemers woningen mogen realiseren, de opbrengst daarvan beschouwd moet worden als overheidssubsidie waarmee er sprake kan zijn van bevoordeling of staatssteun. Navraag bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) leert dat dit alleen zou kunnen gelden in het geval de gemeente bij het gebruik van hun bevoegdheden zich specifiek richt op het over de streep trekken van betrokkenen. Hiervan is voor de betrokken ondernemers uit Hierden echter geen sprake. Op basis van de vast te stellen ‘omgevingsvisie Harderwijk’ en het nog op te stellen ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’ wordt uiteindelijk via het ‘omgevingsplan Harderwijk’ een transformatie van het agrarische eendengebied naar een woongebied gerealiseerd. Hiermee is sprake van de uitoefening van overheidsgezag en wordt het voordeel dat sommigen hieruit halen niet aangemerkt als staatsteun of onterechte bevoordeling.

Hiervan is immers ook geen sprake bij een vergelijkbare wijziging van het omgevingsplan waarmee mogelijkheden voor een initiatiefnemer worden gecreëerd.

Omgevingswet Het beleid voor de toekomst van Harderwijk en Hierden wordt vastgesteld met de ‘omgevingsvisie Harderwijk’. Een verdere uitwerking van de opgenomen doelen en ambities vindt plaats in verschillende programma’s. De toekomstvisie voor het eendengebied wordt verder uitgewerkt in het ‘gebiedsprogramma Hierden buiten’. De juridische vertaling hiervan vindt vervolgens plaats in het omgevingsplan voor Harderwijk. Financiën Alle kosten die samenhangen met het gebruikmaken van de regeling voor functieverandering voortvloeiend uit de LBV+ regeling komen voor rekening en risico van de initiatiefnemer. Duurzaamheid Alle (toekomstige) initiatieven moeten voldoen aan de duurzaamheidsambities van de gemeente Harderwijk Communicatie Alle ondernemers die deelnemen aan de LBV+ regeling van het Rijk – of dit in overweging hebben – worden persoonlijk op de hoogte gesteld van de regeling over de functieverandering van agrarische activiteiten naar wonen en de daarbij horende voorwaarden. Uitvoering Na vaststelling van de regeling over de functieverandering van agrarische activiteiten naar wonen en de daarbij horende voorwaarden, wordt een certificaat opgesteld waarbij de oppervlakte van de relevante agrarische gebouwen van de ondernemer geregistreerd is en waarin de wederzijdse voorwaarden en verplichtingen zijn opgenomen.

Evaluatie Na afronding van de LBV+ regeling van de het Rijk vindt een evaluatie plaats. Hierbij wordt het aantal deelnemers in beschouwing genomen in combinatie met de gewenste functieveranderingen en de toelaatbaarheid binnen het vastgestelde beleid van de gemeente Harderwijk.

Bijlage: Bijlage 1 Regeling over de functieverandering van agrarische activiteiten naar wonen, met de daarbij behorende voorwaarden.