Raadsvoorstel Oprichting en garantstelling Zonnepark B.V..docx

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000049452 14 oktober 2020 H.L.J. Mirck Wethouder Van Bijsteren Garantstelling inzake realisatie zonnepark P8 overloopparkeerterrein Waterfront

1)

Het college van B&W besluit: De raad voor te stellen; a) Uit te spreken dat zij de deelneming in Zonnepark Harderwijk BV beschouwt als onderdeel van haar publieke taak ter realisering van haar duurzaamheidsdoelen. b) Mee te werken aan de oprichting van Zonnepark Harderwijk BV en hierin 51% aandelen te nemen voor een bedrag van € 51,- mits Endura de omgevingsvergunning, de subsidiebeschikking SDE+ en de provinciale subsidie inbrengt. c) In te stemmen met het bestuurslidmaatschap van de wethouder Duurzaamheid d) In te stemmen met het aandeelhouderschap van de wethouder Financiën. e) Om voor een lening van maximaal € 2.000.000,- aan Zonnepark Harderwijk BV (verwachte looptijd 25 jaar) een borgtochtverklaring af te geven voor de bouw van een carport met zonnedak op het Overloopparkeerterrein (P8) van de gemeente. En hierbij als zekerheid een eerste hypothecaire inschrijving op de carport met zonnepanelen en verdere installaties te vestigen tot een bedrag van € 2.000.000,-. f) Akkoord te gaan met een tweede hypothecaire inschrijving van € 600.000,- ten behoeve van de RABO Harderwijk. g) Als voorwaarde voor garantstelling voorts te stellen dat Zonnepark Harderwijk BV de financiering zoals opgenomen in bijlage 4, rond heeft. h) Haar aandeel uit een batig jaarresultaat toe te voegen aan een lokaal duurzaamheidsfond en/of bestemmingsreserve duurzaamheid.

i) Gebruik te maken van de AGVV (Algemene Groeps Vrijstellings Verordening) en daarmee risico´a t.a.v.staatssteun en Wet Markt en Overheid weg te nemen.

2)

De burgemeester besluit: als afzonderlijk bestuursorgaan, op grond van artikel 171 van de Gemeentewet, aan wethouder B. Van Bijsteren volmacht te verlenen voor de ondertekening van de borgtochtverklaring ten behoeve van de Nederlandsche Waterschapsbank N.V. (of eventueel een andere bank tegen nog betere condities).

Inleiding Aanleiding Op 12 december 2018 hebben de gemeente Harderwijk en Energiecoöperatie Endura een intentieovereenkomst gesloten waarin Endura de mogelijkheid werd geboden om boven het Overloopparkeerterrein op een carport een zonnepark te realiseren. Hiervoor heeft Endura de benodigde omgevingsvergunning verkregen en vanuit het Rijk de SDE+- subsidie voor 15 jaar. Vervolgens was de vraag van Endura aan de gemeente om garant te willen staan voor een lening van de Waterschapsbank van € 2 miljoen aan Zonnepark OverloopTerrein (ZOT BV), een op te richten dochter BV van Endura. Bij de uitwerking van dit scenario bleek echter dat, zeker gezien de lange looptijd van de lening NWB en hieraan gekoppelde gemeentegarantie, de verdeling tussen risico’s en revenuen in de ogen van de gemeente scheef zou gaan lopen. Daarnaast moest voor de staatssteun-beoordeling niet alleen de subsidie aan ZOT BV maar ook de subsidieverlening aan Endura meegeteld worden, hetgeen nu en in de toekomst belemmeringen op zou kunnen leveren. Tijdens daarop volgend bestuurlijk overleg is overeengekomen het scenario van (gezamenlijke) oprichting van een BV die de bouw en exploitatie van het zonnepark ter hand zou kunnen nemen te onderzoeken (de oprichting van ZOT BV door Endura kwam daarmee te vervallen).

Daarna is in overleg met Endura de exploitatie van ZonnePark Harderwijk BV (ZPH) - de nog op te richten gezamenlijke BV- tegen het licht gehouden en aangepast aan de nieuwe situatie.

-2-

ZPH zal zorg dragen voor de bouw en exploitatie op het overloopterrein Waterfront (gedeeltelijke overkapping van het parkeerterrein). Het parkeerterrein is van de gemeente. ZPH wil op basis van een recht van opstal de juridische eigendom regelen, waarbij erfpacht wordt betaald voor het grondgebruik van de constructie. Voor de realisatie van de zonnecarport heeft ZPH een financiering nodig. Om een sluitende businesscase te kunnen bewerkstelligen is de Nederlandsche Waterschapsbank N.V. (NWB) als financier aangetrokken omdat deze partij de gunstigste rentetarieven heeft waardoor de bouw van het zonnepark haalbaar is. Voorwaarde van de NWB voor het aantrekken van de financiering, is een borgtocht van de gemeente Harderwijk. Daarnaast heeft ZPH, naast de uitgifte van zondelen (obligaties) en de provinciale subsidie naar verwachting een overbruggingsfinanciering van circa € 600.000,- nodig voor het opstarten in het eerste halfjaar van exploitatie. De RABO is hiertoe in principe bereid onder voorwaarde van een tweede hypothecaire inschrijving. Kader Collegeprogramma, Gemeentewet, Financiële verordening, nota verbonden partijen. In de Uitvoeringstrategie 2017-2020 Energieke Stad zijn de aandachtsgebieden opwekken van zonne-energie en het ondersteunen van initiatieven van derden opgenomen.

In de financiële verordening is opgenomen: ”Leningen of garanties aan overheidsbedrijven en derden verstrekt de gemeente Harderwijk in principe niet. Bij afwijking brengt de gemeente de geraamde integrale kosten in rekening en vraagt zij gebruikelijke zekerheden. Het college doet vooraf een voorstel voor een raadsbesluit, waarin het publiek belang van de lening of garantie wordt gemotiveerd en aangeeft hoe zij de hiermee gepaard gaande risico’s beheerst”.

Alternatieven 1) Geen deelname in ZPH, wel een borgtocht afgeven. Dit betekent dat aanvullende zekerheden zullen moeten worden gevraagd om het risico voor de gemeente te beperken. Hierbij kan dan worden gedacht aan contragaranties van coöperatie Endura UA, bij de borgtocht voorwaarden stellen ten aanzien van de bestemming van winsten, inzet van overtollige liquide middelen etc. Het is niet waarschijnlijk dat de NWB daarmee akkoord gaat. 2)

Geen deelname in ZPH, geen borgtocht afgeven. Dit betekent dat ZPH geen sluitende businesscase kan bewerkstelligen voor het realiseren van een zonnepark op het Overloopparkeerterrein en dat dit initiatief in de kiem wordt gesmoord.

Beoogd effect Een bijdrage leveren aan het coalitieakkoord en de Uitvoeringsstrategie 2017-2020 “De Energieke Stad” voor de aandachtsgebieden:  het realiseren van zonne-energie en het ondersteunen van initiatieven van derden.  Op de carport worden circa 6450 zonnepanelen gelegd met een verwachte jaarlijkse opbrengst van 2.000 MWh. Hiermee wordt voldoende elektriciteit opgewekt voor 670 huishoudens en levert het een jaarlijkse CO -reductie op van 950.000 kg. 2

Argumenten 1. De onder 1 a. t/m 1i voorgestelde besluiten zijn voorbehouden aan de gemeenteraad. a. Om deel te mogen nemen moet de raad op basis van de wet FIDO van mening zijn dat deelname plaatsvindt in het kader van de uitoefening van de publieke taak. b. Endura heeft in de voorbereidingsfase de omgevingsvergunning, de provinciale subsidie en de subsidiebeschikking SDE+ aangevraagd. Endura zal dit ‘inbrengen’ in de op te richten gezamenlijke onderneming (ZPH). Daar de gemeente het grootste risico draagt zijn beide partijen deze aandelenverhouding overeengekomen. c. Als medebestuurder kunnen wij invloed uitoefenen op de bedrijfsvoering van ZPH en daarmee op de beheersing van risico’s. d. Wij stellen voor de rol van aandeelhouder apart te beleggen binnen het college. De wethouder Financiën ligt dan het meest voor de hand. e. Zonder borgtocht leent de NWB niet aan ZPH. Als beheersmaatregel is aanvullend een eerste hypothecaire inschrijving gewenst ter hoogte van de lening van de NWB waarvoor wij garant staan, ook in verband met de door de Rabo gewenste (2 ) inschrijving als zekerheid voor haar (kortlopende) krediet. f. De gemeente moet vervolgens formeel toestemming geven voor het verlenen van een tweede hypothecaire inschrijving ten gunste van de RABO. g.

We moeten voorkomen dat de gemeente een borgtocht afgeeft voordat de financiering van de investering en voorfinanciering van BTW en exploitatie 1 halfjaar “rond” is. Anders zouden we in de situatie kunnen komen dat een beroep op de gemeente wordt gedaan het aanvullende bedrag te lenen, dan wel borg te staan voor een aanvullende financiering. Een verzoek dat in die situatie mogelijk moeilijk geweigerd kan worden. h. Als aandeelhouder delen wij mee in de winsten van ZPH. Het college stelt voor de uitgekeerde winsten t.z.t. te storten in een bestemmingsreserve “duurzaamheidsfonds”. i. De gemeente verleent geoorloofde staatssteun, mits zij gebruik maakt van de AGVV (Algemene Groeps Vrijstellings Verordening) en daar melding van maakt bij de EU (via BZK). 2. Op deze wijze kan de portefeuillehouder duurzaamheid de borgtochtverklaring ondertekenen. e

e

De nota verbonden partijen en de keuze voor de BV als rechtsvorm De gemeentelijke kaders voor het (mede) oprichten van een rechtspersoon ter realisering van gemeentelijke doelen zijn opgenomen in de nota verbonden partijen 2015. De belangrijkste inhoudelijke reden is te vinden in de politiek-bestuurlijke wens tot het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen zonder dat landbouwgrond wordt opgeofferd (dubbel oppervlaktegebruik). Dit brengt extra kosten met zich mee, waardoor slechts met gemeentelijke borgtocht een sluitende businesscase kan worden bereikt. Om vervolgens financiële risico’s te beperken wordt ervoor gekozen niet borg te staan voor een dochter BV van Endura (het oorspronkelijke plan), maar samen een BV op te richten en de gemeente deel te laten nemen in bestuur en aandelenkapitaal. In bijlage 5 wordt dieper ingegaan op de nota verbonden partijen en de keuze voor deze rechtsvorm. Laadpalen Aanvullend op het oorspronkelijke plan is vanuit de gemeente de wens geuit om op het parkeerterrein waar stroom wordt opgewekt, deze stroom voor een beperkt deel direct in te zetten voor het realiseren van laadpalen voor elektrische auto’s.

Wanneer ZPH deze laadpalen zelf zou plaatsen en exploiteren, kan voor de aanbesteding van de bouw van carport en zonnepanelen geen gebruik gemaakt worden van de (Europese) vrijstelling van aanbestedingsplicht omdat deze is voorbehouden voor producenten/groothandelaren. Om die reden wordt na de realisatiefase van het Zonnepark de (lokale) markt benaderd voor de plaatsing en exploitatie van laadpalen. Deze exploitant zal de stroom betrekken bij de afnemer van de stroom van ZPH. Zonodig zal hiervoor nader aanvullend advisering volgen.

Financiën Endura Het is de bedoeling dat Endura door het realiseren van projecten structureel in haar eigen inkomsten kan voorzien. Onderdeel van het nu voorliggende voorstel (opgenomen in de begroting van ZPH) is dat Endura éénmalig een “ontwikkelingsfee” ontvangt voor haar voorbereidende activiteiten tot en met de bouw van het zonnepark en het beheer van het zonnepark ter hand neemt en hiervoor jaarlijks een vergoeding ontvangt zonder dat daarbij sprake zal zijn van “verkapte subsidie”. Daarnaast zal Endura als aandeelhouder meedelen in de winstverdeling. Zonnepark Harderwijk BV/staatssteun Voor ZPH wordt geen andere bijdrage gevraagd dan een borgtocht. Deze borgtocht wordt, aangezien sprake is van een onderneming (uitvoering economische activiteit met als aard het opwekken en op de markt brengen van energie), gezien als staatssteun. Hierbij maakt het niet uit of er sprake is van een dochtermaatschappij van Endura of een gedeeld aandeelhouderschap. Hierbij zijn bij de berekening van het bedrag aan staatssteun als componenten te onderkennen: de niet betaalde provisie voor het afgeven van een borgtocht (berekende NCW van € 360.000) en de lagere rentevoet (berekend voordeel NCW van € 604.000).

Onze externe juridische adviseur adviseert de gemeente, gezien de omvang van de steun, om een beroep te doen op de “Algemene GroepsVrijstellings-Verordening” (AGVV) en komt tot de conclusie dat de gemeente maximaal € 1.200.000,- aan staatssteun kan verstrekken. Inmiddels staat de gemeente in contact met het ministerie van BZK, waaraan wij deze toegestane staatssteun moeten melden. Staatssteun versus Wet Markt en Overheid Aangezien Staatssteunrecht van toepassing is, is de Wet Markt en Overheid niet van toepassing. Verhouding aandelenportefeuilles Het aandelenkapitaal bestaat uit 100 aandelen met een nominale waarde van € 1.-. Het aandelenkapitaal wordt tegen nominale waarde aan de oprichters uitgegeven. Onze externe juridische adviseur concludeert dat stortingen op kapitaal ongeveer in gelijke verhoudingen moeten staan tot de aandelenverhoudingen. Alhoewel er geen sprake is van formele stortingen op kapitaal, wordt toch voor de bepaling van de verhouding aandelenportefeuilles gebruik gemaakt van deze systematiek. Afspraak is dat Endura de omgevingsvergunning, de provinciale subsidie en de SDE+subsidie inbrengt en dat de gemeente de borgtocht in brengt. Dit zijn de overeengekomen voorwaarden voor het verkrijgen van de aandelen.

Het “op geld zetten” van deze inbreng en onderling vergelijken is moeilijk omdat zonder vergunning, SDEsubsidie en/of garantie het hele project geen doorgang kan vinden. Alleen indien deze alle drie worden ingebracht kan het project doorgang vinden. Er is dus sprake van onderlinge afhankelijkheid. De waarde van de inbreng van de SDE+-beschikking in Zonnepark Harderwijk BV waarderen we aan de hand van het subsidiebedrag dat volgens de huidige berekeningen zal worden ontvangen in de eerste vijftien jaren van de exploitatie van het zonnepark minus aan Endura bij realisatie uit te betalen ontwikkelfee. Hierbij komen wij op een bedrag van € 1.078.000,De waarde van de inbreng van de gemeente wordt bepaald op de niet betaalde provisie (€ 360.000) en rentevoordeel (€ 604.000), totaal dus een bedrag van € 964.000,De gekapitaliseerde ‘inbreng’ van beide partijen zit vrij dicht bij elkaar. Omdat de gemeente c.q. de gemeenschap echter het grootste financiële risico draagt, zijn de afspraken gemaakt dat bij oprichting van de BV de gemeente 51 % van de aandelen verkrijgt. Zonnepark Harderwijk BV is een overheids BV en daarmee in principe aanbestedingsplichtig Met de gemeente als grootaandeelhouder wordt ZPH een overheids-BV en is zij in principe gebonden aan overheids-aanbestedingsregels.

Wanneer ZPH zich echter beperkt tot productie dan wel groothandelslevering van elektriciteit, dan kan gebruik worden gemaakt van een vrijstellingsbesluit van de Europese commissie uit 2017, waardoor zij niet gebonden is aan deze aanbestedingsplicht.

Risico’s a) De SDE+ subsidiebeschikking kan niet worden overgezet op Zonnepark Harderwijk BV, waardoor de subsidie niet wordt uitgekeerd. b) Er zijn geen 50 deelnemers aan het project, waardoor niet aan de Provinciale subsidie voorwaarden wordt voldaan. c) Er worden geen 3250 zondelen verkocht, waardoor financiering van het project niet rond komt. d) Er wordt geen overbruggingsfinanciering verkregen. e) De stroomopbrengsten vallen tegen door minder zonnedagen en/of lagere stroomprijs. f) De zonnepanelen produceren naar verloop minder stroom dan waarmee nu gerekend wordt. g) Onvoorziene kosten; bij aanvang is er sprake van een “lege BV”, zodat geen vermogen beschikbaar is om tegenvallers in de exploitatie op te vangen. Te nemen beheersmaatregelen door de gemeente Ad a. Voordat de borgtochtverklaring wordt ondertekend, wordt een aangepaste subsidie-beschikking SDE+ van Endura ontvangen Ad b. Voordat de borgtochtverklaring wordt ondertekend, toont Endura aan dat er voldoende deelnemers aan het project zijn. Ad c. Voordat de borgtochtverklaring wordt ondertekend, toont Endura aan dat voldoende zondelen (obligaties) zijn verkocht. Ad d. Voordat de bortochtverklaring wordt ondertekend, toont Endura een voor de overbruggingsfinanciering toereikende offerte van een bank. Inmiddels heeft de NWB al mondeling laten weten bereid te zijn deze overbruggingsfinanciering te verstrekken.

Wij zullen ook andere banken uitnodigen een aanbieding te doen. Ad e. Geen maatregel. Dit wordt gezien als een aanvaardbaar risico, mede omdat dit wordt gecompenseerd door hogere SDE+ subsidie gedurende de eerste 15 jaar. Daarna lopen wij meer risico. Het is echter moeilijk in te schatten hoe de stroomprijs zich over 15 jaar zal ontwikkelen. Ad f. Geen maatregel. Dit wordt gezien als een aanvaardbaar risico. Ad g. Geen maatregel. Dit wordt gezien als een aanvaardbaar risico. Daarnaast wordt een eerste hypothecaire inschrijving van maximaal € 2.000.000,- genomen ter dekking van het risico van de borgtocht op het onroerend goed van ZPH (de carport en installaties, aard- en nagelvast) gevestigd om te voorkomen dat – bij onverhoopte financiële problemen - andere schuldeisers dit actief te gelde kunnen maken. In overeenstemming met de nota verbonden partijen 2015 zal het jaarlijks beheer van deze verbonden partij plaatsvinden via het plus-arrangement. Dit houdt in dat de gemeente bij de berekening van haar benodigd weerstandsvermogen specifiek aandacht moet besteden aan de risico’s bij de verbonden partij. Er wordt, naast de controleverklaring bij de jaarrekening, ook een accountantsrapport opgevraagd en halfjaarcijfers opgevraagd. Bij de bestuursrapportage wordt de raad geïnformeerd over deze verbonden partij.

Daarnaast zal er zowel bestuurlijk als ambtelijk frequent overleg met deze verbonden partij plaatsvinden. Effect op het benodigde weerstandsvermogen Het resterende risico voor de gemeente dat moet worden opgevangen door het weerstandsvermogen wordt hieronder berekend. Factoren hierbij zijn het bedrag van de NWB-lening, de financiële positie van de BV, de ervaring in den lande met zonneparken en de mogelijkheid van bijsturen via het bestuur. De magere financiële positie bij aanvang gecombineerd met de verwachte ontwikkeling van het resultaat zou leiden tot een inschatting van de kans van optreden van 50%. Enerzijds is er in den lande goede ervaringen met zonneparken, anderzijds is in die exploitaties niet de kosten van de constructie van de carport opgenomen. Om die reden is het verwachte rendement van ZPH relatief beperkt. Deelname aan het bestuur geeft toegang tot meer informatie en mogelijkheden tot bijsturen. Om die reden halveren we het risico. Het eerste jaar leidt dit tot de volgende risicoberekening: € 2.000.000,- * 50%/2 = € 500.000,- benodigd weerstandsvermogen. Aan de hand van de jaarrekeningen van ZPH wordt deze inschatting jaarlijks herzien. Bijlagen 1) 2) 3) 4) 5) 6)

Projectplan Zonnepark op Overloopterrein 17 augustus 2020 Keuze voor een BV als rechtsvorm Concept Statuten Zonnepark Harderwijk BV Investerings- en financieringsoverzicht Voorbeeld overeenkomst van geldlening Nederlandse Waterbank N.V. met gemeentegarantie Concept beheersovereenkomst Zonnepark Harderwijk BV met Endura