Raadsvoorstel Meicirculaire 2025

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000219210 26 augustus 2025 I.M. van der Graaff/A. Telgenhof Wethouder W. Mazier Meicirculaire 2025

Het college van B&W besluit: 1. De raad voor te stellen de effecten van de meicirculaire 2025 middels een begrotingswijziging te verwerken in de begroting 2025 en de effecten voor de jaren 2026-2029 te verwerken in de nog op te stellen begroting. 2. De raad voor te stellen de middelen ad € 192.000,- t.b.v. de invoeringskosten van de omgevingswet toe te voegen aan de bestemmingsreserve Omgevingswet. Inleiding Aanleiding Gemeenten ontvangen op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen. In mei vindt dit plaats op basis van de Voorjaarsnota van het Rijk, in september op basis van de Miljoenennota en in december vindt een bijstelling plaats ter afronding van het lopende jaar op basis van de najaarsnota. Op 28 mei jl. is de Meicirculaire Gemeentefonds 2025 gepubliceerd. Een belangrijk onderdeel in deze circulaire is het extra bedrag in het Gemeentefonds om het ravijn in 2026 te dempen en de vertaling van de besluiten van het kabinet over de nota Groeipijn (jeugdzorg) van de commissie Van Ark. Bij de Wmo wordt de invoering van het inkomensafhankelijke abonnementstarief een jaar uitgesteld naar 2027. Tot slot heeft er in deze meicirculaire een actualisatie plaats gevonden van de maatstaven en de WOZ waarden.

Doordat het gemeentefonds veel minder maatstaven heeft, sinds de herverdeling van het gemeentefonds, is iedere verandering op de uitkeringsfactor en de maatstaven van veel grotere invloed dan voorheen. De meicirculaire wordt zowel met eigen gegevens als met gegevens van BZK berekend. Dit jaar zitten er extreme verschillen tussen de eigen gegevens en prognoses en de gegevens van BZK, in combinatie met gewijzigde gewichten per maatstaf. Dit zorgt voor een bijzondere situatie op de stelpost volume ontwikkelingen. In de financiële paragraaf en in de bijlage wordt hier dieper op in gegaan. Op hoofdlijnen laat de meicirculaire 2025 voor Harderwijk het volgende positieve resultaat zien. Onderwerp (bedragen x €1.000,-) 2025 2026 2027 2028 2029 Meicirculaire 2025 112.209 114.565 115.235 113.470 115.745 Decembercirculaire 2024 107.031 101.898 102.902 103.975 105.324 Bruto effect meicirculaire 5.178 12.667 12.333 9.495 10.421 Totaal mutaties

-1.043

-6.786

-6.493

-6.198

-7.027

Netto-effect Meicirculaire

4.135 -520 3.615

5.881 -520 5.361

5.840 -520 5.320

3.297 -520 2.777

3.394 -520 2.874

OMB-P0-12B Verhoging stelpost BCF - Niet invulbaar deel

Budgettair effect incl. terugdraaien BCF stelpost (positief getal = voordelig; negatief getal = nadelig)

Een toelichting op de weg te zetten mutaties is opgenomen in het hoofdstuk “Financiën”. In de bijlage is een nadere toelichting opgenomen op de belangrijkste ontwikkelingen en de duiding van het netto-effect van deze circulaire. Kader Financiële verhoudingswet, Gemeentewet en Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Beoogd effect Het informeren van het bestuur over de belangrijkste uitkomsten van de Meicirculaire Gemeentefonds 2025 en de effecten hiervan op de begroting. -2-

Argumenten 1. Als gevolg van mutaties in het Gemeentefonds in 2025-2029 dient de begroting te worden bijgesteld. De raad is het bevoegde orgaan de begroting op onderdelen te wijzigen. 2. Met de meicirculaire 2025 zijn door het Rijk middelen beschikbaar gesteld voor de omgevingswet. Voorgesteld wordt om dit beschikbaar te houden voor de uitvoering van de omgevingswet via deze reserve. Omgevingswet In deze meicirculaire is er een taakmutatie opgenomen voor de invoering van de omgevingswet. Zie de uitleg van de taakmutaties in de bijlage. Financiën De meicirculaire 2025 laat voor Harderwijk een positief beeld zien. Hieronder is een tabel opgenomen van de bruto opbouw van deze circulaire. Onder de tabel worden de posten toegelicht waarvan wordt voorgesteld om deze apart te zetten in de begroting omdat hier 1 op 1 uitgaven of nieuwe taken tegenover staan. In de bijlage is nadere duiding opgenomen van het netto-effect van deze meicirculaire. Onderwerp (bedragen x €1.000,-) Meicirculaire 2025 Decembercirculaire 2024 Bruto effect meicirculaire 1 Taakmutaties (koppeling met beleidsterrein) 2 Stelpost loon- en prijsontwikkeling 3 Stelpost volume ontwikkeling 4 Stelpost Jeugdzorg - hervormingsagenda 5 Stelpost Jeugdzorg - eigen bijdrage en sturen op trajectduur Totaal mutaties Netto-effect Meicirculaire 6 OMB-P0-12B Verhoging stelpost BCF - Niet invulbaar deel Budgettair effect incl.

terugdraaien BCF stelpost (positief getal = voordelig; negatief getal = nadelig)

2025 2026 2027 2028 2029 112.209 114.565 115.235 113.470 115.745 107.031 101.898 102.902 103.975 105.324 5.178 12.667 12.333 9.495 10.421 -1.043

-1.110 -4.019 -945 -712

-617 -4.110 -1.237 -529

-603 -4.111 -1.667 -627

-577 -4.364 -2.274 -627

-1.043

-6.786

-6.493

810 -6.198

815 -7.027

4.135 -520 3.615

5.881 -520 5.361

5.840 -520 5.320

3.297 -520 2.777

3.394 -520 2.874

1. Taakmutaties Taakmutaties zijn wijzigingen in het gemeentefonds die extra taken of inspanningen met zich mee zullen brengen. Het uitgangspunt vanuit de Kadernota is om taakmutaties kleiner dan € 10.000,- niet te reserveren en zijn onderdeel van het netto-effect van de meicirculaire. Hieronder is een overzicht opgenomen van de taakmutaties groter dan € 10.000,-. Deze worden gereserveerd tot er nadere advisering over de uitvoering is geweest of toegevoegd aan bestaande budgetten indien het een intensivering van een taak betreft. In de bijlage is een nadere toelichting opgenomen van de taakmutatie. Onderwerp (bedragen x €1.000,-) 1 IBO Problematische schulden 2 Invoerings/uitvoeringskosten Omgevingswet 3 Landelijke beëindigingsregeling veehouderijbedrijven 4 Alleenverdienersproblematiek 5 Impulsbudget sociale infrastructuur 6 Participatie (IU) 7 Uitstel vervanging abonnementstarief Wmo 8 Wmo hulpmiddelen Totaal taakmutaties

2025 42 192 81 73 415 240

1.043

2026

2027

2028

2029

374 242 469 25 1.110

374 243

374 229

374 203

617

603

577

2. Stelpost loon- en prijsontwikkeling Jaarlijks met de meicirculaire wordt de compensatie bekend voor de loon- en prijsontwikkeling op basis van het pbbp. Dit bedrag wordt beschikbaar gehouden om de loon- en prijsstijging in de begroting 2026-2029 (gedeeltelijk) op te kunnen vangen. Bij het opstellen van de begroting 2026-2029 zal concreet worden hoeveel er daadwerkelijk nodig is voor loon- en prijsontwikkeling.

3. Stelpost volumeontwikkeling

Vanuit deze meicirculaire wordt voorgesteld een tweetal mutaties toe te voegen aan de stelpost volume ontwikkeling: - De bijstellingen van het bbp als gevolg van de geactualiseerde ramingen vanuit het CPB. Vanaf 2026 is dit ca. €120.000,- oplopend tot €313.000,- in 2029. - Het verschil tussen de berekende uitkomst op basis van de eigen waarden en de berekende uitkomst van het gemeentefonds volgens rekenmodel van BZK. Vanaf 2025 is dit ca. €525.000,- oplopend tot €1,96 miljoen in 2029. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar het onderdeel hoeveelheidsverschillen in de bijlage. Bij de meicirculaire 2026 zal waarschijnlijk meer zekerheid gegeven kunnen worden de aantallen en maatstaven die dit effect veroorzaken. 4. Hervormingsagenda Jeugd Op de aanvullende post van het Ministerie van Financiën stonden nog middelen gereserveerd voor de hervormingsagenda Jeugd. Voor 2026 wordt een bedrag verdeeld van € 333 miljoen aflopend tot €320 miljoen in 2030. Omdat de besparing op Jeugdzorg destijds budgettair neutraal mocht worden opgenomen in de begroting, kan de stelpost die hier tegenover stond komen te vervallen. 5. Eigen bijdrage Jeugd en sturen op trajectduur Onderdeel van de extra middelen voor gemeenten in het kader van Jeugdzorg betreft een tweetal aanvullende maatregelen.

De maatregelen zijn om per 1 januari 2028 een eigen bijdrage in te voeren voor de Jeugdzorg en afspraken te maken met de sector hoe beter gestuurd kan worden op trajectduur. Tezamen moeten deze maatregelen een besparing opleveren van €328 miljoen. Omdat beide maatregelen nog vragen om wet- en regelgeving vanuit het Rijk en het Rijk dus risicodrager is staat de provinciaal toezichthouder het toe om voor beiden maatregelen een stelpost op te nemen zodat de uitname uit het gemeentefonds vanaf 2028 budgettair neutraal verwerkt kan worden. 6. Bijstelling stelpost BTW-compensatiefonds (BCF) Gemeenten kunnen hun betaalde BTW op overheidsactiviteiten declareren bij het BTW-compensatiefonds. Het fonds heeft een plafond dat momenteel voor gemeenten ± € 4,3 miljard bedraagt. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt de afrekening over het jaar 2024 voor onze gemeente €0,3 miljoen nadelig. Dit is verwerkt in de netto uitkomst van 2025.

De provinciaal toezichthouder staat toe dat in de meerjarenraming een stelpost wordt geraamd voor nog te ontvangen onderschrijdingen op het plafond. Waarbij het uitgangspunt geldt dat hoogte hiervan maximaal gelijk mag zijn aan de laatst bekende afrekening van het BTW-compensatiefonds. Daar was tot nu toe voor opgenomen een bedrag afgerond € 1,475 miljoen vanaf 2025. Het maximaal toegestane bedrag is in deze circulaire neerwaarts bijgesteld naar afgerond €0,9 miljoen vanwege een lagere onderuitputting in 2024 ten opzichte van 2023. Het verschil van afgerond €0,5 miljoen is meegenomen in de netto-uitkomst van de meicirculaire. Dit betekent dat de ombuiging op dit onderwerp niet geheel gerealiseerd kan worden. Dit is reeds meegenomen in het financieel perspectief van de Kadernota. Risico’s en ontwikkelingen 1. Geplande herverdeling gemeentefonds per 2027 Eens in de vier jaar vindt er een herverdeling plaats van het gemeentefonds. De eerstvolgende herverdeling staat gepland per 2027 ( 1 jaar uitgesteld). Deze herverdeling zal in voorjaar van 2026 vertaald worden met de meicirculaire 2026. Doordat aan de voorkant niet is in te schatten hoe de herverdeling van het gemeentefonds uitpakt, zullen we dit nauw blijven volgen. 2.

Omzetting SPUK’s naar gemeentefonds Uit het hoofdlijnenakkoord van het inmiddels demissionair kabinet was de inzet om de specifieke uitkeringen (SPUK’s) voor gemeente terug te dringen inclusief een efficiencykorting van 10% en de middelen toe te voegen aan het gemeentefonds. Echter uit recente kamerstukken blijkt dat het voor het Rijk erg lastig blijkt (op juridische grondslag danwel politiek) om de SPUK’s om te zetten naar het gemeentefonds. Voor 2026 zou het gaan om 8 van de 185 SPUK’s die omgezet zouden kunnen worden. Vanwege het feit dat de 10% korting al wel ingeboekt staat op de departementale begrotingen schuilt het risico hierin dat de korting alsnog voor rekening komt van gemeenten. Gemeenten hebben daarom ook de VNG verzocht om hier als belangenbehartiger zich sterk te maken dat deze “stille” korting van €436 miljoen niet wordt afgewenteld op gemeenten. 3. Onvoldoende compensatie loon- en prijsbijstelling Met ingang van de meicirculaire 2024 wordt het gemeentefonds op een andere manier geïndexeerd. Waar voorheen het gemeentefonds meebewoog met de uitgaven van het Rijk is sinds 2024 dit gekoppeld aan de ontwikkeling van het BBP. Doordat de groei van het BBP ontoereikend is voor de stijgende zorgkosten van Jeugd en WMO lopen gemeenten het risico dat zij de stijgende kosten niet meer kunnen dragen. Hierbij

speelt ook mee dat de ramingen van het CPB op basis van de afgelopen 7 jaar structureel te laag worden ingeschat, dan dat de werkelijke prijsstijging is van het bruto binnenlands product. Dit wordt niet door het Rijk met terugwerkende kracht gecorrigeerd. Gemiddeld gaat dit om 1% per jaar wat de ramingen te laag liggen wat staat voor ca. €400,- miljoen. Voor Harderwijk gaat dit om afgerond €1 miljoen euro per jaar. Zoals aangegeven in de Kadernota 2026, wordt vanuit de ambtelijke organisatie een voorstel voorbereidt over de systematiek van indexeren waarin de problematiek tussen de ontvangen indexatie en de te indexeren posten uit de begroting wordt belicht. Duurzaamheid Er is geen direct effect op de doelen van de gemeente m.b.t. duurzaamheid. Inwonerperspectief Er zijn alleen indirecte gevolgen. Zoals wanneer de uitkomsten bij de Kadernota betrokken worden om keuzes voor de inwoners te maken. Communicatie Er vindt geen specifieke communicatie plaats. Uitvoering Na besluitvorming worden de effecten verwerkt in de begroting. Evaluatie Bij de Meicirculaire 2026 kan worden bepaald in hoeverre de berekeningen en prognoses bijgesteld moeten worden. Bijlagen 1. Advies Meicirculaire Gemeentefonds 2025 nader toegelicht 2. Meicirculaire 2025