Raadsvoorstel Kadernota 2026-2029

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000218247 15 juli 2025 T.J. Stuart Wethouder W. Mazier Kadernota 2026-2029

Het college van B&W besluit: 1. De raad voor te stellen in te stemmen met de Kadernota 2026-2029 en te verwerken in de op te stellen Begroting 2026-2029. 2. De raad voor te stellen de incidentele aanmeldingen te dekken uit de algemene reserve en dit te verwerken in de op te stellen Begroting 2026-2029. 3. De raad voor te stellen een bedrag van € 500.000,- toe te voegen aan de bestemmingsreserve Internationale Hanzedagen voor de viering van 800 jaar Harderwijk, deze reserve te hernoemen naar Viering 800 jaar Harderwijk, en dit te dekken uit de algemene reserve. Inleiding De Kadernota vormt in de beleids- en begrotingscyclus het jaarlijks vertrekpunt voor het samenstellen van de volgende begroting. Na vaststelling door de raad vormt deze Kadernota de basis voor de Begroting 2026-2029 en zullen de aanmeldingen conform verwerkt worden in de begroting.

De financiële doorkijk kent als vertrekpunt het begrotingssaldo van de Begroting 2025-2028 en het resultaat van de Jaarrekening 2024, aangevuld met: • Besluitvorming begroting 2025-2028 inclusief amendementen; • Alle overige begrotingswijzigingen t/m juni 2025; • Tussentijdse rapportage 2024; • Concept uitkomst meicirculaire 2025 (advisering wordt in de zomer in routing gebracht); • Inschatting benodigde financiële ruimte om de lopende begroting te actualiseren (effecten CAO 2025, stelpost loon- en prijscompensatie 2026, begrotingen gemeenschappelijke regelingen, etc.) • Aanmeldingen voor nieuw beleid zijn onderverdeeld in drie categorieën: 1. Juridisch verplicht, 2. Voorgenomen besluit, en 3. Overige aanmeldingen. De lijn: koersen op structureel sluitend en ombuigingen invullen Bij de vorige begroting 2025-2028 is besloten om ombuigingen cat. A+B te effectueren om zo tot een structureel sluitend meerjarenperspectief te kunnen komen. De gemeente Harderwijk neemt hierin haar verantwoordelijkheid waar dat kan. Het is ook de eerstgenoemde prioriteit van dit college, het huishoudboekje op orde. Aan deze ombuigingen wordt momenteel invulling gegeven (bij de eerste tussentijdse rapportage 2025 is een monitor toegevoegd die de stand van zaken per ombuiging weergeeft).

De ruim € 12 miljoen aan ombuigingen zijn noodzakelijk gebleken, daar de toenadering van het Rijk een helpende hand is (in de meicirculaire), maar in het financieel perspectief het anticiperen nodig is gebleken. De meicirculaire geeft een positief beeld af. Het zorgt ervoor dat we de noodzakelijke dingen kunnen doen én dat we geen gebruik hoeven te maken van plan b, om 10% van ons surplus van de vrije ruimte van het weerstandsvermogen in te zetten of plan c, om ombuigingen van de C-lijst in te zetten. Het surplus kan behouden worden voor de grote ontwikkelingen die op Harderwijk af komen, zoals ook geschetst in de paragraaf ontwikkelingen. Naast de meicirculaire uitkomsten, geeft het rekeningresultaat van de Jaarrekening 2024 de gemeente daartoe óók de mogelijkheden. Naast de noodzakelijke dingen, zorgt dit huidige financieel perspectief ook voor een goede overdracht naar het volgende college. In maart 2026 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. -2-

Het nieuwe college heeft op deze manier voldoende slagkracht om hun prioriteiten te realiseren en de financiële ruimte om politieke kleur aan te brengen. Ombuigingen terugdraaien / niet effectueren Het financieel perspectief van de meicirculaire geeft de mogelijkheid om een aantal ombuigingen (deels) terug te draaien, of eigenlijk, niet te effectueren. De ombuigingen hebben effect gehad op inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en bedrijven. Bij het voorstel voor het niet effectueren van een aantal ombuigingen is gezocht naar een evenwichtige verdeling voor deze partijen. Dit college staat voor het slechts tornen aan de OZB wanneer voorzieningen van de stad in het gedrang komen. Dat is vooralsnog nu niet het geval. Daarom wordt voorgesteld de ombuigingen op de OZB uit cat. B die per 2026 in zouden gaan terug te draaien. Dit betekent dat de extra stap van 5% boventrendmatige verhoging in 2026 voor woningen en niet-woningen niet doorgezet hoeft te worden. De culturele instellingen hebben te maken gehad met kostenstijgingen de afgelopen jaren waarvoor ze niet gecompenseerd zijn. Daarom wordt voorgesteld de ombuiging m.b.t. grote culturele instellingen voor 50% niet te effectueren. Daarnaast is opgenomen om de tariefverhoging voor zwemlessen en recreatief zwemmen te dempen, zodat de stijging minder hoog zal zijn.

Dit raakt een brede groep inwoners/gezinnen die gebruik maken van de zwemvoorzieningen. Kader Besluit begroting en verantwoording gemeenten (BBV) en de Financiële verordening gemeente Harderwijk 2024. Alternatieven Er zijn veel alternatieven en mogelijke keuzes. Dit kan zowel gaan om het niet honoreren van aanmeldingen in de kadernota, het toevoegen van uitgaven zoals het terugdraaien van ombuigingen, of de indexatie op de inkomsten en uitgaven verzwaren of verlichten. Beoogd effect Richting geven aan en de basis vormen voor de begrotingsopstelling 2026-2029. Argumenten 1. Zoals gewoonlijk worden de aanmeldingen voor nieuw beleid verwerkt in de kadernota welke aan de raad wordt aangeboden ter vaststelling. De kadernota vormt daarmee het vertrekpunt voor het opstellen van de volgende begroting. Tevens worden een aantal ombuigingen teruggedraaid / niet geeffectueerd. 2. Aan de raad wordt gevraagd de algemene reserve aan te wenden om de incidentele voorstellen uit de Kadernota 2026 te dekken. Op deze wijze leggen deze aanmeldingen en deze uitname geen beslag op het structurele begrotingssaldo. 3. In 2031 viert Harderwijk haar 800-jarig bestaan.

Deze mijlpaal – dat samenvalt met het organiseren van de Internationale Hanzedagen in Harderwijk – biedt niet alleen kansen voor verbinding, cultuur en promotie van onze stad, maar vraagt ook om tijdige voorbereiding en een solide organisatie. Voorgesteld wordt om € 500.000,- toe te voegen aan de bestaande bestemmingsreserve, waarmee deze in totaal € 1 miljoen bedraagt. Er zal worden gewerkt aan een concreet plan van aanpak, zodat we samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners toewerken naar een feestelijke en betekenisvolle viering van Harderwijk 800 jaar. Voorgesteld wordt de bestemmingsreserve te hernoemen naar Viering 800 jaar Harderwijk. Omgevingswet Indien op onderdelen van toepassing blijkt dit uit de toelichting op voorstellen.

Financiën

Samenvatting vertrekpunt financieel perspectief (uitgebreide opbouw in hoofdstuk 2 van de Kadernota): In onderstaande tabellen is een (-) negatief en een (+) is positief ten aanzien van het begrotingssaldo. (Bedragen * € 1.000) Overzicht structurele financiële ruimte

2026

2027

-6.196

Besluit begroting - Ombuigingen categorie B

€

5.501 €

6.396 €

6.362 €

6.006

Kostprijsonderzoek jeugd

€

-1.005

-1.005

-1.005

€

-1.005

Besluitvorming Turap 2024

€

-221 €

-346 €

-566 €

-794

Uitkomst 1e Turap 2025 (meerjarig)

€

112

€

132

€

76

€

145

Diverse begrotingswijzigingen overig

€

41

€

-1

€

-13

€

-13

Actueel begrotingssaldo na wijzigingen

€

-1.767

€

-1.615

€

129 €

-103

Budgettair effect meicirculaire 2025 (advisering met duiding volgt)

€

5.880 €

5.840 €

3.297 €

3.394

OMB-P0-12B Verhoging stelpost BCF - Niet invulbaar deel (advisering volgt bij meicirculaire)

€

-520 €

-520 €

-520 €

-520

Benodigde verwachte begrotingsruimte actualisatie (incl. gemeenschappelijke regelingen, indexatie)

€

399

390

391

Totaal verwachte beschikbare structurele middelen

€

3.992 €

2026

Surplus Algemene reserve

€

21.183

Totaal verwachte beschikbare incidentele middelen

€

21.183

€

-6.791

€

€

2029

€

Overzicht incidentele financiële ruimte

€

2028

Begrotingssaldo (boekwerk begroting 2025-2028)

€

€

4.095 €

2027

-4.725

€

-4.443

€

644

3.297 €

3.415

2028

2029

Meicirculaire 2025 en benodigde begrotingsruimte voor actualisatie Jaarlijks wordt bij de meicirculaire berekend hoeveel geld gemeenten ontvangen voor het uitvoeren van bestaande en nieuwe taken én loon- en prijsindexatie. In deze kadernota wordt alleen zichtbaar welk budgettair effect de meicirculaire heeft en hoeveel accres de gemeente in 2026 ontvangt voor het indexeren van de begroting. Dit zijn, door de snelheid waarmee het opgeleverd moet worden, conceptcijfers. In de nadere advisering bij de meicirculaire zullen de definitieve cijfers en uitkomsten van de meicirculaire uitgebreid toegelicht worden. Daarnaast is samengevat weergegeven hoeveel geld er mogelijk nodig is voor het opbouwen van de begroting. Niet alleen loon- en prijsindexatie, maar ook de begrotingen van gemeenschappelijke regelingen alsmede een inschatting van de zorgkosten zijn hiervoor nodig. De benodigde verwachte begrotingsruimte laat een voordeel zien, met name doordat de recent vastgestelde CAO lager uitvalt dan waar structureel rekening mee was gehouden in de begroting. Voor zorgkosten is er een worst case scenario afgegeven in de eerste tussentijdse rapportage van 2025. De begroting 2026 van de zorgkosten is ten tijde van het opstellen van de Kadernota 2026-2029 nog niet beschikbaar.

Er is in het financieel perspectief rekening gehouden met een prijsindex op de zorgkosten die uit de stelpost voor loon- en prijs vanuit de meicirculaire bekostigd moet kunnen worden. Tijdens het begrotingsproces zal pas duidelijk worden welke effecten de begroting 2026 met zich mee zal brengen. Dan is ook de begroting van de zorgkosten met volumeontwikkeling 2026 beschikbaar, inclusief het effect van het kostprijsonderzoek Wmo. Hiervoor wordt bij de begroting 2026 de stelpost Volumeontwikkelingen ingezet. Het gevaar van inschatten is dat dit per definitie af zal wijken. De financiële positie van de Kadernota is daarom slechts een indicatie. Met het verschijnen van de meicirculaire is ook bekend hoeveel we in onze begroting mogen opnemen voor de stelpost BCF. Dit is de inschatting hoeveel de gemeente door de eindafrekening van compensabele BTW mag terugverwachten. Op basis van de definitieve afrekening 2024 dient de begroting structureel aangepast te worden met een lagere inkomst van € 520.000,-. Dit betekent dat dit deel van de ombuiging niet ingevuld kan worden. Kanttekening financiën: Meicirculaire De meicirculaire valt dit jaar bijzonder voordelig uit voor Harderwijk. Om de meicirculaire mee te kunnen nemen in de kadernota moet de berekening snel opgeleverd worden en is er (nog) geen tijd om de uitkomsten goed te doorgronden en te voorzien van advisering (volgt na reces).

Om ons huishoudboekje op orde te krijgen is het afgelopen jaar veel tijd en energie gestoken in het analyseren en doorgronden van de Algemene Uitkering, ook in afstemming met BZK. Op basis daarvan en op basis van input vanuit de organisatie (zoals een woningbouwprognose) is de meicirculaire berekend. Echter blijven de aantallen die

BZK afgeeft in deze circulaire dermate achter dat een groot verschil tussen de twee manieren van berekenen ontstaat. De uitkomsten vanuit eigen aannames lopen op tot ca. 2 miljoen euro structureel positiever. Het risico dat de gemeente neemt, als er op basis van de eigen aannames wordt begroot, is enorm. De taart wordt namelijk niet groter, en het is niet bekend welke groei op maatstaven andere gemeenten verwachten op basis van hun eigen prognoses. Als iedereen een groei verwacht, blijft ons taartpunt hetzelfde en rekenen we ons te rijk. Tegelijkertijd zien we de afgelopen tijd dat we voordelen hebben op de realisatie van de algemene uitkering. Dat komt o.a. doordat de werkelijke aantallen hoger bleken te liggen dan waar oorspronkelijk mee gerekend werd. Kortom, een goed advies over deze meicirculaire, die de techniek goed tegen het licht houdt is noodzakelijk. Voorzichtigheidshalve is in de financiële positie daarom niet van de eigen inschattingen uitgegaan, maar voornamelijk op die van BZK. Kanttekening financiën: Stelpost Volumeontwikkelingen Vorig jaar is door het Rijk de nieuwe financieringssystematiek geïntroduceerd en daarmee het fenomeen van volumetranches. Via de circulaires ontvangt de gemeente volumetranches per jaarschijf. Deze zijn bedoeld om uitgaven van gemeenten te dekken die door volumegroei komen. Hiermee wordt de taart dus wél vergroot.

Het vervangt de oude trap-op-trap-af methodiek. In de praktijk is het daarom logisch om de stelpost volumeontwikkelingen bij de opbouw van de begroting vrij te geven voor de betreffende jaarschijf. Bij de opbouw van de begroting vindt namelijk de actualisatie plaats van budgetten die op basis van volume afspraken zijn gemaakt. Zoals bijvoorbeeld de programmagelden sociaal domein en de inrichting en beheer openbare ruimte budgetten. Het jaar 2026 is het eerste jaar dat we een volumetranche gaan vrijgeven. In de technische uitgangspunten is voorgesteld om dit bij de begroting te doen. Omdat dit jaar het eerste jaar is dat de gemeente met dit fenomeen geconfronteerd wordt, wordt nog eenmaal de kanttekening geplaatst dat dit bij de opbouw van de begroting heel anders uit kan pakken. Er kan teveel in de volumetranche zitten, bijvoorbeeld door alle ombuigingen en interventies die zijn ingezet. Of er kan te weinig volumetranche door het Rijk afgegeven zijn door bijvoorbeeld de stijgende zorgkosten (zie prognose eerste tussentijdse rapportage 2025). Kortom, bij de begroting volgt meer informatie. Volledigheidshalve worden hieronder de bedragen van volumetranche 2026 weergegeven: (Bedragen * € 1.000) Stelpost volumeontwikkelingen Volumetranche 2026

2026 €

2027

2.383 €

2028

2.307 €

2029

2.274 €

2.274

Samenvatting aanmeldingen (Bedragen * € 1.000) Overzicht effecten voorgestelde Kadernota 2026-2029

2026

2027

2028

2029

Effecten Kadernota 2026-2029 (structureel) Juridisch/wettelijk verplicht (structureel)

€

-5 €

3 €

Voorgenomen besluit (structureel)

€

-216 €

-214 €

€

-3

-529 €

1

-529

Overige aanmeldingen (structureel)

€

-1.194

€

-1.476

€

-1.751

€

-1.861

Totaal effect Kadernota 2026-2029 (structureel)

€

-1.415

€

-1.687

€

-2.279

€

-2.393

Juridisch/wettelijk verplicht (incidenteel)

€

-33

€

-91 €

-

€

-30

Voorgenomen besluit (incidenteel)

€

-9

€

-9

€

-9 €

-

Overige aanmeldingen (incidenteel)

€

-1.994 €

-807 €

- €

-

Vullen stelpost onvoorzien

€

-150

Totaal effect Kadernota 2026-2029 (incidenteel)

€

-2.186 €

-907

-9

Effecten Kadernota 2026-2029 (incidenteel)

€

€

-30

Financieel perspectief ná Kadernota 2026-2029 (Bedragen * € 1.000) Samenvattend overzicht

2026

2027

2028

2029

Structureel Totaal beschikbare structurele middelen

€

3.992 €

4.095 €

3.297 €

3.415

Totaal effect voorgestelde Kadernota 2026-2029 (structureel)

€

-1.415

-1.687

-2.279

€

-2.393

Totaal (structureel) begrotingssaldo na Kadernota 2026-2029

€

2.577 €

2.408 €

1.018 €

1.022

-907

-9

-30

€

€

Incidenteel Totaal beschikbare incidentele middelen

€ 21.183

Totaal effect voorgestelde Kadernota 2026-2029 (incidenteel)

€

Totaal beschikbare incidentele middelen na Kadernota 2026-2029

€ 18.051

Advies ombuigingen terugdraaien

-2.186 €

2026

€

2027

€

2028

2029

OMB-B-P0-30b OZB woningen verhogen met 5% m.i.v. 2026 (basis)

€

-397 €

-403 €

-403 €

-403

OMB-B-P0-31b OZB niet-woningen en eigendom gebruikers verhogen met 5% m.i.v. 2026 (basis)

€

-281 €

-281 €

-281 €

-281

OMB-B-P5-16a Subsidies grote culturele instellingen verlagen (50% terugdraaien)

€

-105 €

-105 €

-105 €

-105

OMB-B-P5-09 / OMB-B-P5-10 Tarieven zwemles / recreatief zwemmen verhogen

€

-31

-46

-61

Totaal terug te draaien ombuigingen

€

-814 €

Totaal begrotingssaldo na overnemen Advies

€

1.763 €

€

€

€

-61

-835 €

-850 €

-850

1.573 €

168 €

172

Ontwikkeling financieel perspectief richting begroting 2026 Geconcludeerd kan worden dat er momenteel een aantal ontwikkelingen, risico’s en kansen spelen die van invloed zijn op het financiële perspectief richting de begroting 2026. Flexibiliteit is daarom van belang. Hier worden een aantal benoemd om een beeld te geven (niet limitatief): - Binnen Meerinzicht zijn er ombuigingen geïnventariseerd waarvan het bestuur een aantal heeft vastgesteld. Deze komen terug in de bestuursrapportage 2025 van Meerinzicht, waarover separate advisering plaatsvindt. - In het algemeen is er een risico dat de ingezette ombuigingen cat. A+B niet volledig ingevuld kunnen worden. Mocht dit zich voordoen, dan kunnen de positieve begrotingssaldo’s van de jaren 2026 en 2027 hiervoor ingezet worden. - De verwachting is dat het kabinet in augustus een besluit neemt over de verdeling van het tekort op jeugdzorg in 2023 en 2024 tussen Rijk en gemeenten. Eventuele compensatie zal worden verwerkt in de Septembercirculaire. Dit kan voor Harderwijk incidentele middelen opleveren. - In de meicirculaire is nog niet de aangekondigde overheveling van de specifieke uitkeringen (Spuk’s) naar het gemeentefonds verwerkt. Op termijn zal naar verwachting een flink aantal Spuk’s worden omgezet. Wanneer dit omgezet wordt, zal dit voor een gedeelte van de Spuk’s gepaard gaan met een ‘korting’ van 10%.

De omzetting kan wel betekenen dat incidentele middelen door de gewijzigde systematiek worden gezien als structurele middelen, wat gunstig kan zijn voor het structurele begrotingssaldo. Stand van zaken collegeprogramma In bijlage 2 staat een overzicht van de stand van zaken van het collegeprogramma. Dit is een overzicht van alle activiteiten die in het collegeprogramma staan waarin zichtbaar gemaakt is wanneer de activiteit wordt uitgevoerd en wat de stand van zaken per activiteit is. Het overzicht wordt jaarlijks als bijlage bij de Kadernota gevoegd. In 2024 is de midterm review vastgesteld. In de midterm review zijn de ambities uit het collegeprogramma bijgesteld waar nodig. En zijn er speerpunten benoemd tot 2026 (tot aan een nieuw coalitieakkoord). In het overzicht van de stand van zaken van het collegeprogramma zijn de wijzigingen vanuit de midterm review verwerkt. Wanneer een onderwerp als speerpunt is genoemd in de midterm review, staat dit achter een activiteit in de toelichting. Duurzaamheid Indien op onderdelen van toepassing, blijkt dit uit de toelichting bij aanmeldingen.

Inwonerperspectief De kadernota geeft inwoners de kans om de plannen voor het volgende jaar te zien en hun stem daarop, al dan niet via hun gekozen volksvertegenwoordigers, te laten horen. Specifiek is het niet effectueren van de extra stap verhoging op de OZB een direct gevolg voor onze inwoners wat veel inwoners direct, in positieve zin, raakt. Daarnaast is ook het behoud van de voorzieningen in onze stad, ook via subsidiepartners, een belangrijke effect van deze kadernota. Communicatie Na behandeling van de kadernota door het college op dinsdag 15 juli worden de stukken verstuurd naar de raadsleden en de pers. Uitvoering De Kadernota wordt uitgewerkt in de nog op te stellen Begroting 2026-2029 waarna definitieve besluitvorming plaats vindt. Evaluatie Via de P&C cyclus vindt er automatisch een PDCA (PlanDoCheckAct) borging plaats. Via de begroting, tussentijdse rapportages en uiteindelijk de jaarrekening wordt transparant gemaakt of uitvoering van de kadernota conform afspraak is. Bijlagen 1.

Kadernota 2026-2029

2.

Overzicht collegeprogramma en strategische raadsagenda