Raadsvoorstel Decembercirculaire Gemeentefonds 2023

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000167546 3 januari 2024 I.M. van der Graaff Wethouder W. Mazier Decembercirculaire Gemeentefonds 2023

Het college van B&W besluit: 1. De decembercirculaire Gemeentefonds 2023 voor kennisgeving aan te nemen. 2. De raad voor te stellen de effecten van de decembercirculaire voor het jaar 2023 te betrekken bij de jaarrekening 2023 en de betreffende taakmutaties beschikbaar te houden voor genoemde beleidsterreinen in 2024. 3. De raad voorstellen de ontvangen middelen voor invoeringskosten omgevingswet te storten in de bestemmingsreserve implementatie omgevingswet. 4. De raad voor te stellen het netto effect van de circulaire voor het jaar 2024 te verwerken in de begroting 2024-2027 middels een begrotingswijziging. Inleiding Aanleiding Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires (in mei, september en december). Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. De decembercirculaire 2023 is 6 december 2023 verschenen. De decembercirculaire heeft doorgaans een beperkte strekking. Het gaat voornamelijk om onderwerpen die vóór het einde van het jaar geregeld dienen te zijn. Echter, dit jaar publiceert de circulaire een forse aanpassing van een maatstaf die een grote impact heeft op de uitkering van het gemeentefonds voor 2023 en 2024.

Aanpassing maatstaf ‘Huishoudens met een laag inkomen drempel’ In de circulaire wordt aangegeven dat de maatstaf ‘Huishoudens met een laag inkomen drempel’ is geactualiseerd op basis van recente aantallen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het betreft een stijging van de landelijke aantallen. Dit heeft invloed op de berekening van de algemene uitkering omdat voor elke maatstaf een vast bedrag wordt toegepast. Tegelijkertijd wordt het totaal van de algemene uitkering niet groter, dus worden de beschikbare middelen herverdeeld door middel van een daling van de uitkeringsfactor. In tegenstelling tot het landelijk beeld (stijging van het aantal) blijft het aantal huishoudens met een laag inkomen bij de gemeente Harderwijk vrijwel gelijk, volgens de eerste indicatie van het ministerie. Voor 2024 was echter met een stijging rekening gehouden door het Rijk. Omdat de maatstaf huishoudens met een laag inkomen zwaar weegt bij de verdeling van de algemene uitkering heeft een aanpassing van het aantal grote gevolgen voor de hoogte van de algemene uitkering. Dit nadelige effect bedraagt afgerond € 500.000,- voor 2023 en € 900.000 voor 2024 voor Harderwijk. De actualisatie van de maatstaf was niet aangekondigd en heeft naar verwachting ook een structureel negatief effect voor 2025 en verder. Hier geeft de circulaire echter geen duidelijkheid over.

Meer duidelijkheid wordt naar verwachting in de aankomende meicirculaire 2024 gegeven. Mogelijk effect op de ombuigingsopgave Er kan voor gekozen worden om de verwachtte structurele negatieve effecten al op te nemen in de begroting en direct onderdeel te laten zijn van de ombuigingsopgave. Echter is de informatie vanuit het Rijk omtrent deze onverwachte wijziging zo beperkt dat er niet voldoende zekerheid is om dit effect op te nemen -2-

in de begroting. Wel is het een reëel risico en eventuele structurele nadelige effecten vanaf 2025 verhogen de ombuigingsopgave. Dit risico wordt meegenomen bij het voorbereiden op de ombuigingsopgave. Indien bij de meicirculaire blijkt dat het toch om een structureel negatief effect gaat en het begrotingssaldo negatief is en/of het weerstandsvermogen onder 1,0 zakt, moeten er keuzes gemaakt worden om dit te herstellen. Kader Financiële verhoudingswet, Gemeentewet en Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Beoogd effect Het informeren van het bestuur over de belangrijkste uitkomsten van de decembercirculaire Gemeentefonds 2023 en de effecten hiervan op de begroting. Argumenten 1. Met de circulaire wordt actuele informatie gegeven over de financiële verhouding tussen het Rijk en gemeenten en de meerjarige ontwikkeling van de Algemene uitkering Gemeentefonds. 2. De verschijningsdatum van de decembercirculaire maakt dat de effecten van de decembercirculaire voor het jaar 2023 niet meer verwerkt kunnen worden middels een begrotingswijzing in 2023. De gemeente is wettelijk verplicht rekening te houden bij het opstellen van de jaarrekening 2023 met de gevolgen van de decembercirculaire 2023 voor zover dit budgettaire effecten heeft op de exploitatie 2023.

Omdat er geen begrotingswijziging meer mogelijk is over 2023 wordt dit technisch verwerkt in de mee- en tegenvallers bij het opstellen van de jaarrekening zelf. E.e.a. komt dan tot uitdrukking in het rekeningsaldo 2023. Voorgesteld wordt de beschikbaar gestelde middelen voor de zogenaamde taakmutaties beschikbaar te houden voor de betreffende beleidsterreinen. Onder het hoofdstuk financiën wordt hier een overzicht en toelichting over gegeven. Bij de jaarrekening zal via onderhanden werken een verzoek aan de raad gedaan worden gedaan deze middelen mee te nemen naar 2024 zodat in dat jaar uitvoering kan plaatsvinden. 3. De gemeente Harderwijk ontvangt vanuit de decentralisatie-uitkering een bedrag van € 246.222,voor Invoeringskosten Omgevingswet in 2023. Daarnaast zijn er bij het ministerie van Financiën reeds bedragen gereserveerd voor 2024 en 2025, welke in een volgende circulaire zullen worden opgenomen. Voorgesteld wordt de middelen te storten in de bestemmingsreserve RES0042 Implementatie Omgevingswet conform de huidige werkwijze. 4. Het wijzigen van de begroting is de bevoegdheid van de raad. Doordat de effecten voor 2024 groot zijn wordt er een separate begrotingswijziging aan de raad gevraagd in plaats van dit te consolideren bij de eerstvolgende tussentijdse rapportage.

Financiën In onderstaande tabel wordt weergegeven wat de bijstelling van de algemene uitkering voor Harderwijk is ten opzichte van de septembercirculaire 2023 en het budgettaire effect hiervan op de (meerjaren)begroting. Daaronder wordt per onderdeel een toelichting gegeven. Effect Decembercirculaire Onderwerp Decembercirculaire 2023 Septembercirculaire 2023 Bruto effect Decembercirculaire A. Taakmutaties (koppeling met beleidsterrein) B. Stelpost faciliteitenbesluit opvangcentra Netto effect Decembercirculaire

bedragen x € 1.000

2023 99.002 96.955 2.047 -2.110 -350 -413

2024 102.641 103.498 -857

2025 103.922 103.922 0

2026 95.112 95.112 0

2027 96.251 96.251 0

-857

0

0

0

(positief getal = voordelig; negatief getal = nadelig)

In de decembercirculaire heeft het Rijk één van de maatstaven van de algemene uitkering geactualiseerd voor 2023 en 2024. Deze actualisatie heeft een nadelig effect in 2023 én 2024. Naar verwachting heeft dit

ook een structureel negatief effect voor 2025 en verder. Hier geeft de circulaire echter geen duidelijkheid over. Meer duidelijkheid wordt naar verwachting in de aankomende meicirculaire 2024 gegeven. Tevens is er om meer duidelijkheid over de aantallen en de berekening van de maatstaf gevraagd aan het ministerie door financiën. Het netto resultaat over 2023 wordt betrokken bij het opstellen van de jaarrekening 2023. Het netto effect voor 2024 komt ten laste van het begrotingssaldo 2024. A. Taakmutaties (beschikbaar houden voor betreffende beleidsterreinen) Onderstaand een overzicht van de taakmutaties. Bedragen x € 1.000

Onderwerp 1. Energietoeslag 2. Invoeringskosten omgevingswet

2023 1.864 246

Totaal taakmutaties beschikbaar houden

2.110

2024

2025

2026

2027

1. Energietoeslag Het kabinet heeft als prioriteit om mensen met een laag inkomen te ondersteunen bij het voldoen van de energierekening door het uitkeren van de energietoeslag. Inmiddels is de noodzakelijke wijziging van de Participatiewet aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer. De uitbetaling van de eenmalige energietoeslag 2023 vindt begin 2024 plaats. De ontvangen middelen worden via onderhanden werken in de jaarrekening 2023 beschikbaar gehouden voor 2024. De middelen worden beschikbaar gesteld aan Meerinzicht, die de uitvoering van de energietoeslag doet. 2. Invoeringskosten Omgevingswet Voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet ontvangen gemeenten in 2023 middelen, zodat ze in hun transitie kunnen zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. Op de begroting van het ministerie van Financiën staat een reservering van € 71 mln. in 2024 en € 80 mln. in 2025 wat in volgende circulaires naar verwachting wordt uitgekeerd. De in deze circulaire ontvangen middelen worden gestort in de bestemmingsreserve Implementatie Omgevingswet. B. Stelpost faciliteitenbesluit opvangcentra In het faciliteitenbesluit is geregeld dat gemeenten die een opvangcentrum voor asielzoekers hebben, een uitkering ontvangen op basis van het aantal door asielzoekers bezette capaciteitsplaatsen.

Harderwijk ontvangt voor 2023 een uitkering van € 367.865,-, gebaseerd op 800 opvangplekken. In de begroting 2023 is rekening gehouden met een bedrag van € 350.000,-. Het verschil van afgerond € 18.000,- is onderdeel van het netto effect en komt ten gunste van het rekeningresultaat 2023. Bijlagen 1. Decembercirculaire Gemeentefonds 2023