Raadsvoorstel Decembercirculaire Gemeentefonds 2020.docx

Voorstel aan college en raad Nummer: Datum: Opsteller: Portefeuillehouder: Onderwerp:

02430000055555 20 januari 2021 MIZ Financiën: J. de Lange / R. de Boer Wethouder De Jong Decembercirculaire Gemeentefonds 2020

Het college van B&W besluit: 1. De raad voor te stellen kennis te nemen van de Decembercirculaire Gemeentefonds 2020. 2. De effecten van de circulaire voor de jaren 2018 t/m 2020 te betrekken bij de Programmarekening 2020. 3. De overige effecten van de circulaire voor de meerjarenbegroting 2021-2024 voor kennisgeving aan te nemen. 4. De raad voor te stellen de ontvangen middelen van het 3e compensatiepakket Covid-19 voor 2021 door middel van een begrotingswijziging 2021 beschikbaar te stellen. 5. Voor de onderwerpen, waarvoor in 2020 middelen ter compensatie van Covid-19 zijn ontvangen maar pas in 2021 tot uitgaven leiden, zal een voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat 2020 aan de raad worden voorgelegd. Inleiding Aanleiding Door het Ministerie van BZK is op 16 december 2020 de Decembercirculaire Gemeentefonds 2020 gepubliceerd. Deze is gekoppeld aan de Najaarsnota van het Rijk en kent doorgaans een beperkte strekking. Daarop is dit keer een uitzondering. Enkele zaken worden nog geregeld in deze circulaire, waaronder het 3e steunpakket corona. Aanvankelijk was het de bedoeling om het nieuwe verdeelstelsel in deze circulaire te verwerken. Dat proces heeft echter vertraging opgelopen. De ingangsdatum is een jaar verschoven naar 2023. Belangrijkste onderwerpen Wat zijn de belangrijkste onderwerpen uit de circulaire:  Geen wijziging in de accresramingen 2020 en verder.

 Herijking verdeling Gemeentefonds per 1 januari 2023.  Financiële vertaling 3e compensatiepakket coronacrisis, middelen voor 2020 en 2021. Geen wijziging in de accresramingen Op basis van gemaakte afspraken in het voorjaar van 2020 tussen het Rijk, VNG en IPO is besloten om het accres 2020 en 2021 te bevriezen naar de stand van de Meicirculaire 2020. Een nieuw Kabinet zal een besluit nemen over hoe om te gaan met de huidige systematiek voor de berekening van de accressen voor 2022 en verder. Herijking verdeling Gemeentefonds Op 7 december jl. hebben de fondsbeheerders de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over het vervolgproces van de herijking van de verdeling van het Gemeentefonds. Besloten is de besluitvorming over de invoering van de nieuwe verdeling aan het volgend Kabinet te laten. Dit betekent dat de invoering van de nieuwe verdeling opnieuw is opgeschoven van 1 januari 2022 naar 1 januari 2023. 3e Compensatiepakket coronacrisis De circulaire geeft brede informatie over de onderwerpen en omvang van het 3e compensatiepakket. In het totaal gaat het om de volgende onderwerpen: 1. Flankerend beleid: Re-integratie van bijstandsgerechtigden Het Kabinet stelt in 2020 en 2021 extra middelen voor de re-integratie van bijstandsgerechtigden beschikbaar.

Gemeenten ontvangen deze extra middelen zodat zij de reguliere dienstverlening op peil kunnen houden nu de instroom in de bijstand toeneemt. Daarnaast ontvangen gemeenten in 2021 een tijdelijk impuls voor re-integratie, die gemeenten in staat stelt om de dienstverlening aan mensen, die nu als gevolg van de crisis de bijstand instromen, te intensiveren. 2. Flankerend beleid: Gemeentelijk schuldenbeleid en bijzondere bijstand Gelet op de voorziene toename van de armoede- en schuldenproblematiek stelt het Kabinet in 2020 en 2021 extra middelen voor het gemeentelijk schuldenbeleid en de bijzondere bijstand beschikbaar (intensivering armoede- en schuldenaanpak). 3. Continuïteit van zorg De VNG en het Rijk hebben in maart 2020, kort na het uitbreken van de coronacrisis, afspraken gemaakt

-2-

over het bieden van financiële zekerheid en ruimte aan zorgorganisaties en professionals binnen de Jeugdwet en WMO 2015. De afspraken zijn gericht op het zo goed mogelijk organiseren van continuïteit van zorg voor cliënten en het borgen van het zorgstelsel voor de langere termijn. Het nu te ontvangen bedrag is een aanvulling op eerder in juni 2020 toegekende middelen. Het betreft een afrondende afspraak voor meerkosten (inclusief mogelijke inhaalzorg) in het sociaal domein over 2020. Er vindt na afloop van 2020 dan ook geen nacalculatie plaats. 4. Compensatie quarantainekosten Het Kabinet heeft met gemeenten afgesproken dat zij een rol zullen vervullen bij het ondersteunen van mensen die in quarantaine moeten. Het gaat daarbij vooral om praktische ondersteuning en het continueren van zorg en ondersteuning vanuit de sociaaldomeinwetten, voor die burgers die in quarantaine moeten en niet in staat zijn de problemen die daardoor kunnen ontstaan zelf of met hun netwerk op te lossen. Met de VNG is afgesproken dat gemeenten hun vrijwilligersorganisaties en hun toegangs-/informatiepunten voorbereiden om de mensen in quarantaine, die het niet zelf redden, deze ondersteuning te bieden. 5.

Cultuurmiddelen Gemeenten ondersteunen de lokale en regionale infrastructuur van (pop)podia, gezelschappen, bibliotheken, musea, kunst- en cultuureducatie, beeldende kunstinstellingen, filmtheaters, amateurkunstinstellingen en festivals. Met de extra middelen worden gemeenten in staat gesteld om culturele instellingen te ondersteunen en zo de lokale culturele infrastructuur in stand te houden. Het is aan de gemeenten zelf om de middelen in te zetten op die plekken van de culturele infrastructuur, waar de steun het hardst nodig is. 6. Extra kosten Tweede Kamerverkiezingen Het Kabinet stelt een aanvullende compensatie ter beschikking aan gemeenten, in verband met de maatregelen die vanwege COVID-19 noodzakelijk zijn voor een veilig verloop van de Tweede Kamerverkiezing. Deze compensatie is bedoeld voor onder meer de extra organisatie, het inrichten van stemlokalen en instellen van stembureaus voor vervroegd stemmen, het drukken, opslaan en beveiligen van stembescheiden, de portokosten van briefstembescheiden, het instellen van afgiftepunten en van briefstembureaus. Het college heeft eerder al besloten (bestuurlijk besluit van 11 augustus 2020 en de “Impact rapportage Covid-19” van 15 december 2020) om alle ontvangen en nog te ontvangen compensatiegelden, overeenkomstig worden ingezet gezien het bijzondere karakter ervan.

Overige onderwerpen in de Decembercirculaire 2020 Tot slot worden in de circulaire nog een aantal andere onderwerpen toegelicht, zoals:  Uitstel van de nieuwe Wet Inburgering naar 1 januari 2022.  Wijziging van het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet per 1 januari 2022.  Overheveling huidige integratie-uitkering Voogdij 18+ met ingang van 2023, op basis van een objectief verdeelmodel.  Stand van zaken onderzoek structurele kosten Jeugdzorg.  Evaluatie normeringssystematiek, gericht op een stabielere ontwikkeling van de accressen. Kader Financiële verhoudingswet, Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV), bestuurlijk besluit inzet coronamiddelen 11 augustus 2020 en besluitvorming “Impact rapportage Covid-19” van 15 december 2020. Beoogd effect Verstrekken van voortgangsinformatie over de ontwikkelingen binnen het Gemeentefonds alsmede de van rijkswege beschikbaar gestelde coronasteunpakketten. Argumenten 1. De raad wordt geïnformeerd. In het kader van actieve informatievoorziening wordt de raad in kennis gesteld van de laatste ontwikkelingen en gevolgen voor de algemene uitkering Gemeentefonds. 2. Dit sluit aan bij de wettelijke regelgeving. Op grond van het BBV worden de effecten op oude uitkeringsjaren en het lopende uitkeringsjaar meegenomen bij de Jaarrekening 2020. 3.

Dit sluit aan bij het karakter van de decembercirculaire De Decembercirculaire is geen bijstellingsmoment van de accressen en daarmee de meerjarenramingen. 4.1 Daarmee wordt het budget beschikbaar gesteld door de raad Normaliter worden bij de decembercirculaire geen begrotingswijziging voor het komende jaar gepresenteerd. Dit jaar is een eenmalige uitzondering omdat reeds in 2020 het 3e steunpakket voor corona beschikbaar wordt gesteld. Teneinde de budgethouders in staat te stellen zo snel mogelijk met (aanvullend) beleid te komen wordt geadviseerd dit te verwerken middels een begrotingswijziging.

4.2

5.

Dit sluit aan bij de eerdere besluitvorming De voorgestelde inzet van de compensatiemiddelen, gerelateerd aan de diverse onderwerpen waarvoor compensatie wordt ontvangen, is overeenkomstig eerdere bestuurlijke besluitvorming van 11 augustus en 15 december 2020 (zie tabel onder financiën). De aanvullende middelen voor 2020 zijn zeer laat beschikbaar gesteld. Het rijk stelt zelfs nu nog middelen beschikbaar voor 2020. Het is maar de vraag of dit nog tot uitgaven in 2020 zal leiden. Geadviseerd wordt om dit nader te bezien bij de Programmarekening 2020. Zie voorts argument beschreven onder punt 4.2.

Financiën De mutaties tussen beide circulaires zijn in onderstaande tabel weergegeven. Mutaties algemene uitkering Decembercirculaire Gemeentefonds 2020-2024 (bedragen x € 1.000,-) Omschrijving / jaarschijf Decembercirculaire 2020 Septembercirculaire 2020 Verschil (+ positief / - negatief) Mutaties (koppeling met beleidsterrein): Faciliteitenbesluit opvangcentra Maatschappelijke begeleiding statushouders (hervestigers) Wet Inburgering 3e Steunpakket compensatie coronacrisis Totaal taakmutaties (koppeling met beleidsterrein) toe te rekenen aan begroting Verschil na taakmutaties Analyse: Ontwikkeling uitkeringsfactor Hoeveelheidsverschillen Mutaties aanpassingen BRP/GBA/GDI Mutaties Sociaal domein Totaal analyse

2020 79.216 78.808 +408

2021 79.418 78.748 +670

2022 79.882 79.930 -48

2023 80.967 80.945 +22

2024 81.887 81.865 +22

-228 -11

0 0

0 0

0 0

0 0

0 -188 -427

-1 -719 -720

-2 0 -2

-2 0 -2

-2 0 -2

-19

-50

-50

+20

+20

+94 -53 -30 -30 -19

0 -70 0 +20 -50

0 -70 0 +20 -50

0 0 0 +20 +20

0 0 0 +20 +20

Effect voor saldo Programmabegroting 2021-2024

-19 N

-50 N

-50 N

+20 V

+20 V

Taakmutaties zijn mutaties in de algemene uitkering die gerelateerd zijn aan een extra taak of uitbreiding van een taak. Het is gebruikelijk om het extra geld via de “stelpost taakmutaties gemeentefonds” te reserveren voor de taakvelden waarop ze betrekking hebben, in afwachting van nadere beleidsvoorstellen. Daarmee verlopen ze budgettair neutraal oftewel hebben ze geen invloed op het begrotingssaldo. 1. Toelichting taakmutatie 1.1 Faciliteitenbesluit opvangcentra Aan gemeenten waarin een opvangcentrum is gevestigd, wordt jaarlijks door het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) een uitkering op grond van het Faciliteitenbesluit opvangcentra verstrekt. Met de Decembercirculaire is de bijdrage 2020 beschikbaar gesteld. 1.2 Maatschappelijke begeleiding statushouders (hervestigers) De vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties, de UNHCR, selecteert deze vluchtelingen en draagt ze voor aan de Nederlandse overheid om te worden hervestigd in Nederland. Dit betreft vluchtelingen die bij aankomst geen asielprocedure hoeven te doorlopen en direct in een gemeente gehuisvest worden. De bijdrage maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden is eveneens van toepassing voor zogeheten “hervestigers”. De bijdrage voor 2020 is hiervoor aangepast.

1.3 Wet Inburgering De verdeling van de integratie-uitkering Inburgering vanaf uitkeringsjaar 2021 is geactualiseerd, omdat nu van zowel het aantal inwoners als het aantal personen met een niet-westerse migratieachtergrond nieuwe gegevens voorhanden zijn. 2.

Bijstelling van oude uitkeringsjaren

Voor het uitkeringsjaar 2018 is ten opzichte van de Septembercirculaire 2020 sprake van een negatieve bijstelling van € 50.491,00. Een gevolg van:  ontwikkelingen uitkeringsbasis / hoeveelheidsverschillen.  definitieve vaststelling uitkeringsfactor.  definitieve vaststelling gemeentelijke belastingcapaciteit OZB 2018. Het uitkeringsjaar 2019 kent een voordelige bijstelling van € 6.750,00. Een gevolg van:  ontwikkelingen uitkeringsbasis / hoeveelheidsverschillen. Beide uitkomsten zullen worden verwerkt in het saldo van de Programmarekening 2020. 3. Aanvullend (3e) steunpakket compensatie coronacrisis 3.1 In de decembercirculaire 2020 verwerkt In onderstaand overzicht zijn de compensatiemiddelen van het 3e steunpakket per onderdeel opgenomen. Het gaat allemaal om eenmalige bedragen (bedragen x € 1.000,00). Deze zijn thans verwerkt in de decembercirculaire 2020. 3e steunpakket corona Re-integratie van bijstandsgerechtigden Extra impuls re-integratie Gemeentelijk schuldenbeleid en bijzondere bijstand Continuïteit van zorg Compensatie quarantainekosten Lokale culturele voorzieningen Extra kosten Tweede Kamerverkiezingen Totaal

Bedrag 2020 68 0 48 61 10 0 0 187

Bedrag 2021 158 84 99 0 0 318 60 719

Totaal 226 84 147 61 10 318 60 906

Met dit 3e steunpakket komt het totaal aan beschikbaar gestelde rijksmiddelen voor compensatie van de effecten van Covid-19 uit op: 1e steunpakket € 894.000,00 (2020) 2e steunpakket € 726.000,00 (2020) 3e steunpakket € 187.000,00 (2020) 3e steunpakket € 719.000,00 (2021) totaal € 2.526.000,00 3.1 Nog te verwachten bijstellingen Daarnaast bevat het aanvullend steunpakket een aantal afspraken over 2020, 2021 en 2022, die nog niet in deze circulaire konden worden verwerkt. Over de verwerking van deze afspraken in de verdeling van het Gemeentefonds zullen gemeenten in het eerste kwartaal van 2021 worden geïnformeerd. Het betreft de volgende onderwerpen:  Inkomstenderving precariobelasting en markt- en evenementenleges: De verwachting is dat de inkomstenderving van gemeenten verder zal oplopen dan de in de brief van 31 augustus 2020 door het Ministerie van BZK genoemde en gereserveerde € 100 miljoen. Daarom heeft het Kabinet besloten de reservering te verhogen met € 150 miljoen tot in totaal € 250 miljoen. Voor het bepalen van de definitieve compensatie van de inkomstenderving over 2020 van gemeenten, provincies en waterschappen blijft de afspraak gelden, dat dit in 2021 gebeurt op basis van de vastgestelde jaarrekeningcijfers 2020.  Afvalinzameling: door de corona hebben gemeenten zowel extra kosten gemaakt als inkomsten gemist met betrekking tot afvalinzameling.

In overleg met de VNG is besloten deze kosten ad € 32 miljoen voor 2020 te vergoeden.  Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK): het Kabinet creëert een Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) voor huishoudens, die door omstandigheden in ernstige financiële problemen dreigen te komen. Voor deze tijdelijke ondersteuning wordt het bestaande instrument van de bijzondere bijstand gebruikt. In totaal is maximaal € 130 miljoen gereserveerd voor het eerste halfjaar van 2021. Voor het eerste kwartaal komt € 65 miljoen beschikbaar.  Perspectief Jeugd en jongeren: met een jeugdpakket van € 58,5 miljoen wil het Kabinet een gerichte (financiële) impuls aan gemeenten geven om samen met jongeren, lokale organisaties en evenementensector volledig coronaproof kleinschalige activiteiten te programmeren op het gebied van cultuur, sport en andere zinvolle vrijetijdsbesteding. Ook is met gemeenten afgesproken om

met het geld extra inzet van jongerenwerkers in achterstandswijken met kwetsbare jongeren te organiseren. Een deel van het jeugdpakket (€ 3,5 miljoen) zet het Kabinet in op laagdrempelige preventieve ondersteuning van jongeren op het gebied van mentale gezondheid. 3.2 Maatregelen die lopen via specifieke uitkeringen Als laatste zijn in het aanvullend pakket een aantal afspraken gemaakt over compensatie aan gemeenten die via een specifieke uitkering vanuit een vakdepartement lopen, dus niet via het Gemeentefonds. Dit betreft:  Zwembaden en ijsbanen: het Kabinet stelt voor de exploitanten van zwembaden en ijsbanen via een specifieke uitkering aan gemeenten € 100 miljoen beschikbaar. Deze regeling wordt in nauw overleg met de sector nader uitgewerkt.  Verlenging steun aan (amateur)sportverenigingen: op 27 oktober 2020 heeft het Kabinet laten weten dat het sport-specifieke pakket is aangepast en opnieuw is opengesteld voor de periode 1 oktober t/m 31 december, met een uitvoering die erop is gericht om de nieuw ontstane financiële schade van amateursportverenigingen te compenseren. Hiervoor wordt € 60 miljoen ingezet.  Toezicht en Handhaving: om toezicht- en handhavingsorganisaties te ondersteunen stelt het Kabinet € 60 miljoen voor tijdelijke coronabanen beschikbaar aan gemeenten.

Hiermee kunnen 3.800 voltijds fte extra tijdelijke coronabanen in het toezicht en de handhaving gecreëerd worden.  Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo): eind september heeft het Kabinet vanwege de invoering van de landelijke corona-maatregelen besloten de invoering van de beperkte vermogenstoets in de Tozo uit te stellen tot 1 april 2021. Tozo 3 loopt daarmee van 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 en bevat geen wijzigingen ten opzichte van Tozo 2. Per 1 januari 2021 ondersteunt het Kabinet daarnaast waar nodig zelfstandig ondernemers om zich voor te bereiden op een nieuwe toekomst. Communicatie De organisatie zal worden geïnformeerd over de voor hun relevante toewijzing van extra middelen, waaronder het 3e steunpakket compensatie coronacrisis, zodat men in de gelegenheid wordt gesteld het college en raad nader te adviseren. Bijlagen 1. Decembercirculaire Gemeentefonds 2020 van het Ministerie van BZK 16 december 2020.