Raadsinformatiebrief Intiatiefvoorstel Opt-in systeem ongeadresseerd reclamedrukwerk.docx

Gemeenteraad van Harderwijk Postbus 149 3840 AC HARDERWIJK

datum: ons kenmerk: uw brief van:

20 april 2022 02430000096140 / 02430000318167 21 februari 2022

uw kenmerk: onderwerp:

Advies van het college over het initiatiefvoorstel opt-in systeem ongeadresseerd reclamedrukwerk Geachte leden van de gemeenteraad, In de vergadering van 17 februari 2022 heeft de gemeenteraad van Harderwijk ingestemd met het initiatief van de fracties van ChristenUnie en D66, om een raadsvoorstel in behandeling te nemen voor de invoering van een Opt-in-systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk. De reactietermijn van drie weken hebben we overschreden, omdat we een paar weken meer tijd nodig hadden om de gevolgen voor toezicht en handhaving nader te onderzoeken. Hierbij ontvangt u ons advies. We onderschrijven het belang van een duurzame samenleving en dat het voor onze inwoners helpt om als gemeente maatregelen te treffen die hen helpen naar betekenisvolle gedragsverandering op het gebied van duurzaamheid. Het college heeft de afgelopen jaren aangegeven graag aan de slag te gaan met de invoering van een opt-in systeem in de vorm van een JA/JA sticker. U heeft de voorgeschiedenis in het initiatiefvoorstel geschetst. We waarderen uw inspanningen en uw voorstel en kunnen daar positief over adviseren. Wel willen we graag van deze gelegenheid gebruik maken om een aantal bedenkingen aan u mee te geven. Voordat we dat doen, willen we u de tegenreactie van de branche, InMijnBus.nl, als alternatief op uw initiatiefvoorstel aanrijken.

Alternatief: InMijnBus.nl In 2020 heeft de eerste gemeente de JA/JA sticker daadwerkelijk ingevoerd en sindsdien volgden een aantal andere gemeenten. Tegen zowel Amsterdam als Utrecht zijn rechtszaken gevoerd door de branche. De brancheorganisatie MailDB heeft als tegenreactie op de ontwikkelingen inzake de

organisatie eenheid:

Domein Ruimte

behandeld door:

E.J. Roza

telefoonnummer:

0341 411 482

bijlage(n):

4

Havendam 56 Correspondentieadres: Postbus 149 3840 AC Harderwijk T 0341 411 911 F 085 110 8515 E info@harderwijk.nl I www.harderwijk.nl B NL44 BNGH 0285 0033 13

ons kenmerk: pagina:

02430000096140 / 02430000318167 2 van 5

JA/JA sticker zelf het initiatief genomen. MailDB staat voor Mail Distributie Bedrijven en is de brancheorganisatievan verspreidbedrijven van reclamefolders en huis-aan-huiskranten in Nederland. Op 20 januari jl. kwam MailDB naar buiten met het nieuws dat zij per 1 juli 2022 willen gaan werken met een digitaal systeem voor de JA, NEE/NEE en NEE/JA stickers. Zie hiervoor https://www.inmijnbus.nl/nl/lokale-overheid. Met dit initiatief wil de branche zelf weer de regie pakken. Niet alle uitgevers, met name van huisaan-huis bladen, zijn het daar mee eens. Ook door gemeenten met een opt-in systeem of het voornemen dat in te voeren, wordt er kritisch gekeken naar deze ontwikkeling. Werking voorgenomen systeem MailDB zorgt al 30 jaar voor het landelijk systeem van brievenbusstickers en onafhankelijke handhaving ervan. De NEE/NEE en NEE/JA-stickers worden uitgegeven door MailDB. Deze zelfregulering is opgenomen in de Code VOR en is onderdeel van de Nederlandse Reclame Code en reguleert het gebruik van de bekende NEE/NEE en NEE/JA-stickers. Ongeveer 100 verspreidbedrijven en vele duizenden verenigingen en winkeliers in Nederland volgen en respecteren deze Code. Aangekondigd is dat in de maand april gestart wordt met pilots. Vanaf 1 juli 2022 wil MailDB de bekende NEE/NEE, NEE/JA en JA-stickers digitaal laten gaan.

Op de site InMijnBus.nl geven huishoudens hun voorkeur aan voor het wel of niet ontvangen van reclamefolders en huis-aanhuiskranten. Doelstelling is dat eind van dit jaar alle Nederlandse huishoudens beschikken over InMijnBus. Het is de vraag of dat gehaald gaat worden. Kanttekening bij initiatief MailDB voor digitale stickers De NNP (Nederlandse Nieuwsblad Pers) is de branchevereniging voor lokale nieuwsmedia. De huis-aan-huiskranten en nieuwsbladen van de NNP komen in vrijwel alle brievenbussen van Nederland. De uitgevers van de huis-aan-huiskranten voelen zich overvallen door de lancering van het digitale registratiesysteem en geven aan dat er onvoldoende rekening zou zijn gehouden met de belangen van de lokale journalistiek. De gezamenlijke uitgevers van Nederlandse huis-aanhuiskranten weigeren dan ook mee te werken aan de invoering van het digitale registratiesysteem InMijnBus.nl. Volgens de uitgevers houdt het plan veel te weinig rekening met de gevolgen voor de huis-aan-huiskranten en de privacy van de gebruikers. De uitgevers doen een oproep aan de reclamefolderbranche om de lancering van InMijnBus.nl stop te zetten en in gesprek te gaan over een plan dat op meer draagvlak kan rekenen. Mocht MailDB en Spotta hun plan toch doorzetten, dan zullen de uitgevers van de huis-aan-huiskranten zich beraden over nadere stappen.

Relatie met uw voorstel Het digitale systeem InMijnBus.nl gaat uit van een niet-zichtbare toestemming op de brievenbus, namelijk in een digitaal systeem. Dat staat haaks op de zichtbare toestemming met de stickers op de brievenbus. Dat zal leiden tot onduidelijke situaties voor de bezorgers en vervolgens voor de toezicht en handhaving: welke wijze van toestemming is dan geldig? MailDB heeft aangegeven dat ze ook de handhaving van opt-in willen gaan uitvoeren. Als en wanneer dat het geval is, dan betekent dat vervolgens weer aanpassing van de Afvalstoffenverordening.

ons kenmerk: pagina:

02430000096140 / 02430000318167 3 van 5

Gezien dit initiatief van de branche, de mogelijke tegenreactie van het NNP en de gemaakte kanttekeningen, willen wij uw raad attenderen op deze ontwikkeling als alternatief op uw initiatiefvoorstel met betrekking tot de invoering van een opt-in systeem. In geval uw raad dat niet wenst en het opt-in systeem wil invoeren, dan willen wij onderstaande bedenkingen en adviezen meegeven. Onze adviezen Betrek uitgeverijen en verspreidingsorganisaties In uw initiatiefvoorstel geeft u aan dat de huis-aan-huis kranten en nieuwsverspreiding uit minimaal 30% nieuws moet bestaan. Uit eerdere verkennende gesprekken in de afgelopen jaren is gebleken dat het belang en verdienmodel van uitgeverijen en de verspreidingsorganisaties in het gedrang dreigt te komen bij de invoering van de JA/JA sticker. Dat heeft onder andere te maken met folders die in de krant worden gestoken en de kosten per verspreiding. Maar ook met lokale journalistiek en de Gemeentepagina. Wij adviseren u dan ook om de uitgeverijen en verspreidingsorganisaties en hun belangen te betrekken in uw afweging. Stel communicatie- en uitvoeringsbudget beschikbaar Om het opt-in systeem in te kunnen voeren, is het van belang om ondernemers, verspreiders, uitgeverijen en inwoners goed en tijdig te informeren.

U schetst zelf al dat aan de invoering van de JA/JA sticker kosten verbonden zijn, met name voor de communicatie over de verandering van het systeem. Bij het voorstel zit echter geen dekkingsvoorstel en er is ook geen voorstel om hiervoor middelen beschikbaar te stellen. Wij adviseren u voorafgaand aan de inwerkingtreding voor 2023 eenmalig € 60.000,- beschikbaar te stellen door deze lasten te betrekken bij de berekening Afvalstoffenheffing 2023. Dit betreft kosten voor: Projectleiding € 20.000,Communicatie: € 40.000,o Persbericht, gemeentepagina, sociale media; o Aanpassen website; o Informeren van inwoners, ondernemers, uitgeverijen en verspreiders. In uw voorstel geeft u aan dat we inwoners per brief zullen informeren over de wijzigingen en daarbij een NEE-NEE stickers voegen. We adviseren u om géén NEE-NEE stickers bij te voegen. Dat heeft twee redenen: 1) dat staat qua communicatie haaks op de invoering van de JA/JA stickers en 2) de mensen die hier geen gebruik van gaan maken zullen de sticker weggooien (verspilling). Wel kan in de brief gewezen worden op de mogelijkheden tot het verkrijgen van de sticker. Denk aan de gevolgen voor Toezicht en Handhaving Toezicht en handhaving is in het huidige opt-out-systeem geen taak van gemeenten. Als een inwoner ondanks een NEE/JA of NEE/NEE sticker reclame ontvangt, kan hij/zij een klacht indienen bij de reclamebranche.

Die wordt dan via een zelfreguleringssysteem van de Stichting Reclame Code verwerkt. De handhaving van het opt-in systeem is daar (op dit moment) niet belegd en komt

ons kenmerk: pagina:

02430000096140 / 02430000318167 4 van 5

bij de gemeente te liggen. Door de invoering van het opt-in systeem trekken we als gemeente de verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving op de naleving ervan naar ons toe. Toezicht en handhaving bestaat uit verschillende fasen (denk aan melden, constateren, waarschuwen en het opleggen van sancties). Aan elk van deze stappen zijn kosten verbonden. Allereerst moet een kanaal worden opengesteld voor inwoners om de ontvangst van ongewenst drukwerk te melden. Dit kost naast geld ook menskracht om meldingen bij te houden en te verwerken. Daarnaast zijn er kosten verbonden aan het daadwerkelijk constateren, waarschuwen en sancties opleggen. Dit kost met name menskracht. Toezichthouders zullen administratie moeten bijhouden van geconstateerde feiten. Daarna moeten officiële waarschuwingen en boetes worden uitgeschreven door handhaving. Voor het team Stadstoezicht (toezicht) en team Ruimtelijke Dienstverlening (handhaving) komt dit bovenop de bestaande werkzaamheden en vraagt dus extra capaciteit. Het is de verwachting dat de branche inmiddels goed op de hoogte is dat gemeenten kunnen kiezen voor een opt-in systeem. Desondanks zal in de eerste periode toezicht en handhaving wel noodzakelijk zijn. In andere grote gemeenten heeft het opt-in systeem geleid tot vele (tientallen tot honderden) klachten/meldingen die onderzocht zijn.

Daarvan heeft een enkele tot (aankondiging tot) sanctie geleid. Het is inschatting dat het voor Harderwijk zal gaan om enkele tientallen klachten/meldingen die onderzocht moeten worden. Op dit moment wordt gedacht aan 0,2 fte. Wij adviseren u vanaf de inwerkingtreding per 1-1-2024 hiervoor gedurende twee jaren budget voor beschikbaar te stellen door deze lasten te betrekken bij de berekening Afvalstoffenheffing 2024 en 2025 (€ 15.000 per jaar). Er dient een handhavingsprocedure te worden opgesteld en vastgesteld Om op een eenduidige manier te kunnen optreden nadat een inwoner een melding heeft gedaan, is van belang dat het college een handhavingsprocedure hiervoor gaat opstellen. Als en wanneer uw raad de opt-in regeling wil invoeren, dan zal het college aan de gang gaan met opstellen en vaststellen van een handhavingsprocedure. Denk daarbij aan het sanctiesysteem, wie wordt verantwoordelijk gehouden (verspreider of ondernemer), de hoogte van de sanctie, etc. Maar ook aan prioritering via de handhavingsmatrix. Hoe om te gaan met de bestaande stickers? De bestaande stickers, waarbij inwoners actief aangeven geen reclamedrukwerk en wel huis-aan huisbladen (NEE/JA) of geen reclamedrukwerk en geen huis aan huisbladen (NEE/NEE) te willen, blijven geldig naast de JA/JA sticker.

Zie onderstaand overzicht met de betekenis van de verschillende stickers, in het geval dat een JA/JA sticker is ingevoerd: JA/JA Ongeadresseerd reclamedrukwerk Ongeadresseerd niet-commercieel drukwerk Huis-aan-huisbladen (gemeentelijke) informatiebrieven

Geen

NEE/JA

NEE/NEE

ons kenmerk: pagina:

02430000096140 / 02430000318167 5 van 5

Evalueer na een jaar We adviseren om de opt-in regeling na een jaar na inwerkingtreding te evalueren. Ons advies Over de strekking van uw initiatiefvoorstel kunnen wij positief adviseren. Gezien het initiatief van de branche van InMijnBus.nl en de daarbij geplaatste kanttekeningen, willen wij uw raad adviseren om dit alternatief op de invoering van een opt-in systeem te overwegen. Ingeval u het opt-in systeem wilt invoeren per 2024 of zoveel eerder als mogelijk, dan willen wij u de volgende adviezen meegeven. Invoering per 1-1-2024 achten wij op dit moment als een redelijke overgangstermijn. Daarnaast adviseren wij u de nieuwsverspreiders en hun belangen te betrekken bij uw afweging. De invoering van het opt-in systeem heeft tot gevolg dat de toezicht en handhaving bij de gemeente komt te liggen, totdat de branche op enig moment besluit dit wel te gaan doen. Om het opt-in systeem in te kunnen voeren, is het van belang om ondernemers, verspreiders, uitgeverijen en inwoners goed en tijdig te informeren. Zonder de financiële dekking voor de communicatie- en uitvoeringsbudget en de toezicht en handhaving is het echter niet uitvoerbaar. Dat gaat om € 60.000,- eenmalige communicatie- en uitvoeringskosten + € 15.000,- voor twee jaren voor de toezicht en handhaving.

Als uw raad het opt-in systeem gaat invoeren, dan moet het college een handhavingsprocedure gaan opstellen en vaststellen. Afsluitend adviseren we u om na een jaar de opt-in regeling te evalueren.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Harderwijk,

de heer J.P. Wassens secretaris

de heer H.J. van Schaik burgemeester