Inspiratiegids historische boerenerven in Hierden.pdf

46

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Verbouwen van de karakteristieke Hierdense boerderij Het woonhuisgedeelte is met name geschikt als woning. Het voormalige bedrijfsgedeelte kan meerdere functies huisvesten en worden gebruikt als uitbreiding van de woonfunctie, ruimte voor inwoning of een extra woning, kantoor of praktijk aan huis. Bij het verbouwen van karakteristieke Hierdense boerderijen in het kader van een functieverandering is het van belang om de bestaande hoofdvorm en de herkenbaarheid en verwijzing naar het agrarische verleden zoveel mogelijk te behouden. Ontwerprichtlijnen: - Ga uit van het behoud van de bestaande bouwvorm, kapvorm en bebouwingssilhouet, inclusief de schoorstenen. - Behoud de gesloten uitstraling van de kap en plaats dakkapellen alleen als deze zeer bescheiden zijn en passen bij de stijl van de boerderij. - Plaats geen aan- en uitbouwen tegen de voorgevel. - Aan- en uitbouwen tegen de zijgevel zijn alleen voorstelbaar in de vormentaal van een bakhuis. - Behoud de bestaande gevelindeling en gevelgeleding. - Behoud het onderscheid in gevelkarakteristiek en het verschil in ramenopeningen tussen het voorhuis en het schuurgedeelte. - Pas geen roedeverdeling toe in nieuwe ramen in het schuurgedeelte.

- Toegevoegde elementen zoals zonweringen en elementen in het kader van duurzaamheid, respecteren de gevel- en dakkarakteristiek voor wat betreft positionering, maatvoering, verschijningsvorm, materiaal, kleur en detaillering. - Vermijd de toepassing van rolluiken, omdat die het huis een afwerende uitstraling geven. - Ga bij vervanging uit van het oorspronkelijke of bestaande materiaalgebruik of vergelijkbaar en behoud de oorspronkelijke profilering van de kozijnen en raamhout. - Kies kleuren die passend zijn bij de aard en het karakter van de boerderij.

Herbouw van de hoofdwoning op het erf De boerderij wordt gezien als het hoofdgebouw op het erf. Er bevindt zich altijd maar één hoofdgebouw of boerderij op het erf. Voor een tweede woning op het erf, vormt de boerderij daarom geen goed uitgangspunt bij het ontwerp. Bij herbouw van de bestaande hoofdwoning kan de Hierdense boerderijen juist wel als inspiratie worden gebruikt. Dit betekent niet dat de architectuur zich moet richten op historiserende kopieën van Hierdense boerderijen; nieuwbouw mag als nieuwe tijdslaag herkenbaar zijn. Het streven is wel dat nieuwbouw als ware een familierelatie aangaat met de bestaande karakteristieke boerderijen in Hierden en zo ondersteunend zijn aan de streekeigen identiteit. Ontwerprichtlijnen: - Ga uit van een robuust, enkelvoudig hoofdvolume met een lage gootlijn en afgedekt met een stevig zadeldak bij voorkeur voorzien van wolfseinden. - Ga uit van een verschil tussen voor- en achterzijde - Ga uit van een ‘staande’ verdeling van de gevelopeningen in met name de voorgevel, die als ‘gaten’ zijn in de gevels zijn vormgegeven. - Ga uit van gedekte, duurzame, natuurlijke materialen, zoals handvorm bakstenen in roodbruin- en bruintinten en riet of antracietkleurige gebakken pannen in een matte uitstraling. - Bij een goede onderbouwing kan gekozen worden voor een ander materiaal, mits de uitstraling ervan overeenkomstig is.

- Geef het geheel een zorgvuldige detaillering mee, welke ondersteunend is aan de architectuur.

47

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Kenmerken bakhuis - stookhok HET BAKHUIS Dit kleine bijgebouw staat bij het voorhuis van de boerderij. Vaak dicht bij de gevel. het vormt een eenheid met de boerderij. Het werd soms als zomerhuis gebruikt. Overdag wonen en eten en ‘s nachts slapen in de boerderij. Het is een klein gebouwtje met een zadeldak en rechthoekige plattegrond. Schoorsteen op de nok, ingang op de kopgevel. Vaak ook met ramen. Ze komen voor in diverse uitvoeringen en uit verschillende tijdsperiodes. Soms zijn er meer bakhuizen/stookhokken op een erf.

HET BAKHUIS of STOOKHOK Positie op het erf Dit kleine bijgebouw staat bij het voorhuis van de boerderij, vaak dicht bij de zijgevel, maar niet gelijk aan of voorbij de voorgevelrooilijn van de boerderij. Het bakhuis kan met de nokrichting haaks of evenwijdig aan de nokrichting van de boerderij zijn geplaatst. Bij oudere boerderijen staat het meestal voor de voorgevel. Bouwmassa en kapvorm Het bakhuis is rechthoekig en heeft klein volume in verhouding tot de boerderij en afgedekt met een zadelkap voorzien van een schoorsteen. Gevelindeling en openingen Het bakhuis heeft kleine ramen en aan minimaal één zijde een gesloten gevel. In de kopse gevel zit de deur (bij een positie haaks op boerderij) of een klein verticale raamopening. Materiaal en kleur Het materiaal- en kleurgebruik is in de stijl van de boerderij. Het dak is voorzien van dakpannen, witte windveren en boeiboorden. Karakteristieke details Metselwerkdetails, gevelankers, kozijnen van hout of kleine gietijzeren ronde raampjes. Oorspronkelijke interieurs zijn ook het behouden waard.

Bakhuizen in Hierden

48

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Nieuwe functies voor het historische bakhuis of STOOKHOK Het bakhuis wordt tegenwoordig niet meer gebruikt waar het ooit voor bedoeld is, maar kan geschikt zijn voor nieuwe functies zoals bed & breakfast, berging of fietsenschuurtje, mantelzorg, atelierruimte of als een kantoorruimte nabij huis. Mits passend binnen het volume en de karakteristieken van het bakhuis. Indien het bakhuis evenwijdig aan én op kleine afstand van de zijgevel van de boerderij staat dan wordt een verbinding met de boerderij in de vorm van een transparant en ondergeschikt tussenlid als mogelijkheid gezien. Het bakhuis kan in dat geval ook dienen als een uitbreiding van de woonfunctie van de boerderij of als kantoor aan huis. Ontwerprichtlijnen voor verbouw - Behoud de eenheid met de boerderij. - Ga uit van het behoud van de bestaande bouwvorm, kapvorm en bebouwingssilhouet, inclusief de schoorsteen. - Behoud de gesloten uitstraling van de kap en plaats geen dakkapellen. - Behoud de bestaande gevelindeling en gevelgeleding. - Een verbinding met de boerderij is vormgegeven als een ondergeschikt tussenlid met een transparante uitstraling. De detaillering is zorgvuldig en draagt bij aan het ondergeschikte karakter.

Een nieuw bakhuis of stookhok plaatsen Aan- en uitbouwen tegen de zijgevel van een boerderij zijn in Hierden alleen voorstelbaar in de vormentaal van een bakhuis. Bij het zoeken van een uitbreiding van de woonfunctie van de boerderij kan daarom worden overwogen om een nieuw bakhuis te plaatsen op het erf en deze op bovengenoemde subtiele wijze te verbinden met de boerderij. Echter een nieuw bakhuis kan ook worden geplaatst om ruimte te bieden aan andere functies. Van belang is dat het nieuwe bakhuis een voorstelbare eenheid vormt met de bestaande boerderij. Ontwerprichtlijnen voor nieuwbouw Het bakhuis vormt een sterke eenheid met de boerderij. Het bakhuis is in verhouding tot de boerderij een klein en ondergeschikt volume. Het kleur- en materiaalgebruik is afgestemd op de boerderij. Goed onderbouwd kan gekozen worden voor afwijkend materiaalgebruik mits de uitstraling overeenkomstig en/of passend is bij de boerderij. - De gevels zijn relatief gesloten. Een eventueel transparante gevel is bij voorkeur van de weg af gekeerd.

49

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Kenmerken schuren Schuren

SCHUREN Positie erf: Schuren staan op het achtererf, ruim achter de voorgevelrooilijn van de boerderij, ter hoogte van het achterhuis of daarachter. Bouwmassa en kapvorm De schuur bestaat uit een eenvoudige opzet van één bouwlaag met een rechthoekig plattegrond en wordt afgedekt met een zadeldak met gelijke zijden. Een schildkap komt soms ook voor. Het volume, en dan met name de lengte van de schuur, varieert. Gevelindeling en openingen De gevels hebben een gesloten uitstraling. Ramen zijn slechts beperkt aanwezig en klein van omvang. Overige openingen zijn mest- en hooiluiken. Materiaal en kleur Het materiaal- en kleurgebruik bestaat uit bakstenen in roodbruintinten of zwart gepotdekselde houten planken. Het dak is afgedekt met donkere of rode dakpannen. Oudere schuren zijn afgedekt met riet. Moderne schuren zijn afgedekt met golfplaten in een donkere antracietgrijze kleur en met een matte uitstraling Karakteristieke details Karakteristiek is juist het ontbreken van (verfijnde) details. De uitstraling is sober en eenvoudig en staat ten dienste van het functionele gebruik. De dakoverstekken zijn klein. Witte windveren komen niet vaak voor.

Voorbeelden van schuren in Hierden of met Hierdense kenmerken

50

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Nieuwe functies voor historische schuren Schuren maken onderdeel uit van het erf. Hoewel ze groter kunnen zijn dan de boerderij is de schuur hier altijd ondergeschikt aan. Dit heeft te maken met de situering verder van de weg af, achter de boerderij, maar meer nog met de uitstraling. De variatie in kleurgebruik, detaillering en gevelindelingen die de uitstraling van een boerderij verrijken, komen bij schuren niet voor. De schuur heeft in vergelijking met de boerderij een hele ingetogen uitstraling. Bij het huisvesten van andere functies in een schuur is het van belang om dit karakteristieke verschil in uitstraling zoveel mogelijk te behouden. Bij nieuwe functies kan gedacht worden aan wonen, bedrijfsactiviteiten, recreatie of opslag. Niet elk erf en elke schuur is geschikt voor allerlei nieuwe functies. Kijk ook naar de draagkracht van het erf. Het beleid van de gemeente is uitgangspunt. Ontwerprichtlijnen voor verbouw - Behoud de ingetogen uitstraling en het gedekte kleurgebruik. - Ga uit van het behoud van de bestaande bouwvorm, kapvorm en bebouwingssilhouet. - Behoud de gesloten uitstraling van de kap en plaats geen dakkapellen. - De bestaande gevelindeling en gevelgeleding is het uitgangspunt bij veranderingen. - Nieuwe ramen passen binnen de bestaande ritmiek.

- Gebruik voor extra daglichttoetreding de mest- en hooiluiken door deze open te zetten en aan de binnenzijde te voorzien van een glas zonder roedeverdeling. - Een enkele grote ingreep is soms denkbaar mits deze voldoende ondergeschikt is aan de schuur en passend is bij de uitstraling.

Een nieuwe schuur plaatsen Een nieuwe schuur kan gewenst zijn als de bedrijfsvoering daar om vraagt en agrariërs hun bedrijf verder willen ontwikkelen. Nieuwe schuren vormen een toevoeging aan de reeds bestaande bebouwing op het erf en gaan geen concurrentie aan met de bestaande hoofdbebouwing. Voor nieuwe schuren in het kader van bedrijfsvoering staat functionaliteit voorop. Ontwerprichtlijnen voor nieuwbouw - Streef een eenvoudige, kloeke hoofdvorm na, met een zadeldak met grote dakvlakken, lage gootlijnen en overstekken. Houd toevoegingen ondergeschikt door deze binnen het silhouet van het gebouw te houden. - Vermijd te grote schaalverschillen door grote schuren te geleden zodat het beeld ontstaat van meerdere geschakelde gebouwen. - De gevels zijn opgebouwd uit een plint met daarboven metselwerk, gepotdekseld hout of een vergelijkbaar materiaal met voldoende profilering. Het kleurgebruik is donkergroen of antraciet met een matte uitstraling.

51

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Kenmerken schuren KAPSCHUUR, VELDSCHUUR en VELUWSE WAGENSCHUUR Een kapschuur staat op het achtererf en was bedoeld voor opslag en landbouwvoertuigen. Een dergelijke schuur biedt mogelijkheden voor wonen en werken. De hoge zijde is gericht op het erf. Vaak karakteristieke gebinten en grote overstek aan hoge zijde. Gesloten gevels, vaak zwart gepotdekselde zwarte planken. Donkere of rode pannen. Witte windveren komen niet vaak voor. Daarnaast zijn er ook andere schuren zoals oude stallen. Een veldschuur is een open variant, zonder wanden voor de opslag van hooi als opvolger van de hooiberg. Later werden wanden vaak gesloten en transformeerde de veldschuur in een kapschuur.

KAPSCHUUR, VELDSCHUUR en VELUWSE WAGENSCHUUR positie erf: Deze schuren staan op het achtererf - bij het achterhuis met de open en/of hoge zijde naar het erf gekeerd. De kapschuur en veldschuur zijn afgedekt met een asymmetrische zadelkap. De wagenschuur met een schildkap. vorm en volume De schuur heeft een rechthoekig plattegrond. Karakteristiek is de asymmetrie van de bouwmassa; de schuren hebben een lage en een hoge zijde. gevelindeling en openingen De hoge zijde is open of (bij een wagenschuur) voorzien van grote deuren. Bij de kap- of veldschuur heeft het dak aan deze zijde vaak een grote overstek. De lage zijde is juist gesloten. Ramen zijn niet aanwezig. materiaal en kleur Het materiaal- en kleurgebruik bestaat uit zwarte gepotdekselde planken. De dakbedekking bestaat uit riet, donkere of rode pannen of golfplaten in een donkere antracietgrijze kleur.

Kap- of vekdschuren in Hierden.

52

karakteristieke details Karakteristiek bij de kapschuur en veldschuur is de beleving van de draagconstructie. Deze houten gebinten aan binnenzijde zijn door de open zijde ook goed zichtbaar aan de buitenzijde. De windveren zijn zwart.

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Nieuwe functies voor historische kapschuur, veldschuur en Veluwse wagenschuur Een kapschuur en Veluwse wagenschuur is oorspronkelijk bedoeld voor opslag in combinatie met de stalling van landbouwvoertuigen, die aan de hoge zijde naar binnen rijden. Reden waarom dergelijke schuren met de hoge zijde naar het verharde erf gericht staan. De schuren hebben door de asymmetrische kapvorm een karakteristieke verschijningsvorm en onderscheiden zich daardoor van de andere schuren op het erf. Een veldschuur is een open variant zonder gesloten wanden. Het is een opvolger van de hooiberg en deed dienst als opslag van hooi. Later werden wanden vaak gesloten en transformeerde de veldschuur in een kapschuur. Op erven, waar de agrarische functie is verdwenen en alleen de woonfunctie is gebleven, kunnen deze schuren hun functie behouden en dienst doen als stallingsruimte voor auto’s. Bij nieuwe functies kan gedacht worden aan wonen, bedrijfsactiviteiten, recreatie of opslag. Niet elke schuur en erf is geschikt voor allerlei functies. Van belang is om de karakterietieke en onderscheidende verschijningsvorm van de kapschuur te behouden en te kijken naar de totale draagkracht van een erf. Het beleid van de gemeente is uitgangspunt.

Ontwerprichtlijnen voor verbouw - Ga uit van het behoud van de bestaande asymmetrische bouwmassa en kapvorm. - Behoud de gesloten uitstraling van de kap en plaats geen dakkapellen. Het bestaande onderscheid in de voor- en achtergevel is het uitgangspunt bij veranderingen. - Wees terughoudend met ramen in de oorspronkelijk gesloten gevels. - De open gevel biedt verschillende mogelijkheden voor een nieuwe invulling, maar zorg ervoor dat de gebintenconstructie beleefbaar blijft, bijvoorbeeld door deze in de gevel op te nemen en zodoende zichtbaar te houden.

Een nieuwe schuur plaatsen Een nieuwe kapschuur, veldschuur of Veluwse wagenschuur kan gewenst zijn, als de bedrijfsvoering daar om vraagt en agrariërs hun bedrijf verder willen ontwikkelen. Een nieuwe kapschuur kan ook op een woonerf geplaatst worden als een karakteristieke, bij het erf passende stallingsruimte, voor auto’s en een caravan of andere functies herbergen. Van belang is juiste de verhouding tussen de twee dakdelen, de hoek van de dakknik en het verschil in goothoogte. Ontwerprichtlijnen voor nieuwbouw - Ga uit van een enkelvoudige bouwmassa met een rechthoekig plattegrond afgedekt met een asymmetrische zadelkap met een hoge en een lage zijde en plaats de bouwmassa met de hoge kant naar het erf en met de lage kant naar het landschap. - Geef de kap aan de hoge zijde een grote overstek. - De gevels zijn opgebouwd uit gepotdekseld hout of een vergelijkbaar materiaal met voldoende profilering. Het kleurgebruik is zwart of bruinzwart met een matte uitstraling. - Raamopeningen zijn ondergeschikt aan de gevels. - De spanten- of gebintenconstructie is zichtbaar aan de open zijde. Als deze gevelzijde gesloten wordt uitgevoerd dan kan de constructie in de gevel herkenbaar blijven en de gevel een verticale geleding geven.

53

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Kenmerken hooiberg HOOIBERG Een hooiberg is een karakteristiek element op het erf en staat op het achtererf. In Hierden komen verschillende hooibergen voor: - Vierroedige bergen met meerhoekige of vierkante kap, vaak met riet. - Tweeroedige bergen met vaak metalen golfplaten. - Nieuwe hooibergen, vaak vierkant.

HOOIBERG Positie erf: Een hooiberg staat op het achtererf, meestal vlak bij het achterhuis. Bouwmassa en kapvorm De vorm van de kap en bouwmassa wordt bepaald door het aantal roeden. In Hierden komen tweeroedige en meerroedige hooibergen voor. Een tweeroedige hooiberg heeft een rechthoekig plattegrond. Het plattegrond van de meerroedige hooiberg is vierkant bij vier roeden of meerhoekig bij vijf of zes roeden. Behoudens bij de tweeroedige kap, eindigt de kap altijd in een punt. De kap heeft rondom een grote overstek. De hoogte is variabel. Aankappingen ontbreken. De kap is van oorsprong in hoogte verstelbaar. Gevelindeling en openingen De hooiberg is in zijn oorspronkelijke opzet en functie aan alle zijden open. Bij nieuwe functies komen ook deels gesloten gevels voor. grote overstek en geen goot. Materiaal en kleur De kap is afgedekt met riet of met ‘blikken’ golfplaten. De roeden zijn (oorspronkelijk) gemaakt van duurzaam eikenhout. Dichte geveldelen zijn van zwart gepotdekseld hout. Karakteristieke details De kap wordt op- en neer bewogen door katrollen en lieren. Er is geen goot aanwezig.

Hooibergen in Hierden.

54

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Nieuwe functies voor historische hooiberg De hooiberg is het meest karakteristiek element op het erf en daarnaast vaak opvallend aanwezig door de hogere goot- en nokhoogte, ondanks de positie achter op het erf. In zijn oorspronkelijk open opzet is de hooiberg naast de opslag van hooi ook geschikt voor de opslag van andere goederen. Met het toevoegen van lage hekwerken behoudt de hooiberg zijn transparante karakter en kan deze ook dienst doen als dierenverblijf. Het toevoegen van wanden, maakt de hooiberg geschikt voor meerdere nieuwe functies. Gedacht kan worden aan carport, terras, recreatie en kleinschalige bedrijfsactiviteiten. Bij aanpassingen en verbouwing is het van belang om (de suggestie van) de oorspronkelijk vrij beweegbare kap in het beeld te behouden. Ontwerprichtlijnen voor verbouw - Ga uit van het behoud van de bestaande bouwmassa en kapvorm. - Behoud de gesloten uitstraling van de kap en plaats geen dakkapellen of daklichten. - Behoud bij het dichtzetten van een hooiberg de suggestie van de beweegbare kap door de kap visueel los te houden van de gevels eronder. - Ga voor de gevels uit van zwart gepotdekselde delen. - Detailleer ramen eenvoudig.

Een nieuwe hooiberg plaatsen Een nieuwe hooiberg wordt meestal alleen nog geplaatst op woonerven als verrijking van het erfensemble en kan dan verschillende functies herbergen. Een nieuwe hooiberg kan niet gebruikt worden als woning. Ontwerprichtlijnen voor nieuwbouw - Ga uit van een type hooiberg welke oorspronkelijk voorkomt in Hierden; de twee- of meerroedige hooiberg. - Geef de kap rondom een grote overstek. Houd bij dichte gevels de kap (visueel) los van de onderbouw. - De gevels zijn opgebouwd uit gepotdekseld hout of een vergelijkbaar materiaal met voldoende profilering. Het kleurgebruik is zwart of bruinzwart met een matte uitstraling. - Raamopeningen zijn ondergeschikt aan de gevels.

55

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing OVERIGE KARAKTERISTIEKE BOUWWERKEN OP HET ERF Ook de kleinere onderdelen op het boerenerf hebben in de huidige tijd hun functie vaak verloren, maar de oorspronkelijke betekenis is nog steeds herkenbaar. Indien ze in stand gehouden worden kunnen ze een positieve bijdrage leveren aan de uitstraling van het erfensemble. kippenhok Vroeger kwamen op veel erven één of meerdere kippenhokken voor. Ze staan vaak op het achtererf, maar soms ook wat verder van de boerderij. De hokken zijn aan één zijde, meestal de zuidzijde, uitgevoerd met schuifraampjes. De overige gevels zijn gesloten, vaak met zwart gepotdekselde planken. De hokken zijn afgedekt met een lessenaarsdak of een zadeldak met de hogere goot aan de zuidzijde. Deze hokken hebben, indien nog aanwezig, vaak allang een andere functie. waterpomp De waterpomp staat dicht bij de boerderij. Het is een functioneel onderdeel van de boerderij. Indien nog aanwezig heeft de waterpomp een hoge ensemblewaarde binnen het boerenerf. De waterpomp is vaak voorzien van een houten kast of pomphuis.

56

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Duurzaamheid ZONNEPANELEN De toepassing van duurzame energie kan van grote invloed zijn voor het omgevingsbeeld. Voorkeur gaat uit op plaatsing op bijgebouwen. Op monumentale gebouwen alleen in overleg met de monumentenadviseur. Om de duurzaamheidsambities te combineren met een zorgvuldige inpassing in het beeld van de gebouwen is het belangrijk dat de zonnepanelen zo min mogelijk opvallen en worden geïntegreerd in de architectuur van het gebouw. Ga uit van een kleurstelling die zoveel mogelijk overeenkomstig is met het achterliggende dakvlak of zwart, antraciet of donkergrijs. Probeer bij contrasterende kleuren het gehele dakvlak te vullen. Plaats op een schuin dak de zonnepanelen geheel binnen het vlak van het dak en hanteer dezelfde hellingshoek. Plaats de panelen regelmatig op een horizontale lijn met overige elementen in het dak. Matte zonnepanelen vallen veel minder op dan glanzende. DUURZAAM MATERIAALGEBRUIK Duurzame oplossingen dienen tegelijk met de bebouwing te worden ontworpen zodat ze onderdeel uitmaken van het totaalontwerp. Ten aanzien van duurzaam materiaalgebruik geldt dat baksteen, hout, glas, riet maar ook groene sedum- of grasdaken bijdragen aan duurzame bebouwing.

57

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Resultaat klankbordavond: goede referentiebeelden verbouw en schuurwoningen

58

Boerenerven in ontwikkeling - bebouwing Ontwerprichtlijnen voor functieverandering en herbouw Sloop van schuren Wanneer de functie van het erf verandert, omdat het agrarische bedrijf stopt, kan gezocht worden naar een nieuwe functie voor leegstaande schuren. Bestaande schuren op het erf komen echter niet altijd in aanmerking voor een nieuwe functie. Om verpaupering van leegstaande schuren te voorkomen, kan het soms wenselijk zijn om, mede vanuit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit, deze schuren te slopen. Na sloop van een bepaald aantal vierkante meters leegstaande schuren kan in overleg met de gemeente gezocht worden naar mogelijkheden voor het bouwen van een tweede woning op het erf. Het beleid van de gemeente Harderwijk biedt hier mogelijkheden voor.

Positie erf: De schuurwoning staat op het achtererf, ruim achter de voorgevelrooilijn van de boerderij, ter hoogte van het achterhuis of daarachter.

Ontwerprichtlijnen voor een extra woning op het erf De boerderij blijft het hoofdgebouw op het erf. Voor een tweede woning op het erf vormt de boerderij daarom geen goed uitgangspunt bij het ontwerp. Bij het plaatsen van een tweede woning op een erf waar reeds een boerderij aanwezig is, is één van de hierboven beschreven schuren als typologie een goed uitgangspunt, zowel wat betreft de situering achter op het erf als de massavorm en uitstraling. Van belang is dat deze nieuwe ‘schuurwoning’ past bij het erf en de overige bebouwing.

Gevelindeling en openingen Ramen hebben een ondergeschikte uitstraling in het gevelvlak.

Bouwmassa en kapvorm De schuurwoning bestaat uit een eenvoudige opzet van één bouwlaag met een rechthoekige plattegrond en wordt afgedekt met een forse zadeldak met lage gootlijnen of eventueel met ongelijke zijden. In dat geval is de woning met de hoge gevel naar het erf gericht. De kap heeft een gesloten uitstraling. Bij voorkeur geen dakkapellen toepassen. Houd toevoegingen ondergeschikt door deze binnen het silhouet van het gebouw te houden.

Materiaal en kleur Het materiaal- en kleurgebruik bestaat uit zwarte gepotdekselde houten planken of een vergelijkbaar materiaal met voldoende profilering. Het dak is afgedekt met donkere of rode dakpannen. Golfplaten in een donkere antracietgrijze kleur en met een matte uitstraling zijn ook voorstelbaar. Pas ook voor kozijnen gedempte donkere kleuren toe, zodat ze opgaan in de gevel. Karakteristieke details Karakteristiek is juist het ontbreken van (verfijnde) details. De uitstraling is sober en eenvoudig en ondersteunend aan de ondergeschikte uitstraling van de schuurwoning ten opzichte van de boerderij op het erf. De dakoverstekken zijn klein. Witte windveren komen niet vaak voor. .

59

Boerenerven in ontwikkeling - erfinrichting

“Achter”, de werkzijde. Functioneel en landschappelijk ingericht met houtwallen, houtsingels en eikengaarden.

60

“Voor”, de woonzijde. De representatieve en sierzijde met moestuin, siertuin, boomgaard, hagen, seringen, boerenjasmijn, daliha’s en boerenhorstensia’s.

Boerenerven in ontwikkeling - erfinrichting Ontwerprichtlijnen erfinrichting Ontwerprichtlijnen erfinrichting De erfinrichting sluit aan bij de erfstructuur van ‘voor’ en ‘achter’. Er wordt gebruik gemaakt van streekeigen beplanting (zie landschap). Een erfinrichting is van oudsher eenvoudig en functioneel. Op het erf zijn vaak verschillende elementen te vinden: Rekken of karrad De rekken zijn oorspronkelijk bedoeld voor het laten drogen van potten en pannen en staan daarom dicht in de buurt van het bakhuis, de waterpomp en de boerderij. Hekwerken Het erf kende oorspronkelijk nauwelijks bouwkundige afscheidingen. Hooguit werden houten palen met draad toegepast. Tegenwoordig is er meer behoefte aan privacy. Erfafscheidingen welke als meest passend worden ervaren, bestaan uit hout en zijn eenvoudig en transparant uitgevoerd. Verlichting Verlichting wordt spaarzaam toegepast en is functioneel. Verharding Verharding is tot het hoogstnodige beperkt, waarbij gebruikt wordt gemaakt van authentieke materialen zoals gebakken klinkers en grind.

61

Bronnen Boeken • Boerenerven vroeger en nu, Jacomien Voorhorst, 1998 • Bouwen aan boerderijen, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2010 • Het boerderijenboek, Piet van Cruyningen, 2003 • Cultuurhistorische waardenkaart met toelichting Harderwijk, Lantschap, 2015 • Hierdense Groei, Cultuurhistorische analyse en inbreidingsvisie Hierden, Gelders Genootschap, 2009 • Monumentengids Harderwijk en Hierden, Gelders Genootschap, 2005 • Het Boerenerf in vroeger tijd - Gelderse Vallei, Baukje Drenth, 2002 • Visie op hoofdlijnen buitengebied Harderwijk, BugelHajema, 2011 • Structuurvisie Dorpsomgevingsplan Hierden, Bosch en Slabbers, 2011 • Bestemmingsplan buitengebied, BugelHajema, 2014 Websites • www.harderwijk.nl • www.omgevingsloket.nl • www.ruimtelijkeplannen.nl • www.topotijdreis.nl • www.ahn.nl • www.landschapsbeheergelderland.nl/uwerf/alles-over-erven/ • Atlas Gelderland via kaarten.gelderland.nl • www.Monumentenregister.nl • www.herbestemming.nu

62

Colofon Deze inspriatiegids is gemaakt in opdracht van de gemeente Harderwijk en in samenwerking met de projectgroep uit Hierden. Datum 6 december 2021 Gelders Genootschap Christel Steentjes Sazya Zeefat Madelinde Roelofs Renée Koning Projectgroep Hierden Jaap van de Poppe † Dirk Schuurkamp Familie Roelofzen Jacob Karsen Peter Olofsen Gert Jan Kok Karel Kok Bernhard Timmer (Jan Panhuis als klankbordlid) Gemeente Harderwijk Marc Bouw Willeke van Santen Martin Krijgsman Niek Heijboer Fotografie en interviews Erwin Zijlstra Fotografie Anne-Marie Veldkamp tekst en communicatie Tekst en ontwerp Gelders Genootschap

63

Langs een Hierdens tuinpad Thuis heb ik een ansichtkaart van Hierden; molen en klederdracht, pastorie en paardenkar al die prachtige boerenerven de kinderen van toen wisten niet beter dan dat het nooit voorbij zou gaan; dat zo bekende gevoel van Sonneveld van vooruitgang en weemoed, van toen en van nu; en in het bijzonder van de mensen daartussen. Hierden vandaag is zoals veel dingen herkenbaar maar veranderd. De nieuwe ansichtkaarten maken we vandaag want als we samen ruimte geven aan vroeger, nu en later heeft Hierden de tijd aan zijn zij want Hierden heeft het allemaal. Henk Ruiter, Stadsdichter Harderwijk en Hierden