Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - Een eigentijdse Hanzestad.pdf
Tekst van het document
Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 Een eigentijdse Hanzestad
Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 Een eigentijdse Hanzestad
Opdrachtgever: Gemeente Harderwijk Contactpersoon: Mevrouw N. Dirksen Projectteam DTNP: De heer W. Frielink De heer P. Rosmulder Projectnummer: 2287.0821 Datum: 07 maart 2023
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Inhoudsopgave Voorwoord
1
Wat vooraf ging...
3
1.
De visie
5
1.1
Positionering: een eigentijdse Hanzestad
6
1.2
Toekomstbeeld: de binnenstad in 2031
7
1.3
Hoofdstructuur: van poort tot plein
9
1.4
Aan de slag: grote en kleine keuzes
12
2.
De sleutellocaties
17
2.1
Herontwikkeling Vuldersbrink
18
2.2
Bruggestraat (en boulevard) geheel autoluw
20
2.3
Nieuwe functies Kloosterplein en kop Donkerstraat
22
2.4
Laagdrempelige stadsentrees inrichten
25
3.
Het vervolg (proces)
29
3.1
Actoren en rolverdeling
30
3.2
Geleidelijke transitie
32
3.3
Vervolg: het meerjaren-uitvoeringsprogramma
34
Voorwoord De binnenstad van Harderwijk is het kloppend en
De gemeente Harderwijk pakt op wat er door de
Harderwijk heeft dan 800 jaar stadsrechten, en zal dat
gastvrije hart van onze gemeente.
gemeente gedaan moet en kan worden. Dat is onze
jaar volop in de picture staan, ook als Hanzestad.
verantwoordelijkheid én onze ambitie. Voor al hetgeen In onze mooie historische binnenstad is van alles te doen en
waar we geen invloed op hebben, hopen we op de
Ik wil iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan de
te beleven door de grote verscheidenheid aan winkels,
initiatieven en bijdragen van inwoners, ondernemers en
totstandkoming van deze binnenstadsvisie: Projectgroep
cultuur, horeca en evenementen. De boulevard vormt een
organisaties. Zij zijn onmisbaar voor een mooie en
Binnenstadsvisie, Binnenstad Ondernemers Harderwijk
prachtige pleisterplaats voor inwoners en toeristen. In de
levendige binnenstad.
(BOH), Heerlijk Harderwijk, Stad als Podium (SAP),
binnenstad is altijd wat te doen. En dat geldt ook voor onze gemeente.
Herderewich, Adviesbureau DTNP en de vele inwoners en Ik heb er alle vertrouwen in dat deze visie een realisti-
andere betrokkenen. Want de toekomst vormgeven doen
sche en optimistische weergave is van de toekomst van
we nooit alleen.
Ondanks wat er allemaal al wel is, moeten we werken aan
onze binnenstad, met plaats en respect voor onze
wat er nog niet is of beter kan. Veel panden staan leeg, er
geschiedenis. De stip op de horizon is het jaar 2031.
zou meer groen mogen zijn en de bereikbaarheid kan beter. We willen hieraan werken, maar wel doordacht, duurzaam en constructief. En met oog voor de historie en voor de mogelijkheden van morgen. Hoe we de binnenstad verder ontwikkelen is uitgewerkt in deze binnenstadsvisie. Daarin hebben inwoners, ondernemers en andere betrokkenen en geïnteresseerden hun waardevolle bijdrage geleverd.
De visie laat het geheel van ideeën en plannen zien voor de komende jaren. Daarmee willen we in samenhang en op meerdere fronten de huidige vraagstukken oplossen zodat deze de algehele ontwikkeling van de binnenstad ten goede komen.
Wethouder Wilco Mazier
2 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Wat vooraf ging... Veranderend consumentengedrag leidt tot een andere balans in centrumfuncties
Dit visiedocument is onderdeel van een tweeluik. In het eerste deel is de diagnose in beeld gebracht. Hieronder vindt u de belangrijkste conclusies van deel 1: welke opgaven komen op de binnenstad van Harderwijk af de komende jaren? Een goed vertrekpunt: mensen komen hier graag Er is de afgelopen jaren hard gewerkt om de binnenstad van Harderwijk aantrekkelijk te houden voor de eigen bewoners en voor bezoekers van buiten. Uit de diagnose blijkt dat het merendeel van de binnenstadsgebruikers zeer te spreken is over de Harderwijker binnenstad. Mensen komen er graag. Ze waarderen de ‘dorpse’ sfeer in de historische binnenstad en zijn trots op hun nieuwe boulevard.
Ondanks de goede uitgangssituatie ontkomt ook de binnenstad van Harderwijk niet aan de landelijke trend van toenemende online bestedingen en daarmee van teruglopend winkelbezoek. Een bezoek aan de binnenstad is (wat het ‘winkelen’ betreft) steeds minder vanzelfsprekend, met name voor de lokale consument. Gelukkig kent de binnenstad (ook nu al) een aantrekkelijke mix van bezoekdoelen. 1.
Toekomstbestendigheid hoofd(winkel)straten vergroten: een compact publieks-
Drie hoofdopgaven voor de toekomst: compact, compleet en comfortabel
gericht gebied | Centraal staat de vraag: hoe en waar gaan we de krimpende winkel-
Om in de toekomst relevant te blijven voor inwoners en regionale of toeristische bezoekers
markt opvangen? Welke nieuwe functiemix is haalbaar? En hoe stimuleren we een
zal er een nieuwe balans gevonden moeten worden tussen het doelgerichte (iets nodig
kwalitatieve transformatie naar een aantrekkelijk woon-/werkmilieu?
hebben) en recreatieve bezoek (besteding van vrije tijd). Daarnaast spelen ook uitdagingen
2.
Positionering als ‘leuke plek om te zijn’ doorontwikkelen: een compleet recreatief netwerk | Welke recreatieve bezoekdoelen ontbreken nog in de binnenstad? Hoe
(kansen) op het gebied van verduurzaming en de lokale woonopgave.
kunnen we deze inzetten om de levendigheid en verblijfskwaliteit te versterken? De diagnose voor Harderwijk is samengevat in de volgende drie hoofdopgaven voor de toekomst, waaraan met dit visiedocument gewerkt kan worden:
3.
Randvoorwaarden voor binnenstadbezoek op orde: een comfortabel en aantrekkelijk geheel | De beleving van de binnenstad als geheel is belangrijk als succesfactor: hoe heten we bezoekers welkom? Welke faciliteiten bieden we ze?
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
3 van 34
Proces, participatie en planning
Leeswijzer
De gemeente Harderwijk is bij het opstellen van deze concept binnenstadsvisie begeleid
Let op! Dit document bevat ‘alleen’ de toekomstvisie voor de binnenstad van Harderwijk.
door adviesbureau DTNP. De visie is totstandgekomen in overleg met een brede project-
Voor meer analyses en achtergronden verwijzen wij u graag naar het diagnose-document
groep, bestaande uit afgevaardigden van binnenstadsondernemers (retail, horeca én
(d.d. 02-03-2022).
culturele sector), Heerlijk Harderwijk, vastgoed en beleidsmedewerkers van de gemeente Harderwijk.
In hoofdstuk 1 wordt de visie geïntroduceerd: wat voor binnenstad willen we zijn en voor wie? Welk toekomstbeeld streven we na? Vervolgens laten we op hoofdlijnen zien (in §1.3)
Daarnaast heeft meermaals afstemming plaatsgevonden in een integraal ambtelijk
hoe de binnenstad in elkaar zit: wat is de gewenste ruimtelijk-economische hoofdstruc-
overleg, zijn er gesprekken gevoerd met enkele experts en sleutelinformanten (o.a. retail
tuur? Waar worden de publieksfuncties geconcentreerd?
en vastgoed) en is het brede publiek op de hoogte gehouden middels een projectwebsite: binnenstadsvisieharderwijk.dtnp.nl.
Vervolgens wordt nader ingegaan op hóe we het geschetste toekomstbeeld willen realiseren: we houden de basis op orde (zoals beschreven in §1.4) én we investeren in vier
Tijdens een serie van Binnenstadsateliers is tevens de voorlopige visie besproken met
sleutellocaties; deze vindt u in hoofdstuk 2. Tot slot wordt in hoofdstuk 3 (het vervolg)
belanghebbenden en belangstellenden. Deze publieke inloopbijeenkomsten hebben veel
vooruit gekeken: welke vervolgstappen zijn nodig?
waardevolle informatie opgeleverd, waarvoor nogmaals dank aan alle mensen die hieraan hebben bijgedragen!
4 van 34
Veel leesplezier!
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
1 De visie
1.1 Positionering: een eigentijdse Hanzestad Aansluitend bij de gemeentelijk basisstructuur
4.
Harderwijk benut haar herkenbare historische
vatten we de ambitie voor de binnenstad samen
structuurdragers, voor meer eenheid in de stedelijke
in de volgende positionering: een eigentijdse
hoofdstructuur, met de binnenstad als kern.
Hanzestad, op de Veluwe en aan het water. Een binnenstad waar historie en beleving Gemeentelijke basisstructuur als vertrekpunt
samenkomen
Harderwijk heeft, als aantrekkelijke woongemeente, een
Deze vier basiskwaliteiten hebben we vertaald naar een
aantal onderscheidende basiswaarden. In het regierapport
ambitie voor de binnenstad. Hierbij hanteren we het motto:
voor de gemeentelijke omgevingsvisie (jan. 2022 vastge-
‘een eigentijdse Hanzestad’.
steld) is de ambitie opgenomen om voor toekomstige
•
Het ‘eigentijdse’ is niet alleen terug te zien in de
ontwikkelingen aan te sluiten bij de gemeentelijke
moderne interpretatie van het historische erfgoed (o.a.
basisstructuur. Deze bestaat uit:
markering stadsmuur), de zichtbaar duurzame
1.
Harderwijk is ingebed tussen Veluwe en Randmeer,
inrichting (vergroening), vernieuwende woonmilieus of
twee grote gebieden met een beschermde natuursta-
slimme mobiliteitsoplossingen (waarbij de auto niet
tus. Het natuurlijk systeem dient als basis voor het
langer dominant is in het stadsbeeld); het duidt ook op
verbinden van bos, stad en water;
de natuurlijke inclusiviteit van de binnenstad, waar
Harderwijk zet in op een gezonde en veilige leefom-
iedereen mee kan en mag doen.
2.
geving, die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten en
3.
•
‘Hanzestad’ laat zien dat de stad haar identiteit als
met luwtegebieden, met minder milieubelasting voor
sociaal, economisch en cultureel knooppunt (op de
inwoners;
Veluwe en aan het water) met trots blijft uitdragen met
Harderwijk bouwt aan een goede verdeling van
onze overzichtelijke historische binnenstad.
ontmoetingscentra in de gemeente, ter stimulering
Harderwijkers, Hierdenaren en andere fijnproevers
van een sociaal netwerk. De binnenstad wordt op
(dus geen massaal toerisme) moeten zich er welkom
gemeenteniveau beschouwd als ‘huiskamer’;
voelen en er kunnen ontspannen. Door de huiselijke sfeer en gezelligheid van de eeuwenoude straten, pleinen en gebouwen komt men er graag.
6 van 34
De binnenstad van de toekomst: gezellig, historisch erfgoed, ...
...en tegelijkertijd vooruitstrevend en eigentijds
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
1.2 Toekomstbeeld: de binnenstad in 2031 Een eigentijdse Hanzestad: wat betekent dat in de
Of je als bezoeker nu vanaf de Veluwe, over het Wolderwijd,
nemers zichzelf laten zien. Het is hier aan de rand van de
praktijk? Hoe komt de binnenstad eruit te zien?
over de Strandboulevard of gewoon vanuit Drielanden,
binnenstad nog niet zo druk, maar toch is het wel een
Wat is er te beleven? In deze paragraaf schetsen
Hierden of Ermelo naar Harderwijk komt: de binnenstad is
aantrekkelijk plaatje met verzorgde bloembakken en
we een beeld van de Harderwijkse ‘binnenstad
makkelijk te vinden. Nadat je de fiets, boot of auto hebt
geveltuintjes.
van de toekomst’, als bruisende en aantrekkelijke
gestald bij een van de entreelocaties, slenter je onbezorgd
ontmoetingsplek, waar de local en de toerist zich
door de stadspoort. De binnenstadsbeleving is begonnen!
op het gemak voelt.
Hier en daar zitten ook gewoon mensen voor hun huis even een kop koffie te drinken. Terwijl om je heen de
Eenmaal binnen de stadsmuur hangt er direct een andere,
eerste mensen (met goed gevulde fietstassen) alweer
Dat ziet er leuk uit! Op basis van de foto’s op je tijdlijn is de
meer ontspannen sfeer. Links en rechts zie je al wat leuke
huiswaarts gaan, loop je op het gemak verder de stad in.
keuze snel gemaakt: laten we dit weekend eens naar
kleine zaakjes in mooie oude pandjes, waar creatieve onder-
Voor je het weet, sta je al op de Markt. Je loopt even
Harderwijk gaan.
binnen bij het Oude Stadhuis, om te zien wat er deze maand allemaal te doen is in de stad. Zouden de buren zin hebben om weer eens samen naar een voorstelling of optreden te gaan?
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
7 van 34
Dat is het fijne aan Harderwijk: het is een gezellige en
pakketje of een muziekuitvoering van de kinderen: er is
Niet voor niets is de binnenstad door de inwoners
overzichtelijke binnenstad, waar wel altijd wat te beleven
elke week wel een reden om even de stad in te gaan. Je
verkozen tot mooiste plek van hun gemeente. Men
is! Op zaterdag is er natuurlijk de gezellige warenmarkt en
staat er niet zo vaak bij stil, maar eigenlijk is de binnenstad
flaneert over de boulevard en door de Bruggestraat alsof
‘s zomers zijn er leuke optredens en evenementen. Sinds
van Harderwijk best bijzonder.
het nooit anders geweest is.
binnenstad, zie je steeds meer mensen op straat. Er wordt
Laatst nog, toen je met de familie de beeldenroute hebt
Onlangs wonnen ‘we’ zelfs een architectuurprijs voor het
weer gewerkt en gestudeerd in de binnenstad. De nieuwe
gedaan, kwam je eerst een paar badgasten op slippers
nieuwe stadspodium. Het was een ambitieus plan!
ruime fietsenstallingen staat dan ook meestal goed vol.
tegen, en daarna zag je goedgeklede gasten door de stad
het autoverkeer wordt geweerd uit grote delen van de
paraderen, op weg naar een sterrendiner. Dat kan alleen Wat ook opvalt is hoeveel mooie panden er staan langs de
hier!
slingerende centrumstraten. Oud en nieuw door elkaar, maar allemaal goed onderhouden. Sterker nog: zelfs de verkoopborden, manden en rekken zijn smaakvol vormgegeven en opgesteld. De goede samenwerking in de binnenstad is hier duidelijk te zien; daar kunnen ze elders nog wat van leren!
Zo is er heel wat veranderd in de binnenstad van Harderwijk de afgelopen jaren. In de winkelstraat zijn nieuwe lokale ondernemers neergestreken, waardoor de binnenstad nu nog meer afwisseling biedt. Eigenlijk is alles hier wel te vinden: ambachtelijke slager en bakker, maar ook grote en kleine speelgoed-, electro- en modewinkels. Of het nu is voor een biertje op het terras, een afspraak bij de gemeente, een
8 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
1.3 Hoofdstructuur: van poort tot plein De binnenstad van de toekomst bestaat in de basis uit drie ingrediënten: ten eerste de stadsmuur, met een aantal goed verzorgde stadsentrees; ten tweede een kerngebied, met duidelijke hoofdroutes langs alle belangrijke publieke voorzieningen; en ten derde een aantrekkelijk dwaalmilieu, in de luwte daartussen.
Hoofdroutes en bestemmingen
Stadsentrees: natuurlijke afbakening centrumgebied versterken Voor een goede relatie tussen de binnenstad en de rest van de gemeente spelen de stadsentrees een belangrijke rol: bij het binnengaan van de stadswal a begint de binnenstadsbeleving. Op deze locaties worden gasten welkom geheten en zijn er de nodige faciliteiten voor een aantrekkelijk en laagdrempelig binnenstadsbezoek. De Luttekepoort, met Houtwalgarage dient hierbij ter inspiratie voor de overige entrees: •
goed bereikbaar fiets, bus en auto;
•
(meestal) voldoende fietsenstallingen en parkeerplaatsen;
•
informatie over de binnenstad met stadsplattegrond en bewegwijzering;
•
extra faciliteiten, zoals een openbaar toilet;
•
duidelijke wandelroute richting de Markt.
Luwtegebied en dwaalmilieu
Kerngebied en hoofdroutes: hiërarchie in straten, stegen en pleinen De Markt vormt het vanzelfsprekende middelpunt van de binnenstad. Samen met de Wolleweverstraat, Vuldersbrink en Donkerstraat, is dit de kern waar ‘het’ te doen is. De ruimtelijke logica en het functionele gebruik versterken elkaar: hoe verder naar binnen je komt, hoe drukker het wordt. Hier liggen uitstekende kansen voor ondernemers om zich (samen) zo goed mogelijk te presenteren aan het binnenstadspubliek. a
Afbakening deels volgens de contouren van de historische stadsmuur, deels volgens de hedendaagse singel-/infrastructuur.
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Stadswal en historische stadsentrees
9 van 34
Overigens is het daarbij van belang dat de bestemmings-
stadsleven, staat het wonen, werken en recreëren voorop.
planregels verruimd worden, zodat ondernemers meer
In de toekomst worden hier dan ook in principe geen
mogelijkheden krijgen om in te kunnen spelen op verande-
publieksgerichte functies meer toegevoegd. Het verbete-
rende consumentenvoorkeuren.
ren van de leefbaarheid van de binnenstad voor haar bewoners staat hier voorop. De binnenstad is immers ook
Tussen de stadsentrees en de Markt kent het historische
een (hele bijzondere) woonwijk.
stratenpatroon enkele duidelijke hoofdroutes. Ter verduidelijking maken we onderscheid in twee typen, ieder
Centraal staat daarbij de gedachte dat in het ‘dwaalmilieu’
met een andere functie en karakter:
de belangen van bewoners en (toeristische) bezoekers
•
de aanloopstraten: de radialen (te weten Donker-,
grotendeels overlappen: een fijne, rustige en groene
Luttekepoort-, Hondegat-, Schoenmakers- en
woonstraat voor bewoners vormt voor bezoekers van
Bruggestraat) leiden de bezoeker via een aantrekke-
buiten juist weer een aantrekkelijk decor voor een
lijke route geleidelijk vanaf de stadsentree richting de
stadswandeling. Zeker in de authentieke delen van de
Markt. In uitstraling en aanbod worden bezoekers
binnenstad, zoals rondom Blokhuis en bij de Grote en
verrast: iedere aanloopstraat is anders.
Kleine Oosterwijck, is het fijn (ver)dwalen. Deze plekken
de verbindingsstraten: deze ondersteunende routes
maken de binnenstad uniek!
•
Burgtstraat-Blokhuis: voorbeeld van een fijne woonstraat...
(Grote Poortstraat-Hoogstraat en SmeepoortstraatKerkplein) zijn met name ‘achter de schermen’ belang-
Bijzondere plekken koesteren
rijk, bijvoorbeeld als fiets- en bevoorradingsroutes.
Beeldbepalend zijn daarnaast het Hortuspark, de
Hier is het rustige wonen en werken.
Vischmarkt, het Kerkplein, de Smeepoortenbrink en het Kloosterplein. Binnen de centrumstructuur vervult ieder
Aantrekkelijk dwaal-, woon- en werkmilieu
van deze plekken een andere, unieke rol. Nu eens onder-
Rondom deze twee typen hoofdroutes strekt zich een
steunend als aanloopgebied, dan weer in de hoofdrol als
divers dwaalmilieu uit van (ondergeschikte) straten,
verblijfs- of ontmoetingsplek. Qua ruimtelijk-economisch
stegen, parken en pleinen. Hier, in de luwte van het
beleid zijn in de centrumstructuur, met het oog op de ...en tevens fraai decor voor een stadswandeling
10 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
De binnenstad als (bijzondere) woonwijk toekomstbestendigheid van de binnenstad, de volgende
Wonen in de luwte, of juist bij de levendigheid?
accenten te plaatsen:
Deze binnenstadsvisie is een integrale visie met de focus
ties voor woningbouw in Harderwijk vormt de
•
Hortuspark: oase van rust in de binnenstad, het
op het ruimtelijk-economisch functioneren van de
binnenstad een unieke locatie. Hier passen geen
verscholen karakter is een belangrijke kwaliteit.
binnenstad. Dit neemt niet weg dat de binnenstad
‘doorsnee’ projecten, maar wordt juist van alle
Om de openbare groenruimte en natuurwaarde te
daarnaast ook een bijzondere woonwijk is voor circa 2.350
partijen een zeker mate van creativiteit (en
•
•
b
beschermen voorzien we geen toevoeging van
Harderwijkers . Gezien de woningbouwopgave in de
maatwerk) verwacht.
commerciële activiteiten in of aan het park;
gemeente én de transformatieopgave in sommige delen
Vischmarkt: door de ligging aan de stadsmuur
van de binnenstad (daarover later meer) zal dit aantal in de
gekeken naar de woningbouwprogrammering
belangrijk als verlengde stadsentree. Het beschermen
toekomst naar verwachting verder toenemen.
per deelgebied. Zeker aangezien de binnenstad
•
van het monumentale straat- en gevelbeeld staat
•
een wijk is die een bepaalde mate van reuring en De hiervoor beschreven positionering (‘een eigentijdse
ruis kent, past niet ieder woningtype of iedere
als culinaire (top)bestemming gewenst is;
Hanzestad’) en ruimtelijk-economische hoofd(centrum)
huishoudensstijl hier overal even goed.
Kerkplein: belangrijke lokale verblijfs-/ontmoetings-
structuur bieden ook houvast voor de toekomstige
functie voor binnenstadsbewoners. Dubbelfunctie als
woningbouwontwikkeling in de binnenstad van
binnenstad is het inrichten van gedeelde
schoolplein en parkeerlocatie voor kerkgangers , en
Harderwijk. In het kader hiernaast zijn enkele aanvullende
voorzieningen voor bewoners van grote
voor aan de kerk gelieerde/door kerk georganiseerde
handreikingen opgenomen, die in de gemeentelijke
meerwaarde, zowel vanuit duurzaamheids
evenementen. Rondom plein gaan we terughoudend
woonvisie en in een wijkplan voor de binnenstad verder
(efficiënter gebruik van ruimtes en voorzieningen)
om met nieuwe publieksfuncties, tenzij dit vanuit
uitgewerkt kunnen worden.
als sociaalmaatschappelijk oogpunt.
sociaalmaatschappelijk of cultureel oogpunt wel
•
•
Gezien de hoge ruimtedruk in de historische
Op bepaalde plekken in de binnenstad is extra
gewenst is (passend wijkprogramma);
aandacht nodig voor het goed laten samengaan
Smeepoortenbrink/Kloosterplein: belangrijk als
van de publieks- en woonfunctie van de binnen-
verbindende schakels in het recreatief/toeristische
stad. Een goede communicatie en afstemming
dwaalmilieu (‘het museumkwartier’). Incidenteel ruimte
tussen ondernemers, overheid, bewoners en
voor nieuw passend (bijv. kleinschalig, vernieuwend,
handhavers is hier het beste middel om onder-
recreatief, cultureel, logies) publieksprogramma.
linge geschillen te voorkomen! b
a
Dit betekent ook dat er kritisch moet worden
voorop, waarbij behoud van het huidig functieprofiel
a
•
In vergelijking tot andere in- en uitbreidingsloca-
CBS Statline (2022)
Het plein is particulier eigendom van de kerk.
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
11 van 34
1.4 Aan de slag: grote en kleine keuzes
Vier sleutellocaties (zie hfst. 2)
In het diagnosedocument (deel 1) is een tiental ruimtelijke vraagstukken geïntroduceerd, die mede bepalend zijn voor het succes en de toekomstbestendigheid van de Harderwijker binnenstad. Met deze visie wordt hier op twee manieren op inge-
2
speeld; we houden de basis op orde én we investeren gericht in de toekomst.
3
1
Vier strategische ingrepen met grote gevolgen Door op vier sleutellocaties gericht een (soms rigoureuze)
4
Foto: Pieter Kers
Beeld: Group A
ingreep te doen, kunnen we de ontwikkeling van de binnenstad in zijn geheel bijsturen. In het volgende hoofdstuk wordt, aan de hand van vier locaties, de toekomstvisie verder ingekleurd. Dit zijn (in willekeurige volgorde) de grote keuzes waar de komende jaren het
3.
Nieuwe functies Kloosterplein en Donkerstraat
4.
Uitnodigende stadsentrees inrichten.
CAT UNI IE
ELS
NG ORI
DER SKA
SA
Bruggestraat (en Boulevard) autoluw
TOETSING
2.
MONIT
Herontwikkeling Vuldersbrink
REG
1.
COMM
verschil kan worden gemaakt:
NWERKING ME
12 van 34
DUUR
waarden (zie volgende pagina’s). AMHEID ZA
NG ORI
DER SKA
SA
ELS
TOETSING
teerd in het op orde brengen van een aantal basisvoor-
NAIMCHAETIIDE ZUA
MONIT
alleen slagen wanneer daarnaast tevens wordt geïnves-
CDOUMUMR
Deze majeure ruimtelijke ingrepen kunnen
REG
Maar ook (eerst): de basis op orde! NWERKING ME
...maar ook: de basis op orde! (zie pagina’s hierna)
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Samen werken aan een toekomstbestendige stad
ten mogen, onder bepaalde voorwaarden, waar in de
Zo is er in Harderwijk allereerst behoefte aan
de grenzen van onze bereikbaarheid aan; aandacht
binnenstad plaatsvinden? Als basis hiervoor is op
meer duidelijkheid in de rol- en taakverdeling van
voor nieuwe mobiliteitsvormen, verkeerscirculatie en
pagina 14 een economisch toetsingskader opgeno-
zowel gemeente als marktpartijen. Dit geldt op
parkeren is nodig.
men.
strategisch niveau. In hoofdstuk 3 wordt hier nader op
Dynamiek door beleid: heldere en eenduidige regels
ELS
Dus: geen detailhandel op het Dolfinariumeiland
rijk thema. Op het gebied van circulariteit
opstelt en handhaaft. Hierbij gaat het, vanuit het
op de ambities voor de binnenstad zien we hier echter bij
(afvalstoffen als grondstoffen), biodiversiteit MHEID
motto ‘dynamiek door beleid’ (zie kader p. 33), met name om
voorkeur alleen complementaire (al dan niet publieksge-
(bijv. groene gevels en daken), klimaatadaptatie
het volgende:
richte) functies; geen nieuwe winkelmeters!
A ZA
(tegengaan hittestress of wateroverlast) en energietransi-
•
SA
(ondermeer) detailhandel op het Dolfinariumeiland. Gelet
TOETSING
gemeente Harderwijk heldere regelgeving
MONIT
Duurzaamheid is een belangrijk, maar omvang-
REG
Tegenover de binnenstad ligt in het vigerende bestem-
DUUR
DUUR
AMHEID ZA
CAT UNI IE
NWERKING ME
Daarnaast NG is het voor DERde toekomstbestendigNWERKING ORI SKA ME heid van de binnenstad belangrijk dat de
COMM
ingegaan.
SA
TOETSING
NG het niveau DERook op ELS van het dagelijks ORI beheer, maar SKA
MONIT
CAT UNI IE
te komen. Door de groei van Harderwijk lopen we tegen
REG
COMM
SA
ER
NWERKING ME
mingsplan nog een flinke uitbreidingsruimte voor
Middels sectorale structuurvisies en beleidskaders moet, al dan niet als onderdeel van de omgevingsvisie,
zijn diverse acties nodig van zowel overheid, particulieren
buiten de binnenstad terughoudend worden omgegaan
worden ontwikkelingen op basis van bestaand beleid
als marktpartijen.
met nieuwe, mogelijk concurrerende ontwikkelingen.
integraal gewogen. Gezien de huidige dynamiek in de
Bij iedere ontwikkeling van een publieksgerichte
winkel(vastgoed)markt is er aan deze tafel behoefte
We lichten er in deze binnenstadsvisie twee zaken uit:
voorziening in de gemeente Harderwijk (m.n. voor de
ontstaan aan een extra toetsingskader op het gebied
1.
sectoren detailhandel- en horeca, maar ook voor o.a.
van binnenstedelijke woontransformatie. Op pagina
we op de wens om de openbare ruimte, waar
cultuur en vrijetijdseconomie) dient tevens het integrale
15 zijn enkele thema’s benoemd, op basis waarvan wel
mogelijk, te vergroenen.
binnenstadsbelang te worden meegewogen: kan het
of niet kan worden besloten medewerking te
We werken met de binnenstadsvisie aan duurzame
ook bínnen de stadsmuur?
verlenen aan een binnenstedelijk transformatiepro-
Daar geldt vervolgens dat de toekomstig gewenste
ject.
Op de projectlocaties, maar ook daarbuiten focussen a
2.
mobiliteit: in het streven naar een autoluw(er) centrum stimuleren we bezoekers te voet, fiets of OV a
Zie: gemeentelijke Groenvisie (Concept), maar ook het diagnosedocument - deel 1 (par. 2.3 - gebruikers aan het woord)
•
•
In het integraal ambtelijk binnenstadsoverleg b
tie (CO2-uitstoot verminderen, bijv. door zonne-energie)
ruimtelijk-economische hoofdstructuur juridisch-pla> vervolg tekst op p. 16
nologisch bestendigd moet worden in het bestemmings-/omgevingsplan: welke (economische) activitei-
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
b
BPT: Beleids- en programmatafel voor omgevingsinitiatieven.
13 van 34
DER SKA
NWERKING ME
TOETSINGSKADERS: RUIMTELIJK-ECONOMISCH BINNENSTADSBELEID... SA
TOETSING
G
Een nadere ruimtelijk-economische afbakening van de binnenstad is nodig om de krimpopgave in de detailhandel in de toekomst in goede banen te leiden. Waar mag wat? Voorstel planologische afbakening centrummilieu •
Het 100%-publieksgerichte kerngebied bestaat in de toekomst uit Markt, Wolleweverstraat, Vuldersbrink (alleen het plein, niet meer in de achterstraten) en een groot deel van de Donker- en de Luttekepoortstraat. Hier staan álle deuren open voor het publiek; wonen en werken op de begane grond is niet gewenst.
•
Het tweede deel van de Donker- en de Luttekepoortstraat, en de Brugge- en Hondegatstraat zijn ondersteunende aanloopstraten. Hier staat de publieksfunctie voorop, maar zou (met mate) ook gewerkt kunnen worden op de begane grond; wonen is uitgesloten.
•
In de Schoenmakersstraat, achter de Vuldersbrink en in de Smeepoortstraat wordt ingezet op verdere verruiming van de planologische mogelijkheden; hier is alles, dus ook wonen en werken, toegestaan (mits niet overlastgevend qua geur, geluid, verkeer, etc.).
Actieve aanpak nodig ter versterking aanloopstraten Vooralsnog wordt er dus ingezet op behoud van zo veel mogelijk publieksfuncties in de aanloopstraten. Dit is echter geen vanzelfsprekendheid. Niet voor niets zijn de Bruggestraat en de kop van
14 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
DER SKA
SA
NG ORI
TOETSING
ELS
MONIT
REG
COMM
CAT UNI IE
NWERKING ME
...en WOONTRANSFORMATIES De binnenstad is een bijzondere woonwijk, waar een kwalitatief hoog-
kunnen ondernemers op eigen kracht ‘hun’ straat verder profileren.
naar woonruimte) biedt kansen om de binnenstad te versterken; tevreden
DUUR
de Donkerstraat aangemerkt als projectlocaties: hier is een actieve aanpak nodig om de loop in AMHEID ZA de straat te houden. Voor de Hondegat- en Luttekepoortstraat is het vooruitzicht beter: hier
waardige uitstraling voorop staat. De transformatie-opgave (van winkelbewoners zijn goede stadsambassadeurs!
Sowieso: verruiming van bestemmings-/omgevingsplan(nen) Voor het succes van het publieksgerichte gebied is het daarnaast cruciaal dat de bestaande
Toetsingskader voor transformatie-initiatieven binnenstad
‘enge’ bestemming van kavels in het bestemmingsplan wordt aangepakt. In plaats van bijvoor-
Een gemeente kan altijd een vergunning verlenen voor afwijking van de regels in het
beeld alleen detailhandel of alleen horeca is het wenselijk om in de toekomst te spreken over
bestemmings-/omgevingsplan. Zo’n besluit dient echter wel goed gemotiveerd te
een algemene centrumbestemming, waarbinnen meerdere publieksgerichte functies in principe
worden. Met name in de periode totdat een nieuw bestemmings-/omgevingsplan voor
a
(mits niet overlastgevend) welkom zijn. Daarbij kan op bepaalde locaties een specifieker regime
de binnenstad is vastgesteld, kunnen dergelijke afwijkingen worden gebruikt om alvast
gehanteerd worden, bijvoorbeeld met betrekking tot uitgaans- of afhaal/bezorghoreca.
in de geest van de binnenstadsvisie te handelen én dus gewenste transformatie-initia-
Hiermee wordt een grote belemmerende factor voor de ontwikkeling van de binnenstad
tieven mogelijk te maken. Transformaties die mogelijk worden gemaakt, dienen te allen
weggenomen. Door ondernemers meer vrijheid te geven om snel in te kunnen spelen op het
tijde een vooruitgang te betekenen voor de fysieke leefomgeving en de aantrekkelijk-
veranderende consumentengedrag (lees: om te ondernemen) wordt er een betere functiemix
heid en vitaliteit van de binnenstad.
(variatie in de straat) en functiemenging (meerdere activiteiten binnen één onderneming) gestimuleerd. Let wel: conform de huidige Alcoholwet is in alle gevallen het verstrekken van
Bij de afweging worden de volgende criteria gebruikt:
alcoholhoudende drank voor consumptie ter plaatse in winkels verboden.
•
Levert de transformatie een bijdrage aan de historische uitstraling, zoals beschreven in de Welstandsnota (paragraaf 4.2.3)?
Doel: onderscheidend en authentiek centrumaanbod
•
Is bij een transformatie naar woonruimte voldoende rekening gehouden met
Buiten het publieksgerichte gebied worden geen nieuwe publieksfuncties toegestaan.
de woonkwaliteit? (o.a. minimale woonoppervlak, beschikbare buitenruimte en
Uitzonderingen zijn (goed beargumenteerd) mogelijk voor de ‘bijzondere plekken’ en rondom de
berging; nieuwbouweisen Bouwbesluit als norm)?
‘stadsentrees’: hier kan incidenteel passend programma worden toegevoegd ter versterking van
•
Wordt het vastgoed bij de transformatie (voor zover mogelijk i.c.m. erfgoedwaarde)
de binnenstad als geheel. Verder geldt dat winkels en andere commerciële functies buiten het
verduurzaamd? Blijft een deel van het erf vrij van bebouwing (i.v.m. klimaatadapta-
kerngebied weliswaar mogelijk blijven waar ze nu zijn, maar dat een transitie naar wonen of
tie dan wel woonkwaliteit/gezondheid)?
werken nadrukkelijk de voorkeur heeft.
•
Zijn er goede voorzieningen getroffen voor fietsparkeren? Wordt gebruik van deelmobiliteit gestimuleerd? Hoe is invulling gegeven aan de parkeernorm?
a
Nader te bepalen in de (op te stellen) horecavisie
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
15 van 34
> vervolg van p. 13, par. 1.4 - GROTE EN KLEINE KEUZES
Prioritering, fasering en taakverdeling
NB: totdat het nieuwe omgevingsplan voor de binnenstad
Na vaststelling van deze binnenstadsvisie zal een
investeerders: zo gaan we het doen!
uitvoeringsprogramma worden opgesteld, waarin
Hierin worden zowel de belangrijkste acties en maat-
SA
MHEID Abelang ZA In dezelfde lijn is de doorvertaling en uitwerking NG DER NWERKING ORI SKAbinnenstadsvisie ME van de naar andere beleidsvelden TOETSING
NWERKING ME
een nadere planning en taakverdeling is opgenomen.
De basis op orde: ook beheer en onderhoud van MONIT DUU R
SA
TOETSING
MONIT
REG
COMM
in werking treedt, bieden beide voorgaande toetsingska-
NICATIE NG DER Uders ELS duidelijkheidORIaan SKA dus de benodigde (potentiële)
regelen opgenomen om de basis op orde te houden, als de zaken die nodig zijn om de uitvoering van de grote projecten in goede banen te leiden. Hoewel de vier majeure sleutellocaties (nader uiteengezet in hoofdstuk 2) de
belangrijk. Met name op het gebied van mobiliteit
aandacht trekken, zijn de overige ‘basisacties’ zeker zo
(o.a. autoluw centrum, monitoring parkeercapaci-
belangrijk. In hoofdstuk 3 (het vervolg) wordt daarom,
teit en duurzame stadslogistiek) en beheer openbare
vooruitlopend op het uitvoeringsprogramma, het een en
ruimte (o.a. reclame- en uitstallingenbeleid, handhaving en
ander alvast in perspectief gezet.
onderhoudsniveau) ligt er een opgave om het ambitieniHierbij baseren wij ons mede op de vijf basisthema’s die
veau op te schroeven.
door het publiek het meest verkozen werden tijdens de Denk hierbij bijvoorbeeld aan het opschroeven van het
binnenstadsateliers van dit jaar (2022): het historisch
‘beheerplan’: in de gehele binnenstad, of in ieder geval
karakter, de vergroening, het parkeren, de fietsen en het
langs de hoofdroutes en op de bijzondere locaties (zoals
straatbeeld moeten (volgens u) écht worden aangepakt.
benoemd in 1.3), zou het onderhoud op A-niveau moeten
Voor de volledigheid is in hoofdstuk 3 ook een overzicht
liggen, in plaats van het huidige B-niveau.
ingevoegd van de grote verscheidenheid aan ideeën die tijdens de binnenstadsateliers zijn opgehaald: dit zijn zaken
Ook op het gebied van handhaving (o.a. fietsparkeren,
die wellicht, los van de grote en kleine keuzes uit de visie,
venstertijden en onveilige hoeken) is er behoefte aan extra
op enig moment uitgevoerd kunnen worden, mits daar
mensen en middelen om de binnenstad werkelijk zo
voldoende draagvlak voor is.
aantrekkelijk en comfortabel mogelijk te houden.
16 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 24 april 2023
2 De sleutellocaties
2.1 Herontwikkeling Vuldersbrink Met dit project kunnen meerdere vliegen (o.a. op
Boven de aangrenzende winkelruimtes (o.a. Action) zijn wel
gebied van veiligheid, uitstraling, laden/lossen,
enkele appartementen gelegen. Dit maakt een grotere
cultuur, parkeren en wonen) in één klap worden
ontwikkeling wellicht complexer, maar tegelijkertijd biedt
geslagen. Bij de make-over van deze ‘rotte kies’
een groter plangebied en een meer integrale benadering ook
van de binnenstad, ter versterking van de huidige
kansen om meerdere van de bestaande knelpunten op te
woon- en winkelfunctie, zou zelfs een nieuwe
lossen. Zo zijn daar (o.a.) structurele winkelleegstand, een
publieksfunctie (zoals een podiumvoorziening) in
onveilige onderdoorgang en veel ‘blinde’ gevels aan de zijde
het hart van de stad toegevoegd kunnen worden.
van de Schoenmakersstraat (b.) en een krappe, donkere en
Herontwikkeling Vuldersbrink dicht gat in recreatief netwerk
Omvang projectgebied ter indicatie, nader te bepalen in overleg met betrokken partijen
unheimische parkeergarage (c.) met complexe en onveilige
Ontwerpopgave: multifunctioneel binnenstadsblok
verkeerssituatie aan de achterzijde.
Ruimtelijk-economisch bekeken is de Vuldersbrink in de huidige vorm (met Vomar, Action en parkeergarage) een a
Potentieel vliegwiel voor gebiedsontwikkeling
belangrijk bronpunt in de binnenstad : “voor veel lokale
Het toevoegen van nieuwe stedelijke functies (zoals
bezoekers is dit het beginpunt van, of een belangrijke bestem-
bijvoorbeeld een podiumvoorziening of hotel) letterlijk of
ming tijdens, het doelgerichte centrumbezoek”. Deze trekkers-
figuurlijk bovenop de huidige winkel-, woon- en parkeer-
functie van het complex dient vanuit het economisch
voorzieningen is niet eenvoudig, maar tegelijkertijd is bijna
perspectief (zie p. 14) zo veel mogelijk behouden te blijven.
iedereen in Harderwijk het erover eens dat er iets moet
b. a.
c. d.
gebeuren op deze locatie. Het onderzoeken van een Dit neemt niet weg dat er een interessante ontwerpop-
ambitieus ‘Podium-scenario’, bijvoorbeeld als onderdeel van
gave ligt om de uitstraling en het ruimtegebruik op de
een bredere gebiedsvisie (d.), is hierbij een goede eerste stap.
locatie verder te verbeteren. Zo telt de (voor binnenstads-
Deze ontwikkeling wordt betrokken bij het traject ‘locatie-
begrippen redelijk ruime) supermarkt momenteel maar
onderzoek podiumvoorziening in Harderwijk’. Vanuit het
één bouwlaag (a. op de kaart hiernaast), terwijl het
algemene (binnenstads)belang leidt een actieve, initiërende
bouwvlak in theorie veel meer kansen biedt.
en enthousiasmerende rol van de gemeente en een goed
a
Een gemiddelde supermarkt trekt wekelijks ca. 10.000 bezoekers. Zie ook: diagnosedocument (deel 1), p. 23.
18 van 34
Ontwerp-opgave ‘Vuldersbrink’ •
• •
nieuw publieksgericht programma, zoals een podium of hotel, met publieksentree aan (huidige) pleinzijde behoud winkelprogramma en parkeerplaatsen (belangrijke trekkersfunctie binnenstad) minimaal huidig aantal woningen behouden
overleg met de bestaande ondernemers en bewoners, hier tot de grootste maatschappelijke meerwaarde.
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Actie: opstellen integrale gebiedsvisie ‘Vuldersbrink e.o.’ Regierol: gemeente | Participanten: vastgoedeigenaren (o.a. woningbouwcoöperatie), bewoners en ondernemers
Nieuw stedelijk programma binnen de stadswal Het toevoegen van een podiumvoorziening op de Vuldersbrink ziet DTNP als een kans. Het is een droompro-
Referentie: gemeenschapshuis Den Herd, Bladel (Bron: denherd.nl / GROUP A architecten)
ject voor de binnenstad, aangezien het bijdraagt aan alledrie de hoofdopgaven: •
Compact: een belangrijke publieksgerichte functie wordt toegevoegd in het kerngebied. Zowel voor de podiumvoorziening als voor de ondernemers in de binnenstad betekent deze bundeling van publieksfuncties nieuwe kansen op combinatiebezoek en onderlinge kruisbestuiving;
•
Compleet: in het spectrum van stedelijke functies, die de binnenstad maken tot een leuke plek om te zijn, ontbreekt het in Harderwijk aan een theatergebouw. Een goed passende en multifunctionele podiumvoorziening kan bovendien het principe van ‘De stad als
•
podium’ verder versterken;
“Den Herd naar de mert!” - In het Brabantse Bladel heeft de gemeenteraad gekozen voor verplaatsing van het
Comfortabel: herontwikkelen van de Vuldersbrink
gemeenschapshuis ‘Den Herd’ naar het centrum van het dorp. Met het plan wordt een dubbelslag geslagen:
biedt kansen om de aantrekkelijkheid (uitstraling) van
enerzijds wordt de verbindende rol van het culturele centrum versterkt met het nieuwe onderkomen. Anderzijds
de binnenstad te verbeteren. De belangrijkste
draagt het bij aan de centrumambities, doordat een (deels) leeggekomen bankkantoor aan het marktplein een
randvoorwaarde voor een goed functionerende
nieuwe publieksfunctie krijgt.
podiumvoorziening zijn hier bovendien uitstekend: de locatie is zowel aan de voor- als de achterdeur na
De verplaatsing van cultureel centrum ‘Den Herd’ betekent ook een verschuiving in de programmering. Behalve een
herontwikkeling goed bereikbaar (voor bezoekers en
cultureelcentrum met theaterzaal wordt het in de toekomst ook echt een sociaalmaatschappelijk gemeenschapshuis.
logistiek verkeer). Voor de binnenstadsbeleving als
Zo speelt het dorpsleven in Bladel, naar verwachting vanaf december 2024, zich nog meer af ín het dorpscentrum.
geheel is een culturele trekker hier meer dan gewenst!
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
19 van 34
2.2 Bruggestraat (en boulevard) geheel autoluw Door de succesvolle herinrichting van de Harderwijkse boulevard is
Overzicht verkeersstructuur binnenstad Harderwijk: noord-zuidknip mogelijk
de Bruggepoort nog belangrijker geworden als entree tot de binnenstad. Met het verder terugdringen van de auto wordt het laagdrempelige en comfortabele binnenstadsbezoek pas echt aantrekkelijk! Visie: onbezorgd flaneren tussen Havens en Markt Met de toenemende populariteit van de Harderwijkse boulevard groeit ook de (al jaren spelende) behoefte om de verbinding tussen de waterkant en het binnenstedelijke publiekshart (de Markt) te verbeteren. Met de herinrichting van de openbare ruimte is het gebied al meer één geheel (doorlopende bestrating), maar voor het daadwerkelijk stimuleren van de publieke loop is het verder autoluw maken van de Bruggestraat a de beste oplossing.
Op dit moment mag de automobilist bovendien in het laagseizoen nog op de Strandboulevard rijden en parkeren. In een aanvullend onderzoekstraject zal naar de verkeersfunctie van de boulevard gekeken moeten worden. Ook hier is het inmiddels, vanuit zowel vergroening als verbetering van verblijfskwaliteit, wellicht logischer om de openbare ruimte volledig ter beschikking te stellen aan wandelaars, waarbij fietsers veel meer dan nu te gast zijn.
Ambitie: veranderende (stads)mobiliteit verder stimuleren Het terugdringen van het autoverkeer in de binnenstad betekent dat er een volledige knip voor gemotoriseerd verkeer komt in de binnenstad. De zuidwesta
Met uitzondering van: bewoners en andere ontheffinghouders, bevoorrading in venstertijden (zoals elders in voetgangersgebied) en als calamiteitenroute voor hulpdiensten.
20 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Actie: besluit m.b.t. mobiliteitsplan binnenstad, als opmaat voor uitvoering vervolgonderzoek en/of pilot(s) Integrale beleidskaders: o.a. koersdocument mobiliteit (in ontwikkeling), onderzoek boulevard en visie ‘De duurzame stad Harderwijk’
zijde wordt dan alleen ontsloten vanuit de Smeepoort-
gebied. Hierbij staat het binnenstadsbelang voorop: een
hoogseizoen) kan er stap voor stap gewend worden aan
straat, terwijl de noordoostzijde bereikbaar blijft via de
comfortabele publieksroute van boulevard tot Markt is
de voor- en nadelen van het nieuwe verkeersmodel.
Waltorenstraat en de Havendam.
van grote (economische en maatschappelijke) meerwaarde
Bovendien kunnen (deel-)oplossingen zo direct in de
voor de bezoekersbeleving, en daarmee voor de binnen-
praktijk worden gebracht.
Met het ontmoedigen van het autoverkeer in/door de
stad als geheel.
binnenstad wordt actief ingespeeld op de veranderende
Met wat verf, borden of een strategisch geplaatste
mobiliteitsvraag en -mogelijkheden. Zo wordt er reeds
Tegelijkertijd biedt deze verandering van de verkeerscircu-
bloembak kan de toekomstige inrichting tijdelijk getest
gewerkt aan het ontwikkelen van een duurzamere
latie ook (koppel)kansen voor bewoners en bedrijven in
worden, voordat er definitieve keuzes worden gemaakt.
stadslogistiek met als doel minder en schonere vervoers-
het gebied: een aangenamer gevelterras, een rustiger
Aan de slag!
bewegingen in de binnenstad. Daarnaast is er landelijk een
straatbeeld, meer ruimte voor een praatje met de buren,
trend van afnemend autobezit onder zowel jong als oud
etc. Door met alle partijen tijdig in gesprek te gaan over de
Kans voor uitgaanshoek: verbreding horecaprofiel
(beide belangrijke groepen voor de binnenstad); ook in
potentiële voordelen van de veranderende verkeerscircu-
De hoek Vijhestraat-Bruggestraat heeft altijd een
Harderwijk wordt het gebruik van deelauto’s, -scooters en
latie kan er gezamenlijk gewerkt worden aan eigentijdse
belangrijke rol gespeeld in het uitgaansleven van
-fietsen steeds normaler. Voorwaarde voor het autoluw
(innovatieve/duurzame) en veilige verkeersoplossingen
Harderwijk. Na een tweetal zware coronajaren kan er
maken van de Bruggestraat is dan ook dat er tegelijkertijd
voor een zo toekomstbestendig mogelijke binnenstad.
in de avond- en nachthoreca eindelijk weer ouder-
geïnvesteerd wordt in alternatieve mobiliteitsoplossingen
wets gefeest worden. Toch is de toekomst in deze
(incl. stalling) voor binnenstadsbewoners en -onderne-
Uitvoering: niet van vandaag op morgen. Of wel?
sector niet onbezorgd; de voorkeuren van het
mers.
Een dergelijke complexe (en beladen) verandering van de
publiek zijn gewijzigd en het aanbod aan feestloca-
lokale verkeersstructuur vraagt de nodige tijd en energie
ties en -momenten is (o.a. door groei van de festival-
Uitwerking: ruimtelijke knelpunten bieden ook kans
van alle betrokkenen. Zo’n nieuwe structuur wordt dan
cultuur) vergroot. Door verandering van de verkeers-
Daarnaast ligt er een uitdaging om te komen tot een
ook niet ‘van vandaag op morgen’ helemaal definitief
structuur en, waar nodig, planologische kaders (zie
goede verkeersafwikkeling van het (bestemmings)verkeer
gerealiseerd. Toch heeft Harderwijk (ook hier) een goede
2.5) creëert de gemeente nieuwe kansen voor
in de Kerkstraat en Vijhestraat aan de zuidzijde (o.a.
uitgangspositie... Er is in de binnenstad, vanwege de
ondernemers om de allround-/all-day-horecabele-
basisschool), en in de Rabbistraat aan de noordzijde (o.a.
huidige avond- en weekendafsluiting, al ervaring met de
ving hier nog verder te versterken!
zorgcentrum). Dit vergt aanvullend onderzoek en een
toekomstige situatie. Via geleidelijke uitbreiding van deze
zorgvuldige dialoog met bewoners en ondernemers in het
tijdelijke afsluiting (bijv. ook als pilot overdag tijdens het
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
21 van 34
2.3 Nieuwe functies Kloosterplein en kop Donkerstraat In de doorontwikkeling van de eigentijdse
Donkerstraat: actieve aanpak leegstand
Hanzestad zijn zowel Kloosterplein als
Op dit moment is er sprake van structurele winkelleeg-
Donkerstraat belangrijke projectlocaties. Hier is
stand in delen van de Donkerstraat. Dat consumenten in
de verschuiving van de centrumfunctie in de
toenemende mate hun aankopen online doen, en dat het
toekomst goed zichtbaar: minder ruimte voor
fysieke winkelbezoek hierdoor afneemt, is hier voor
auto’s van winkelend publiek, meer ruimte voor
iedereen zichtbaar. Zonder sturing kan deze krimpopgave
kunst, cultuur, ontmoeten en ontspannen!
leiden tot een neerwaartse spiraal in het gehele winkelgebied; zeker gezien de transformatieopgave die op de
Opgave: alle (on)even nummers in de Donkerstraat
Het toekomstbeeld zou er dan als volgt uit kunnen zien:
Harderwijkse winkelstraten afkomt (zie ook
In het diagnosedocument (p. 5) wordt gesproken over een
Aan de zuidwestzijde van de Donkerstraat is een nieuw
Diagnosedocument, p. 3 t/m 6).
afname van (niet-dagelijkse) detailhandelsmeters van circa
hoofdstuk aangebroken: niet langer alleen kernwinkelgebied,
20% à 30% tot 2030, bovenop de huidige leegstand. Om de
maar veel meer een gevarieerde en verrassende aanloopstraat.
De gemeente heeft twee manieren om hierop te sturen:
omvang van deze opgave voorstelbaar te maken, hieron-
Door de komst van de gemeentelijke broedplaats voor
actief en passief. De passieve benadering bestaat uit het
der een kleine rekensom op basis van de huidige kennis en
startende ondernemingen en door investeringen in gedeelde
opstellen en handhaven van consequent ruimtelijk-econo-
inzichten:
voorzieningen is het gebied, in het verlengde van de
misch beleid en het flexibeler inrichten van het bestem-
Harderwijkse ‘Challenge Boulevard’, echt tot leven gekomen.
mingsplan. Hiervoor is in paragraaf 1.3 en 1.4 de visie op
Leegstand binnenstad (feb. ‘23):
hoofdlijnen gegeven: door te kiezen voor een publieksge-
Krimp (tot 2030):
Nu aan de binnentuin van de broedplaats, evenals het nieuwe
richt gebied met daaraan ondergeschikte aanloopstraten
Normale (frictie)leegstand:
stadshotel, de poort richting het Kloosterplein overdag open
is tegelijkertijd helder waar in de toekomst een functiever-
(Een beetje leegstand zorgt voor een gezonde uitwisseling van ondernemingen)
staat, weten steeds meer mensen dit fraaie plein te vinden. De
andering wel wenselijk is.
Prognose transitie:
Dokkummuseum zijn overbodig geworden; mensen vinden het
Hierdoor krijgen ondernemers en eigenaren in de
Ter vergelijking
leuk om hier even te dwalen.
Smeepoortstraat en rondom de Vuldersbrink (o.a.
Vuldersbrink + Wolleweverstraat =
ca. 5.400 m² wvo
Schoenmakerstraat en Grote Haverstraat) de ruimte om,
Luttekepoort- + Smeepoortstraat =
ca. 5.550 m² wvo
op termijn, winkels te verkleinen of te verplaatsen.
Eén zijde Donkerstraat (even nrs.) =
ca. 5.650 m² wvo
ca. 3.100 m² wvo ca. 2.000 à 5.250 m² wvo ca. -1.250 m² wvo
ca. -4.000 à -7.000 m² wvo
bordjes met looproute van het Stads- naar het Marius van
22 van 34
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
De ambitie: koppelkansen verzilveren
Het gebied kent namelijk met de aanwezigheid van het
lijke ondernemers uit de cultuursector), wordt nieuwe
Daarnaast is, op een aantal strategische locaties, een
Stadsmuseum Harderwijk nu al een belangrijke smaak
bedrijvigheid aan de binnenstad toegevoegd. Dan wordt
actieve aanpak nodig bij de (toekomstige) leegstandsop-
maker, waar in de transitie op kan worden voortgebouwd.
wellicht niet het hoogste economische, maar wel het
gave. Zeker op de locaties waar maatschappelijke koppel-
Voor een eigenaar of ontwikkelaar zijn de ‘gewenste’ huur-
meeste maatschappelijke rendement behaald.
kansen liggen, is een publieke investering gewenst. Hierbij
ders in dit scenario (zoals een galerie, atelier of antiquari-
kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het verzilveren van
aat) echter minder interessant, vanwege het lagere
Hetzelfde kan gezegd worden voor het tweede idee: het
gemeentelijke ambities op het gebied van woningbouw en
huurprijsniveau dat dergelijke ondernemingen kunnen
realiseren van flexibele vergader- of werkplekken voor
verduurzaming of het realiseren van doelen op het gebied
opbrengen.
lokale (startende) bedrijven. Deze zijde van de binnenstad
van bedrijvigheid en educatie (o.a. ruimte voor innovatieve
is goed ontsloten; te voet of op de fiets ben je in no time
start-ups of ondersteuning van ondernemers (bijv.
Zonder regie van de gemeente zal het de komende jaren,
op het station, bij het ziekenhuis of bij één van de nabijge-
Streetwise)). Zo kan in de binnenstad op meerdere
moeilijker worden alle panden gevuld te houden met
legen onderwijslocaties a . Wanneer ook de inrichting en
manieren een nieuwe toekomst in gang worden gezet.
publieksgerichte centrumfuncties. Wanneer het echter,
het gebruik van het Kloosterplein bij de plannen wordt
met hulp van gemeentelijke middelen, zou lukken om hier
betrokken, biedt dit een unieke kans om één of enkele
Niet voor hoogste economische, maar voor
een creatieve of culturele broedplaats te realiseren (met
a
breedste maatschappelijke rendement
realistische huurprijzen voor specialistische of ambachte-
De gemeente Harderwijk werkt ook aan de ontwikkeling van een directe looproute tussen station en centrum: de “Challenge Boulevard”,
Dit brengt ons bij de locatie voor dit transformatieproject: het begin (of einde) van de Donkerstraat. Tussen de Israëlstraat en de Smeepoortstraat mag het karakter van de winkelstraat geleidelijk veranderen naar een meer diverse en afwisselende centrumstraat. Waar op andere locaties in de stad (o.a. Smeepoort- en Schoenmakers straat) een marktgedreven woontransformatie goed voorstelbaar is, ligt de transitieopgave hier wat gevoeliger. Door zelf mee te investeren, kan de gemeente hier kwalitatief een verschil maken. Hiernaast geven we twee suggesties, ter inspiratie.
Kansen voor duurzamer ruimtegebruik met grote maatschappelijke meerwaarde in transformatiegebied Donkerstraat-Kloosterplein
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
23 van 34
Actie: opstellen inspirerende/enthousiasmerende gebiedsvisie en bepalen strategie gemeente in actieve leegstandsaanpak Regierol: gemeente | Participanten: (markt)ondernemers, eigenaren, bedrijfsleven, culturele en onderwijsinstellingen, bewoners en bezoekers
leegstaande winkelpanden om te vormen tot een unieke
Dan: plein beter benutten voor binnenstadsbeleving
werklocatie met een publieke zijde aan de Donkerstraat en
Zodra er voor de (circa 57) parkeerplaatsen een geschikt
een luwe zijde aan het Klooster.
alternatief voorhanden is, kan het plein opnieuw worden ingericht en kunnen panden aan het plein een nieuwe
Maar eerst: alternatieve parkeercapaciteit realiseren
(bredere) gebruiksmogelijkheden krijgen, beide ter verster-
Vanuit het huidige centrumprogramma en -gebruik is het
king van een ontspannen en authentieke, eigentijdse
Klooster nu een goedgebruikt parkeerterrein voor doelge-
binnenstadsbeleving. Gezien de stijgende bezoekersaantal-
richte binnenstadsbezoekers (kortparkeerders) en vergun-
len en waarderingscijfers van het Stadsmuseum, het Marius
ninghouders. Op zaterdag staat hier bovendien de waren-
van Dokkum Museum, de Catharinakapel, het Podium-
markt. Met de verschuiving van minder doelgericht naar
spektakel én de zaterdagmarkt ligt hier een mooie ontwer-
meer recreatief binnenstadsbezoek én bij minder autobezit/-
popgave om al deze functies en bezoekdoelen een volwaar-
gebruik kan op termijn het parkeren van het plein af: voor de
dig en passend plein te bieden. Stad als Podium kan hier een
recreatieve bezoeker is het parkeren op (iets) grotere afstand
rol in vervullen.
Nu: zo snel mogelijk van de auto richting de winkelstraat
minder bezwaarlijk dan wanneer je (alleen) komt voor een kort winkelbezoek. Dit mobiliteitsvraagstuk hangt bovendien
Inzet van de juiste mensen en middelen
samen met (onder andere) de verkeersfunctie van de
Hóe de actieve aanpak in dit projectgebied wordt vormge-
Vitringasingel en de ruimtelijke ontwikkelingen rondom
geven is nader te bepalen. De gemeente zal (hoe dan ook)
Stationslaan en Westeinde.
met ondernemers, gebruikers en eigenaren uit het gebied om tafel moeten om tot een gezamenlijke integrale gebieds-
Kortom: voor meer verblijfskwaliteit en een andere binnen-
visie te komen, maar ze zou ook (eerst) strategisch één of
stadsbeleving in het ‘museumkwartier’ staat het realiseren
enkele beeldbepalende panden kunnen verwerven, om zo
van hoogwaardige alternatieve mobiliteitsoplossingen voor
zelf meer regie te hebben bij de toekomstige invulling van
a
zowel binnenstadsbezoekers als bewoners (en andere
het gebied. In alle gevallen is samenwerking en goede open
vergunninghouders) voorop.
communicatie van belang, mede met het oog op de bredere
a
transitieopgave.
Om onbalans tussen bronpunten te voorkomen dient een eventuele nieuwe (lang)parkeervoorziening wel in de directe nabijheid van de stadsentree te zijn gelegen. Idealiter heeft de binnenstadsbezoeker, zodra deze de auto heeft geparkeerd, zicht op (de omwalling van) de binnenstad.
24 van 34
Referentie: Marktplatz, Willich (Bron: KRAFT.RAUM.) Visie: even rustig genieten van het oude kloosterhof
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
2.4 Uitnodigende stadsentrees inrichten De Houtwalgarage is hét voorbeeld van wat een
straat. Doel is een aantrekkelijker straatbeeld en een
goed verzorgde stadsentree kan doen voor de
betere balans tussen het dagelijks functioneren van de
binnenstad als geheel, en voor een bepaalde
binnenstad enerzijds, en de recreatieve aantrekkings-
centrumstraat in het bijzonder. Doel van dit
kracht van het ontspannen dwaalmilieu anderzijds.
project is om dit voorbeeld door te trekken naar
Om de transformatie naar een aantrekkelijke woon-/
andere stadsentrees. Bij iedere ‘poort’ ligt een
werkmilieu te bevorderen (en vanuit toeristisch-
andere uitdaging om het centrumbezoek comfor-
recreatief oogpunt) is daarnaast een duidelijke uitnodi-
tabel te maken.
gende en laagdrempelige looproute tussen de binnen-
Welkom!
stad (museum, Smeepoortenbrink, Plantage en
A. Smeepoort: recreatieve routing verbeteren
Wellenpad) én ondermeer station en ziekenhuis van
•
belang.
Status: deze stadsentree oogt aan de buitenzijde groen en uitnodigend. Dankzij terrassen rondom het
•
oude bankgebouw en de stadspoort is het een
B. Bruggepoort: publieksroute richting Markt
aantrekkelijk en levendig geheel. Doordat de
versterken
Smeepoortstraat een belangrijke ontsluitingsfunctie
•
heeft voor fiets- en auto verkeer in dit deel van de
stadsmuur alleen een aanlegsteiger de zee in. Inmiddels
binnenstad, is de situatie binnen de poort echter
is het een van de drukstbezochte stukjes binnenstad: er
minder comfortabel (krap, druk en vol).
is een populaire boulevard met gezellige terrassen, een
Visie: deze stadspoort is als faciliterende verbindings-
gloednieuwe passantenhaven en er is ruimte om te
route in de toekomst niet zozeer bedoeld om het
zwemmen en te zonnen op het Harderwijkse stads-
grote publiek te ontvangen (zoals bijvoorbeeld aan de
strand.
Strandboulevard of bij de Luttekepoort het geval is),
•
Status: heel vroeger stak hier aan de buitenzijde van de
•
Smeepoort belangrijk als verbindende hoofdroute
Visie: de Strandboulevard en het horeca-/uitgaansge-
maar heeft juist een functie voor lokale bezoekers,
bied op de hoek Bruggestraat-Vijhestraat gelden als
bewoners én struinende toeristen.
belangrijke publiekstrekkers. De relatie met de Markt
Uitdaging: herinrichting van de Smeepoortstraat is
behoeft echter versterking, om bezoekers te verleiden
gewenst, passend bij de toekomstige functie van de
tot een langer verblijf in de binnenstad (zie ook par. 2.2).
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
Dwaalmilieu als aantrekkelijke alternatieve wandelroute
25 van 34
•
Uitdagingen: de entree tot de binnenstad is voor
nen stukje binnenstad, waar je even op het gemak
Hanzestad) en verbetering van de verblijfskwaliteit
bezoekers op de boulevard slecht zichtbaar. Ook is op
rond mag kijken.
binnen en buiten de stadsmuur staan hier voorop. Zo is
Uitdaging: er is hier veel om zuinig op te zijn, met
verdere vergroening rondom de Vischpoortbrug vanuit
ding van bezoekersstromen (richting Markt of
name op het gebied van (monumentaal) erfgoed: op
klimaatdoelen en verblijfskwaliteit gewenst; zonder
museum) gewenst. Daarnaast is er, met name buiten de
sommige plekken dreigen de stadsmuur en -poort in
parkeerders of evenementen resteert hier een zee van
stadsmuur, behoefte aan meer faciliteiten voor de
de verdrukking te komen door verdere uitbouw van
stenen!
binnenstadsbezoeker. In het (reeds eerder benoemde)
de publieksactiviteiten en -faciliteiten. Behoud van de
aanvullende onderzoeksproject naar de verkeersfunc-
authentieke uitstraling, verdere stimulering van het
tie van de Strandboulevard zal ook de benodigde
hoogwaardige en bijzondere horeca-aanbod (ter
omvang van een (al dan niet bewaakte) fietsenstalling
versterking van het culinaire profiel van de
de hoek Brugge-/Vijhestraat een duidelijkere begelei-
•
én het eventueel toevoegen van openbaar toegankelijke sanitaire voorzieningen integraal moeten worden meegenomen.
Entree!?
C. Vischpoort: ontspannen genieten in de Hanzestad •
Status: dit is nog eens een entree: een imposant en authentiek poortgebouw, een charmant en ontspannen stadsplein, een sterk onderscheidend publieksprogramma, een fraaie inrichting met bronzen beelden en visjes in het plaveisel; zowel binnen als buiten de stadsmuur laat Harderwijk zich hier van de beste kant zien.
•
Visie: de Vischmarkt functioneert feitelijk in het geheel als verlengde stadsentree. Het maakt niet uit via welke route de (recreatieve) bezoeker weer richting het publiekshart slentert; dit is een authentiek en ontspan-
26 van 34
Bezoekers van buiten de Bruggepoort verleiden tot combinatiebezoek: entree tot de binnenstad én route naar de Markt verbeteren
2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2031 - deel 2 - Visie - 07 maart 2023
D. Grote Poort-/Waltorenstraat: gebiedsontwikkeling! •
Status: langs de route Bleek-Kuipwal-Scheepssingel leiden twee wegen de binnenstad in: de Waltorenstraat
(z.o.z.)
Geen poort, maar wel een entree | Buiten de ‘echte’ stadspoorten zijn er nog enkele locaties waar in de loop der jaren de stadsmuur/-wal geslecht is. Ook op deze plekken is goede ontvangst, verzorging en begeleiding van bezoekers cruciaal!
*
is ingericht op autoverkeer richting de Vuldersbrinkgarage, en de oversteek Hogeweg-Grote Poortstraat op fiets(- en bestemmings)verkeer. Even verderop, waar (ter hoogte van de Sint Annastraat) vroeger de stadspoort lag, wordt de situatie echter onduidelijker en veel minder aantrekkelijk, zeker voor de ronddwalende toerist. •
Hoogstraat-Strandboulevard W. Deze charmante verbindingsstraat heeft een belangrijke ondersteunende functie als ‘achterstraat’ voor zowel de publiekskern als het dwaalmilieu. Rondom deze bres in de muur daarom, naast vergroening, vooral inzetten op meer (fiets)faciliteiten.