Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose.pdf

Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 Deel 1 - Diagnose

Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl

Opdrachtgever: Contactpersoon:

Gemeente Harderwijk Mevrouw N. Dirksen

Projectteam DTNP: Projectnummer: Datum:

De heer W. Frielink De heer P. Rosmulder 2287.0821 02 maart 2022

Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 Deel 1 - Diagnose

1

Context

1

1.1

Aanleiding en doel

2

1.2

Trends en ontwikkelingen

3

2

Analyse

7

2.1

Kwaliteiten en knelpunten in beeld

8

2.2

Feiten en cijfers

10

2.3

Gebruikers aan het woord

14

2.4

Conclusie

16

3

Diagnose

18

3.1

Drie hoofdopgaven

19

3.2

Tien ruimtelijke keuzes

21

4

Tot slot

28

Inhoudsopgave

1 Context

1.1

Aanleiding en doel

daagse en toekomstige uitdagingen aan te

bestaande uit ondernemers (zowel detailhandel

pakken. Om de binnenstad daarop goed voor te

als horeca), beleidsmedewerkers (economie,

Blijven inspelen op veranderingen

bereiden, wordt nu in overleg met ondernemers,

recreatie en toerisme, horeca en omgevingsvi-

Harderwijk is een prachtige Hanzestad en haar

eigenaren, bewoners en culturele instellingen de

sie) vastgoedeigenaar, centrumadviseur en

binnenstad heeft veel te bieden op het vlak van

binnenstadsvisie vernieuwd.

culturele instelling (Stadsmuseum). Daarnaast is er een uitgebreid participatietraject doorlo-

winkelen, cultuur en verblijven. Er is in Harderwijk de laatste jaren al heel wat gebeurd. De

Aan adviesbureau DTNP is opdracht gegeven

bestrating in het centrum werd aangepakt en er

om, via een tweeledig werkplan, te komen tot

werd een haven gegraven op de plaats waar

een visie op de binnenstad in 2030:

eerst de parkeerplaats voor het Dolfinarium lag.

•

pen, waarover meer op pagina 14. •

In het vervolg van dit hoofdstuk zijn rele-

Diagnose (dit document): in de eerste fase is

vante trends en ontwikkelingen (§1.2) voor

Daardoor heeft Harderwijk een mooie boule-

de balans opgemaakt: Wat is de stand van

u op een rij gezet.

vard langs het water gekregen. Met deze

zaken? Hoe wordt de binnenstad van

investeringen heeft Harderwijk al belangrijke

Harderwijk gebruikt en gewaardeerd door be-

(§2.1), in feiten en cijfers (§2.2) en door de

stappen gezet voor de toekomst. Er komen

woners en bezoekers? Wat maakt dit een

binnenstadsgebruikers aan het woord te

echter nog veranderingen en uitdagingen op

goede plek om te ondernemen? En: welke

laten (§2.3). Samen leidt dit tot een conclu-

Harderwijk af. Met name de verder afnemende

opgaven* komen er op de binnenstad af?

sie over het huidige en toekomstige cen-

Visie: als antwoord op de hedendaagse

trumgebruik (§2.4).

winkelfunctie kan grote gevolgen hebben voor

•

•

•

In hoofdstuk 2 volgt de analyse: in beeld

De diagnose vindt u vervolgens in hoofd-

de relevantie en aantrekkelijkheid van de

uitdagingen wordt in het vervolgtraject de

binnenstad voor de inwoners en bezoekers van

binnenstadsvisie opgesteld: Wat is de geza-

stuk 3: dít zijn de drie hoofdopgaven (§3.1)

Harderwijk. Daarnaast liggen er ook uitdagin-

menlijke ambitie voor de binnenstad? Wat

en tien ruimtelijke keuzes (§3.2) waar de

gen op het gebied van wonen, klimaatadaptatie

kan en wat willen we waar? Hoe ziet de

binnenstadsvisie om draait.

(o.a. tegengaan hittestress), mobiliteit en verduurzaming (o.a. zero emission stadslogis-

Harderwijkse binnenstad er in de toekomst uit? Plus: Hoe komen we daar? Wat kan

Harderwijker aan het woord!

tiek), waarvoor de binnenstadsvisie uit 2016

iedere partij zelf doen? Wat moet samen?

Wanneer u in dit document dit

onvoldoende houvast biedt.

symbool aantreft, weet u dat één

Proces en leeswijzer

van de binnenstadsgebruikers

Samen werken aan een vitale binnenstad

Tijdens het opstellen van dit stuk heeft afstem-

aan het woord is. Op deze wijze

Harderwijk heeft een binnenstad om trots op te

ming plaatsgevonden met een brede werkgroep,

zijn. Om te zorgen dat dit ook in de toekomst zo blijft, is het belangrijk om gezamenlijk de heden-

2 van 30

*

Voor de lezer met weinig tijd: in paragrafen 2.4 en 3.1 (pag. 16 t/m 21) vindt u de hoofdlijn van fase 1.

bieden we inzicht in de verschillende (en soms tegengestelde) geluiden uit de stad.

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

1.2

Trends en ontwikkelingen

stendige binnenstad, juist nu belangrijk om

in veel middelgrote centra (zoals dat van

vooruit te kijken en rekening te houden met rele-

Harderwijk) de winkelleegstand toe. Door

Toekomstperspectief cruciaal in onzekere tijden

vante trends en ontwikkelingen in de toekomst.

‘corona’ is deze trend versterkt.

Op het moment van schrijven (januari 2022)

Aan de hand van zes stellingen gaan we nader

gelden in ons land al bijna twee jaar in meer of

in op de actuele uitdagingen en kansen.

De structurele verandering van het consumentengedrag (zie figuur op p. 4) heeft geleid tot

mindere mate beperkende maatregelen in

1. Functieverbreding (naast winkels ook horeca, dienstverlening, kunst & cultuur, leisure, etc.) is nodig om centra toekomstbestendig te houden.

een andere verhouding van centrumfuncties.

In het verleden was ‘winkelen’ vanzelfsprekend

ties worden belangrijker als bezoekdoel, náást

Ook in de detailhandel en dienstverlening

de belangrijkste (economische) activiteit in de

de (minder dominante, maar nog steeds cruci-

heerst onzekerheid. Veel ondernemers hebben

Nederlandse binnensteden. Als gevolg van

ale) winkelfunctie. Bij een goede inpassing

(ondanks steunmaatregelen) van hun reserves

toenemende online bestedingen nam de afgelo-

versterken de publieksfuncties elkaar: na de

gebruik moeten maken. Toch is het, om te

pen jaren het fysieke winkelbezoek af en nam,

lunch ook nog even shoppen!

komen tot een aantrekkelijke en toekomstbe-

mede door het wegvallen van landelijke ketens,

verband met de verspreiding van het coronavirus. Met name voor ondernemers in de horecaen evenementensector zijn het lastige tijden.

Horeca, leisure, (ambachtelijke) dienstverlening en sociaal-maatschappelijke of culturele func-

* *

*

* *

* *

*

*

*

* *

*

* *

* *

*

*

*

*

*

*

*

*

2014

2015

2016

2017

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

2018

2019

2020

2021

3 van 30

monofunctionele ‘kernwinkelgebied’ los te laten

De hedendaagse consument is zeer goed

3. Een compact en overzichtelijk centrum biedt de beste kansen voor binnenstadsondernemers.

geïnformeerd, mobiel en kritisch; als het lokale

In algemene zin is het, gezien de afname van het

zowel binnen als tussen de panden kan zo een

aanbod niet (meer) verrast of verleidt, wijkt men

fysieke winkelbezoek, belangrijk om winkels zo

verrassende (publieke) functiemix ontstaan.

eenvoudig uit naar elders. Alleen dagelijkse en

veel mogelijk te bundelen in overzichtelijke en

frequentbenodigde niet-dagelijkse artikelen (‘de

aantrekkelijke clusters, passend bij de (toekom-

boodschappen’) worden nog altijd bij voorkeur

stige) lokale of regionale verzorgingsfunctie.

2. Wie zich onderscheidt, wint.

zo dicht mogelijk bij huis gekocht. Het bezoek

en te vervangen door ‘publieksgericht gebied’:

4. Verdere toename van de leegstand brengt de binnenstad in een neerwaartse spiraal. Op dit moment staat circa 3.600 m² winkelvloer-

moet laagdrempelig zijn, maar ook service en

Het realiseren van een eenvoudige lineaire

oppervlak (12% van het totaal, ca. 30 vkp) leeg

prijs/kwaliteit van producten zijn belangrijk.

hoofdstructuur (op en neer) biedt over het alge-

in de binnenstad van Harderwijk*. Dit is ruim

In de mode- en overige niet-dagelijkse bran-

meen de beste kansen voor behoud van een zo

boven de normale (gezonde) ‘frictieleegstand’

ches (o.a. lectuur, sport en elektronica) en bij

sterk mogelijk (toekomstbestendig) winkelaan-

van 4% à 5%. Het teveel aan winkelmeters

bijvoorbeeld horeca, kunst, cultuur en ontspan-

bod. Daarbij is het overigens van belang om het

*

ning zijn zowel ‘bezoekgemak’ als ‘beleving’

Bron: Locatus, peildatum sept. 2021

sleutelwoorden; wie niet (meer) onderscheidend is, verliest. Dit is zichtbaar in de centra: bijzonder en uniek aanbod, bijvoorbeeld bij een conceptstore of een merk met meer aandacht voor duurzaamheid, wordt hoog gewaardeerd. Ook de toenemende aandacht voor de herkomst en kwaliteit van etenswaren is zichtbaar bij onder andere biologische supermarkten en

online als kans

‘ambachtelijke’ slagers en bakkers. Voor zelfstandige ondernemers met een onderscheidend product (duurzaam, eerlijk, lokaal, hoogwaardig, etc.) biedt internet ook nieuwe kansen om de klantenkring uit te breiden (o.a. acties via sociale media) of om een deel van de inkomsten direct uit de online verkoop te halen.

4 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

dwingt pandeigenaren tot een afwaardering van

staand winkelvastgoed, zeker wanneer er sprake

het vastgoed; de huurprijzen van vroeger worden

is van een sterke lokale woningbouwbehoefte. Bij

in de toekomst echt niet meer gehaald.

locaties met structurele leegstand is het voor eigenaren niet langer mogelijk of aantrekkelijk om

“Harderwijk heeft het goed voor

een commerciële huurder te zoeken (voor een

elkaar! Alleen de leegstand in de

laag huurniveau per m² en met een grote onze-

Donkerstraat, dat is geen gezicht”

kerheid voor de toekomst). Herontwikkeling naar woningbouw biedt dan minder risico op leegstand

De verwachting is bovendien dat de leegstand,

en soms zelfs een hogere opbrengst per m².

zelfs in de meest optimistische scenario’s, nog verder zal oplopen. Grofweg houden we in de

Vanuit het algemene (binnenstads)belang is het

binnenstad van Harderwijk tot 2030 rekening met

belangrijk niet ‘zomaar’ woningen toe te staan.

een afname van de (niet-dagelijkse) detailhandel

Ten eerste is afbakening van een publieksgericht

van circa 20% à 30%. De andere publieksfuncties

gebied, waar alle deuren open moeten blijven

(o.a. horeca en dienstverlening) kunnen, gezien

voor het publiek, belangrijk: hier zou wonen op de

het reeds ruime aanbod, dit gat niet vullen.

begane grond afbreuk doen aan de gewenste

De binnenstad als woonwijk: bij (winkel)transformatie ook aandacht voor prettig leefklimaat

levendigheid. Ten tweede zijn heldere toetsingsEr is een reëel gevaar dat er een neerwaartse

kaders vanuit de gemeente gewenst om een kwa-

spiraal ontstaat: wanneer te veel panden leeg-

litatieve woontransformatie, passend bij de lokale

staan wordt de aantrekkelijkheid van de binnen-

woonbehoefte, te stimuleren. Daarbij dient onder

stad aangetast, wat leidt tot minder bezoekers,

meer aandacht te zijn voor voldoende woonop-

waardoor meer winkels in zwaar weer belanden,

pervlak, berg- en buitenruimte en beschikbaar-

waardoor de aantrekkelijkheid afneemt, etc.

heid van parkeer- en overige voorzieningen.

5. Transformatie van leegstaande winkels naar woningen is gewenst, maar met mate. Inkrimping van de hoeveelheid winkelmeters en

6. Investeringen in een aantrekkelijke inrichting en hoogwaardig onderhoud van de openbare ruimte betalen zich dubbel terug.

concentratie van publieksfuncties is het beste

Binnensteden veranderen van ‘place to buy’ naar

medicijn voor alle partijen. Wonen is daarbij voor

‘place to be’. Een aantrekkelijke uitstraling en een

veel centra inmiddels hét alternatief voor leeg-

prettige verblijfskwaliteit worden steeds belangrij-

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

De binnenstad als bestemming: ‘the place to be!’

5 van 30

ker voor zowel lokale, regionale als toeristische

Bezoekersgedrag winkelpubliek middelgrote centra: doelgericht van A naar B, en weer terug

bezoekers. We hebben steeds meer vrije tijd, waarin we voortdurend op zoek zijn naar de volgende unieke beleving of Instagram-foto. Vooral binnensteden die het moeten hebben van het recreatief bezoek moeten hier, alle dagen van de week, goed op in blijven spelen. Het bieden van een authentieke totaalbeleving die aansluit bij de eigen kernkwaliteiten (het ‘unieke verhaal’ van Harderwijk) is daarbij belangrijker dan het bieden van specifieke attracties, producten of diensten. Enerzijds zijn vernieuwingen in en het onderhouden van de binnenstadsbeleving nodig om de aandacht van regionale/landelijke bezoekers te (blijven) trekken. Immers: een sterk beeld kan

Onderzoek van DTNP in samenwerking met de

De meeste bezoekers van middelgrote centra

snel viraal gaan en zo nieuwe bezoekers

Radboud Universiteit Nijmegen onder circa

lopen dus doelgericht van A naar B en terug,

verleiden om eens naar de stad te komen.

3.000 respondenten in 20 middelgrote centra

ook wanneer er wel verschillende winkelcircuits

Anderzijds kan er een nog veel grotere (sociale)

laat zien dat zogenoemd struinend winkelge-

aanwezig zijn. Gemiddeld lopen de bezoekers

meerwaarde worden behaald wanneer ook de

drag nauwelijks voorkomt in middelgrote centra.

van middelgrote centra ongeveer 640 meter,

eigen inwoners het centrum (her)ontdekken als

maar dit verschilt per bezoekmotief; recreatieve

een laagdrempelige, aangename, maar vooral

De gemiddelde bezoeker legt een korte en

bezoekers met meer (vrije) tijd lopen over het

vanzelfsprekende ontmoetingsplek. Veel steden

overzichtelijke route af: een winkelstraat heen

algemeen verder. In een sterk veranderende

investeren daarom in het verfraaien en vergroe-

en weer, of kleine varianten daarop. Minder dan

winkelmarkt is een passende routing belangrijk.

nen van het centrum, als aangename ‘huiska-

1 procent van de passanten loopt een achtje,

Te lange of te veel winkelroutes leiden tot lagere

mer voor de stad’.

terwijl de winkelcentra daarvoor wel de moge-

passantenstromen per straat en daarmee tot

lijkheid bieden.

afnemende kansen voor ondernemers.

6 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

2 Analyse

2.1 Kwaliteiten en knelpunten in beeld De binnenstad kritisch beschouwd Eén beeld zegt soms meer dan 1.000 woorden. Tijdens een schouw in de binnenstad is er met de projectgroep stilgestaan bij een aantal in het oog springende kwaliteiten en knelpunten. Op deze en de volgende pagina vindt u een selectie van de observaties.

Conclusie: de binnenstad beschikt over heel veel kwaliteiten (mooie oude gebouwen, een leuke boulevard, een gave parkeergarage, kunst en cultuur, etc.), maar door aanwezigheid van een aantal storende elementen (leegstand, achterstallig onderhoud, geparkeerde fietsen, uitstallingen, etc.) komen de kwaliteiten niet altijd even goed tot hun recht.

8 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

Welkom in de binnenstad..!?

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

9 van 30

2.2 Feiten en cijfers

Veel eenpersoonshuishoudens in de binnenstad

Middelgrote gezinsstad aan de Veluwe

Binnenstad Harderwijk

De gemeente Harderwijk telt ca. 48.700 inwo-

12% 26%

ners, waarvan er ca. 2.350 in de binnenstad

9%

wonen*. De gemeente kent, in vergelijking tot het landelijke gemiddelde, relatief veel huishou-

7%

Nederland

18%

dens met kinderen (37% vs. 32%). De binnenstad bestaat echter met name uit eenpersoons-

16%

huishoudens. De stad heeft de afgelopen jaren

‘Jong en hoopvol’

een flinke groei doorgemaakt, en ook in de komende jaren worden er (onder andere in Drielanden en rondom het Waterfront) veel nieuwe woningen gebouwd. Naar verwachting groeit de gemeente tot 2040 met circa 3%**.

Centrum met kleinschalig en recreatief aanbod In vergelijking tot omliggende kernen heeft Harderwijk, met circa 30.500 m² winkelvloeroppervlak (wvo), verdeeld over circa 240 verkooppunten (vkp), een centrum van gemiddelde

Jong en Hoopvol Volks en Uitgesproken

Bron: Distrifood Dynamics, Whooz; bewerking: DTNP

Veel huishoudens met gezinnen daarbuiten Overig Harderwijk

15%

omvang***. Van Zeewolde (ca. 18.500 m² wvo) tot

9% 10%

13%

12%

14%

wijker binnenstad is de gemiddelde oppervlakte

10 van 30

‘Zorgeloos en Actief’

18%

10%

12%

overige centrumgebieden elkaar niet veel.

* CBS statline (2021). ** CBS, bevolkingsprognose 2020-2050. *** Alle publieksgerichte voorzieningen, zoals geregistreerd door Locatus (najaar 2021): detailhandel, horeca, cultuur/ontspanning en dienstverlening (exclusief leegstand).

19%

Nederland

Nunspeet (ca. 36.000 m² wvo) ontlopen de Door het historische karakter van de Harder-

Zorgeloos en Actief

16% Volks en Uitgesproken Bescheiden Ouderen

Bron: Distrifood Dynamics, Whooz; Bewerking: DTNP

Gewoon Gemiddeld Gezellige Emptynesters Plannen en Rennen

‘Plannen en Rennen’

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

per verkooppunt hier relatief laag en telt ze, in

Regionale concurrentie: vergelijkbaar aanbod in omliggende middelgrote centra

vergelijking tot de omliggende kernen, relatief veel voorzieningen in de sectoren horeca, cultuur en ontspanning*.

Dagelijks winkelaanbod vooral recreatief Het aantal en de omvang van de dagelijkse winkelvoorzieningen is relatief beperkt in de binnenstad. Zo telt de binnenstad van Harderwijk maar één supermarkt in het centrum (Vomar, voorheen Deen, van ca. 1.450 m² wvo) en één direct buiten de singel (AH in winkelcluster ‘De Bleek’, ca. 1.500 m² wvo**). Het overige supermarktaanbod ligt verdeeld over de wijken. Wel kent de binnenstad een sterk recreatief dagelijks aanbod, bestaande uit versspeciaalzaken, drogisterijen en delicatessen; hiervoor komen inwoners speciaal naar de binnenstad! “Mijn dochter en ik gaan vaak in het weekend, wanneer er ook markt is, samen wat lekkers halen in de stad”

Niet-dagelijks (modisch) winkelaanbod dominant De niet-dagelijkse detailhandel is, met ca. 50% van het winkelvloeroppervlak in de binnenstad (en 40% van de vkp), nog altijd de dominante *

Ca. 24% van het aanbod in Harderwijk; in Ermelo en Putten is dit respectievelijk 15% en 10% van het totale winkelvloeroppervlak (Locatus 2021). ** Afbakening winkelgebieden o.b.v. Locatus (2021).

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

11 van 30

publieksfunctie. De binnenstad onderscheidt zich

Lokale concurrentie: boodschappen- en volumineus aanbod buiten de binnenstad

binnen de gemeente Harderwijk vooral met het modisch aanbod (ca. 9.600 m² wvo, 55 vkp). Het ‘overige’ niet-dagelijkse winkelaanbod in de binnenstad (ca. 7.200 m² wvo, 45 vkp) bestaat uit een combinatie van landelijke ketens, met Hema en Action als belangrijkste publiekstrekkers, en lokale speciaalzaken, variërend van juwelier tot speelgoedwinkel. Gezien het totaalaanbod heeft de binnenstad een sterke positie als hét hoofdwinkelgebied van de gemeente.

Uitgebreid en divers horeca-aanbod Buiten het winkelprogramma is de horeca een sterk aanwezige publieksfunctie, (in totaal ca. 55 vkp en 6.300 m² wvo). Het horeca-aanbod is zeer breed en divers, met (café-)restaurants als grootste branche. Daarbij staat Harderwijk als culinaire

Café Discotheek Lunchroom Café-restaurant Restaurant Bezorg/halen Fastfood Grillroom/shoarma IJssalon Hotel Hotel-restaurant Coffeeshop

bestemming steeds nadrukkelijker op de kaart: in de Michelingids van 2021 scoort de stad maar liefst vijf vermeldingen, met in totaal drie sterren.

Kunst, cultuur en ontspanning sterk aanwezig De binnenstad telt daarnaast een groot aantal bijzondere publieksfuncties die mede het karakter van de (binnen)stad bepalen. •

Op het gebied van kunst en cultuur zijn ondermeer het Stadsmuseum Harderwijk, het Marius van Dokkum Museum, de Catharinakapel en Het Oude Stadhuis aan de Markt (als cultureel-

12 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

en toeristisch centrum met o.a. Cultuurkunst,

Verkeer en parkeren: belangrijke randvoorwaarde voor functioneren binnenstad

Popschool en Heerlijk Harderwijk) belangrijke locaties. De bibliotheek is recentelijk verplaatst naar de rand van de binnenstad, waar ook het stadskantoor is gevestigd. •

Onder het motto ‘De stad als Podium’ is er, in de vorm van evenementen en festiviteiten, veel podiumkunst te vinden in de stad. Een permanent theater(gebouw) ontbreekt echter in (de binnenstad van) Harderwijk.

•

Een (zeer) bijzondere publieksfunctie in de nabijheid van de binnenstad is het Dolfinarium, hoewel deze toeristische attractie als bezoekdoel relatief solitair functioneert.

•

Buiten de stadsmuur ligt ook de Vischafslag

Vuldersbrink

(het Bottermuseum), waar aandacht is voor de visserijhistorie van Harderwijk.

Ruime parkeercapaciteit buiten de stadsmuur Harderwijk kent, mede vanwege de verkeersaantrekkende werking van het Dolfinarium en de binnenstad, uitgebreide parkeervoorzieningen (o.a. dynamische parkeerinformatie: waar is nu

Kloosterplein

Houtwalgarage

nog plek?). Het grootste deel is buiten de stadsmuur gelegen. Bijzonder is de cirkelvormige Houtwalgarage, met ca. 450 ondergrondse parkeerplaatsen (pp). De grootste parkeerloca-

“Als je op zaterdag een plekje

ties binnen de stadsmuur zijn de parkeergarage

wilt bemachtigen in de parkeer-

Vuldersbrink (P11, ca. 86 pp.) en het Klooster­

garage [Vuldersbrink, red.], dan

plein (P17, ca. 57 pp.).

moet je er op tijd bij zijn..!”

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

13 van 30

2.3

Gebruikers aan het woord

Brede participatie in de ‘ophaalfase’ Om vanuit gebruikers (o.a. inwoners, bezoekers, ondernemers, eigenaren) te horen hoe zij de binnenstad van Harderwijk beleven en wat er volgens hen nodig is, zijn we op verschillende manieren met hen in gesprek gegaan. De onderzoekers van DTNP hebben op zaterdag 6 november de binnenstad van Harderwijk gezocht. Op de Markt en verspreid door de binnenstad zijn gesprekken gevoerd met bezoekers. Ook hebben de onderzoekers het gedrag van bezoekers geobserveerd.

Onderschrift

Stadsateliers: zegt u het maar! Aanvullend aan de schouw met de projectgroep en het zaterdagbezoek is er tijdens de ‘ophaalfase’ ook een aantal binnenstadsateliers georganiseerd*. Tijdens deze bijeenkomsten is aan deelnemers gevraagd om te reageren op enkele stellingen en om sterke en zwakke plekken in de binnenstad benoemen. Ook werd hen de vraag gesteld: welk bijvoeglijk naamwoord past bij de binnenstad? En wat zou dat, volgens u, in de toekomst moeten zijn? *

Als gevolg van de coronamaatregelen vonden die digitaal plaats op maandagochtend 22-11-2021, en op donderdag 25-11-2021 in de middag en avond.

14 van 30

Onderschrift 2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

Samenvatting: over het algemeen tevreden, maar kritisch op details Uit de feedback van de Harderwijkers en de overige bezoekers van de binnenstad blijkt dat het merendeel van de participanten zeer te spreken is over de huidige situatie in de binnenstad. Mensen komen er graag. Ze waarderen de ‘dorpse’ sfeer in de historische binnenstad en zijn trots op hun nieuwe boulevard. Met name bezoekers van buiten (‘weekendje samen weg’ of ‘escaperoom met vrienden’) waren veelal aangenaam verrast door de “fraaie en gezellige” Harderwijker binnenstad. Uiteraard zijn er ook zorgen, zoals de toename van leegstand in de winkelstraten. Het liefst zouden ze hier meer ‘leuke boetiekjes’ zien: “iets wat we

“Harderwijk een stad met dorpsmentaliteit. “Minder auto’s in Omarm de knusse kleine stadsmentaliteit en de binnenstad” ‘buit’ deze uit.” “Is het eigenlijk wenselijk dat er een coffeeshop op deze plek in de binnenstad zit? Of “De binnenstad kan er iets gedaan worden aan de verkeersis een bruisende, overlast die het geeft?” gemoedelijke en dorpse plek om samen te komen” “Zet in op karakter, geen eenheidsworst”

in de wijk [Drielanden, red.] niet hebben”. Met name het einde van de Donkerstraat werd in dit kader genoemd als aandachtspunt. Ook de uitstraling van de panden en de stegen rondom de Vuldersbrink (“die rotte

“Waterfront, prachtige oude binnenstad, mooie parken, gevarieerde en hoogwaardige horeca. Kortom: topstad!”

kies!”) werd veelvuldig aangehaald. Tot slot zijn fietsparkeren en uitstallingen (“rommelig straatbeeld”) en het vele logistieke verkeer (“al die busjes

“Blije bewoners zijn de beste ambassadeurs”

met draaiende motor”) diverse malen genoemd als een bron van irritatie.

Bijzondere thema’s: bruisend, toegankelijk en opgeruimd Tevens hebben de gesprekken een waardevol inzicht verschaft in een aantal specifieke thema’s: •

Toegankelijke binnenstad: het wegnemen van obstakels op straat en het goed ontsluiten van publieke voorzieningen zijn aandachtspunten

“Route: haven, Vischmarkt, strandeiland is prachtig voor toeristen en een heerlijke wandelronde voor Harderwijkers”

om de binnenstad voor iedereen toegankelijk te maken; •

Schoon en opgeruimd: de verwachtingen van bezoekers zijn hoog. Er werd (onder andere) gewezen op scheefstaande palen, storende stickers, volle prullenbakken en “vieze pisstegen”;

•

Vergroening: vaak waren het de kinderen, die met hun ouders in de stad waren om te winkelen of voor de muziekles, die ons zeiden: “Ik

“Minpunt: geparkeerde fietsen door de hele stad heen”

“Dé Harderwijker is een breed begrip; de binnenstad zal dus ook erg divers moeten zijn.” “Hortuspark: oase van rust” “Parkeergarage Vuldersbrink is een absoluut aandachtspunt: met lekkende leidingen, veel urinehoeken en drugsdeals” “Waarom zijn de winkels hier niet gewoon iedere zondag open?”

zou wel meer bomen en planten willen zien”. 2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

15 van 30

2.4 Conclusie Van ‘ik moet er zijn’.... Ook de binnenstad van Harderwijk ontkomt niet aan de landelijke trend van toenemende online bestedingen en daarmee een teruglopend winkelbezoek. Voorheen was (met name) de Donkerstraat een winkelstraat waar je naartoe moest voor de nietdagelijkse aankopen (kleding, elektronica, etc.). De consument heeft nu echter ook de optie om deze artikelen alle dagen van de week eenvoudig online te bestellen. Een bezoek aan de binnenstad is (wat dat betreft) steeds minder vanzelfsprekend. Gelukkig kent de binnenstad (ook nu al) een mix van bezoekdoelen. Om in de toekomst relevant te blijven voor inwoners en regionale of toeristische bezoekers zal er een nieuwe balans gevonden moeten worden tussen het doelgerichte (iets nodig hebben) en recreatieve bezoek (besteding van vrije tijd).

...naar ‘ik wil er zijn’! Deze verschuiving van bezoekmotief speelt op ieder schaalniveau. Harderwijkers, regiobewoners én gasten van buiten moeten ieder (telkens opnieuw) verleid worden naar de stad te komen. De binnenstad zal zich daarbij (nog meer dan nu) moeten onderscheiden als een goed verzorgde, bereikbare, toegankelijke, maar vooral leuke plek

16 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

om te zijn; hier ontmoet je bekenden, hier kan je

En: ‘Ik kom graag nog eens terug’

heeft het centrum een flinke transformatie

even genieten en ontspannen en hier ontdek

Het totaalpakket van gezelligheid, toegankelijk-

ondergaan, waarbij de historische uitstraling

(en beleef) je telkens wat nieuws.

heid en service in een fraai decor, dát maakt dat

van en de verblijfskwaliteit in de binnenstad

mensen hier graag (terug)komen! Daarbij is overi-

sterk verbeterd zijn. Maar dat betekent niet dat

Daarbij geldt: ook bestaande (doelgerichte)

gens, in vergelijking tot andere (winkel)centra in

er geen actie nodig is: juist het ‘tot in de puntjes’

functies profiteren van een goed aangeklede

de regio, het vertrekpunt voor de Harderwijker

onderhouden van wat goed is en voorsorteren

binnenstad met een prettig verblijfsklimaat.

binnenstad redelijk gunstig. De afgelopen jaren

op wat komen gaat, heeft de hoogste prioriteit!

Huidig aanbod binnenstad Harderwijk (incl. De Bleek): detailhandel,...

...horeca, (ambachtelijke) dienstverlening en cultuur & ontspanning

“Zorg dat randvoorwaarden om te kunnen ondernemen (zoals parkeren, of flexibele openingstijden) op orde zijn”

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

17 van 30

3 Diagnose

3.1

Drie hoofdopgaven

teruglopende omzet of moeten de zaak sluiten vanwege gebrek aan opvolging bij pensionering.

De basis op orde of de blik op de toekomst? De probleemanalyse hiervoor laat zien dat er in

Om de stad te wapenen tegen de dreigende

Harderwijk een tweedeling zit in de geconsta-

neerwaartse spiraal van te veel leegstand is het

teerde en genoemde kansen en knelpunten:

van belang om het publieksgerichte gebied

enerzijds wordt er aandacht gevraagd voor

compacter te maken. Binnen een compact en

verbeteringen in de ‘dagelijkse gang van zaken’

gevarieerd publieksgericht gebied liggen de

(uitstallingen, fietsparkeren, samenwerking,

beste kansen voor retailers en andere onderne-

onderhoud, etc.), terwijl er anderzijds een

mers om een fatsoenlijke omzet te behalen.

noodzaak is om een aantal structurele ruimtelijke keuzes te maken voor de toekomst: hoe/

Dit vraagt om een aantal ruimtelijke keuzes, op

waar willen we de krimp aan winkelmeters

basis van een gemeenschappelijke visie/ambitie:

opvangen? En: hoe houden we de binnenstad

•

relevant voor alle bezoekgroepen?

Hoe kan in de centrumstraten een aantrekkelijke functiemix worden bereikt?

•

En waar kan de publieke functie het beste

Om focus aan te brengen in de binnenstads-

worden afgebouwd, ten gunste van bijvoor-

agenda en om, waar mogelijk, praktische en

beeld wonen of werken?

structurele vraagstukken in één keer te tackelen, stelt DTNP voor om in de binnenstadsvisie

•

Hoe maken we het publieksgerichte gebied compact?

Hoe kunnen publiekstrekkers beter worden ingezet voor een vitale binnenstad?

drie hoofdopgaven centraal te stellen:

1. Toekomstbestendigheid hoofd(winkel)straten vergroten: een compact publieksgericht gebied

2. Positionering als ‘leuke plek om te zijn’ doorontwikkelen: een compleet recreatief netwerk Daarnaast wordt de recreatieve aantrekkings-

Zoals gezegd is het, ook in Harderwijk, onver-

kracht van de binnenstad de komende jaren nog

mijdelijk dat er een bepaalde mate van krimp

belangrijker. De afgelopen jaren is er al flink

zal optreden in het winkelprogramma. Lande-

geïnvesteerd om de binnenstad fraaier en

lijke ketens zullen wegvallen of hun vestigings-

gezelliger te maken. Nu is het zaak om deze

strategie herzien en lokale zelfstandigen

recreatieve aantrekkingskracht gezamenlijk te

hebben of krijgen te maken met een verder

blijven onderhouden. Onder aanvoering van de

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

Wat maakt de binnenstad een leuke plek om te zijn?

19 van 30

stichting Heerlijk Harderwijk wordt hard gewerkt om meer bezoekers naar de (binnen)stad te Knus en historisch

trekken. De belofte die uitgaat van de gekozen profilering (zie ook sfeerbeelden hiernaast ter illustratie), moet de komende jaren voortdurend worden waargemaakt om zo bezoekers te blijven verleiden tot een (herhaal)bezoek:

Bruisend en culinair

“Een prachtige, historische Hanzestad met de Veluwe in de voortuin en water in de achtertuin. Een knus stadje dat bruist van gezelligheid en culinair genieten. Pak een terrasje, ga lekker uit eten, bezoek een evenement of festival, ga een dagje shoppen of geniet van een picknick op het stadsstrand.” De (structurele) ruimtelijke keuzes die hierbij horen hebben, onder andere, betrekking op: •

Kunst en cultuur; spreiden of bundelen?

•

Natuurwaarden en historisch erfgoed;

•

Ontspannen en vrij

beschermen of benutten? Programmering; meer lokale ontmoeting of juist toeristische blikvangers?

3. Randvoorwaarden voor binnenstadbezoek op orde: een comfortabel en aantrekkelijk geheel De derde binnenstadsopgave voor de komende jaren bestaat uit het zo comfortabel mogelijk

20 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

maken van het binnenstadsbezoek voor wie dan ook. Een goede bereikbaarheid en toegankelijk-

3.2 Tien ruimtelijke keuzes

heid van de binnenstad voor alle modaliteiten (auto, fiets, voetganger, trein, bus en boot) is een cruciale randvoorwaarde voor het goed functioneren van de stad in de toekomst. Daarnaast is het zaak om de binnenstad als

Om de drie hoofdopgaven aan te pakken, zijn op diverse locaties in de binnenstad structurele keuzes noodzakelijk. Op de pagina’s hierna wordt per hoofdopgave (ter illustratie) een aantal ruimtelijke keuzes uitgelicht, ...

geheel zo schoon, heel en veilig mogelijk te houden. De keuze voor een weekendje weg of voor een middagje ‘naar de stad’ is steeds vaker ingegeven vanuit de totaalbeleving die een centrum te bieden heeft: een beetje shoppen, even koffie op het terras, ommetje door de oude stad, een museum, evenement of optreden bezoeken, picknick in het park, hapje eten, etc. Veel meer dan in het verleden is niet (alleen) het winkelaanbod of de aanwezigheid van een bepaalde attractie, maar juist de beleving van de binnenstad als

... die in de binnenstadsvisie beantwoord moeten worden, om het huidige kwaliteitsniveau (hier op kaart weergegeven) vast te houden en waar mogelijk te verbeteren*.

geheel de belangrijkste succesfactor. “Kunnen we niet nog zo’n mooie parkeergarage maken? Wij parkeren altijd graag in de Houtwalgarage; vanaf hier ben je direct in de stad. En het ziet er super gaaf uit!” In het vervolg staan (o.a.) deze keuzes voor: •

Welk ambitieniveau in de openbare ruimte?

•

Waar kunnen/willen we de fiets stallen?

•

Hoe stimuleren we duurzame stadslogistiek?

*

Onder de noemer ‘DTNP adviseert’, zijn tevens een paar extra tips opgenomen.

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

21 van 30

1. Een compact publieksgericht gebied

Keuzes bij opgave 1: Waar 100% publieksgericht en waar niet (meer)? Welke functiemix per aanloopstraat?

a. Waar willen we welke (woon)transformatie

onderscheidende milieus stimuleren? c. Hoe kunnen we Vuldersbrink aanpakken?

Waar welke functiemix? Welke centrummilieus kunnen we waar onderscheiden? •

Goede balans dag- en nachtfunctie

•

Behoud authentiek karakter per straat

Waar welk planologisch regime? 100% publiek

1a. Compact, compacter of compactst?

-----

functiemix (50/50)

Voor een bruisende binnenstad en een gezond

---

alles mag

Keuze

b. Hoe kunnen we een bredere functiemix en

Keuze

toestaan? Hoe ver willen we gaan?

ondernemersklimaat is het van belang om in het hart van de binnenstad in te blijven zetten op het bundelen van zo veel mogelijk bezoekersstromen. Dit ‘publieksgerichte gebied’ loopt in de basis vanaf de Luttekepoortstraat, via Vuldersbrink, Wolleweverstraat en Markt, door tot in de

?

Donkerstraat. Hier blijven publieksgerichte functies gewenst op de begane grond (wonen en/of werken is gewenst op de verdieping). Richting het einde van de Donkerstraat liggen goede kansen om door middel van een hoogwaardige (woon)transformatie de winkelleeg-

1.

stand in de binnenstad tegen te gaan. Door hier de publieksfunctie (deels) af te bouwen, blijft de

Keuze

binnenstad elders compact en vitaal.

2. 3.

Update Vuldersbrink gewenst Wie doet wat? Hoe? Wanneer?

Keuze

Vanaf waar mag geleidelijke (woon)transformatie plaatsvinden? 1. Net voorbij de Academiestraat (vanaf huisnr. 28); 2. Ergens tussen Korte Kerkstraat en Israëlstraat; 3. Pas vanaf het Stadsmuseum (Smeepoortenbrink).

22 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

1b. Brede functiemix, aantrekkelijk straatbeeld

•

50/50 - hier moet de publieke functie behou-

Een grote belemmerende factor in de ontwikke-

den blijven, maar incidenteel is transformatie

ling van de binnenstad is de bestaande ‘enge’

mogelijk: maximaal 50% van de panden mag

bestemming van kavels in het bestemmings-

een niet-publieksgerichte invulling krijgen;

plan. In plaats van alleen detailhandel of alleen

•

Alles mag - hier wordt maximale flexibiliteit

horeca is het wenselijk om in de toekomst te

geboden: winkels blijven mogelijk, maar ook

spreken over een brede centrumbestemming,

transitie naar wonen of werken is een optie.

waarbinnen alle publieksgerichte functies in

DTNP adviseert... Ook buiten de stadsmuur: Dynamiek door Beleid! Aanvullend op de ruimtelijk-economische keuzes binnen de stadsmuren ligt er voor de gemeente Harderwijk een even belangrijke randvoorwaardelijke keuze buiten de binnenstad: wat is de gewenste voorzieningenstructuur (m.n. detailhandel/horeca) in de gemeente?

principe (mits niet overlastgevend) welkom zijn.

1c. Vuldersbrink (hoe dan ook) aanpakken

Hiermee wordt een betere functiemix (variatie in

Een cruciale (en veelbesproken) binnenstads-

Door de coronacrisis komt de toekomstige opgave

de straat) en functiemenging (meerdere activi-

locatie is het winkelcluster Vuldersbrink. De

van minder winkels, meer leegstand en een

teiten binnen één onderneming*) gestimuleerd,

aanwezige publieksfuncties (dagelijks en fre-

grotere noodzaak tot transformatie versneld op

wat bijdraagt aan meer beleving in de stad.

quentbenodigde niet-dagelijks winkelaanbod)

ons af. Marktpartijen roepen de overheid daarbij

leveren een zeer belangrijke economische

op om keuzes te maken en beleid te voeren; als

Dit is met name voor de ‘aanloopstraten’ van

bijdrage aan het functioneren van de binnenstad.

‘alles overal kan’ biedt dit ontwikkelaars, eigena-

belang. Hier hóeft de invulling niet 100% ‘pu-

Voor veel lokale bezoekers is dit het beginpunt

ren en winkels louter onzekerheid. Zij zullen dan

blieksgericht’ te zijn; behoud van een leuk

van, of een belangrijke bestemming tijdens, het

niet snel (kunnen) investeren, zeker niet op

(onderscheidend/authentiek) centrummilieu

doelgerichte centrumbezoek.

kost­bare binnenstadslocaties. Regie door de

staat voorop. Er ligt dus een belangrijke ruimte-

overheid is dus cruciaal voor een gezonde winkel-

lijke keuze voor de invulling en programmering

Tegelijkertijd vormt het complex, qua gevelbeeld

structuur en vitale centra. Het bundelen van

van de Smeepoort-, Brugge-, Hondegat- en

en vanwege het unheimische gevoel in de

schaarse marktpotenties biedt kansen om relatief

Schoenmakersstraat, waarbij al dan niet de

donkere doorsteekjes, voor velen “een doorn in

ingewikkelde binnenstadsprojecten te realiseren;

uiteinden van zowel Donker- als Luttekepoort-

het oog”. Zeker met het oog op de (toeristisch-)

hier ligt de basis voor een duurzame winkelstruc-

straat een rol spelen. Drie planologische cate-

recreatieve functie van de binnenstad is een

tuur.

gorieën, die daarbij gehanteerd zouden kunnen

(cosmetische) herontwikkeling gewenst**, waarbij

worden, zijn:

idealiter enkele onnodige en onveilige doorsteek-

Met het oog op de toekomstbestendigheid van de

•

Publieksgericht gebied - hier staan álle

jes (o.a. richting Schoenmakersstraat) worden

binnenstad zijn dus ook elders in Harderwijk (in de

deuren open voor het publiek, wonen of

weggenomen. De vraag is: hoe doen we dit?

wijk, op het bedrijventerrein en op het Dolfinarium­

werken op de begane grond is niet gewenst; *

met inachtneming van de eisen uit de Alcoholwet.

** Waar mogelijk met behoud van het huidige boodschappen- en parkeerprogramma.

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

eiland) heldere kaders gewenst!

23 van 30

2. Een compleet recreatief netwerk

Keuzes bij opgave 2: verbindingen tussen recreatieve bezoekdoelen en de winkelstraten versterken

ontbrekende schakel in het ‘kunstenkwartier’? b. Hortuspark: rust en ruimte beschermen of beleving groenkwaliteit meer benutten? c. Bruggestraat als verleidelijke wandelroute

Keuze

a. Kloosterplein: parkeerplein en marktplein, of

Bruggestraat: meer ruimte voor voetgangers? Hoe kunnen we de recreatieve wandelroute tussen strandboulevard en Markt verder versterken? Moet deze straat daarvoor autovrij?

tussen Strandboulevard en Markt: autovrij?

2a. Recreatieve waarde Kloosterplein vergroten? Binnen de recreatieve (struin)route aan de zuidzijde van de binnenstad ligt de parkeerlocatie Kloosterplein. Op zaterdag, wanneer hier de warenmarkt wordt gehouden, is het een levendig onderdeel van de binnenstad. Op andere dagen is het een veelgebruikte parkeerlocatie, vlak bij de

?

winkels in de Donkerstraat. Ter versterking van het recreatieve netwerk zou hier gekozen kunnen worden voor het beter zichtbaar maken van de historische kwaliteiten van (de gebouwen aan) het plein. Door deze ontbrekende schakel anders in te richten kan er, wanneer we durven te dromen, kwartier’ ontstaan.

Park beschermen of benutten?

Keuze

Het Hortuspark vormt een unieke,

24 van 30

‘Stad als Podium’ of ‘Het Kunstenkwartier’?

maar redelijk verborgen kwaliteit

Willen we de kunst en cultuur verder bundelen

van de binnenstad. Is exploitatie

of juist spreiden over de hele binnenstad?

hier uit te breiden? Of juist niet?

En wat betekent dit voor het Kloosterplein als veelgebruikte parkeerlocatie (en marktplein)?

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

Keuze

tussen de beide musea een volwaardig ‘kunsten-

Hierbij kan zelfs de achterzijde van de kavels

toenemende online bestedingen). De vraag

Andersom bekeken: met de metamorfose van

aan de Donkerstraat betrokken worden. Wellicht

hierbij is: Wat kan het park aan? Is enige

de Strandboulevard West, de Wijde Wellen en

kunnen ondernemers hier meerwaarde creëren

commerciële exploitatie aan de parkranden

het Strandeiland is de toegang tot de binnen-

door ook aan de ‘tuinzijde’ een (neven)functie

bespreekbaar of moeten de rust en ruimte

stad via de Bruggepoort nog belangrijker

uit te baten: B&B, theetuin en/of atelierruimte?

worden beschermd?

geworden. Wanneer het lukt om meer toeristische (bad)gasten te verleiden om ook de

Keerzijde van al deze dromen is dat, wanneer

2c. Bruggestraat als verlengstuk boulevard?

binnenstad ín te gaan, kan dit van grote (econo-

de parkeerfunctie hier (deels) wordt afgebouwd,

Een andere belangrijke schakel in het recrea-

mische) meerwaarde zijn voor de binnenstad:

de autobereikbaarheid van de winkelstraat

tieve netwerk van de binnenstad is de Brugge-

meer reuring betekent een hoger voorzienin-

verslechtert. Het al dan niet toevoegen van

straat. De straat is recentelijk opnieuw ingericht

genniveau binnen de stadsmuren. Daarbij moet

(publieke) voordeuren aan het plein kan boven-

en de historische panden zijn aangelicht. Toch

echter wel voorkomen worden dat er een té

dien gevolgen hebben voor de woon-/leefkwali-

speelt hier nog steeds de wens om de straat

eenzijdig (toeristisch) aanbod ontstaat.

teit (de rust) in dit deel van de binnenstad.

verder autovrij te maken: zo kan het voetgangersgebied vanaf de markt (in ieder geval in het

Kortom: in de binnenstadsvisie is een belang-

2b. Verborgen parel beschermen of benutten?

hoogseizoen) doorlopen tot op de boulevard.

rijke keuze te maken met betrekking tot de

Even verderop ligt het Hortuspark, een belang-

Nu is de straat alleen op zondagen en in de

programmering (zie opgave 1) en de verkeers-

rijke en zeer kenmerkende plek voor Harder-

avonduren, in verband met het uitgaanspubliek,

functie (i.c.m. het verder vergroenen) van deze

wijk. Het park bevat fraaie groen- en waterele-

volledig afgesloten voor gemotoriseerd verkeer.

verbindingsstraat: wat is de ambitie?

menten en biedt ruimte aan kunst en cultuur (museum, diverse beelden), ontspanning

DTNP adviseert...

(speelplek) en een fietsenstalling. Op enkele

Parallel vraagstuk, met grote impact voor de binnenstad: komt er een theatergebouw in Harderwijk?

plekken aan de rand van het park zijn in de loop

Op de lijst van recreatieve publieksfuncties met een meerwaarde voor de binnenstad ontbreekt in

van de jaren horeca-ontwikkelingen geweest;

Harderwijk nog een theater. Onder de noemer ‘De stad als podium’ is er wel regelmatig een optreden

hiermee genieten nog meer mensen van deze

binnen de stadsmuren, maar een permanente oplossing is nog onderwerp van onderzoek (en discus-

‘verborgen parel’.

sie). In de cultuurnota is hierover het volgende opgemerkt: “vanwege het tijdelijke karakter van de podiumvoorziening op het Bouw & Infra-park (maximaal 5 jaar) en het tijdsbeslag dat is gemoeid met

De kans is reëel dat er in de toekomst meer

het realiseren van een meer permanent podium, sturen we aan op besluitvorming over het al dan niet

ondernemers/investeerders ‘iets’ willen in of

ontwikkelen van een multifunctionele zaal op het Dolfinariumeiland in 2022”. Vanuit de opgave van een

aan het park (zeker gezien de afnemende

toekomstbestendige binnenstad met een zo compleet mogelijk recreatief aanbod voor de bezoekers en

inkomsten in de winkelstraat als gevolg van

inwoners van Harderwijk is de komst van een theater in (de nabijheid van) de binnenstad zeer gewenst.

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

25 van 30

a. Wat voor onderhoudsniveau willen we hanteren voor de openbare ruimte in de binnenstad? Alles op A-niveau? b. Welke openbare voorzieningen (fietsenstal-

Keuze

3. Een comfortabel en aantrekkelijk geheel Schoon, heel en veilig: wat mag het kosten? Gaan we voor onderhoud van de openbare ruimte in de binnenstad naar een A-niveau? Of maken we onderscheid per straat of plein?

ling, servicepunt en/of sanitair) willen we de bezoekers bieden? Waar kan dit? c. Hoe maken we de stadslogistiek duurzaam? kers welkom? Welke route(s) verzorgen we?

3a en 3b. Hoe houden we de stad aantrekkelijk? In Harderwijk wordt de openbare ruimte slechts op enkele plekken op A-niveau onder-

Keuze

d. Waar en hoe heten we binnenstadsbezoe-

Waar willen we onze bezoekers (welke) openbare voorzieningen aanbieden? Welke faciliteiten zijn waardevol voor onze bezoekers? En welke faciliteiten zijn nodig voor een aantrekkelijke stad? Wat kan en wat mag waar?

houden (o.a. Hortuspark). Tegelijkertijd ligt het verwachtingsniveau, van bezoekers en ondernemers, meestal hoger in de binnenstad: “Er is zoveel moois gerealiseerd in Harderwijk; nu moeten we het ook nog zo mooi zien te houden.” Daarbij hebben de binnenstadsbezoekers ook zelf invloed op hoe schoon, heel en veilig het centrum is. Het aanbieden van een (bemenste) fietsenstalling is één; hoe zorgen we er vervolgens voor dat bezoekers daar (graag) gebruik van maken? Het goed inrichten en samen onderhouden van het dagelijks gebruik van de binnenstad is van groot belang voor een vitale

26 van 30

Observatie binnenstad Harderwijk, zaterdag 6 november 2021 2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

en toekomstbestendige binnenstad. Bij het

logistiek’ staan dan ook enkele cruciale inhoude-

maken van nieuwe (structurele) ruimtelijk-eco-

lijke keuzes.

nomische keuzes in de binnenstad zal dus ook telkens aandacht besteed moeten worden aan

3d. Welkom in Harderwijk, en graag tot ziens!

de doorvertaling van deze keuzes naar de

De laatste ruimtelijke ‘keuze’ die we willen

praktische/uitvoerende (en budgettaire/organi-

belichten heeft wellicht niet de allerhoogste

satorische) gevolgen. Zeker met het oog op de

prioriteit, maar is wel symbolisch voor de huidige

veranderende winkelfunctie en mogelijke

gang van zaken in de binnenstad van Harder-

uitbreiding van de leisure- of juist de woon-/

wijk. Het betreft de ‘signing & routing’ in de

werkfunctie in de binnenstad, is een integrale

binnenstad. Wie de bestaande bewegwijzering

afweging en een duurzame (slimme) oplossing

in de Harder-wijker binnenstad volgt, belandt

gewenst.

niet altijd (direct) op de plek waar hij of zij zou willen zijn. Niet alleen doet dit afbreuk aan het “Een samenhangend verlichtings-

comfortabele en aantrekkelijke binnenstadsbe-

plan zou ook goed zijn: laten we

zoek, het betekent ook een gemiste kans voor

zorgen voor een totaalbeleving!”

de stad en haar ondernemers om zich van de beste kant te laten zien. De binnenstad staat

3c. Hoe houden we de stad samen schoon?

voor een transitie naar een meer recreatieve

Eén onderdeel uit deze integrale binnen-

functie (zie conclusie in §2.4). Daarvoor moet

stadspuzzel is een duurzamere stadslogistiek.

ook de bewegwijzering feilloos functioneren.

Winkels en horecagelegenheden hebben op

Dus: niet (meer) ad hoc bordjes plaatsen, maar

verschillende momenten bevoorrading nodig en

samen keuzes maken vanuit een integrale visie!

DTNP adviseert... (Visie op) mobiliteit belangrijke randvoorwaarde Voor een goed functionerende binnenstad zijn traditioneel gezien passende parkeervoorzieningen (capaciteit en tarief) een eerste randvoorwaarde. Door de verschuivingen in de positionering van de binnenstad (meer recreatief en minder doelgericht bezoek) zullen ook het gedrag en de verwachtingen van de bezoeker veranderen. Elders in dit document is al stilgestaan bij de eventuele meerwaarde van verkeerskundige ingrepen (o.a. Bruggestraat en Kloosterplein). Om hier een goed antwoord op te formuleren is zowel in de (dit jaar op te stellen) ‘parkeervisie’ als het ‘koersdocument mobiliteit’ nadrukkelijk aandacht nodig voor het samenspel tussen de verschillende modaliteiten in en om de binnenstad (trein, bus, auto, boot en/of (leen-)fiets, uit alle windrichtingen).

kennen ieder een andere afvalstroom. Het gevolg van beperkende coronamaatregelen) leidt daarbij tot een verdere toename van vervoersbewegingen (“busjes en scooters”). Het af- en aanrijdend logistiek verkeer is daarbij zowel storend als verspillend. Op de onlangs

Keuze

veranderende consumentengedrag (mede als

Hoe houden we de binnenstad toegankelijk? Bereikbaarheid van en toegankelijkheid in de binnenstad vraagt voortdurend aandacht: wie mag, op welk moment en op welke manier, gebruik maken van de schaarse ruimte?

gepresenteerde ‘Routekaart zero emissie stads2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

27 van 30

4 Tot slot

Gezocht: visie en ambitie Met dit diagnose-document is het startsein gegeven voor een (publieke) dialoog over de toekomst van de Harderwijkse binnenstad. Het woord is nu aan de bestuurders, beleidsadviseurs, bewoners, ondernemers, vastgoedeigenaren, culturele instellingen en overige betrokkenen. Samen zullen deze partijen een nieuwe weg moeten inslaan, om de binnenstad aantrekkelijk en relevant te houden voor haar bezoekers. Een integrale toekomstvisie (met bijbehorend uitvoeringsplan) is hierbij gewenst. Dit helpt de krachten te bundelen en de transitie van het centrumgebruik (van: ‘ik moet er zijn’, naar: ‘ik wil er zijn’ en ‘ik kom graag nog eens terug’) in goede banen te leiden. De vraag die nu voorligt is met name: welke ambities stellen we centraal? Kiezen we voor een groenere en gezondere binnenstad, met minder auto’s en meer nadruk op een goed verblijfsklimaat? Kiezen we voor het verder opwaarderen van onze cultuurhistorische waarden en onze toeristisch-recreatieve trekkracht? Of kiezen we voor een goed bereikbare binnenstad met een aantrekkelijk vestigings-/investeringsklimaat?

Vanuit gezamenlijk belang samen aan de slag Welke ambitie er ook gekozen wordt; het vertrekpunt voor het aanpakken van de uitdagingen is gunstig. Er is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd en de binnenstad ligt er, zeker in de ogen van een buitenstaander, goed bij. Het Harderwijkse centrum heeft heel wat unieke troeven ter beschikking die ingezet kunnen worden om de teruglopende winkelfunctie op te vangen. Het streven is om hierbij in de toekomst vanuit een sterke langetermijnvisie en een goede onderlinge samenwerking en communicatie (op strategisch en op dagelijks niveau) samen te werken aan de toekomstbestendigheid van de binnenstad. Aan de slag!

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

29 van 30

30 van 30

2287.0821 Binnenstadsvisie Harderwijk 2030 - deel 1 - Diagnose - 02 maart 2022

Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl