Bijlage 2 Nota van bevindingen Gebiedsagenda Ermelo Harderwijk Zeewolde.pdf
Tekst van het document
Berenschot NOTA VAN BEVINDINGEN
Gebiedsagenda Ermelo, Harderwijk en Zeewolde 64737 Maart 2021
NOTA VAN BEVINDINGEN
Gebiedsagenda Ermelo, Harderwijk en Zeewolde Hans van der Werff Judith van Niekerk Mirthe de Kok
64737 Maart 2021
3
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Inhoudsopgave 1.
INLEIDING.........................................................4
1.1
Op weg naar een Gebiedsagenda voor Ermelo, Harderwijk en Zeewolde...................................................................... 4
DEEL 2 VERDIEPING ..............................................22
5.
PROFIELSCHETS VAN ERMELO, HARDERWIJK EN ZEEWOLDE ................................................23
1.2
Proces van komen tot de Gebiedsagenda......................... 5
1.3
Geraadpleegde bronnen voor deze Nota van bevindingen .... 6
5.2
Algemene kenmerken van de gemeente Harderwijk ......26
Leeswijzer..........................................................................6
5.3
Algemene kenmerken van de gemeente Zeewolde........28
5.4
Gemeenteprofielen in een notendop.............................. 30
6.
BESTUURLIJKE SAMENWERKINGSORIËNTATIE EN REGIONALE CONTEXT............ 32
6.1
Bestuurlijke oriëntatie Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ....32
6.2
Overzicht van de samenwerkingsverbanden per thema ...34
7.
FEITEN OVER ERMELO, HARDERWIJK EN ZEEWOLDE IN REGIONALE CONTEXT ............. 38
7.1
Demografie..................................................................... 39
7.2
Wonen............................................................................. 41
7.3
Economie ........................................................................ 45
7.4
Duurzaamheid................................................................. 50
7.5
Toerisme en recreatie....................................................... 53
7.6
Mobiliteit en bereikbaarheid............................................ 56
1.4
DEEL 1 BOUWSTENEN VOOR DE GEBIEDSAGENDA ....8
2.
FEITEN EN TRENDS: WAT IS BELANGRIJK?........ 9
2.1
Inleidend ...........................................................................9
2.2
Niveau A. Samenhangend regionaal ecosysteem.............10
2.3
Niveau B. Duidelijke (beleids)samenhang van vraagstukken ..10
2.4
Niveau C. Complexere samenhang van vraagstukken...... 11
2.5
Niveau D. Extra's om samenhang te versterken................ 12
3.
BEELDEN EN OPINIES: WAT VINDEN WE BELANGRIJK? ...................... 13
3.1
Inleidend........................................................................... 13
3.2
Uitgangspunten voor de Gebiedsagenda ....................... 14
3.3
Belangrijkste thema's voor de Gebiedsagenda ................ 14
3.4
Wensen en verwachtingen van de gemeente(n) ............ 16
3.5
Concluderend ................................................................. 17
4.
CONCLUDEREND: BOUWSTENEN VOOR DE GEBIEDSAGENDA........................................18
4.1
Inleidend...........................................................................18
4.2
Samenhang ......................................................................19
4.3
B
Uitwerking van samenhangende bouwstenen .................19
7.7
Onderwijs .........................................................................58
7.8
Zorg en welzijn ................................................................60
7.9
Veiligheid en jeugdproblematiek....................................64
7.10
Financiën ........................................................................ 66
8.
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
8.1
Internationale trends ........................................................69
8.2
Nationale trends ............................................................... 71
8.3
Regionale trends.............................................................. 74
.....................69
T»
flą I.' Ŵį»ŕ
Sŕř”*
,- V
J-
HOOFDSTUK 1
Inleiding 1.1
Op weg naar een Gebiedsagenda voor Ermelo, Harderwijk en Zeewolde
De colleges van de gemeenten Ermelo, Harderwijk
De Gebiedsagenda is provincie-overschrijdend, daar
en Zeewolde hebben de handen ineengeslagen om
waar een deel van ‘het gebied’ in Flevoland ligt, en een
te komen tot een gezamenlijke Gebiedsagenda.
deel in Gelderland. Ook daarin wordt naar onderlinge
Deze Gebiedsagenda heeft tot doel de onderlinge
kansen en mogelijkheden gezocht. Om een sterke en
samenwerking op specifieke thema’s kracht bij te
effectieve Gebiedsagenda samen te stellen, kiezen de
zetten, om de kwaliteiten en kansen in het gebied
drie colleges, in nauwe samenwerking en met steun
voor de circa 100.000 inwoners zo optimaal mogelijk
van de provincies Flevoland en Gelderland, voor een
in te zetten, te benutten en uit te bouwen.
gefaseerde aanpak vanuit een open houding.
5
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
1.2
Proces van komen tot de Gebiedsagenda
de eerste schets van de Gebiedsagenda inhoudelijk te verdiepen. De Gebiedsagenda wordt vergezeld van een uitvoeringsagenda en een voorstel voor de vormgeving
De aftrap voor dit traject werd gegeven tijdens een bestuurlijke startbijeenkomst die plaatsvond op 15 september 2020.
van de governance. -
De Gebiedsagenda zal uiteindelijk ter besluitvorming
In deze startbijeenkomst gingen de drie burgemeesters,
worden voorgelegd aan de drie gemeenteraden.
gemeentesecretarissen, betrokken wethouders en de gedeputeerden van beide provincies met elkaar in gesprek
Zo ontstaat in korte tijd een voldragen product waar de
over de verwachtingen, perspectieven en wensen betreffende
bestuurders sterke verantwoordelijkheid voor en betrokkenheid
het gebied, de rol en functie van de Gebiedsagenda daarin,
bij voelen. Een bijvangst van dit proces is dat het onderlinge
potentiële onderwerpen voor in de gebiedsagenda en de aanpak
begrip groeit en relaties steviger worden.
van de totstandkoming van de Gebiedsagenda. Een hiervoor opgesteld feitenboek, met daarin de belangrijkste cijfers,
De bestuurlijke werkgroep wordt inhoudelijk en procesmatig
feiten en trends en ontwikkelingen op een rijtje, vormde de
gefaciliteerd door een ambtelijke werkgroep, die het proces
input voor deze bijeenkomst. Na de startbijeenkomst vonden
begeleidt en zorgt dat ieder product dat uit een sessie voortkomt
consultaties plaats met de drie voltallige colleges, ondernemers
inhoudelijk wordt verder gebracht (uitwerken, aanscherpen,
en maatschappelijke organisaties in het gebied. De Nota van
verwoorden en visualiseren).
bevindingen die voor u ligt brengt alle opbrengsten uit deze reeds genomen stappen samen. De nota bevat de cijfers, feiten
De provincies Gelderland en Flevoland ondersteunen het proces
en trends en ontwikkelingen (‘wat is belangrijk’) én de opinies
om te komen tot de Gebiedsagenda. Bij de radenconferentie zijn
en beelden van de belangrijke betrokkenen (‘wat vinden we
de Gedeputeerden uitgenodigd en in de ambtelijke werkgroe
belangrijk’). Expliciet is deze Nota van bevindingen geen kader
zijn ook beide provincies vertegenwoordigd.
voor de Gebiedsagenda, maar vormt deze belangrijke input voor de gemeenten om mee te nemen in de vervolgstappen. Bestuurlijke startbijeenkomst (15 september 2020)
handen om vervolgens richting te geven aan die Gebiedsagenda.
IA. Consultatie individuele colleges (december 2020)
Overigens biedt uiteraard ook het huidige beleid van de drie gemeenten een belangrijke basis om uitgangspunten voor de Gebiedsagenda te formuleren. Het vervolgtraject van komen tot een Gebiedsagenda voor
'f
IB. Consultatie ondernemers * maatsch. organisaties (maart 2021) IC. Gezamenlijke collegebijeenkomst (6 april 2021)
1. Nota van bevindingen en procesontwerp (begin april 2021)
Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ziet er in hoofdlijnen als volgt uit: -
2. Gezamenlijke raadsconferentie Nota van bevindingen en procesontwerp (21 april)
De Nota van bevindingen wordt tijdens een gezamenlijke
3A. Eerste verdiepingssessie (bestuurlijke werkgroep)
bijeenkomst van het college en vervolgens in een
3B. Verdiepingssessie met deskundigen
gezamenlijke raadsbijeenkomst besproken. -
Vervolgens gaat een bestuurlijke werkgroep - bestaande
3C. Tweede verdiepingssessie (bestuurlijke werkgroep)
uit de drie burgemeesters en betrokken wethouders in een aantal verbredingssessies aan de slag met het invullen van de Gebiedsagenda. De keuzes over de invulling van de Gebiedsagenda zullen door deze
3. Vorming Gebiedsagenda, inclusief uitvoeringsagenda (juli 2021) 4. Gezamenlijke raadsconferentie (september 2021)
bestuurlijke werkgroep worden gemaakt. In de verdiepingssessies worden deskundigen uit de
5. Vaststelling Gebiedsagenda en uitvoeringsagenda (oktober 2021)
wetenschap, de overheid, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties betrokken om
B
Figuur 1
Aanpak van komen tot een gedragen Gebiedsagenda
Vervolgstappen
De colleges en raden hebben met deze nota veel informatie in
6
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
1.3
Geraadpleegde bronnen voor deze Nota van bevindingen
1.4
Leeswijzer
Deze Nota van bevindingen is als volgt opgebouwd. In deel De cijfers in deze Nota van bevindingen zijn (voor het
1 ‘Bouwstenen voor de Gebiedsagenda’ bespreken wij
overgrote deel) afkomstig uit de openbare database van
de opbrengsten van de feitenstudie, documentstudie en
waarstaatjegemeente.nl waar veel cijfers van het CBS in
consultatieronde. In hoofdstuk 2 trekken we rode draden door
staan. Er is voor deze database gekozen, omdat de cijfers
de feiten, cijfers en trends en ontwikkelingen. In hoofdstuk 3
objectief worden vastgesteld, omdat de database cijfers over
zetten wij de beelden en opinies van de belangrijke stakeholders
alle Nederlandse gemeenten bevat én omdat de beheerder
(colleges, ondernemers en maatschappelijke organisaties) op
en ontwikkelaar van het platform (VNG Realisatie) aan
een rij. In het concluderende hoofdstuk 4 bespreken wij de
betrouwbare kwaliteitsbewaking van haar database doet.
bouwstenen voor de Gebiedsagenda die alle informatie in deze
Daarmee verzekeren wij ons van de meest actuele bruikbare
Nota van bevindingen oplevert. Deel 2 ‘Verdieping’ bevat
getallen en informatie. Dit neemt niet weg dat de informatie
de belangrijke verdieping voor de opbrengsten en bouwstenen
soms enigszins gedateerd kan zijn en er altijd met een kritische
van Deel 1. In de hoofdstukken 5 en 6 geven we een beeld van
blik naar de cijfers gekeken dient te worden.
wat voor type gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde zijn, door in te gaan op hun historie en hun profiel, en door
Verder is gebruik gemaakt van verdiepende analyses van
de bestuurlijke samenwerkingsoriëntatie en regionale context
prof. dr. Pieter Tordoir, die hij ten behoeve van dit onderzoek
te omschrijven. Hoofdstukken 7 en 8 gaan vervolgens in op
heeft opgesteld. In deze analyse zijn dagelijkse verplaatsingen
de feiten over de drie gemeenten en de relevante trends
van inwoners binnen de regio rondom Ermelo, Harderwijk
en ontwikkelingen. Achtereenvolgens komen feiten over
en Zeewolde in kaart gebracht en worden op basis hiervan
demografie, wonen, economie, duurzaamheid, toerisme en
uitspraken gedaan over de dominante regionale patronen.
recreatie, mobiliteit en bereikbaarheid, onderwijs, zorg en
Dit geeft zicht op de oriëntatie van de 100.000 inwoners
welzijn, veiligheid en jeugdproblematiek en financiën aan bod.
in het gebied, uitgesplitst naar werk, verzorging, recreatie
De bijlage die bij dit rapport hoort, tot slot, bevat de analyse
en toerisme voor verschillende leeftijdsgroepen.
van dagelijkse verplaatsingen en verhuizingen vanuit, naar en binnen het gebied, die professor Tordoir voor deze Nota van
Tot slot hebben we lokale en regionale ambities onderzocht door lokale en regionale beleidsstukken te analyseren die we van de gemeenten en de provincie aangeleverd hebben gekregen. De trends en ontwikkelingen hebben we onderzocht door gebruik te maken van analyses van onder meer het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) en de ING. De geraadpleegde documenten treft u in de bijlage.
B
bevindingen heeft uitgevoerd.
7
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
w í.
ftfil
' I *
!Ť ļfl C
*
''
í«
\
J.
will 1
*
ť'f F- W" ŕ, * '
wàtĻw māMĩM
ft ŕŵ
hS
ÍMsS ī.-ř?ä.
'/j/W j
Sífr'rj V: lm
M/Jm
HWiJí-
Iĵr įĩį'wa V 'i ín * 'î J7/T' i'MÉi
I
^
‘ * iŕ* rT, ť W;
DEEL 1
Bouwstenen voor de Gebiedsagenda In dit eerste deel van de Nota van bevindingen bundelen wij de opbrengsten van de feitenstudie, documentstudie en consultatieronde. Gezamenlijk vormen deze opbrengsten de bouwstenen voor de Gebiedsagenda: de colleges en raden hebben hiermee stevige input om richting te geven aan de Gebiedsagenda. In hoofdstuk 2 bespreken we de rode draden uit de feiten, cijfers, trends en ontwikkelingen - welke we in deel 2 van deze Nota van bevindingen uitgebreider verdiepen. In hoofdstuk 3 gaan we in op de beelden en opinies, die we tijdens de consultaties met colleges, ondernemers en maatschappelijke organisaties ophaalden. Dit alles komt samen in de bouwstenen in het concluderende hoofdstuk 4.
HOOFDSTUK 2|
Feiten en trends: wat is belangrijk? 2.1
Inleidend
De trends, ontwikkelingen en de feiten vormen een
In voorliggend hoofdstuk geven we een nadere duiding
belangrijke inhoudelijke basis voor de colleges van
wat de opgehaalde feiten voor voeding kunnen
de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, om
bieden voor de Gebiedsagenda. We hebben een viertal
hen richting te geven in het gezamenlijke gesprek
niveaus gecategoriseerd waarop gekozen kan worden
over het gebied en de mogelijke samenstelling van de
om de samenwerking tussen Ermelo, Harderwijk en
Gebiedsagenda.
Zeewolde op te starten of te intensiveren, afhankelijk van de politieke en bestuurlijke wensen. Deze niveaus
Aan de hand van profielschetsen van de gemeenten
onderscheiden zich in de mate van bestaande
(zie hoofdstuk 5) en een verzameling van feiten,
inhoudelijke en maatschappelijke samenhang tussen
cijfers, trends en ontwikkelingen op een tiental
de drie gemeenten. Bij een sterkere mate van bestaande
inhoudelijke thema’s (zie hoofdstukken 6 en 7),
samenhang ligt versterking van samenwerking vanuit
is een omvangrijk feitelijk beeld geschetst van de
inhoud voor de hand. Bij minder sterke mate van
drie gemeenten en de manier waarop zij zich tot
(bestaande) samenhang kan worden samengewerkt,
elkaar en de bredere omgeving verhouden.
maar ligt dit minder voor de hand en zijn andere redenen doorslaggevend voor deze keuze.
10
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
De verschillende niveaus zijn gevisualiseerd in figuur 2. In de
kan de ontwikkeling van het woonaanbod meer integraal
volgende paragrafen lichten we elke niveau op hoofdlijnen toe.
(voor het gehele gebied) bekeken worden en kan ook de afstemming op het gebied van de ontwikkeling en het afstoten
Samenhangend regionaal ecosysteem
van voorzieningen op gebiedsniveau beschouwd worden.
Duidelijk (beleids)samenhang van vraagstukken Complexe samenhang van vraagstukken
-Q
Extra's samenhang te versterken
Samenvattend zijn de vraagstukken die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het regionaal ecosysteem de volgende: -
Optimalisatie van de infrastructuur binnen het gebied;
-
Optimalisatie van het woningaanbod in het gebied (kwalitatieve en kwantitatieve programmering);
Figuur 2
Verschillende lagen waarop de samenwerking tussen EHZ nader vormgegeven kan worden.
-
Optimalisatie van de voorzieningen in het gebied (ontwikkeling, herprogrammering en afstoten).
2.2 Niveau A. Samenhangend regionaal ecosysteem
2.3 Niveau B. Duidelijke (beleids) samenhang van vraagstukken
Uit het feitenboek komt naar voren dat Ermelo, Harderwijk
Tussen Ermelo, Harderwijk en Zeewolde springen toerisme
en Zeewolde op het vlak van de directe leefomgeving (wonen,
en recreatie en de economie als inhoudelijke thema’s eruit in
verhuizen, werken, winkelen, zorg, onderwijs, recreatie en
termen van inhoudelijke en bestuurlijke samenhang. Op deze
toerisme) een samenhangend dagelijks regionaal ecosysteem
inhoudelijke thema’s ligt het voor de hand om de bestuurlijke
vormen. Dit ecosysteem laat zien dat er tussen de gemeenten
samenwerking te intensiveren en zo gezamenlijke kansen te
naast bestuurlijke ook functionele samenhang is in de leefwereld
kunnen verzilveren voor het gebied van 100.000 inwoners.
van inwoners op het vlak van voorzieningen en economische en sociale activiteiten binnen het gebied. Volgens Tordoir1
Economie en verbinding met onderwijs
vormt een samenhangend dagelijks ecosysteem een goede
De drie gemeenten hebben allen een krachtige
basis voor bestuurlijke gebiedssamenwerking. Je werkt dan als
arbeidsmarkt, met veel lager en middengeschoold werk,
bestuur niet tegen de maatschappelijke stromen in, maar met
een grote beroepsbevolking en hoge arbeidsparticipatie.
de maatschappelijke stromen mee.
De beroepsbevolking en de bedrijven in het gebied zijn in sterke mate op elkaar gericht en vormen een eigenstandig
Maatschappelijk gezien zijn de gemeenten relatief sterke
samenhangend systeem. Ook in het lager en middelbaar
met elkaar verbinden. Inwoners uit Harderwijk maken veel
onderwijs is er veel uitwisseling tussen de gemeenten.
gebruik van voorzieningen in Ermelo, en inwoners van Zeewolde en Ermelo maken veel gebruik van de voorzieningen
De regio kent ‘sterke bedrijven, gemotiveerde mensen die
in Harderwijk. Tussen Zeewolde en Ermelo is de onderlinge
hard werken en een innovatieve leef- en werkomgeving’.2
wisselwerking minder sterk op het vlak van dagelijkse
De gemeenten hebben vergelijkbare raakvlakken en ambities
voorzieningen en zorg, maar weten de inwoners elkaar wel te
op het vlak van het stimuleren van innovatieve bedrijvigheid
vinden op het vlak van onderwijs en recreatieve voorzieningen.
en het behouden en faciliteren van nieuwe bedrijven. Voor
Alhoewel de bestuurlijke invloed op het verloop van deze
Harderwijk en Ermelo geldt dat de huidige bedrijventerreinen
maatschappelijke verbindingen beperkt is, kan wel worden
vol raken, waar in Zeewolde meer ruimte is.
gekeken naar gezamenlijke mogelijkheden en inzet vanuit de thema’s in de Gebiedsagenda. Zo kunnen de verbindingen
Met het oog op de Gebiedsagenda nodigt dit uit tot verdere
tussen de drie gemeenten toegankelijker gemaakt en versterkt
verkenning van samenwerking op het vlak van innovatieve
worden (bijvoorbeeld via flets(snel)wegen en watertaxi's),
bedrijvigheid en verbinding met onderwijs (triple-helix) om te kijken hoe gezamenlijke kansen voor het gebied verzilverd kunnen worden.
1
B
Tordoir (2013) Geografische Logica Voor Overheidsorganisatie. Daily Urban Systems Als Bestuurlijk Perspectief. Bestuurskunde 22(3).
2
Position paper Economic Board Noord-Veluwe.
11
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Naast de relatie met het onderwijs liggen er grote kansen in het verbeteren van de verbindingen binnen het gebied
2.4 Niveau C. Complexere samenhang van vraagstukken
(niet primair logistiek, maar vooral gericht op verplaatsingen medewerkers) en de bereikbaarheid van het gebied (wel primair
Naast dat er inhoudelijke thema’s zijn waar de samenwerking
logistiek). Ook het ontwikkelen van een gezamenlijke visie
kan voortbouwen op sterke samenhang, zijn er ook inhoudelijke
op de ontwikkeling van bedrijventerreinen in kwalitatieve en
thema’s waar de gemeenten (urgente) vraagstukken hebben
kwantitatieve zin biedt kansen.
die in elkaars verlengde liggen, maar waarop samenwerking vanuit de huidige situatie complexer kan zijn, omdat de directe
Toerisme, recreatie en natuur
samenhang niet evident is. Wel liggen hier, afhankelijk van de
Voor Ermelo, Harderwijk en Zeewolde is toerisme, recreatie
bestuurlijke wensen, kansen om gezamenlijk in op te trekken
en natuur een belangrijke pijler. Niet alleen voor de economie,
om tot positieve resultaten voor heel het gebied te komen.
maar ook voor de aantrekkelijkheid van het gebied als woonen bezoekgemeente. Daarin zijn inwoners ook sterk op elkaar
Duurzaamheid
georiënteerd. De drie EHZ-gemeenten hebben daarin elk een
Ermelo, Harderwijk en Zeewolde hebben stevige ambities op
ander toeristisch profiel: Ermelo biedt vooral verblijfstoerisme
het vlak van duurzaamheid. Er is hier sprake van gedeelde
aan en focust op outdoor-activiteiten en zorgtoerisme;
bestuurlijke ambitie en urgentie. In termen van resultaten
Harderwijk is voornamelijk gericht op bezoekerstoerisme en
loopt Zeewolde hierin voorop. Zeewolde is een groene
positioneert zichzelf als historische Hanzestad; Zeewolde biedt
gemeente, met uitzonderlijk veel hernieuwbare energie en
zowel verblijfs- als bezoektoerisme aan en richt zich vooral op
elektriciteit en de inzet om de vooraanstaande positie op het
waterrecreatie en -sport. Wat de drie gemeenten bindt is dat
gebied van duurzaamheid de komende jaren te behouden.
de toeristische sector een belangrijke pijler vormt binnen de
Ermelo en Harderwijk hebben voor de komende jaren hoge
gemeentelijke economie en dat zij alle drie adverteren met de
ambities om gasloos te bouwen, initiatieven te faciliteren en
natuur in het gebied, in de vorm van polders, tulpenvelden,
als gemeentelijke organisatie stappen te zetten, maar blijven
strand, randmeren, bossen en heidevelden. Daarnaast zetten
in resultaten op dit moment nog achter. Samenwerking en
alle drie de gemeenten in op kwaliteitsverbetering, het
onderling leren op dit vlak kan de gemeenten helpen de
aantrekken van meer toeristen, het verbeteren van de interne
duurzaamheidsambities te realiseren. Complicerend daarin
bereikbaarheid via fiets(snel)wegen, het creëren van meer
is wel dat de gemeenten in verschillende RES-regio’s liggen,
banen en het realiseren van meer spin-off voor andere sectoren.
waardoor deze samenwerking niet vanzelfsprekend is, maar
Versterken van de gezamenlijke inzet op toerisme en recreatie
extra moeite vraagt.
en natuur kan hiervoor mogelijk als katalysator werken. Ruimte
Ruimte is een schaars goed in Nederland. Veelal wordt het woekeren met ruimte gezien als belangrijkste bestuurlijke opgave voor de komende jaren. Toch is de schaarste en ook de kwaliteit van de ruimte niet eenvormig, kijkend naar de drie gemeenten. Zeewolde heeft veel ruimte en bij de andere twee gemeenten is het aanwenden van ruimte voor infrastructuur, wonen, duurzame energieopwekking en bedrijvigheid veeleer een zoektocht binnen beperkte mogelijkheden. Naast de hoeveelheid ruimte zijn de kwaliteiten van de drie gemeenten i
ŵ'
sterk verschillend. Het groene en open karakter van Zeewolde, de combinatie van gebruik voor wonen en bedrijvigheid enerzijds en bos en heide bij Ermelo anderzijds, en het meer verstedelijkte gebied van Harderwijk laat verschillen en kansen zien. De kansen zitten in een gemeenschappelijke ruimtelijke visie die als richtsnoer kan dienen voor economische ontwikkeling, wonen en verduurzaming.
B
12
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Regionale bereikbaarheid
De EHZ-gemeenten vormen een scharnierpunt tussen de
2.5 Niveau D. Extra's om samenhang te versterken
stedelijke regio’s Zwolle, Amersfoort en Lelystad, langs de A28: een belangrijke vervoersader tussen de Randstad
Naast de inhoudelijke thema’s waar gezamenlijke vraagstukken
en Noord-Nederland. Deze geografische ligging maakt de
en/of kansen liggen, identificeren we ook een niveau van
regio (potentieel) tot een aantrekkelijk vestigingsgebied
samenwerking waarop er geen directe aanleiding is om vanuit
voor bedrijven. Een goede infrastructuur is om deze reden
de inhoud de samenwerking tussen de drie gemeenten te
een belangrijke basis voor de economische ontwikkeling en
intensiveren, omdat er geen directe urgentie voor is en/of
het behoud van werkgelegenheid.3 Alhoewel Harderwijk en
omdat dit al op andere manieren (succesvol) wordt opgepakt.
Ermelo momenteel over de weg en met het OV redelijk goed
Het intensiveren van de samenwerking op dit niveau kan
bereikbaar zijn en voorzieningen nabij liggen, ligt er met name
worden gezien als ‘extra’, wat wel een versterkend effect kan
in Zeewolde op dit vlak een grotere uitdaging. Een verbetering
hebben op de samenwerking of om andere redenen (veelal
van de doorstroming en aansluiting op het vervoerssysteem
bedrijfsmatige redenen) versterkend werken. Bijvoorbeeld
is een belangrijke inzet van de drie gemeenten. Hiervoor zijn
in het organiseren van schaalgrootte (kwaliteitsverhoging,
de gemeenten in sterke mate afhankelijk van nationale en
kostenvermindering en minimaliseren van kwetsbaarheid).
provinciale beleidsmatige keuzes.
Het gaat hierbij bijvoorbeeld om: bedrijfsvoering, dienstverlening, sociaal domein.
3
B
Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe, 2018.
M.»
HOOFDSTUK 3
Beelden en opinies: wat vinden we belangrijk? 3.1
Inleidend
Wij hebben totaal negen consultaties gehouden
opinies op te halen over de belangrijkste ambities,
met de belangrijke stakeholders van de EHZ-
opgaven en uitdagingen voor het gebied en om
Gebiedsagenda: de drie colleges van burgemeesters en
verwachtingen en wensen over de rol van de
wethouders en de ondernemers en maatschappelijke
gemeente(n) te horen. De gedeelde beelden uit
organisaties in het gebied. Tijdens de consultaties met
deze consultaties ‘kleuren’ de feitelijke analyse uit
de drie colleges hebben we ons vooral gericht op de
hoofdstuk 7 en geven daarmee gewicht aan de thema’s
uitgangspunten die zij meegeven voor de inhoud en
uit de feitelijke analyse. Waar de feiten, trends en
het opstellen van de Gebiedsagenda. Het doel van de
ontwikkelingen aangeven wat belangrijk ‘is’, geven
consultaties met ondernemers en maatschappelijke
de opinies namelijk weer wat stakeholders belangrijk
organisaties was om de
‘vinden’.
14
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
3.2
Uitgangspunten voor de Gebiedsagenda
3.3 Belangrijkste thema's voor de Gebiedsagenda
In de gesprekken met de colleges kwamen de volgende
Tijdens de zes consultatieavonden met ondernemers en
uitgangspunten voor de Gebiedsagenda het sterkst naar voren:
maatschappelijke organisaties zijn wij in gesprek gegaan over wat zij zien als de belangrijkste ambities, uitdagingen en
-
De inhoud moet leidend zijn. In alle drie de colleges
opgaven voor het gebied. Opvallend was de enorme ambitie
werd benoemd dat het belangrijk is om de inhoud leidend
en energie die de aanwezigen blootlegden. De ondernemers
te maken: wat willen de drie gemeenten voor het gebied
en maatschappelijke organisaties hebben duidelijk een gevoel
en haar inwoners bereiken? Deze inhoud zou op de eerste
bij het EHZ-gebied, en niet alleen bij hun eigen individuele
plaats moeten staan, in plaats van de organisatorische
gemeente. Hierbij werd de kracht van de complementariteit
inrichting of de provinciegrenzen. Wanneer we inhoudelijk
benadrukt: de drie gemeenten hebben elkaar veel te bieden.
kijken, zien we dat de kaarten van Tordoir aantonen dat Ermelo, Harderwijk en Zeewolde op alle onderwerpen een
Uit de consultatieavonden kwamen vijf hoofdonderwerpen
samenhangend daily urban system zijn, zo benadrukken de
nadrukkelijk naar voren, die meegenomen kunnen worden als
colleges. Dat pleit voor deze schaal van samenwerking. De
input voor de Gebiedsagenda.
Gebiedsagenda is een inhoudelijk traject, waarbij vragen
-
-
over de bredere intensivering van de samenwerking tussen
Voldoende en passende woningen, met een duidelijk
de EHZ-gemeenten (bestuurlijke of ambtelijke fusie)
accent op starterswoningen en sociale huur. Gespreks
geen onderdeel is van het traject en het bestuurlijke en
partners benadrukken dat het fijn wonen is in het gebied,
maatschappelijke gesprek.
maar dat de woningmarkt de afgelopen jaren steeds
Het EHZ-gebied als primaire focus. Ermelo, Harderwijk
meer onder druk is komen te staan. Tijdens vrijwel alle
en Zeewolde werken veelvuldig samen, niet alleen met
consultatieavonden wordt genoemd dat er te weinig sociale
elkaar maar ook met andere buurgemeenten in de
huurwoningen, woningen voor senioren en met name
omgeving. Zeewolde heeft, naast een oriëntatie op het
woningen voor starters zijn. Deze laatste categorie is belangrijk
vasteland, bijvoorbeeld ook samenwerkingen met Flevoland
vanuit de frictie in de woningmarkt, maar ook vanuit een
(bijvoorbeeld op thema’s als cultuur en sociaal domein).
arbeidsmarktperspectief. Dit punt wordt extra belangrijk
Ermelo en Harderwijk op hun beurt zijn onderdeel van de
gevonden omdat gesprekspartners dit als voorwaarde zien voor
(Noord-)Veluwe (bijvoorbeeld op thema’s als cultuur en
het aantrekken en behouden van meer jongeren in de regio.
de Regionale Energie Strategie). Collegeleden geven aan
Het behoud van jeugdig talent is zeker ook gekoppeld aan het
dat zij het EHZ-gebied voor de Gebiedsagenda als primaire
beschikbaar hebben van passende woonruimten. Daarnaast
focus en vertrekpunt zien. Dat geeft ook ruimte om vanuit
verandert door vergrijzing de woonbehoefte en zijn andere
dit vertrekpunt op bepaalde dossiers, indien de inhoud dit
typen woningen nodig. In figuur 3 is te zien dat het thema
vraagt, ook andere gemeenten uit te nodigen deel uit te
wonen door aanwezigen als belangrijkste thema voor de
maken van de samenwerking op dat specifieke beleidsterrein.
leefomgeving werd gezien. Er is behoefte aan extra woningen
Window of opportunity om nu een Gebiedsagenda
en aan betere doorstroming op de woningmarkt. Zeker de bouw
op te stellen. Zoals gezegd is voor de colleges de inhoud
van betaalbare één- en tweekamerwoningen voor zowel starters
alles bepalend. Gegeven de samenhang in het gebied en
als senioren kan de frictie op de woningmarkt verminderen,
de inhoudelijke overeenkomsten in ambities en opgaven
maar ook een impuls geven aan doorstroom.
signaleren de colleges dat op inhoud er nu momentum
Wat vindt u belangrijk als het gaat om de kwaliteit van de leefgomgeving?
IK,
is om resultaten te boeken. De drie gemeenten willen de komende periode resultaten behalen op thema’s zoals wonen, duurzaamheid en de arbeidsmarkt. Vraagstukken
2
waarvoor oplossingen vaak over gemeentegrenzen moeten
M
Cultuur en sport
M
Wonen
* Duurzaamheid en energietransitie
worden gezocht. Hiernaast is het behulpzaam dat de zowel de
* Historie en landschap
provincie Gelderland als de provincie Flevoland een regionale
* Kwaliteit, onderhoud en openbare ruimte
aanpak van de opgaven in Ermelo, Harderwijk en Zeewolde
M
ondersteunen. Dit voelt als een belangrijke steun in de rug. Figuur 3.
B
Mobiliteit en infrastructuur
* Recreatie en toerissme
Mentimeter-vraag over de kwaliteit van de leefomgeving
15
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Het aanpakken van het woningmarktvraagstuk leent zich volgens veel gesprekspartners voor een gemeentegrensoverschrijdende aanpak: zij spreken hun vertrouwen uit in een regionale visie en afstemming op woningbouw. - 'QŭnmSkmÄ ‘We hebben te weinig huizen, mensen willen hier
' "‘- ‘
graag komen wonen en werken, het is een aantrekkelijk gebied’
““—^UsuJfâSAĴuiá. ' ' /I čZũTň Űtudň ř"’
Betere bereikbaarheid, vooral per openbaar vervoer en over het water. Vrijwel alle gesprekspartners geven aan dat Otuį ŕn. hUŕtUvt Ěŵntf
de bereikbaarheid van het gebied een knelpunt is. Dit geldt in het bijzonder voor Zeewolde, dat per openbaar vervoer beperkt ontsloten is en alleen busverbindingen heeft. Hierdoor voelen sommigen een relatief grote afstand tussen het ‘oude’ en
Figuur 4
Mentimeter-vraag ‘Waarin onderscheid het EHZ-gebied zich van andere gebieden?’
het ‘nieuwe’ land, waartussen zij juist graag meer verbinding zouden zijn. In de mix van oplossingen is het wenselijk veel
Sterkere en meer integrale toerisme en recreatiesector.
aandacht te geven aan duurzame oplossingen. Gesprekspartners
Veel gesprekspartners geven aan dat recreatie en toerisme een
spreken een aantal wensen uit voor het verbeteren van
belangrijke bestaanspijler van het EHZ-gebied vormt en dat dit
de bereikbaarheid van het gebied: omdoping van station
de drie gemeenten sterk bindt. Om deze reden vinden zij het
Harderwijk tot een intercitystation, een fietsverbinding over het
belangrijk om hierin te investeren en om de samenwerking op
Nuldernauw, betere OV-verbinding naar het Trekkersveld, een
dit thema te intensiveren. De hoogwaardigheid van recreatie en
watertaxi tussen Zeewolde en Gelderland en betere fietspaden
toerisme is daarin vertrekpunt. Een aantal ideeën dat hiervoor
en wegen in het algemeen. De bereikbaarheid van het gebied,
geopperd wordt is: meer gebruik maken van elkaars unieke
maar zeker ook de bereikbaarheid van de Randstad vanuit de
punten om toeristen zo ‘meerdere smaken’ te kunnen bieden
regio, wordt door gesprekspartners gezien als randvoorwaarde
binnen het eigen gebied (bijvoorbeeld ecotoerisme in Zeewolde
voor economische groei en een fijn woonklimaat, en daarom
en cultuurhistorie in Ermelo en Harderwijk), beter aansluiten
als
bij het onder toeristen al bekende merk van de ‘Veluwe’,
zeer belangrijk beschouwd.
en meer verbinding en informatievoorzieningen tussen de toeristische organisaties in de drie gemeenten.
‘Een watertaxi vanuit Zeewolde nemen om in Harderwijk uit eten te gaan, dat zou mooi zijn’
Duurzaamheid als centrale onderlegger. In alle consultaties kwam duurzaamheid als belangrijke ambitie
Behouden en versterken van de natuur. Deelnemers aan
naar voren. Dit thema heeft betrekking op veel verschillende
de consultatieavonden vinden de centrale ligging in Nederland
beleidsthema’s: energiezuinige woningen, uitstootvrij vervoer,
een belangrijk pluspunt. Echter, de natuur van het EHZ-gebied
mobiliteitsoplossingen, circulaire economie en energieneutrale
wordt gezien als het meest onderscheidend aan deze regio,
bedrijventerreinen. Dit vraagt om het balanceren tussen
getuige de prominente aanwezigheid van de woorden ‘natuur’,
veel verschillende belangen en claims, waarvoor regionale
‘ruimte’, ‘water’ en ‘bos’ (zie figuur 4). Gesprekspartners
afstemming van toegevoegde waarde is. Verder geeft een aantal
willen deze natuur graag behouden en versterken, door de
gesprekspartners aan dat de gemeenten meer kunnen inzetten
biodiversiteit te stimuleren en aandacht te hebben voor
op het verbreden van de bewustwording van duurzaamheid
problemen als een dalend grondwaterspiegel en stikstof.
onder inwoners.
Tegelijkertijd zien zij ook dat veel mensen willen genieten van de natuur in het EHZ-gebied: veel recreanten en toeristen komen juist om deze reden naar het gebied. Hierdoor neemt de druk op de natuur toe, wat van de gemeenten vraagt dat zij de balans moeten houden tussen natuurwaarde en recreatie.
B
16
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Tot slot breken ondernemers en maatschappelijke organisaties
Versterk het partnerschap. De brede oproep van
een lans om jongeren en hoogopgeleiden naar de regio
ondernemers en organisaties aan de gemeenten was om zich
te trekken en te behouden. Enerzijds om de economie te
op te stellen als een echte partner. Men ziet de meerwaarde
versterken (sommige gesprekspartners geven bijvoorbeeld
in een nauwere samenwerking met de gemeenten, waarbij
aan dat het lastig is, vooral in Zeewolde, om aan nieuw
ze elkaar kunnen versterken. Van de gemeenten verwachten
personeel te komen) en anderzijds voor een goede balans in
de gesprekspartners een daadkrachtiger optreden. Voor
de leeftijdsopbouw en het opleidingsniveau van de bevolking.
ondernemers is het van grote waarde wanneer de overheid
Ideeën om dit te bewerkstelligen zijn de vestiging van een hbo
regionale ontwikkelingen kan vertalen naar de consequenties
of universitaire onderwijsinstelling in het gebied (bijvoorbeeld
voor het bedrijfsleven op lokaal niveau. De ingewikkelde
een Tech-campus) en het realiseren van voldoende passende
regelgeving kan voor bedrijven een struikelblok vormen, waarbij
woningen voor deze doelgroepen.
de overheid kan helpen. Andersom kan de overheid juist ook het rijke bedrijfsleven met al zijn expertise en creativiteit meer inzetten om het gebied te versterken.
‘Je moet elkaar leiderschap gunnen’.
Ontwikkel een visie op de regio. De gesprekspartners zien voor de gemeenten in het gebied een duidelijke rol om mede de kaders op te stellen van het regionale beleid. Die kaders moeten
3.4 Wensen en verwachtingen van de gemeente(n)
voortkomen uit een eigen visie op de ontwikkeling van zowel
Naast ambities, uitdagingen en opgaven kwamen in de
zoals de arbeidsmarkt, is hoe de EHZ-gemeenten de organisaties
consultaties ook de wensen en verwachtingen van ondernemers
en ondernemers kan ondersteunen.
het EHZ-gebied als de bredere regio. Het inbrengen van die visie en belangen van de inwoners in andere regionale verbanden,
en maatschappelijke organisaties over de rol van de gemeente(n) naar voren.
Meedenken in plaats van reguleren. De regelgeving is complex en vertraagt besluitvorming. Uiteraard is bepaalde
Wat is voor u belangrijk als het gaat om de gemeente als organisatie? Vaste contactpersoon voor inwoners, ondernemers en organisaties
35
Makkelijk aanspreekbare raadsleden
5
Makkelijk aanspreekbare burgemeester en wethouders
Dat inwoners en organisaties kunnen meedenken en meedoen
b
Deskundige ambtenaren
in de regio meer kunnen stimuleren. Om goed mee te kunnen
Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie
denken, gaven gesprekspartners aan dat deskundigheid van
Goed bereikbare ambtenaren
extern bij bijvoorbeeld ondernemers worden gezocht. Een vast
53
Huishoudboekje van de gemeente op orde Kwaliteit gemeentebestuur
19 Kwaliteit gemeente bestuur
Huishoudboekje van de gemeente op orde
Kwaliteit visie en beleid; strategie
Goed bereikbare ambtenaren
16
Een efficiënte en betaalbare ambtelijke organisatie
9
Deskundige ambtenaren
Dat inwoners en organisaties kunnen meedenken en meedoen
b
Makkelijk aanspreekbare burgemeester en wethouders
b
Makkelijk aanspreekbare raadsleden
b
Vaste contactpersoon voor inwoners, ondernemers en organisaties
mogelijkheden door de gemeenten zouden mooie initiatieven
ambtenaren hiervoor cruciaal is. Niet alle expertise moet contactpersoon bij de gemeente is hiernaast met name voor ondernemers waardevol, zodat ze snel kunnen schakelen en ook daadwerkelijk partnerschap ervaren bij de gemeente. In de volgende figuur ziet u welke stimulansen gesprekspartners van de gemeenten verwachten, waarbij de nadruk ligt op financiële prikkels, deregulering en samenwerken.
170^^M
30
Op welke terreinen verwacht u stimulansen van de gemeente?
B Cultuur en sport
Wol l Wonen 0
Figuur 5
financiële prikkels, maar prioritering in regels en denken in
b
23
Kwaliteit visie en beleid; strategie
regelgeving nodig voor het verstrekken van subsidies of
10
20
30
40
50
l Duurzaamheid en energietransitie
60
l Historie en landschap
Mentimeter-vraag over de gemeente als organisatie
M
Kwaliteit, onderhoud en openbare ruimte
Figuur 6
B
M
Mobiliteit en infrastructuur
M
Recreatie en toerissme
Mentimeter-vraag over stimulansen van de gemeente
17
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
3.5 Concluderend
Het water vormt voor de regio een belangrijk en overkoepelend belang en verbindend element, zowel qua identiteit als qua
Het belang en nut van een Gebiedsagenda voor deze regio
kansen voor de leefomgeving. Het heeft impact op de dagelijkse
werd door de ondernemers en maatschappelijke organisaties
levens van inwoners door vervoer naar school of watersporten.
krachtig onderschreven. Zij hebben veel ambities voor het
Ook is het water een belangrijke factor voor één van de grootste
gebied en zien veel mogelijkheden om de regio te versterken,
economische sectoren in dit gebied, namelijk recreatie en
waar zowel de afzonderlijke gemeenten als de ondernemers
toerisme.
baat bij hebben. De roep om een regionale visie en een actieve rol van de overheid ondersteunt het initiatief om tot de
De belangrijkste ambities die tijdens de consultaties zijn
Gebiedsagenda te komen.
genoemd, liggen op het gebied van het versterken van de positie en inzet op duurzaamheid en het versterken van het toerisme
De regio Ermelo, Harderwijk en Zeewolde kan sterker worden
en recreatie. Zorgen hebben inwoners ook, met name omtrent
door in te zetten op een gezamenlijk verhaal. De regio is
bereikbaarheid, wonen, het behouden en aantrekken van
gesitueerd tussen een aantal gebieden met een sterke naam,
jongeren en de moeilijke arbeidsmarkt.
zoals de Veluwe. De regio EHZ heeft echt iets anders te bieden, maar moet nog wel dat gezamenlijke verhaal verder vormgeven.
Veel van de thema’s die aan bod zijn gekomen tijdens
Dat verhaal zou gebaseerd moeten zijn op de complementariteit
de consultaties zijn met elkaar verbonden. Zo is een
en verbondenheid in het gebied. De gemeenten vormen een
bloeiende economie voor velen van groot belang, waarbij
logische regio gezien het daily urban system en de bestaande
randvoorwaarden gelden, zoals goede bereikbaarheid,
samenwerking. Ook zijn de gemeenten daadwerkelijk
ontwikkeling van toerisme en recreatie en het aantrekken van
verschillend maar zit er kracht in die diversiteit. De specifieke
jongeren en hoger opgeleiden. Ook is natuur benoemd als
karakteristieken van de gemeenten zouden benut moeten
belangrijk kenmerk van het EHZ-gebied. Die natuur is voor het
worden.
toerisme en recreatie een belangrijke voorwaarde, maar er ligt op dit vlak ook een taak voor de overheid door de balans tussen natuur en economie te bewaken. De oproep tot partnerschap en samenwerking tussen de
‘Gemeenten verbinden door ze in hun eigen kracht
gemeenten en maatschappelijke organisaties en ondernemers
te zetten’
was iedere avond een terugkerend pleidooi. Ook in de totstandkoming van de Gebiedsagenda zelf zal dat partnerschap al een plaats kunnen krijgen, bijvoorbeeld in expertsessies.
■Wŵ
•ţyïŗżj
'*l 1-1
B
^3: ä-* Jgť"'
IE » *
" ï ţįļįS *4' -;, -."iŕ'
1'. írvi
--ųjţļ ... , ..O.
'r
yįŠLį
ļįfJ. T
•WT* ' -
îflļTIl' .V;;V'-
• ŕ-
HOOFDSTUK 4
Concluderend: bouwstenen voor de Gebiedsagenda 4.1 Inleidend De rode draden uit de trends, ontwikkelingen en
bevestigden de rode draden, en gaven er extra kleur
feiten (hoofdstuk 2) gaven zicht op wat belangrijk
en context aan. Ze gaven bovendien een eerste
is. In hoofdstuk 3 zagen we - samenvattend - wat
invulling aan oplossingsrichtingen en ook ‘hoe’
de stakeholders belangrijk vonden. Deze opinies,
tot die oplossingen gekomen moet worden.
voortkomend uit een negental consultaties,
19
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
4.2 Samenhang
Werken we de bouwstenen iets meer in detail uit dan ontstaat het volgende beeld:
In dit concluderende hoofdstuk van deze Nota van bevindingen brengen wij samenhang aan. Hoe kunnen de feiten en opinies
Visie:
gezamenlijk zicht geven op bouwstenen, die straks input
uit de feiten en met name de onderzoeken van Tordoir
kunnen zijn voor een bestuurlijke werkgroep die zich gaat
komt naar voren dat de drie gemeenten steeds geza menlijk onderdeel zijn van dezelfde ecosystemen. Van
buigen over een Gebiedsagenda.
wonen, voorzieningen, werk tot arbeidsmarkt. De eco
De samenhang kent een viertal perspectieven, te weten:
systemen zijn ook dynamisch, omdat afhankelijk van het onderwerp naast de drie gemeenten ook andere gemeenten hiervan deel uit maken. De gemeenten
-
-
-
-
Een visie op het gebied: dit eerste perspectief
hebben vanuit een Nederlands perspectief een centrale
schetst wat feitelijk én vanuit de beleving
ligging in het land en verbinden verschillende regio’s.
samenbindend is voor het gebied
Voor bewoners en bezoekers kenmerkt het gebied zich
Centrale thema’s: de centrale thema’s schetsen
door prachtige natuur met bos, hei, groen en water. Bij
het inhoudelijk perspectief waarop -onderbouwd-
de consultaties is het water vaak genoemd als kracht,
samenwerking nodig en wenselijk is
maar ook als element om beter te benutten. Daarnaast
Het fundament: het perspectief dat we hier
vertonen stad, dorpen en kernen veel verscheidenheid.
‘fundament’ noemen, schetst elementen die voor alle
Het verschillend karakter kan gezien worden als zwakte,
thema’s ondersteunend kunnen zijn om daarmee een
echter in de consultaties werd het gezien als kracht en
fundament te vormen voor een Gebiedsagenda
kans. Tot slot is feitelijk en in de beleving het onderne
De werkwijze: de werkwijze -tot slot- schetst een
perspectief van ‘hoe’ de samenwerking tussen gemeenten
merschap van de gemeenschappen een onderschei dend element.
en gemeenschappen handen en voeten moet krijgen. Thema B1: Wonen De centrale ligging in Nederland zal een stimulans zijn voor de aantrekkelijkheid van EHZ als woongebied. Deze
4.3 Uitwerking van samenhangende bouwstenen
positieve ontwikkeling en stimulans voor vitaliteit en
De waardevolle en essentiële input van de hoofdstukken 2 en
stijgen. Hiermee wordt het probleem voor starters om
3 komen samen in een concretisering van de samenhang, zoals
een geschikte woonruimte te vinden groter. Starters die
deze in de vorige paragraaf is geschetst. In de volgende figuur
ook nodig zijn voor de arbeidsmarkt en de vitaliteit (ook
leefbaarheid van dorpen, kernen en wijken heeft ook een neveneffect, namelijk dat de prijzen extra zullen
staan de perspectieven van de visie op het gebied, de centrale
in economische zin) van het gebied. Deze ontwikkeling
thema’s, het fundament en de werkwijze beschreven.
en de verdere vergrijzing van de bevolking vraagt om een groter volume aan één- en tweekamerwoningen in
A. Visie EHZ is een dynamisch ecosysteem met een centrale en verbindende ligging. De prachtige natuur met bos, groen en water. De kleurrijkheid en verscheidenheid van stad, dorpen en kernen. En het ondernemers schap van de gemeenschappen.
D. Hoe Partnerschap Deskundig Visie en beleid
Thema Bl: Wonen
Thema B2: Economie
Thema B3: Recreatie
Thema B4: Mobiliteit
Specieke aandacht voor starters en senioren
Arbeidsmarkt, scholing en ruimte
Integraal beleid, hoogwaardig, verbindingen voor fietsers over water
Ontsluiting, bereikbaarheid van en binnen het gebied, water verbinding
Cl. Ruimte Een gedragen ontwikkeling van het gebied i.r.t. visie en thema’s
C2. Duurzaamheid In het kiezen van oplossingen bij de thema’s is duurzaamheid een ontwerpcriterium.
Figuur 7
B
Bouwstenen voor de Gebiedsagenda
zowel de betaalbare klasse (vooral voor starters) als in het luxere segment (voor voornamelijk senioren).
20
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Thema B2: Economie
Thema B3: Recreatie en toerisme
Zoals in bijna alle interbestuurlijke samenwerkingen
Recreatie en toerisme verbinden de drie gemeenten
heeft de economie een belangrijke verbindende rol. Zo
in hoge mate. Hoewel een deel van de sector het in
ook hier. De drie gemeenten laten zich kenschetsen
coronatijd moeilijk heeft, zien maatschappelijke or
als ondernemend en innovatief. Ook zijn er relatief veel
ganisaties en ondernemers hier belangrijke groeimo
start-ups en zzp’ers werkzaam in het gebied. De focus
gelijkheden. Accenten die gelegd worden, hebben
in de feiten en opinies betreffende de economische
betrekking op hoogwaardigheid, op verbinding en
agenda in dit gebied laat een heel specifiek beeld zien.
ontsluiting, en op een overkoepelende visie. De hoog
De focus ligt op de arbeidsmarkt en daaraan gekoppeld
waardigheid heeft betrekking op verblijfstoerisme, het
scholingsmogelijkheden enerzijds en de ruimte voor
aanbieden van producten en diensten in het hogere
bedrijfspanden en -uitbreidingen anderzijds. Allereerst
segment en ook in duurzaamheid. Het gaat daarmee
het ruimtelijke aspect. Er is veel bedrijvigheid en dat
om een langer verblijf van gasten die ook gemiddeld
vraagt om het ‘meeademen’ van de bedrijventerreinen
meer besteden per dag. En het bevorderen van duur
met de economische ontwikkelingen, in hoeveelheden
zame vormen van toerisme, zoals fietsen en wandelen.
ruimte en in de kwaliteit en het type bedrijvigheid van
Elementen die meegegeven worden zijn de behoefte
de bedrijventerreinen. Ondernemers vinden het belang
aan een overkoepelende visie van de drie gemeenten
rijk dat ruimte wordt geboden en dat binnen het grotere
en de ondernemers en andere stakeholders op recre
gebied van EHZ differentiatie in aanbod mogelijk wordt.
atie en toerisme. Tot slot is er veel aandacht voor de
Passend bij de eisen die de te huisvesten bedrijfstakken
bereikbaarheid met name via het openbaar vervoer
nodig hebben. Bij de arbeidsmarkt is er een dominantie
(trein- en busverbindingen) en verbindingen via en
van arbeidsplaatsen en -aanbod in de sector voor mid
over het water. Met name voor fietsers en wandelaars
delbaar opgeleiden. Deze feitelijkheid behouden en ver
bestaan er grote kansen om het gehele gebied aan
sterken wordt als wenselijk ervaren. Tegelijkertijd is er de
trekkelijker te maken, de kracht van het water beter te
constatering dat het aantal hoogopgeleiden in zowel de
benutten door de infrastructuur hierop aan te passen
arbeidsmarkt als -aanbod onderbelicht is. Het versterken
(bijvoorbeeld door de inzet van watertaxi’s en veer-
van dit deel van de economie is onderdeel van nader
pontverbindingen), zo vinden ondernemers en
onderzoek en meningsvorming. Als zodanig is vanuit
maatschappelijke organisaties.
de feiten en opinies dit onderdeel geagendeerd voor de vervolgstappen die gaan leiden tot een Gebiedsagenda. Versterken van het onderwijs speelt hier een belangrijke en centrale rol, alsmede het verruimen van het woning aanbod voor starters. De impuls voor de economie wordt gezien als cruciaal om de goede economische positie en de vitaliteit van het gebied veilig te stellen.
■TJL EJļ i -ri n '
B
"
.
hřì'iL -f.p-i
___ -______
İJ
21
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
Thema B4: Mobiliteit
Thema C1: Ruimte
Naast de aandacht voor mobiliteit vanuit een toeris
Er is schaarste in ruimte in Nederland. Hoewel het per
tisch perspectief is het ook vanuit de arbeidsmarkt
gemeente verschilt, geldt dit ook voor het gebied van Er-
en de vitaliteit van dorpen en wijken een belangrijk
melo, Harderwijk en Zeewolde. En veel van de ambities
aandachtspunt. Drie specifieke aandachtspunten zijn
kenmerken zich door ruimtegebruik. Wonen, bedrijven
vanuit de feiten én de opinies hierop aangedragen:
terreinen, duurzaamheid, mobiliteit; deze druk op ruimte
ten eerste de bereikbaarheid van de Randstad vanuit
vindt plaats in een gebied waarin de meerwaarde wordt
de regio, daarnaast het opwaarderen van Harderwijk
gezien in natuur, bos en water. En waar recreatie en toe
tot intercity-station en tot slot het intensiveren van de
risme een belangrijke bron van inkomsten zijn. Een goed
busverbindingen met de regio. Dagelijks staan er lange
doordacht ruimtelijk beleid is vanuit de feiten niet alleen
files richting Hoevelaken, waarmee het wonen in de
logisch, maar wordt ook door ondernemers en maat
EHZ-regio voor werkenden met een baan in de Rand
schappelijke organisaties als relevant meegeven. Een
stad wordt ontmoedigd. Hoewel de arbeidsmarkt voor
dergelijk ruimtelijk beleid kan kaderend werken voor de
hoogopgeleiden primair een oriëntatie op de eigen
vier thema’s en tegelijkertijd een fundament onder deze
regio, Flevoland, Zwolle en Apeldoorn is, kan dit met
thema’s vormen.
name voor een deel van deze doelgroep een aanleiding zijn om het gebied te verlaten. In de oplossingen zijn meerdere mogelijkheden voorhanden, waarbij de
Thema C2: Duurzaamheid
ondernemers en maatschappelijke organisaties een lans
Duurzaamheid (inclusief milieu en de energietransitie)
breken voor duurzame oplossingen. De aandacht voor
is in de wereld en in Nederland een belangrijk thema in
het hebben van een intercityverbinding met Amersfoort/
de komende decennia. Dat geldt zeker ook voor de drie
Utrecht en Zwolle neemt hierbij een centrale plaats in.
gemeenten. De maatschappelijke organisaties en onder
Tot slot is de bereikbaarheid van Zeewolde binnen de
nemers onderstrepen de ambities krachtig. En meer dan
EHZ-regio, alsook met Almere en Lelystad, een belang
dat. Zij geven duidelijk aan dat bij alle thema’s telkens
rijk aandachtspunt.
duurzaamheid een belangrijk ontwerpcriterium moet
Binnen de regio wordt het verbeteren van fietsverbindingen als een belangrijke oplossingsrichting
zijn in het creëren van oplossingen. Daarmee is duur zaamheid fundamenteel.
gezien. En aanvullend wordt het optimaliseren en intensiveren van het openbaar vervoer binnen de regio en met Almere en Lelystad als belangrijke oplossings richting gezien.
Hoe: Waar de thema’s en het fundament gaan over het ‘wat’ speelt in het handelen van de gemeenten ook het ‘hoe’ een belangrijke rol. Ondernemers en maatschappelij ke organisaties verwachten van de gemeenten dat zij vooral partner zijn in het verwezenlijken van de ambi ties. Dat betekent meewerken en meedenken vanuit een grote deskundigheid en het betekent regelingen en procedures simpel en doelgericht maken. Denken
Httfci
in oplossingen in plaats van uitleggen waarom het niet kan. Er zijn veel goede ervaringen met het functioneren van de gemeenten, maar het kan op tal van terreinen in de partnerrol optimaler. Daarnaast is er behoefte aan een visie waarmee gezamenlijk door gemeenten, ondernemers en maatschappelijke organisaties wordt gewerkt. Deze investering in een gedragen visie en be leid is vanuit de vraagstukken logisch en wordt als zeer gewenst beschouwd door maatschappelijke partners van de gemeenten. Het samen optrekken in het tot stand brengen van een Gebiedsagenda past daarmee
—
B
•'r-1
uitstekend in de behoefte aan visie en beleid.
DEEL 2
Verdieping
Dit tweede deel van de Nota van bevindingen bevat de onderbouwing voor de rode draden en bouwstenen uit het eerste deel. Deze verdiepende hoofdstukken presenteerden we eerder in het ‘Feitenboek'. Hoofdstukken 5 en 6 geven een profielschets van de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde en omschrijven hun bestuurlijke samenwerkingsoriëntatie. Daarna, in hoofdstuk 7, zoomen we in op verschillende inhoudelijke kenmerken die zicht geven op de maatschappelijke, economische en beleidsmatige kenmerken van de drie gemeenten, in relatie tot elkaar en tot omliggende gemeenten. Hoofdstuk 8, tot slot, bespreekt de belangrijke trends en ontwikkelingen voor Nederlandse gemeenten. De rode draden uit dit tweede deel van de Nota van bevindingen zijn te vinden in hoofdstuk 2.
I
ft
I
'
HOOFDSTUK 5
Profielschets van Ermelo, Harderwijk en Zeewolde In dit hoofdstuk wordt een profiel geschetst van de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde en hun gezamenlijke werkgebied van circa 100.000 inwoners. Dit beeld wordt geschetst aan de hand van enkele algemene kenmerken, een korte schets van de historie en karakter en de geformuleerde bestuurlijke opgaven.
Figuur 8
Geografisch overzicht van de EHZ-gemeenten
24
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
De EHZ-gemeenten liggen verspreid over twee provincies: Flevoland (Zeewolde) en Gelderland (Ermelo en Harderwijk). Harderwijk heeft met ruim 48.000 de meeste inwoners van de drie en ook de hoogste bevolkingsdichtheid. De gemeente heeft een sterk stedelijk karakter en een hoge omgevingsadressen dichtheid. Qua oppervlakte is Harderwijk verreweg de kleinste gemeente. Ermelo is weinig stedelijk en is met ca. 27.000 inwoners een relatief kleine gemeente. Zeewolde is ook weinig stedelijk en heeft met 92 inwoners per km2 een zeer lage bevolkingsdichtheid, omdat het landoppervlakte van de gemeente relatief groot is.
Gemeente
Bevolking
Bevolkingsdichtheid
Landoppervlakte
Adressen
totaal
(inwoners per km2)
(km2)
per km2
Stedelijkheid4
Ermelo
27.008
315
85,63
896
Harderwijk
48.414
1.245
38,89
1.530
Sterk stedelijk (2/5)
Zeewolde
22.653
92
247,23
810
Weinig stedelijk (4/5)
Nijkerk
43.171
623
69,34
1.117
Matig stedelijk (3/5)
Putten
24.112
283
85,22
902
Weinig stedelijk (4/5)
Nunspeet
27851
216
128,74
790
Weinig stedelijk (4/5)
Dronten
41.555
125
333,57
767
Weinig stedelijk (4/5)
Lelystad
78.598
341
230,32
1.374
Matig stedelijk (3/5)
Almere
211.893
1.640
129,19
1.613
Sterk stedelijk (2/5)
Tabel 1
Inwonersaantal en bevolkingsdichtheid, CBS 2020.
5.1
Algemene kenmerken van de gemeente Ermelo
5.1.1
Weinig stedelijk (4/5)
Historie en karakter van Ermelo6
Ermelo is een groene gemeente in de provincie Gelderland, aan de noordkant gelegen aan het water en de zuidkant gelegen aan de Veluwe. Aangrenzende gemeenten zijn Zeewolde in Flevoland en Harderwijk, Nunspeet, Putten, Barneveld en Apeldoorn in de provincie Gelderland. Met haar 27.008 inwoners is Ermelo van vergelijkbare omvang als Putten en Nunspeet, iets groter qua bevolkingsomvang dan Zeewolde en kleiner dan Harderwijk. Ermelo is weinig stedelijk en heeft een dorps karakter, met een relatief lage dichtheid qua adressen. Ermelo staat bekend om een rijk en
Figuur 9
Kerk Ermelo7
kerkelijk verenigingsleven.5 De gemeente staat bekend om haar ruimtelijke en landschappelijke kwaliteiten, die erg gewaardeerd worden door inwoners en toeristen.
Vanuit Ermelo begon de bekering van heidenen tot het christendom in noordelijke richting en vanuit Putten in zuidelijke richting. Als gevolg hiervan bouwde men in Ermelo rond 1006 de Oude kerk, tot op heden een van de oudste kerken van de Veluwe. De eerste bestuurlijke indeling van het gebied liep qua grenzen gelijk met de kerkindeling en het
4
5
B
De indeling van gemeenten naar stedelijkheid is gebaseerd op de omgevingsadressendichtheid van de gemeente. Allereerst is voor ieder adres binnen een gemeente de adressendichtheid vastgesteld van een gebied met een straal van 1 km rondom dat adres. De omgevingsadressendichtheid van een gemeente is de gemiddelde waarde hiervan voor alle adressen binnen die gemeente. De vijf stedelijkheidsklassen zijn gebaseerd op klassegrenzen van 2500, 1500, 1000 en 500 adressen per km2. Ermelo Structuurvísíe 2025
schoutambt Ermelo strekte zich uit vanaf Groevenbeek tot
6 7
Bronnen: www.vosm.home.xs4all.nl/vos/Nunspeet.html.www.dvs33.nl/1566/ermelo-dorp-op-de-veluwe. Bron: www.dvs33.nl/1566/ermelo-dorp-op-de-veluwe.
25
Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021
voorbij Nunspeet, inclusief Elspeet en Harderwijk. Het dorp
5.1.2
Ermelo ontwikkelde zich in de schaduw van Harderwijk, wat
Het coalitieakkoord van 2018 en de Structuurvisie 20258
in belang toenam en waarheen notabelen uit Ermelo vaak
geeft een goed beeld van de belangrijkste bestuurlijke opgaven
vertrokken.
waarvoor Ermelo staat en de ambities die Ermelo hierop
Ermelo werd in 1830 beter bereikbaar, dankzij de aanleg
voorzieningenaanbod, met onder meer een zwemvoorziening
van de Zuiderzeestraatweg en in 1882 werd het dorp ook
met de mogelijkheid tot recreatie, het opwaarderen van
aangesloten op de spoorlijn tussen Amersfoort en Zwolle.
bewegingsonderwijs (waaronder schoolzwemmen)9 en
Beleidsambities gemeente Ermelo
heeft. De gemeente Ermelo zet in op het versterken van het
Vanaf toen ging de ontwikkeling van Ermelo sneller: het dorp
investeringen in de Dialoog. Daarnaast formuleert zij de
groeide en kwam bekend te staan als ‘zorgdorp’. Er kwam een
volgende ambities met een gebiedsbrede uitstraling:
ziekenhuis, een ‘Huis van Barmhartigheid’ met opvang voor daklozen en verwarde mensen (psychiatrie) en verschillende
-
Recreatie, toerisme en natuur: Ermelo wil voor haar grote
zorgstichtingen vestigden zich in Ermelo, waaronder de
aantal vakantieparken inzetten op vitale, attractieve en
Vereeniging tot Christelijke Verzorging van Geestes- en
hoogwaardige vakantieparken10 en zet daarnaast in op
Zenuwlijders, ’s Heerenloo-Lozenoord, Groot Emaus en
levendigheid en aantrekkelijkheid van de recreatieve
blindeninstituut Sonneheerdt (nu Barthimeus). Ook werd
functies in het centrum. De verblijfsaantrekkelijkheid moet
de bevolkingssamenstelling diverser, omdat veel personeel
worden verhoogd door het fiets- en voetgangersvriendelijker
werd geworven onder belijdende leden van de Gereformeerde
te maken. Strand Horst moet zich in het bijzonder
Kerk, terwijl de autochtone bevolking van Ermelo overwegend
ontwikkelen tot een recreatieve trekpleister voor de regio.
verbonden was aan de Nederlands-Hervormde Kerk.
Ermelo zet in op de bescherming van het landschap, de plattelandscultuur en ecologische waarden in Ermelo.
Vanaf eind jaren ’30 werden in Ermelo verschillende militaire
-
Economie: Ermelo wil van het centrum een aantrekkelijker
kazernes gebouwd, waarvan de Jan van Schaffelaar kazerne de
winkelgebied maken, zich richten op het behouden
oudste is. Van de militairen werd verwacht dat zij zich actief
en faciliteren van bestaande bedrijven en nadenken
opstelden in het plaatselijke vrijwilligerswerk en zo vonden
over hoe nieuwe bedrijven zich kunnen gaan vestigen
zij hun weg in het Ermelose verenigingsleven. Veel militairen
(Bedrijventerrein Veldzicht is vrijwel vol). Toerisme
vonden uiteindelijk ook hun partner in Ermelo. Gezien veel van
en recreatie en de zorgsector zijn tevens belangrijke
hen uit Zuid-Nederland kwamen, beïnvloedde dit het karakter
speerpunten voor Ermelo in het kader van de
van het dorp en ontstond bijvoorbeeld een Rooms Katholieke
werkgelegenheid.
kerk. Ermelo stond hierdoor ook bekend als ‘opener’ dan
-
Duurzaamheid: Ermelo wil in 2030 energieneutraal zijn