Bijlage 1 - Transitievisie Warmte Gemeente Harderwijk.pdf
Tekst van het document
583
26
Hierden Glindweg
210
78
6
Hierden Mheenlanden
115
39
4
Hierden de Enk
440
163
15
Hierden De Duinen
580
74
304
Hierden De Biest
370
133
30
Stadsweiden Bedrijventerrein Lorentz
Buitengebied Harderwijk
Slingerbos Slingerbos-Zuid
Hierden
De gegevens uit deze tabel komen uit het Vesta Mais model (versie september 2020).
54
BIJLAGE 3: DUURZAME WARMTEBRONNEN Duurzame elektriciteit De opgewekte energie door de zon, wind en eventueel door biomassa of geothermie wordt via het elektriciteitsnet bij gebouwen afgeleverd en waarmee via verschillende technieken, zoals een warmtepomp of infraroodpanelen, in de gebouwen warmte geproduceerd kan worden. Om gebouwen elektrisch comfortabele warm te krijgen, is het noodzakelijk dat de gebouwen zeer goed geïsoleerd (minimaal label B) zijn. De overstap van aardgas naar elektriciteit is niet meteen een duurzamere oplossing (minder CO2-uitstoot). Dit is alleen het geval als de elektriciteit is opgewekt door een hernieuwbare bron (voornamelijk wind en zon in Nederland). In de Klimaaten Energieverkenning 2019 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) staat de verwachte ontwikkeling van de mix van opwekking van elektriciteit beschreven. De verwachting is dat de duurzame elektriciteitsopwekking de komende jaren blijft toenemen. Met als resultaat dat in 2025 meer dan de helft en in 2030 ruim tweederde van het elektriciteitsgebruik duurzaam is opgewekt. Groen waterstof Waterstof is een energiedrager. Het is dan ook geen natuurlijk product maar wordt geproduceerd. Wanneer de productie gebeurt met duurzaam opgewekte elektriciteit, noemen we dit groene waterstof. Op het moment is groene waterstof zeer beperkt beschikbaar.
Op een aantal plekken voeren ze de eerste testen uit om te leren hoe waterstof het beste in te zetten. In de gemeente Harderwijk wordt geen waterstof geproduceerd.
Biomassa Vaste biomassa Door verbranding van vaste biomassa, zoals houtpellets en -snippers kan water worden verwarmd. Via een warmtenet wordt het warme water aan gebouwen geleverd voor de verwarming en warm tapwater. Met biomassa worden hoge temperaturen (70 0C of hoger) behaald, waardoor dit meteen toepasbaar is als alternatieve warmtebron voor bestaande woningen. Het verhogen van de temperatuur via een warmtepomp is dan niet nodig. Ook kan vaste biomassa ingezet worden als individuele oplossing door middel van een houtkachel. Vanwege de uitstoot van verschillende emissies heeft dit niet de voorkeur om in te zetten binnen de bebouwde kom. De inzet van vaste biomassa staat onder druk in Nederland vanwege de emissies die vrijkomen bij de verbranding van de vaste biomassa en bij slecht beleid kan leiden tot ontbossing. Biogas I groen gas Biogas wordt geproduceerd van (natte) biomassa (mest, GFT of snoeiafval). Groengas is biogas dat is opgewekt tot dezelfde kwaliteit als aardgas en kan via het bestaande gasnet worden verspreid naar de gebouwen. Ondanks dat bij het verbranden van biogas CO2 vrijkomt wordt het gezien als CO2 neutraal, omdat de grondstoffen om biogas te produceren de CO2 al eerder hebben opgenomen. BiogasI groengas is in Nederland nog beperkt beschikbaar. De verwachting is dat dit zo blijft tot 2030.
De verwachting is dat voor 2030 geen duurzame waterstof beschikbaar is in de gemeente Harderwijk. Na 2030 komt het mogelijke beperkt beschikbaar. Mogelijk wordt het dan eerst ingezet voor de industriële processen of zwaar transport waar geen andere duurzame alternatieven voor zijn. Hierbij sluiten we aan bij het landelijke Klimaatakkoord.
55
Bio-energiecentrale Harderwijk Sinds 2020 heeft Harderwijk een bio-energiecentrale (BECH). Hier wordt jaarlijks 8 miljoen m3 groengas geproduceerd. Voor de productie hiervan wordt niet alleen lokale grondstoffen gebruikt. De productie van het groengas is voor de komende jaren al vergeven via certificaten GVO's (Garantie van Oorsprong). Mogelijk kan in de toekomst worden onderzocht of het groengas af te zetten is in een lokaal groengasnet in de gemeente Harderwijk. Geothermie Bij geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, wordt de warmte gebruikt uit de ondergrond, dieper dan 500 meter voor het verwarmen van huizen, gebouwen, kassen en lichte industrie. Afhankelijk van de diepte kan geothermie direct een warmtenet voorzien van warmte met een temperatuur van circa 70-90 0C. Momenteel wordt geothermie vooral toegepast in de glastuinbouwsector. Om geothermie in te zetten in de gebouwde omgeving gebruikt men als vuistregel dat ongeveer 4.000 woningen nodig zijn per bron. De potentie van geothermie hangt af van de bodemgesteldheid en -samenstelling. Bodemenergie en WKO Bodemenergie is het gebruiken van de bodem om warmte en koude aan te onttrekken en in op te slaan. Men spreekt van bodemenergie tot een maximale diepte van 500 meter.
Het is mogelijk om bodemenergie op verschillende manier in te zetten, meer individueel door het gebruik van bodemlussen of collectief met een warmtekoudeopslag(WKO) systeem.
oooooooo Restwarmte Restwarmte is warmte dat is ontstaan bij een productieproces en over is en niet meer binnen het bedrijf zelf gebruikt kan worden. Deze warmte wordt dan via een warmtenet getransporteerd en gebruikt voor het verwarmen van gebouwen en warm tapwater. Een belangrijk aandachtspunt van restwarmte is de leveringszekerheid, hoe groot en hoe lang blijft de warmtebron beschikbaar. Restwarmte wordt vaak ingezet in combinatie met andere warmtebronnen: bijvoorbeeld restwarmte voor de levering van de basis warmtelevering en andere warmtebronnen voor als back-up en bij extra warmtelevering bij pieken in de warmtevraag.
Aquathermie Aquathermie is het verwarmen en koelen van gebouwen door het gebruik van thermische energie (warmte en koude) uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). De warmte uit het water wordt als dat nodig is opgeslagen in de bodem (warmte-koudeopslag) en daarna opgewaardeerd met een warmtepomp. Dat kan centraal met een collectieve warmtepomp, of met een warmtepomp per gebouw.
De temperatuur van de restwarmte is afhankelijk van de productie proces. Als deze lager is dan 70 graden Celsius kan het zijn dat deze eerst, door middel van een warmtepomp, opgewaardeerd wordt voor een warmtenet voor gebouwen met slechte isolatie. Data Center Zeewolde Tijdens het opstellen van deze warmtevisie wordt er gesproken over de komst van een groot datacenter in Zeewolde. De gemeente Zeewolde en Harderwijk onderzoeken samen de mogelijkheden om de restwarmte van het datacenter te gebruiken in beide plaatsen. Deze optie is nog niet meegenomen in deze warmtevisie omdat het onderzoek bezig is.
56
o
o
BIJLAGE 4: KAARTEN VAN DE VERSCHILLENDE WARMTEBRONNEN Voor de provincie Gelderland is een warmteatlas ontwikkeld, waar meer informatie te vinden is over de beschikbare warmtebronnen (onder andere restwarmte, biomassa en aquathermie). Via de volgende link komt u op de hoofdpagina van deze warmteatlas:
'o GELDERLAND WARMTEATLAS
Gelderland Warmteatlas
.II V Vm I Berekende warmtevraag 2019 en 2030
Biomassa
Deze cean gee^t oe geo eden weer waar warmtenetten mogelijk ontwikkeld kunnen worden Er »jn keanlagen opgenomen met de
Deze kaart gee*t het beschikbare Oomassa-aenbod weer. De belangrijkste keenlagen zijn het
Gelderland Warmte Atlas
Omgevingswarmte
Restwarmte
Dashboard
In ceze Kaart açen Zij
in deze kaa't rijn de
Ge!derland Warmte Atlaa Dashboard
aanbod eagnearc ge verorandbare en verg.ttbere biomassa Het gaat hierbij enkel om het.aariijkse (groei )overschor
werrmevreegp.chţheid, duster* voor ontwikke ng ven kie ne warmtenetten en duttere voor ontwikkeling ven grote warmte netten
D
Warmte infrastructuur Da bestaande en de (voor zover bekend) geplande warmte netten zijn m de kaarjlaag weergegeven
O
57
warmtebronnen uit de omgeving
estwarmteb'onnen opgenomen
opgenomen. Oncece
( ndustne catacentra,
bodemen ergiesyatemen
condenjwarmte. RWZ1/AWZ1 en
(ondiepe)geother** e en TEC-TEA-oronnen
noolgemelen). Ook zijn oeetaenoe duurzame energiaoronnen ook
(weterzu veringsmstfl at es zijn
weergegeven vanuit de SDs*
echtar opgenomen m de kaart m«
Som* kan dit ook een bron zijn ven
'estv/armtebronnen)
duties'"» restwarmte
BIJLAGE 5: OMSCHRIJVING CLUSTERS In deze bijlage zijn de clusters beschreven zoals ze zijn gebruikt in deze warmtevisie. 1. Rijwoningen (hoek- en tussenwoning) De meeste gebouwen in de gemeente Harderwijk zijn woningen en daarvan is meerendeel een rijwoning. Een rijwoning is een huis uit een reeks aan elkaar geschakelde huizen. Het bouwen van rijwoningen is van alle tijden en zijn meestal in clusters gebouwd. Vanwege de grootte van dit cluster is er onderscheid gemaakt op basis van het bouwjaar. Dit is gedaan omdat er een sterke link is tussen de isolatiewaarde van het huis en het bouwjaar. De isolatiewaarde van een woning heeft invloed op de keuze voor een alternatief voor aardgas en de kosten. Hierin zijn de volgende subcategorieën gehanteerd: ^
^
Rijwoningen 1946 - 1974 De rijwoningen uit deze bouwperiode hebben hoofdzakelijk energielabels D, E en F, dit betekent dat deze rijwoningen isolerende maatregelen moeten nemen om de warmtevraag te reduceren. Het de vraag is of deze woningen voldoende geïsoleerd kunnen worden, zijn een warmtenet (met hoge temperatuur) en duurzame gassen theoretisch gezien de meest geschikte alternatieven voor deze woningen. Rijwoningen 1975 - 2005 In deze bouwperiode hebben woningen voornamelijk label B en C. Hierdoor kunnen deze woningen met een aantal extra isolatiemaatregelen geschikt gemaakt worden om met een lage temperatuur te worden verwarmd. Echter zonder isolatiemaatregelen kan ook gebruik gemaakt worden van een hoog/middel temperatuuroplossing. Alledrie de hoofdstrategieën zijn toepasbaar in dit cluster, waarbij duurzame gassen alleen toegepast gaat
worden als de andere hoofdstrategieën niet mogelijk zijn. ^
Rijwoningen na 2005 Deze rijwoningen zijn energiezuinig gebouwd en de meeste hebben minimaal een energielabel A. Deze woningen hebben bijna geen isolerende maatregelen nodig en waardoor verwarmen met een lage temperatuur mogelijk is. Aangezien een individuele warmtepomp of een warmtenet toepasbaar zijn in dit cluster, gaan duurzaam gassen niet gebruikt worden in dit cluster.
2. Meergezinswoningen Een meergezinswoning is een gebouw met daarin meerdere woningen. Denk hier aan flats, beneden- en bovenwoningen en appartementen. Gebouwen, waarbij een woning boven een winkel zit, vallen ook in deze categorie.
4. Historische binnenstad De historische binnenstad van Harderwijk bestaat uit veel verschillende soorten gebouwen en is een mix van woningen en utiliteit. Daarnaast is een deel van de gebouwen van voor 1946 en mogelijk benoemd tot monument. Vanwege de oudere gebouwen en mix van gebouwen is het lastig aan te geven welk alternatief toepasbaar is. Het is mogelijk dat een mix van alternatieven ontstaat binnen dit cluster, zowel individuele warmtepompen, kleine warmtenetten en de inzet van duurzame gassen. 5. Dorp Hierden Het dorp Hierden bestaat uit veel verschillende soorten gebouwen en is een mix van woningen en utiliteit. Daarnaast zijn de gebouwen door de jaren heen gebouwd.
Door de hoge woningdichtheid (woningen per hectare) van dit cluster, is een warmtenet interessant om te onderzoeken. De isolatiewaarde van de meergezinswoning heeft invloed op de temperatuur van de collectieve oplossing.
Vanwege de mix van bouwjaren van de gebouwen is het lastig aan te geven welk alternatief toepasbaar is. Het is mogelijk dat een mix van alternatieven ontstaat binnen dit cluster, zowel individuele warmtepompen, kleine warmtenetten en de inzet van duurzame gassen.
3. Vrijstaande woningen en twee-onder-een-kap In dit cluster staan voornamelijk vrijstaande woningen en twee-onder-een-kap. Een vrijstaande woning is niet verbonden aan een ander gebouw en bij een twee-ondereen-kapwoning zijn twee woningen met elkaar verbonden, maar zijn verder niet verbonden aan een andere woning.
6. Vakantiepark De gemeente Harderwijk heeft negen vakantieparken. Een deel van de vakantieparken is of wordt getransformeerd van een recreatiebestemming naar een woonbestemming. In beide gevallen moeten de vakantieparken aardgasvrij worden.
Door de ruimte tussen de woningen is de woningdichtheid lager. Voor een warmtenet zijn de kosten over het algemeen dan hoger, omdat er minder aansluitingen (afnemers) per hectare zijn. Hierdoor zijn individuele warmtepompen of duurzame gassen de meest voor de hand liggende oplossingen voor dit cluster.
Op de vakantieparken staan veel vrijstaande woningen, waardoor de woningdichtheid lager is. Dit maakt het net als bij het cluster vrijstaande woningen en twee-ondereen-kapwoningen lastiger om een warmtenet te realiseren. Echter doordat vakantieparken vaak georganiseerd zijn (één eigenaar of via een VvE) kan een warmtenet misschien
58
oooooooo toch interessant zijn. De andere twee hoofdstrategieën individuele warmtepomp en duurzame gassen zijn ook toepasbaar voor dit cluster. Het uiteindelijke alternatief kan verschillend zijn per vakantiepark.
Voor dit cluster zijn de alternatieven volledig elektrisch en laag-temperatuur warmtenet de meest voor de handliggend. Vanwege de beperkte beschikbaarheid van duurzame gassen worden die hier niet ingezet
7. Bedrijventerreinen Zoals aangegeven in de afbakening richt de warmtevisie zich op het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving volgens de definitie van het Klimaatakkoord. Dit betekent dat industriële processen (grootverbruikers) niet worden meegenomen in dit cluster. Deze bedrijven houden vanuit het Klimaatakkoord zich wel degelijk bezig met het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. In de warmtevisie zijn alleen de bedrijfswoningen en de gebouwen van midden- en kleinbedrijven op bedrijventerreinen Lorentz (I, II en III), de Tonsel en De sypel meegenomen. Vanwege de verschillende functies en grootte van de utiliteitsgebouwen en bedrijven is het lastig om aan te geven welk alternatief toepasbaar is. Het is mogelijk dat een mix van alternatieven ontstaat binnen dit cluster, zowel volledig elektrisch, kleine warmtenetten en de inzet van hernieuwbaar gas. 8. Gebiedsontwikkeling De gemeente Harderwijk is de komende jaren bezig met verschillende gebieden om deze te (her)ontwikkelen. Alle gebouwen die hier gebouwd gaan worden, zijn aardgasvrij omdat nieuwbouw niet meer aangesloten mag worden op het aardgas. Naast dat deze gebieden aardgasvrij ontwikkeld gaan worden, kan dit ook kansen (versterken elektriciteitsnet, vergroten warmtenet) bieden voor omliggende buurten/ clusters.
59
o
o
BIJLAGE 6: WEERGAVEN STERKTE-ZWAKTEANALYSE
positieve factoren
negatieve factoren
KANSEN
BEDREIGINGEN
STERKTES
ZWAKTES
60
o
o
Ontstaan van nieuwe inwonersinitiatieven in Harderwijk en Hierden
Beschikbaar stellen van voorbeeldwo ningen en ervaringen gebruiken van voorlopers
Concrete buurtinitlatieven met handellngsperspectief en direct bewonersvoordeel ontplooien. Een initiatief kan op gevraagde momenten meedenken In TVW en WUP
Voorbeeldwoningen in wijken werken overtuigend
o
In het alge meen groeit de belangstelling en noodzaak voor duurzaamheid In het algemeen. Pas wel op met hoe duurzaam
We kunnen Inwoners niet dwingen, maar wel verleiden door andere inzichten (comfort, financieel voordeel, -) en handellngsperspectlef (bijv. colectieve inkoop) met voordelen aan te reiken.
heel veel kansen in het besparen van energie!
Berichten over gerealiseerde bewoner sint iatieven publiceren die een eigen warmtealternatief gerealiseerd hebben.
Geografische ligging van groene gemeente tussen water en bos. gebruiken in de communicatie
voorbeeld ambassadeurs aanstellen
Her ontwikkeling Weiburg en Kranenburg Noord
Potentiële restwarmte van een potentieel datacenter in Zeewolde
De gemeente gaat een warmtenet voor financieren in het Waterfront Met opties om uit te bereiden
o
o
schonere lucht
positieve pers creëren
Maatregelen resulteren ook tot meer wooncomfort.
o
o
Mogeiijk kunnen koopwoningen kunnen meeliften met renovatie (aanpassingen) huurwoningen bij gespikkeld bezit
Goedkope energierekening voor iedereen! Losse van de investering.
o
o
Landelijk gaat de aardgasprijs omhoog
Gebruik maken van landelijke en provinciale subsidies, voor proces, uitvoering en maatregelen
Inkoop combinaties voor isolatie, glas opzetten. Welke rol kan de gemeente hierbij spelen?
El ndgebrui kerskos ten worden inzichteljk gemaakt In landelijk» PBL tooi
lage rente kans ^ betere financiële haalbaarheid
Door de grote van projecten voordeel krjjgen (O pschal n gsvoordele n)
KANSEN Ga voor tussenoplossingen (hybride) die ook veel C02 reductie op leveren
Bio- Energiecentrale Harderwijk waar groen gas wordt geproduceerd
Mogelijkheid om energie te halen uit het wolderwijd (Auquathermie)
o
aquathermie
de tijdsdruk is niet zo stringent als in andere gemeentes, we hebben de tijd bļ voorkeur ook uitvoerinsgprojeden opzetten zodat je zelf niet allemaal apart een aannemer moet zoeken
Geef meer ruchtbaarheid aan de postcoderoos voor zonnepanelen ivm situaties waar mensen geen panelen kunnen of willen op hun huls, maar wel zon als bron willen benutten voor opwek van elektriciteit
61
Tempo aanpassen aan bestande infra-wijzigingen ipv eigen tempo
Rekenmodellen aanbieden per soort woningtype om te helpen met een 80 20 benadering voor isolatie en energiebesparing, onafhankelijk van leveranciers (VD
samenwerken met bedrijven Aluminimumindustrie. zwembad, waterzuivering.....
infraprojecten combineren (renovatie riool, etc.) Koppelkansen met andere thema's en uitvoering
Bij inzet nieuwe technologie kunnen we een voorsprong opbouwen (zowel als stad. maar ook als land)
Door innovaties andere proces en technieken moaeliik. Technieken (duurzame warmtebronnen) die zich continu verbeteren
o
Is de warmte transitie altijd te betalen? [betaalbaarheid)
o
De aardgasprijs wordt lager
Energiearmoede
Onzekerheid bij inwoners: is energietransitie wel kostenneutraal? Nu een grote investering doen, haai ik deze investering eruit?
Het inwonersaantal en het gebouwen groeit volgens de prognoses in de gemeente Harderwijk tot 2050 Daarmee zal de het energieverbruik ook toenemen.
Verkiezingen
o
Relatieve hoge aanloop kosten
Uitblijven landelijke subsidies
Financiële regelingen (subsidies) zijn níet voldoende voor aardgasvrij duurzaam alleen voor de rijken?
negatieve publieke beïnvloeding
o
gemeente mensen stimuleren over te stappen naar een individuele warmtepomp als dat de enige oplossing is voor die buurt. Alleen inzetten op natuurlijke momenten of ook extra stimuleren eerder
Stapsgewijze verbetering maakt een terugverdien model minder positief dan meer maatregelen ineens en tegelijk.
o
Individuele besluitvorming duurt lang en is tijdsintensief: veel maatwerk zowel op individueel al sop wįjk/bu urt niveau
Ondersteuning var innovatieve* technologie op de lange termijn. Is je keuze toekomstproef?
o
gebrek aan urgentie bij de bewoners
In de warmtevisie is nog weinig uitgesloten qua alternatieven voor aardgas. Meer onderzoek is nodig
Onvoldoende robuuste keuze voor warmte-alternatieven lelden In de toekomst tot schade en hoge kosten. Voorbeeld het vroegtijdig weghalen van het gasnet
o
o
o
o
Af wachtende houding bij inwoners over energietransitie eerst maar eens
Klein draagvlak voor aardgasvrij
Meerdere verhalen (slechte) over alternatieven
Aardgasvrij slechte publiciteit landelijk
En wat doet de gemeente zelf? Is het gemeentehuis zelf al van het gas af?
[beeldvorming) over hoog elektriciteitsverbruik bjj gebruik van warmtepompen, wurgcontracten van warmte neteigenaren zonnepanelen die in brand vliegen waterstof als heilig middel, batterijen die
als excuus gebruikt Vliegen stoot veel meer co2 uit bedrijven ook Duitsland gaat aan het gas. veel mensen vinden 'aardgasvrij* onzin. Aardgasvrij is vooral 'gedoe' en duur' - wie wil dat
Perceptie van huidige betrouwbaarheid van leveringszekerheid schept v naar da toekomst, ook
Afhankelijkheid bij bedrļven voor restwarmte/ in combinatie met energiebesparingsopd recht
verwacht men ongeveer hetzelfde niveau!
BEDREIGINGEN De modellen van PBL voor de diverse scenario's voor Harderwijk zijn gevuld met onvoldoende actuele informatie per huis, wijk e.d (bv het energielabe!)
Verandering van overheidsbeleld/priorl telt
Wat is het milieu impact (Ecologie, bodem, water) van de alternatieven?
Invloed van corona overheerst de energietransitie
De duurzaamheid van de bronnen, Wat bespaar je daadwerkelijk aan C02?
Tekort aan technisch personeel in de komende járen
capaciteit energienet
Beschikbare openbare ruimte voor alle netwerken Beschikbare ruimte in Woningen voor de maatregelen
62
lang ver bouwing sp roject waarbij een aantal kamers/woningen tijdelijk leeg moeten in tijd van woningnood
Wo n In gbo uwe o rpo rat les gaan vaak vaal sneller dan da gemeente/particuliere Woco bepaalt daarmee eventueel warmte alternatief.
Kloof tussen kopers [moeten zelf investeren) en huurders (wordt alles voor geregeld)
Landelijk ! provinciaal I RES I gemeente werkt niet altijd eenduidig
Oude wet en regelgeving
Bureaucratie richting uitvoering. Alle partijen moeten in stemmen
Ŭiűl. Verwarring over: Nederland van het gas af, terwijl Duitsland aan het aardgas gaat-er wordt net een nieuwe pijpleiding aangelegd vanuit Rusland.
Het beste alternatief moet nog op de markt komen, dus is het nu nog te vroeg om over te schakelen
Zijn zonnepanelen niet het asbest van de toekomst? (sorry toch zonnepanelen maar het geldt voor meer innovaties)
Nu inzetten op een techniek die het niet haalt (wet van van de remmende voorsprong)
Wet van de remmende voorsprong: wachten op innovatie
Minder innovatie dan verwacht
Technieken verbeteren zich. Als je nu investeert In iets kan het over 5 jaar achterhaald z|n Woud aan technologen, elke heeft zijn voor-en nadelen, geen is zaligmakend.
Uitblijven schaalvoordeel
o
o
Sterke projectorganisatie
Co ede samenwerking partners
Een actieve klankbordgroep, die op een positief kritische manier gevraagd en ongevraagd meedenkt.
Creeer ruimte voor ruimere subsidies
Samenwerking gericht op voortgang
Vanaf het begin gewerkt aan draagvlak
Beschikbaarheid van groen gas (rioolzuivering) in Harderwijk
Sterke overheidsfocus/regler ol bij de gemeente
Endura als energiecooperati» bundelt informatie en acties
(Ver trouwelijk) datadeling
Koppel kan sen/in veste ringsprogramma's delen
aquathermie uit wolderwįjd
Realistische ambitie en verwachtingen
Schaalgrootte Harderwijk
o
huidige lage rentestand voor leningen
Aardgasvrij de norm bij nieuwbouw concreet in Harderwļk waterfront fase 3 eerste buurt, wel ai renovatie en kleien nieuwbouwprojecten
Technische kennis ruimschoots aanwezig
o
o
o
o
De eerste buur tin itiatieven actief
Uitwisseling tussen bew on ersi nl tatl even. 3e kunt van elkaar leren
Realisatie zonnedaken Endura
Er wordt begonnen met degene die willen en kunnen (koplopers) en we ondersteunen die met procasregES spurs
STERKTES
o
o
Een actieve lokale energiecoõ per a tie Endura
Ean regionaal Duurzaam heidsloket Veluwe Duurzaam
Er is een netwerk van bewoners in de wijk via Veluwe Duurzaam en Endura om rechtstreeks in contact te komen
Kleinschalige en laagdrempelige acties helpen bij draagvlak opbouwen
Fundamentele opbouw van het proces: vanuit draagvlak
Er zijn keuzes te maken
Kleine stapjes. Niet perse in een keer aardgasvrij
Zorgvuldige processen
selectie van potentie en verkenningsbuurten daarmee focus
Goede koppeling tussen type buurt en mogelijke alternatieve voor aardgas
De insteek is stapsgewijs richting aardgasvrij 1: ener giebe spar en 2: isoleren 3: duurzame (alternatieve) energie gebruiken
aantal voorbeeld huizen
63
Via komende acties VD kan netwerkbestand uitgebreid worden door de vraag te stellen of men op de hoogte gehouden wil worden van aardgas vrije wijken
Inbreng van Veluwe duurzaam als ondersteuner
o
Promotíemiddelen voor bewustwording energiebesparing zijn aanwezig
voor elke doelgroep ©n stap in de duurzame wooncarrière is er ondersteuning binnen duurzaamheidsloket (helpdesk, «2^-,
ondergrondse waterstroom gebruiken voor warmte pomp (geen risico op depletie)
Verankering in klimaatakkoord
Er kan gebruik gemaakt worden van regio-kennis
Koppeling RSW
o
De borging van de financiering voor het proces van de projectgroep voor het langere termijn.
Te lange processen voor veel inwoners
o
Afstemming met veel partijen
Thematiek TVW is abstract, sluit niet aan by leefwereld inwoners, is Ver van hun bed' en op dit moment niet te overzien. Citaat: Aardgas vrij is een zaak van de heel lange adem (Jan Rotman s)
o
o
Direct van het aardgas af is te ambitieus en schrikt af (kosten en onoverzichtelijkheid)
Het is voor veel mensen een ver van mijn bed show
o
o
tr zijn veel doelgroepen waar nog maar weinig contact mee b; ouderen, jongeren, jonge gezinnen, allochtonen,, mensen met andere zorgen/focus (opvoeding, carrière, ziekte, scheiding, «rhnlr1*n
Kennisgebrek bij inwoners/ iedereen denkt het te weten
o
o
o
Het is heel erg subsidie gedreven, en mist de stabiliteit
De relatie mist nu in de visie tussen het doel voor 2030 en de potentiebuurten. Komt dit overeen?
o
Wat is de verwachtte Dekkingsgraad bij een hoofd strategie per buurt? Gaat een hele potentiebuurt mee doen?
t
Crote afstand tussen landelijk beleid en wetgeving en de praktijk (bv niet mogen experimenteren met waterstof door netbeheerders)
Technische en financiële communicatie wat veel mensen niet aanspreekt.
Hoe robuust zijn de gegevens en aannamen voor de potentie van een warmtebron?
communicatie bereikt vooral de geïnteresseerden
ZWAKTES Beperkte invloed op particuliere gebou weig ena ren om maatregelen uit te voeren
Nog geen regelgeving waarmee gemeente inwoners van aardgas af kan sluiten
Nog geen duidelijkheid over over warmtealternatief in een buurt wijk of gemeente waardoor inwoners afwachten
Hoge kosten AerugverdlentIJ d of niet terug te verdienen
Aardgas is een goedkope en efficiënte energiebron, met lage C02 (zie bv Duitsland) dus urgentie ontbreekt om nu stap te zetten
extra financiële belasting op aardgas ontbreekt nog
Onbekendheid van het belang van de RESsen
stroomnet nog niet sterk genoeg, en veel druk op verzwaring netten elders
Deelnemers binnen wijkinitiatieven (koplopers) zijn geen afspiegeling van de
maatschappij/buurt Thans ook met name enkel senioren actief.
64
Ervoor waken niet te veel top down willen aansturen
imago warmtepompen niet positief
Beperkte invloed vanuit Harderwijk op de echt belangrijke thema's moeilijk kunnen bereiken/ overtuigen van de tegenstanders
oooooooo BIJLAGE 7: MENUKAART INITIATIEVEN Doelgroep Alle stakeholders intergrale wijkaanpak
Fase 1
Fase 2
Fase 3
Fase 4
Fase 5
Oriëntatie en bewustwording
Intentie en plan (no-regret-fase)
Besluitvormingsproces
Projectontwikkeling en uitvoering
Gebruik
1. Wijkkaart koppelkansen voor
1. Wijkkaart koppelkansen voor
leefbaarheid
leefbaarheid
^ 19. Wijkuitvoeringsorganisatie onderzoeken
Wijkvertegenwoordiging evt. i.s.m. commerciële/ uitvoerende partijen
20. Wijkwarmtebedrijf onderzoeken
^ 2. Oriënterend gesprek over mogelijkheden ^ 3. Stakeholders analyse
Voorlopers/
^ 4. Buurtenquête ^ 5. Organiseren bewonerswerkgroep
initiatiefnemers
^ 6. Energy straatfestival
^ 21. Bewonersvereniging opzetten (vertegenwoordiging) ^ 22. Infoavond 'verduurzaam je eigen huis' ^ 23. Infoavond alternatieven voor aardgas (wijkgericht)
^ 7. Energieadviesgesprek met buren
^ 24. Energy huisparty
^ 8. Kookworkshop
^ 25. Workshop: Isoleer (en ventileer) je woning ^ 26. Excursie alternatieve warmtevoorziening
Volgers (afwachtend, grote middengroep)
4. Buurtenquête 5. Organiseren bewonerswerkgroep
4. Buurtenquête 5. Organiseren bewonerswerkgroep
6. Energy straatfestival
7. Energieadviesgesprek met buren
7. Energieadviesgesprek met buren
8. Kookworkshop
8. Kookworkshop
9. Wijkwebsite
9. Wijkwebsite
10. Workshop 'Maak je eigen stappenplan'
10. Workshop 'Maak je eigen stappenplan'
11. Wijk infoavond of buurtgesprek
11. Wijk infoavond of buurtgesprek
12. Inzet warmtecamera 13. Energiekrant of huis-aan-huis aardgasvrij
12. Inzet warmtecamera 13. Energiekrant of huis-aan-huis aardgasvrij magazine
33. Organiseren besluitvormingsproces
^ 23. Infoavond alternatief voor aardgas (wijkgericht)
8.
^ 36. Wijkuitvoeringsorganisatie opzetten 37. Wijkwarmtebedrijf opzetten
Kookworkshop
^ 41. Ambassadeur: ervaring delen in andere wijken
12. Inzet warmtecamera 13. Energiekrant of huis-aan-huis aardgasvrij magazine 25. Workshop: Isoleer (en ventileer) je woning 26. Excursie alternatieve warmtevoorziening 28. Berekend advies naar aardgasvrij
magazine 22. Infoavond 'verduurzaam je eigen huis' 23. Infoavond alternatieven voor aardgas (wijkgericht) 24. Energy huisparty 25. Workshop: Isoleer (en ventileer) je woning 27. Presentatie techniek door bedrijf 28. Berekend advies naar aardgasvrij
6. Energy straatfestival
6. Energy straatfestival
6. Energy straatfestival
6. Energy straatfestival
7. Energieadviesgesprek met buren
8. Kookworkshop
9. Wijkwebsite
11. Wijk infoavond of buurtgesprek
10. Workshop 'Maak je eigen stappenplan'
12. Inzet warmtecamera 13. Energiekrant of huis-aan-huis aardgasvrij
11. Wijk infoavond of buurtgesprek
Laatbloeiers
8. Kookworkshop
magazine 23. Infoavond alternatieven voor aardgas (wijkgericht) 25. Workshop: Isoleer (en ventileer) je woning 28. Berekend advies naar aardgasvrij
Alle buurt/ wijkbewoners
^ 14. Wijk-nieuwsbrief
^ 14. Wijk-nieuwsbrief
^ 9. Wijkwebsite
^ 15. Brief op adres (huis aan huis)
^ 4. Buurtenquête ^ 14. Wijk-nieuwsbrief
^ 9. Wijkwebsite
^ 15. Brief op adres (huis-aan-huis)
^ 14. Wijk-nieuwsbrief
^ 14. Wijk-nieuwsbrief
^ 16. Interview voorbeeldwoning
^ 16. Interview voorbeeldwoning
^ 15. Brief op adres (huis-aan-huis)
^ 15. Brief op adres (huis aan huis)
^ 15. Brief op adres (huis aan huis)
^ 17. 'Strik om de wijk'
^ 17. Strik om de wijk
^ 16. Interview voorbeeldwoning
^ 16. Interview voorbeeldwoning
^ 18. Procesbegeleiding
(Visueel zichtbaar maken dat er iets gebeurt
^ 18. Procesbegeleiding
^ 17. Strik om de wijk
^ 17. Strik om de wijk
^ 34. Inloopmomenten wijk infopunt
in de wijk)
^ 29. Haalbaarheidsonderzoek alternatieven
^ 18. Procesbegeleiding
^ 18. Procesbegeleiding
^ 39. Wijk energy festival
^ 23. Infoavond alternatieven voor aardgas
^ 27. Presentatie techniek door bedrijf
^ 42. Uitleg installatie
^ 18. Procesbegeleiding
aardgas ^ 30. Stappenplan woningen naar aardgasvrij
(wijkgericht)
^ 30. Stappenplan woningen naar aardgasvrij
^ 31. Voorbeeldwoning
^ 27. Presentatie techniek door bedrijf
^ 31. Voorbeeldwoning
^ 32. Woning open stellen
^ 30. Stappenplan woningen naar aardgasvrij
^ 32. Woning open stellen
^ 31. Voorbeeldwoning
^ 34. Inloopmomenten wijk infopunt
^ 32. Woning open stellen
^ 38. Bewonerscommunicatie tijdens
^ 34. Inloopmomenten wijk infopunt 35. Collectieve uitvraag naar bedrijven
uitvoering ^ 39. Wijk energy festival
(concepten/integraal)
^ 40. Collectieve inkoop isolatie (of installaties)
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
BIJLAGE 8: DE BELANGEN VAN DE STRATEGISCHE PARTNERS gtWLWRE A I å^TFKl U WOONLASTEN
(įįwnM-M* jMOPPMMA
- ŢţOHNlSW ppMĩlOtJ
GĩWl®
ř
-
V
1» Kotl^S
URN»
U
ñfSĩtH^V
q
Q
ftTrtKMM řtWOHt^S
Á
w rAi\ŕcntr fRiUQWY'ft WlJKtVWT WtfKLN
/ŴÍŴ)
vioofc Alle INWONERS NAN
^
1 řfWONEKS
i
'
PAPPOrATIF INZICHT
MfvPewjK pţWÉMNb Mř'KtW
CWPlTlf 6HSNEI WnKMTLNET J/N KKlţNľlţONNIEK
ötlftWtNľjK rtojta
"''"•iii.tj,,
HAřbÇR'H'JK
AAROOAòVR')
PUK not*»1
7
6FMEENrA ^PFKW'JK ’
wvr
Ö?ÍNM|ÏÇ
SAVItNWtPPW
\ WļíOŴLHT mUCHT IN
«MmNSMEPERU.NL
66
BIJLAGE 9: TOELICHTING SAMENWERKINGSAFSPRAKEN Onderstaand zijn de tien samenwerkingsafspraken weergegeven: 1. Wij streven naar aardgasvrije woningen voor de inwoners van de gemeente Harderwijk. (ambitie) De partijen hebben de gezamenlijke ambitie om alle woningen en andere gebouwen in de gemeente Harderwijk aardgasvrij te maken. Om deze ambitie te halen, werken de partners gezamenlijk aan de duurzame warmtetransitie aan de hand van deze warmtevisie. 2. Wij dragen actief binnen de gemeente Harderwijk de ambitie en de warmtevisie voor de warmtetransitie uit. (communicatieplicht) De partners staan achter de ambitie en deze warmtevisie. Om de samenleving te informeren en te stimuleren dragen alle partijen de ambitie en de strategie actief uit. Dit betekent dat alle strategische partners naast het inzetten van de eigen communicatiemiddelen en aanwezig zijn bij bijeenkomsten over de warmtetransitie, ook bij interne beleidsvorming en eigen projecten de warmtetransitie onder de aandacht brengen. 3. Wij staan open voor initiatieven vanuit andere stakeholders. (open planproces) Het is mogelijk dat in de loop van de tijd nieuwe initiatieven ontstaan bij inwoners, bedrijven of maatschappelijke instellingen. In de warmtevisie bieden we graag ruimte aan andere initiatiefnemers om samen te werken en bij te dragen aan de verwezenlijking van de einddoelstelling: een aardgasvrij Harderwijk.
Afhankelijk van de omvang van het initiatief (of de initiatieven) wordt besloten over de wijze van participatie, mogelijke ondersteuning en het al of niet deelnemen aan de projectgroep.
4. Wij stemmen investeringsprogramma's en relevante projecten op elkaar af. (integratie) Het realiseren van een duurzame warmtetransitie, de bestaande gebouwen naar aardgasvrije gebouwen, is een grote en omvangrijke maatschappelijke opgave. Dit proces is kostbaar en vraagt veel tijd van iedere partij afzonderlijk. Door het af te stemmen en te combineren van de afzonderlijke investeringsprogramma's worden oplossingen gevonden buiten de eigen mogelijkheden. Hiermee worden investeringsvoordelen behaald en kan versnelling in de warmtetransitie optreden. Een concreet voorbeeld: een woningcorporatie kan een woning renoveren tot een goed geïsoleerde en energiezuinige woning, maar die nog steeds gebruik maakt van aardgas. Door een combinatie te maken met een leverancier van duurzame energie (zoals een warmtenet of biogasinstallatie) of te zorgen voor een eigen energie-opweksysteem kan ook daadwerkelijk een aardgasvrije duurzame woning worden gerealiseerd. Door deze opgave in de energietransitie (nieuwe leidingen/ netwerken) te koppelen aan de grote onderhoudsopgaven (nieuwe wegen en riolering) van de buitenruimte en/of het klimaatbestendig maken van de buitenruimte kunnen ook daar synergievoordelen worden behaald. 5. Wij staan voor een succesvolle warmtetransitie, die alleen mogelijk is door een actieve bijdrage van alle betrokken partijen.
(proactief meedoen en informeren) Met elkaar zien we het belang van een lange termijn visie voor een aardgasvrij Harderwijk. Deze opgave is zo veelomvattend dat dit niet alleen lukt, daarom is samenwerking noodzakelijk. We zien het dan ook als een gezamenlijke verantwoordelijkheid om deze warmtevisie actueel te houden. Gezamenlijk leveren we een bijdrage aan het in stand houden van de projectorganisatie en zorgen we voor een vertegenwoordiging bij de projectgroepvergaderingen.
67
Partijen spreken af om elkaar actief te informeren over grote veranderingen in het werkgebied, organisatie en (fysieke) projectportefeuille. Dit is nodig omdat de warmtetransitie een adaptief proces is dat continue aan verandering onderhevig is. Deze veranderingen worden dan tijdig gedetecteerd en gedeeld met alle stakeholders. Concreet gaat het dan om: ^ Werkgebied De partijen maken ieder afzonderlijk gebruik van eigen informatiesystemen (kaarten, databestanden, etc.) door deze informatie te combineren worden nieuwe inzichten verkregen voor de planning en de uitvoeringsstrategie. Data en informatie wordt dan ook in vertrouwelijkheid met elkaar gedeeld. ^ Project(mutaties) Nieuwe fysieke projecten die een directe relatie hebben met de warmtevisie of grote wijzigingen in bestaande korte termijn projecten worden gedeeld. Dit kan namelijk reden zijn voor andere betrokkenen om af of juist aan te haken bij een project. ^ Organisatie Belangrijke ontwikkelingen in de eigen organisatie, strategische koerswijzigingen, veranderingen in de opgave en best practices worden actief gedeeld om zo maximaal aansluiting te houden en de samenwerking te borgen. 6. Wij hanteren een vast updatepatroon om de warmtevisie actueel te houden.
(procesafspraak) Om de warmtevisie actueel te houden hanteren we een vast updatepatroon: jaarlijks gericht op de korte termijn (de jaarplanning projecten), na 2,5 jaar een voortgangsrapportage en 5-jaarlijks gericht op het updaten van de warmtevisie. Hierbij wordt onder andere gekeken naar nieuwe ontwikkelingen en technieken.Waarbij beoordeeld wordt of de gekozen prioritering en strategieën nog toereikend zijn of dat deze moeten worden herzien.
oooooooo 7. Wij stellen gezamenlijk het beleid op voor een duurzame warmtetransitie in de gemeente Harderwijk. (beleidsvorming) Na ondertekening van de uitvoeringsstrategie, is gezamenlijk deze warmtevisie opgesteld. Deze warmtevisie is afgestemd met de regionaal inzichtelijk gemaakte alternatieve warmtebronnen. Die staan benoemd in de Regionale Structuur Warmte (RSW) Noord-Veluwe. De warmtevisie dient als startpunt voor het opstellen van een uitvoeringsplan voor een buurt.Het opstellen van een uitvoeringsplan wordt samen gedaan met de partners, mogelijk een bewonersinitiatief en andere belanghebbende zoals beschreven in paragraaf 6.4 en 7.2.2. 8. Wij dagen elkaar en de markt uit om innovatieve oplossingen in onze projecten te ontsluiten.
10. Wij werken actief aan kennisontwikkeling en delen dit met buitenwereld. (lerend netwerk) Integrale verduurzaming van de gebouwde omgeving is een complex en multidisciplinair vraagstuk en is in ontwikkeling. Tijdens de uitvoering van de warmtevisie zetten we daarom in om nieuwe kennis en aanpakken te ontwikkelen. Nieuwe kennis houden we niet voor onszelf maar delen we met wie daar interesse in heeft (initiatieven, samenleving, bedrijven en andere gemeenten). De werkgroep communicatie is verantwoordelijk voor de juiste communicatie voor het verspreiden van de nieuwe kennis. Daarnaast willen wij ook graag leren van anderen. Hiervoor staan we open voor de kennis en ervaringen van andere gemeenten, initiatieven en bedrijven.
(marktbenadering Z inkoop) Wij dagen elkaar, de samenleving en de markt uit, om met innovatieve oplossingen te komen voor de realisatie van de duurzame warmtetransitie. In de projecten kiezen we daarom nadrukkelijk voor een inkoopstrategie die aansluit bij dit doel. Goede ervaringen met leveranciers en partijen worden gewaardeerd en onderling uitgewisseld. Wanneer deze bewezen succesvol zijn (zie ook afspraak 9), worden deze mogelijk vaker toegepast. 9. Wij monitoren en evalueren actief de behaalde resultaten en toegepaste oplossingen. (evaluatie) Om het beoogde doel op een effectieve en efficiënte wijze te behalen, worden de behaalde resultaten en toegepaste oplossingen actief gemonitord. Meer hierover in hoofdstuk 9.6.
68
o
o