Bijlage 1 - Begroting 2027 - 2030
Tekst van het document
Tarieven afvalstoffenheffing • De toe te rekenen kosten zijn in de begroting opgenomen en de aantallen zijn geschat op basis van de geactualiseerde aantallen 2026. • In de 1e tussentijdse rapportage 2026 is reeds aangekondigd dat een extra effect in de begroting 2027 terecht zou komen vanuit het bijstellen van de verwerkingskosten milieustraat. Dit zorgt voor een hogere stijging dan enkel de indexatie. • Vanuit het uitgangspunt van volledige kostendekkendheid wordt het vastrecht verhoogd van € 195,- naar € 210,-. Het variabele tarief wordt verhoogd van € 8,- naar € 9,- per aanbieding van een minicontainer en van € 1,60 naar €1,80 per klepopening. • | De overige genoemde tarieven worden verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,5%. Riool- en Waterzorgheffing Vastgesteld beleid • | De tarieven worden zodanig vastgesteld dat de begrote baten de begrote lasten niet overstijgen. • | Vanuit de vastgestelde Beleidsuitwerking en Uitvoeringsagenda Riolering Water en Klimaatadaptie Harderwijk (BuRWKA) is een hogere opbrengst vanuit de Riool- en Waterzorgheffing nodig. De stijging ten opzichte van 2026 is 13,32%. • | Met het vaststellen van de BuRWKA 2024-2028 is gekozen voor een spaarstrategie voor toekomstige investeringen. Dit betekent dat er in de jaren 2025 t/m 2028 sprake is van 10% boventrendmatige stijging van de riool- en waterzorgheffing.
De rest is het gevolg van indexatie en bijstelling van toe te rekenen kosten zoals salarissen en tractie. • | De tarieven Riool en Waterzorgheffing 2027 worden bij de Belastingmaatregelen 2027 definitief bepaald. Voornemen 2027 • | De Riool- en Waterzorgheffing blijft gebaseerd op een 100% kostendekkendheid • | Het tarief riool- en waterzorgheffing zal als gevolg van bovenstaande met ca. 11,5% stijgen. • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Toeristenbelasting Vastgesteld beleid • | De toeristenbelasting is een algemene belasting; • | De toeristenbelasting wordt geheven op overnachtingen door niet-ingezetenen van de gemeente in de gemeente Harderwijk. • | De toeristenbelasting is een bedrag per persoon per nacht; • | Voor toeristenbelasting wordt geen kwijtschelding verleend; • | Op de toeristenbelasting kan op grond van de verordening een vrijstelling worden verleend; • | De tarieven worden gebaseerd op de tarieven van het jaar daarvoor vermeerderd met het vastgestelde indexatiecijfer; • | Het tarief toeristenbelasting wordt altijd naar boven afgerond op hele eurocenten. Voornemen 2027 • | Het tarief toeristenbelasting 2027 is gebaseerd op het tarief 2026 verhoogd met de inflatiecorrectie. • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen.
Forensenbelasting Vastgesteld beleid • | De Forensenbelasting is een algemene belasting. • | De Forensenbelasting wordt geheven bij niet-ingezetenen die meer dan 90 dagen per jaar beschikken over een gemeubileerde woning. • | De tarieven worden gebaseerd op de tarieven van het jaar daarvoor vermeerderd met het vastgestelde indexatie; • | De tarieven Forensenbelasting worden afgerond en sinds 2020 altijd naar boven afgerond op hele euro's, • | Voor Forensenbelasting wordt geen kwijtschelding verleend. 168 169 Voornemen 2027 • Het geraamde aantal objecten is ten opzichte van de vorige begroting niet gewijzigd. • Het tarief Forensenbelasting 2027 is gebaseerd op het tarief 2026 dat wordt verhoogd met de inflatiecorrectie. • De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Reclamebelasting Vastgesteld beleid • De reclamebelasting is een algemene belasting. Voornemen 2027 • Voorstel is om de tarieven te verhogen met het trendpercentage. • De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Begraafrechten Vastgesteld beleid • De begraafrechten zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor onder andere het gebruik van de begraafplaats en diensten in verband met de begraafplaats. • Dit betekent dat de begrote baten de begrote lasten niet mogen overstijgen.
• Uitgangspunt bij de Begraafrechten is volledige kostendekkendheid. Voornemen 2027 • In relatie met de inschatting van een verhoging van de opbrengsten als gevolg van een toename van het aantal begrafenissen, zullen de tarieven alleen trendmatig met 2,5% worden verhoogd. • De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Marktgelden Vastgesteld beleid • De Marktgelden zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor de kosten van het innemen van een standplaats en de aansluiting op de elektriciteitskasten, inclusief btw. • De Marktgelden worden geheven van de gebruikers van de weekmarkt en standplaatshouders. • Er is geen sprake van 100% kostendekkendheid. Voornemen 2027 • De tarieven voor marktgelden 2027 zijn gebaseerd op de tarieven 2026 verhoogd met de inflatiecorrectie. • Bovenstaande maatregelen leiden tot kostendekkendheid van 52%. • De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Overige legestarieven Vastgesteld beleid • De leges zijn een specifieke heffing; een vergoeding voor, door of vanwege de gemeente verstrekte diensten of gebruik van gemeentelijke voorzieningen, waaronder de Nederlandse identiteitskaart. • Op niveau van hoofdstuk 1 en 2 van de tarieventabel behorende bij de verordening mogen de leges de 100% kostendekkendheid niet overstijgen.
• | De gemeente zal toegroeien naar een 100% kostendekkendheid op hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2 niveau (publiekszaken, kabels & leidingen en omgevingsvergunningen). • | Hoofdstuk 3 van de legesverordening (APV vergunningen) wordt separaat beoordeeld. • | Voor leges is geen kwijtschelding mogelijk. Voornemen 2027 • | De uitgaven van de leges worden trendmatig verhoogd • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Hondenbelasting Vastgesteld beleid • | Voor de tarieven van deze belasting wordt uitgegaan van een trendmatige aanpassing. Voornemen 2027 • | De tarieven voor de hondenbelasting 2027 zijn gebaseerd op het tarief 2026 en worden verhoogd met de indexatie. • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Precariobelasting Vastgesteld beleid • | Ten opzichte van 2026 is er geen sprake van beleidswijzigingen. Voornemen 2027 • | De tarieven voor de precariobelasting 2027 zijn gebaseerd op het tarief 2026 en worden verhoogd met de indexatie. • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Parkeerbelasting Vastgesteld beleid • | Voor een naheffingsaanslag parkeerbelastingen geldt een maximumbedrag dat in rekening kan worden gebracht. Dit bedrag wordt jaarlijks door het Rijk vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant.
Per 1 januari 2027 is het maximumbedrag dat voor een naheffingsaanslag parkeerbelastingen in rekening kan worden gebracht, bepaald op € 84,30 (2026: € 82,00). • | Het totale product ‘Parkeren’ is in de Parkeerexploitatie 2019 (PEX18) geactualiseerd en vormt mede de basis voor de begroting 2026. Vanuit de Kadernota is besloten de tarieven elke 2 jaar met 5% te verhogen. • | In 2026 is deze verhoging doorgevoerd, wat betekent dat de tarieven voor 2027 niet worden geïndexeerd. Voornemen 2027 • | In de Kadernota 2024 is vastgesteld dat de opbrengstenraming van parkeerbelasting met € 1.400.000,- stijgt door het fasegewijs afschaffen van gratis parkeren. Deze stijging is vanaf 2026 in de begroting opgenomen als taakstelling. Bij de tweede Tussentijdse rapportage 2026 wordt duidelijk in hoeverre deze taakstelling gerealiseerd is en wat dit betekent voor de opbrengstenramingen vanaf 2027. • | De tarieven worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. In 2027 wordt niet geïndexeerd. 170 Havengelden Vastgesteld beleid • | Voor de havengelden geldt in beginsel dat de begrote baten de begrote lasten niet mogen overstijgen. • | Op grond van het vastgestelde beleid bedraagt de kostendekkendheid voor het jaar 2027 100% van de toerekenbare kosten.
Voornemen 2027 • | Voor de meerjarenbegroting 2027-2030 heeft er een actualisatie plaatsgevonden van deze tariefberekening. In deze actualisatie zijn de volgende onderdelen verwerkt: o | Verwerking van het havenbeheerplan 2025-2029, o | De verwerking van de overname van de deelgebieden 1, 2, en 6 van het Waterfront. Tabellen lokale heffingen Begroting (ongebonden) Belastingsoort (Bedragen x 1.000) | Begroting 2026 | Begroting 2027 Forensenbelasting | 70 | 72 Onroerende zaakbelastingen | 15.821 | 16.201 Toeristenbelasting | 330 | 338 Hondenbelasting | 213 | 219 Precariobelasting | 207 | 212 Reclamebelasting | 178 | 167 Parkeerbelasting (belasting inclusief naheffing) | 3.912 | 3.912 Subtotaal | 20.731 | 21.121 Begroting (gebonden) Belastingsoort (Bedragen x 1.000) | Begroting 2026 | Begroting 2027 Afvalstoffenheffing | 6.295 | 6.924 Omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2 tarieventabel leges) | 1.237 | 1.268 publieke zaken (hoofdstuk 1 tarieventabel leges) | 1.223 | 1.265 Havengelden | 549 | 624 Lijkbezorgingsrechten/Grafrechten | 1.237 | 1.274 Marktgelden | 36 | 37 Overige heffingen (leges APV enz.) (hoofdstuk 3 tarieventabel leges) | 78 | 72 Riool- en waterzorgheffing | 4.768 | 5.346 Subtotaal | 15.423 | 16.810 Totaal | 36.154 | 37.931 Kostendekkendheid heffingen (Bedragen x 1.000) | Afvalstoffenheffing | Riolering | Begraafplaatsrechten | Marktgelden | Havengelden Kosten incl.
omslagrente | -6.089 | -4.423 | -1.307 | -65 | -586 Inkomsten excl. heffingen | 797 | - | 146 | 9 | 21 Totaal netto kosten | -5.292 | -4.423 | -1.161 | -56 | -565 Toe te rekenen kosten: BTW | -1.122 | -328 | - | -10 | - Overhead | -167 | -433 | -107 | -5 | -37 Inkomensregelingen | -343 | -162 | - | - | - Totaal toe te rekenen kosten | -1.632 | -923 | -107 | -15 | -37 Totale kosten (te dekken uit tarieven) | -6.924 | -5.346 | -1.268 | -71 | -602 Totale opbrengsten (uit tarieven) | 6.924 | 5.346 | 1.274 | 37 | 602 Dekkingspercentage, afgerond | 100% | 100% | 100% | 52% | 100% 171 Tarieven Leges en heffingen Indien de begroting wordt vastgesteld overeenkomstig van bovenstaande tarieven, leidt dit tot de volgende tarieven. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het vaststellen van de tarieven voor de belastingmaatregelen geschiedt bij het aanbieden aan de raad van de belastingverordeningen wat plaatsvindt in december 2026.
Tarief 2026 | Tarief 2027 Afvalstoffenheffing vast tarief | 195,00 | 210,00 variabel tarief 140 liter restcontainer | 4,50 | 5,25 variabel tarief 240 liter restcontainer | 8,00 | 9,00 inworp ondergrondse restcontainer | 1,60 | 1,80 Forensenbelasting 12,5 tot 30 m2 | 239,75 | 245,75 30 tot 40 m2 | 400,02 | 410,02 40 tot 60 m2 | 562,49 | 576,55 > 60 m2 | 643,31 | 659,40 Grafrechten monument | 87,80 | 90,00 kelder | 88,80 | 91,00 graftuin | 43,90 | 45,00 urn | 88,80 | 91,00 begraafrechten | 1.094,00 | 1.121,00 Havengelden Recreatievaart per m1 per dag incl. BTW | 2,49 | 2,41 Recreatievaart bewoners per m1/m2 per jaar incl. BTW | 87,30 | 83,48 Beroepsvaartuigen per week per tonnage incl.
BTW | 0,25 | 0,24 Hondenbelasting Hondenbelasting | 69,31 | 71,05 Marktgelden Marktgelden | 27,73 | 28,42 OZB OZB eigendom voor woningen | 0,0915% | 0,0881% OZB eigendom voor niet-woningen | 0,2894% | 0,2887% OZB gebruik voor niet-woningen | 0,2323% | 0,2371% Precariobelasting per m2 grond | 27,80 | 28,50 per m2 terras | 55,58 | 56,97 per automaat > 1 m | 32,20 | 33,01 Reclamebelasting Reclamebelasting | 136,90 | 140,30 Riool en waterzorgheffing woning | 198,00 | 221,00 niet woning | 302,00 | 341,00 Toeristenbelasting Toeristenbelasting | 2,18 | 2,23 Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële positie van de gemeente is. Het beschikken over voldoende weerstandsvermogen is van belang omdat financiële tegenvallers zich kunnen voordoen. Het beleid ten aanzien van het weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt door de raad vastgesteld en is vastgelegd in de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing (2022). Vervolgens wordt in de verplichte paragraaf bij de begroting en jaarrekening inzicht gegeven in de verhouding tussen het benodigd en beschikbaar weerstandsvermogen en zo nodig de maatregelen die worden genomen om op het benodigde niveau te komen.
172 Weerstandsvermogen In het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ is aangegeven dat het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: A. De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; B. Alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Het weerstandsvermogen als ratio, berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit, vormt de indicator voor de robuustheid van de begroting. In de Nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2022-2025 is vastgelegd een ratio te hanteren van 1,0. Dit valt binnen waarderingsschaal C (=voldoende) op basis van het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader van de provincie Gelderland. De begroting van 2027 sluit op een totaal van ongeveer € 260 miljoen. Hiervan bestaat € 119 miljoen uit programma 6, de gedecentraliseerde wetten WMO, jeugdzorg en Participatie. Deze activiteiten brengen veel risico’s en open einde regelingen met zich mee, maar hebben daarvoor ook een eigen bestemmingsreserve, de bestemmingsreserve sociaal domein. Dat betekent dat de risico’s van de activiteiten die worden uitgevoerd onder het restant van de begroting (€ 141 miljoen) een beroep doen op het weerstandsvermogen.
Weerstandscapaciteit Bij het begrip weerstandscapaciteit wordt er onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit is de mate waarin eenmalige tegenvallers en/of calamiteiten kunnen worden opgevangen met vrij besteedbare middelen die eenmalig kunnen worden ingezet, zonder dat het invloed heeft op het gemeentelijk voorzieningenniveau. Dit mag bestaan uit de algemene reserve, overige vrij aanwendbare reserves en stille reserves. De structurele weerstandscapaciteit is de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken door structurele ruimte vrij te maken, zonder dat het ten koste gaat van de uitvoering van het beleid. Dit bestaat in de gemeente Harderwijk uit een raming voor onvoorziene uitgaven. Deze stelpost heeft een incidenteel karakter gekregen bij de ombuigingen voor 2025 e.v., waarbij de hoogte ervan ieder jaar bij de technische uitgangspunten van de Kadernota (voor 2027 een kaderbrief) vastgesteld wordt. Bij de actualisering van de Nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing moet deze gewijzigde werkwijze opgenomen worden. Risicobeheersing Risicobeheersing is het geheel aan maatregelen die bewust door het college worden genomen om risico’s te signaleren, over te dragen, te vermijden, te verminderen of te accepteren.
Het doel van risicobeheer is de kans vergroten om de beoogde resultaten te behalen. Hierbij streeft de gemeente Harderwijk naar risicobeheer als gewoonte, door middel van structureel aandacht voor risico’s al in de eerste lijn, binnen de primaire processen. Risicobewustzijn binnen de gemeente is belangrijk om gefundeerde besluiten te nemen waarbij aanwezige risico’s en mogelijke gevolgen voor de maatschappij en de financiële positie van de gemeente in afgewogen kunnen worden. Om inzicht te krijgen in de risico’s worden deze jaarlijks (bij de jaarrekening) organisatie-breed geïnventariseerd en gekwantificeerd naar omvang en de kans dat de risico gebeurtenis zich voordoet. Vervolgens worden beheersmaatregelen geformuleerd om de risico’s te reduceren. Ervan uitgaande dat deze beheersmaatregelen ook effectief zijn, wordt een inschatting gemaakt van de restrisico’s. Deze overblijvende risico’s vormen gecumuleerd de onderbouwing van de benodigde weerstandscapaciteit. Huidige weerstandscapaciteit Op basis van bovenstaande uitgangspunten is in onderstaande tabellen een samenvatting weergegeven van de beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2026. De prognose stand wordt hieronder gebruikt en afgezet tegen de risico-inventarisatie jaarrekening 2025. In onderstaande tabel is de geprognosticeerde weerstandscapaciteit weergegeven.
In deze stand is rekening gehouden met de besluitvorming over de Jaarrekening 2025 en de overige claims op de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen is op basis van de prognose stand en de actuele risico- inventarisatie (jaarrekening 2025), afgerond 1,7. Beschikbare | Stand 31-12-2025 incl. | Claims op reserve | Ingezet bij | Prognose stand na weerstandscapaciteit | rekeningresultaat | Kadernota | verwerking resultaat / claims 2027 Verloop Algemene | 44.122 | -1.338 | 0 | 42.784 Reserve Berekening | Prognose stand na | Geïndentificeerde risico's | Overschot | Ratio weerstandsvermogen weerstandsvermogen | verwerking resultaat / | n.a.v.
actualisatie eind claims | 2025 Berekening | 42.784 | -25.273 | 17.511 | 1,7 weerstandsvermogen 173 De claims op de reserves en het rekeningresultaat bestaan uit: (bedragen x € 1.000,-) Claims op reserves en het rekeningresultaat | Bedrag Saldo per 31-12-2025 | 44.122 Resultaatbestemming jaarrekening 2025: Saldo jaarrekening 2025 | 19.164 JR25 Onttrekking onderhandenwerken 2025 (niet neutraal) | -1.360 JR25 Onttrekking onderhanden werken 2025 (neutraal) | -139 JR25 Toevoeging bestemmingsreserve monumenten | -26 JR25 Toevoeging nieuwe bestemmingsreserve IBOR | -575 JR25 Toevoeging bestemmingsreserve Woonfonds - realisatiestimulans | -2.100 JR25 Onttrekking bestemmingsreserve Woonpark Hierden | 225 JR25 Toevoeging vanuit overschot BW/MO | 1.200 Totaal resultaatbestemming | 16.389 Claims ultimo 2026: Kadernota 2023-2026 (dekking incidentele posten jaarschijf 2026 ) | -549 Kadernota 2025-2028 (dekking incidentele posten jaarschijven 2026 t/m 2028) | -1.773 Kadernota 2026-2029 (dekking incidentele posten jaarschijven 2026 t/m 2029) | -3.132 Kadernota 2026-2029 - toevoeging aan reserve 800 jaar Harderwijk | -500 2e Turap 2023; onderhanden werken (jaarschijf 2026) | -44 Begroting 2026-2029; motie Baanweg Sportboulevard | -25 Begroting 2026-2029; motie Maak de ruimte veilig voor vrouwen | -90 Begroting 2026-2029; amendement Plaquette Stichting We Will Remember | -2 2e Turap 2025;
onderhanden werken | -928 Aankoop Donkerstraat 10-12-14 (claim in jaarschijven 2026 t/m 2030) | -250 IBOR samen kleuren we de stad incidentele budgetten | -64 Zonne-energie voor energieneutraal De Sypel | -100 Deelname en bijdrage aan project Keervoorziening Harderwijk | -10.000 Incidentele subsidie Cultuurkust 2026 | -50 Ruimtelijk kwaliteitsplan historische schepen Harderwijk | -70 Onvoorzien 2027 | -150 Totaal claims | -17.727 Geprognostiseerd saldo algemene reserve 2027 incl. resultaatsbestemming en claims | 42.784 174 Benodigde weerstandscapaciteit risico-inventarisatie De totale benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico inventarisatie bij de jaarrekening 2025 is € 25,3 miljoen en is als volgt opgebouwd: (bedragen x € 1.000,-) Belangrijkste risico’s | Rekening 2025 | Rekening 2024 | Rekening 2023 1 | Grondexploitaties / Waterfront | 11.660 | 5.400 | 1.000 2 | Risico rentestijgingen grondexploitatie | 3.168 | 3.325 | 5.019 3 | Sociaal domein | - | - | - 4 | Gronden in eigendom van de gemeente | 287 | 428 | 332 5 | Verbonden partijen | 654 | 222 | 528 6 | Raming gemeentefonds | 84 | 500 | 500 7 | Garantieverlening Zonnepark Harderwijk BV | 319 | 440 | 450 8 | Warmtenetwerk | 500,00 | - | 500 9 | Windturbines Lorentz | 32,00 | - | 313 10 | Overig Domein Mens & Maatschappij, team samenleving | 1.424 | 1.189 | 1.049 11 | Exploitatie sport accommodaties en zwembad |
41 | 63 | 188 12 | Overig Domein Stad & Omgeving, ruimtelijke projecten | 1.785 | 2.192 | 460 13 | Stadsbedrijf | 550 | 500 | 500 14 | Financiële risico’s (borgstellingen en garantstellingen) | 678 | 900 | 1.575 15 | Bedrijfsvoering risico’s | 3.591 | 3.183 | 3.256 16 | Overig algemeen (niet geïdentificeerd of gekwantificeerd) | 500 | 500 | 500 Totaal | 25.273 | 18.840 | 16.168 175 In onderstaande tabel een overzicht van het verloop van de risico-inventarisatie. (bedragen x €1.000,-) Risico inventarisatie | Jaarrekening | Jaarrekening | Jaarrekening | Jaarrekening | Jaarrekening 2025 (verloop) | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Algemene dienst | 9.181 | 4.659 | 9.836 | 9.688 | 10.158 Grondexploitaties | 14.967 | 16.181 | 6.332 | 9.152 | 15.115 Totaal | 24.148 | 20.840 | 16.168 | 18.840 | 25.273 Toelichting op de belangrijkste risico’s en ontwikkelingen m.b.t. de benodigde weerstandscapaciteit De risico’s van de grondexploitaties zijn fors toegenomen terwijl de risico’s binnen de algemene dienst vrijwel gelijk zijn gebleven. Er wordt in toenemende mate aandacht gevraagd voor cybersecurity, informatiebeveiliging en privacy. Door Nis2 de nieuwe Europese richtlijn en de Nederlandse Cybersecurity Wet die hieruit is ontstaan, is een gemeente gekarakteriseerd als een essentiële entiteit. Die definitie verplicht ons om aan hoge beveiligingsstandaarden te voldoen.
Het is echter lastig om die risico’s al te kwantificeren. Hieronder volgt een toelichting op de grootste gekwantificeerde risico’s of groep van risico’s. 176 177 1. Grondexploitaties / Waterfront / Nieuw Weiburg Risico’s die zich voordoen worden bij herziening vertaald in het saldo van de grondexploitatie en risico’s die zich niet voordoen vervallen of verminderen. Onder normale omstandigheden mag er voor grond vanuit worden gegaan, dat de risico’s van de lopende grondexploitaties langzaam verder afnemen naarmate het einde nadert. Voor het komende jaar moet, net zoals ieder jaar, rekening gehouden worden met fluctuaties in de risico’s afhankelijk van de geactualiseerde situatie. Voor de herziening van de Grexen 2026 (onderdeel van de jaarrekening 2025) zijn de risico’s berekend met behulp van de Monte Carlo methode. Hierbij worden verschillende variabelen en alle benoemde risico’s in een rekenmodel verwerkt die 10.000 simulaties gaat draaien van mogelijke uitkomsten. Het resultaat van deze uitkomsten is een verdeling van de waarschijnlijkheid van het financiële resultaat van de grondexploitatie, inclusief alle risico’s en kansen.
Voor Lorentz III, Drielanden en restgrexen zijn de gekwantificeerde risico’s lager dan de verwachte winst waardoor deze risico’s binnen de grex kunnen worden opgevangen en bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit buiten beschouwing blijven. Waterfront: De benodigde weerstandscapaciteit voor het opvangen van project specifieke risico's is € 5,8 miljoen. Het risico is ten opzichte van vorig jaar met ruim 0,4 miljoen gestegen. De risico's zijn in de herziene grexen (die onder geheimhouding aan de raad beschikbaar zijn gesteld), uitvoerig beschreven. Samengevat gaat het om: a. Marktrisico grondopbrengsten: De grondexploitatie Waterfront is erg gevoelig voor marktschommelingen doordat er nog veel grondopbrengsten moeten worden gerealiseerd. Een wijzigend indexcijfer van 2% over één jaar heeft al een effect van € 1,0 miljoen. Ook gezien de sterk fluctuerende marktontwikkelingen van de afgelopen jaren kan dit risico in de toekomst dus zowel een sterk voordelig als nadelig effect op het projectsaldo veroorzaken. b. Uitgiftevertraging Lorentz haven: Netcongestie, stikstofproblematiek en de onzekerheid over de bouw van windmolens op het bedrijventerrein leiden tot een vertraging in de uitgifte van de kavels.
Waar uitgiftevertraging een nadelig effect heeft op plankosten (meer kosten want meer jaren ambtelijke inzet), heeft dit een gunstig effect op de opbrengsten aangezien de opbrengstenstijging relatief gunstig is ten opzichte van de rentekosten die oplopen wanneer de grondexploitatie jaren later wordt afgesloten. c. Gewijzigde inzichten Dolfinariumeiland: De strook langs de haven is onderdeel van fase 2 (complex GX14) van het Waterfront. In deze strook is op basis van de SOK uit 2008 de bouw van een theater en andere Leisure functies voorzien. Herbezinning op uitgangspunten en ruimtelijke heroverweging veroorzaken vertraging in de ontwikkeling van de strook die onderdeel uitmaakt van deze fase 2. d. WBI-subsidie: Door de (sterk) verbeterde grondopbrengsten kan geen aanspraak meer worden gedaan op de WBI-subsidie. De al gekregen WBI gelden kunnen dus niet meer worden ingezet als dekking voor de risico’s. Nieuw Weiburg: De benodigde weerstandscapaciteit voor het opvangen van project specifieke risico's is € 5,9 miljoen. De risico's zijn in de herziene grexen (die onder geheimhouding aan de raad beschikbaar zijn gesteld), uitvoerig beschreven. Samengevat gaat het om: a. Parkeeroplossing: de onrendabele top op de parkeer HUB kan zowel hoger als lager uitvallen dan geraamd. Er is hier dus sprake van een kans en risico. b.
Marktwaarde vastgoed: de Vrij op Naam prijzen van het vastgoed kunnen zowel hoger als lager uitvallen. Dit heeft effect op de residuele grondwaarde en is daarmee zowel een kans als een risico. c. Collectief warmtesysteem: Wanneer de investeringen voor het collectieve warmtesysteem de BAK-dekking (eenmalige bijdrage aansluitkosten, bij start bouw) overstijgen zorgt dit voor lagere grondopbrengsten (meerkosten in de vastgoedexploitatie). Hier is dus sprake van een risico dat moet worden gedekt. d. Plankosten: binnen het project kunnen vertraging, (bezwaar-) procedures en extra onderzoeken leiden tot extra werkzaamheden en daarmee het overschrijden van de begrootte plankosten. Vertraging kan veroorzaakt worden door bijvoorbeeld problemen omtrent stikstof en netcongestie. Ook hier is sprake van een risico. e. Detail SSK-ramingen: Op dit moment zijn de kosten voor civiele werkzaamheden bepaald op basis van kengetallen. Gedetailleerde SSK-ramingen ontbreken nog, maar worden de komende maanden opgesteld. Het risico bestaat dus dat deze SSK-ramingen verschillen ten opzichte van de huidige ramingen. Dit kan zowel negatieve- als positieve invloed hebben op het resultaat van de grondexploitatie, afhankelijk van de hoogte van de ramingen. Naar verwachting kunnen tijdens de herziening 2027 de nieuwe SSK-ramingen worden opgenomen. f.
Plan en programma: er kunnen potentiële meeropbrengsten gerealiseerd worden wanneer de 178 ruimtelijke planvorming (voor de functie niet-wonen) binnen het project geoptimaliseerd wordt. 2. Risico rentestijgingen voor de grondexploitaties De rentegevoeligheid van de grexen wordt jaarlijks geanalyseerd om het risico van rentestijging te kunnen kwantificeren. In de grexen is gerekend met een rentepercentage van 0,5% terwijl de rente op de kapitaalmarkt op dit moment veel hoger is. Bij aflopende leningen en herfinanciering geeft dat een direct effect op de kosten van de grexen. Het renterisico wordt berekend op basis van de verwachte eindwaarde van de grex, de looptijd van de grex en een rente opslag die gebaseerd is op het verschil tussen de toegerekende rente en de huidige marktrente. Net als in 2024 is gerekend met een renterisico opslag van 1,0%. Naarmate het rente percentage toeneemt wordt het rente effect groter door het zogenoemde rente op rente effect. Voor de grex Waterfront geldt dat door de relatief lange looptijd van 5 jaar en de hoge boekwaarde van € 88,9 miljoen de rentegevoeligheid groot is. Ook voor de nieuw geopende grex Nieuw Weiburg geldt dat door de relatief lange resterende looptijd van 10 jaar de rentegevoeligheid groot is. Per saldo is het renterisico op alle grexen tezamen afgenomen met ongeveer 0,15 miljoen ten opzichte van 2024. 3.
Sociaal domein De combinatie van een goed gevulde bestemmingsreserve sociaal domein en een realistische begroting 2026, hebben ten tijde van de jaarrekening 2025 (het moment van risico inventarisatie) tot de conclusie geleid dat er geen aanvullende weerstandscapaciteit nodig is voor het sociaal domein. Op 19 juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 definitief vastgesteld. Doel van de maatregelen in de Hervormingsagenda is het jeugdstelsel kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar maken: betere en tijdige zorg en ondersteuning voor jeugdigen en hun gezin, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. De maatregelen zoals opgenomen in de Hervormingsagenda tellen op tot een besparingspotentieel van ongeveer € 1 miljard vanaf 2028. In de meicirculaire 2025 is dit besparingspotentieel opgehoogd met ruim € 500 miljoen. Gemeenten moeten bij het opstellen van hun begrotingen rekening houden met deze besparing van ruim € 1,5 miljard. Begin 2025 heeft de deskundigencommissie een zwaarwegend advies uitgebracht met het rapport Groeipijn. De commissie heeft de voortgang en uitvoering van de Hervormingsagenda beoordeeld en heeft geconcludeerd dat er veel gedrevenheid is om de hervormingen te laten slagen, maar dat er ook aanzienlijke druk is op alle betrokkenen.
Voor wat betreft financiën stelt de commissie dat de financiële tekorten gedeeld moeten worden tussen Rijk en gemeenten. In de meicirculaire 2025 hebben gemeenten deze middelen, ruim € 400 miljoen, structureel toegekend gekregen. Daarnaast heeft het kabinet Schoof aanvullende beheersmaatregelen uitgewerkt. Omdat voor deze maatregelen het rijk aan zet is, mogen gemeenten deze maatregelen budget neutraal in de begroting opnemen. Het betreft vanaf 2028: - Eigen bijdrage Jeugdzorg € 260 miljoen (voor gemeente Harderwijk € 640.000) - Sturen op trajectduur jeugdzorg € 68 miljoen (voor gemeente Harderwijk € 170.000) Afgesproken is dat de deskundigencommissie begin 2027 opnieuw advies uitbrengt. 4. Gronden in eigendom van de gemeente De gemeente heeft gronden in eigendom om te ontwikkelen of te ruilen om ontwikkeling mogelijk te maken. De boekwaarde van de gronden kan te hoog zijn als de bestemming nog onduidelijk is of mogelijk te hoog gewaardeerd. Dat kan het geval zijn als geplande ontwikkelingen geen doorgang vinden of als er als gevolg van ontwikkelingen in de markt verlies geleden zal worden op de grondverkoop. We hebben in 2025 aanvullende gronden gekocht en zijn er ook gronden ingebracht in de grex Nieuw Weiburg waardoor het totale risico is gedaald. 179 5. Verbonden partijen (inclusief Zonnepark Harderwijk B.V. en het Warmtenetwerk Harderwijk B.V.) a.
Algemeen: Deelname aan verbonden partijen brengt risico’s met zich mee. Voor gemeenschappelijke regelingen die zelf onvoldoende weerstandsvermogen aanhouden, houden wij rekening met de consequenties die dat voor ons zou kunnen hebben. Voor het kapitaalbelang dat wij in private partijen hebben en waar geen bestemmingsreserve tegenover staat, wordt een risico opgenomen. Vanaf 2025 is er voor alle garantstellingen van de gemeente een uniform risicopercentage opgenomen. Door het hanteren van uniforme risico berekeningen hiervoor is de benodigde weerstandscapaciteit met 0,4 miljoen toegenomen. b. De gemeente heeft zich voor het zonnepark Harderwijk B.V. garant gesteld voor een grote lening, waarvan een deel inmiddels is afgelost. Daardoor kan het risico worden verlaagd. Doordat er ook een zonnepark tegenover de lening staat, beperkt het gemeentelijk risico zich tot het restrisico. c. De risico’s voor het warmtenetwerk beperken zich tot het ingebrachte kapitaal, omdat de gemeente aandeelhouder is van de onderneming. Aanleg- en exploitatie risico's ten aanzien van het warmtenet worden primair door WNH B.V. zelf gedragen. In 2025 is er een additionele agiostorting van € 750.000 geëffectueerd om investeringen naar voren te kunnen halen. Deze agio storting verhoogt het kapitaalbelang dat de gemeente in de B.V. heeft. 6.
Raming gemeentefonds In 2027 volgt een volgende stap in de herverdeling van het gemeentefonds. De Raad voor het Openbaar Bestuur heeft in 2025 aanbevelingen gedaan waar begin 2026 een reactie op wordt verwacht vanuit het Rijk. Daarnaast zijn de herverdeeleffecten van de vorige herverdeling tot 2027 gemaximeerd en moet er een besluit over het vervolg genomen worden. Dit kan voor gemeente Harderwijk heel veel verschillende dingen betekenen. Het risico bestaat heel concreet dat het ingroeipad wel vervolgd wordt, wat een nadelig effect heeft op de inkomsten van gemeente Harderwijk ( € 250.000,- bij wegvallen maximering vorige herverdeeleffect). De effecten van de komende herverdeling zijn echter nog niet bekend en kunnen zowel positief als negatief van aard zijn. Het risico is ongewijzigd. 7. Windturbines Lorentz In de jaarrekening 2024 is het krediet afgesloten en zijn de gemaakte kosten van het project windturbines afgeboekt ten laste van de algemene reserve. De kosten voor het project windturbines waren opgelopen terwijl onzeker was of deze kosten kunnen worden terugverdiend. Netcongestie maar ook de uitspraak van de Raad van State leidden tot onzekerheid. In 2025 is door de gemeenteraad een nieuw krediet verstrekt, dat een gedeeltelijke claim op de bestemmingsreserve duurzaamheidsfonds heeft.
Voor het overige financiële risico dat het windpark geen doorgang vindt, is een risico opgenomen dat meegroeit met de stand van de kosten die afgedekt moet worden. 8. Overig domein mens & maatschappij, team samenleving Vanuit het team samenleving wordt samengewerkt met een groot aantal maatschappelijke instellingen. Voor een aantal daarvan zijn borgstellingen of garantstellingen afgegeven die risico's met zich meebrengen. Vanaf 2025 is er voor alle garantstellingen van de gemeente een uniform risicopercentage opgenomen. Ook door het verstrekken van jarenlange subsidies bestaat een vergelijkbaar risico. Tevens is binnen dit domein een grote kans op misbruik van persoonsgegevens of informatielekken. De risico’s daarvan zijn geïdentificeerd en zo goed mogelijk gekwantificeerd. Voor het risico op overschrijding van de kosten van het IHP die kunnen ontstaan door vertraging, is een risico opgenomen van 0,4 miljoen. 9. Exploitatie sport accommodaties en zwembad In het voorjaar 2025 is -na de verbouw van zwembad en sporthal- een herziening van de exploitatie opgesteld om in kaart te brengen wat er naar verwachting, nodig is aan budget. Met de exploitatie herziening zijn ook alle inkomsten en uitgaven doorgelicht in de begroting van de Sypel en is de begroting hierop bijgesteld.
Het risico op overschrijding van het budget voor de exploitatie zal op basis van opgedane ervaringen steeds verder verkleinen, zoals ook nu al het geval is. 180 10. Overig Domein Stad & Omgeving, ruimtelijke projecten, stadstoezicht en ruimtelijk beleid De ontwikkeling van ruimtelijke projecten brengt risico’s met zich mee. Deze risico’s worden per project geïnventariseerd en meegenomen bij de jaarlijkse risico-inventarisatie. Lopende en/of net uitgevoerde projecten, kunnen risico’s meebrengen doordat de exploitatiebudgetten mogelijk niet meer passend zijn. Eind 2023 is met de auditcommissie de wijze van omgaan met projectrisico's en daaruit voortvloeiend, financiële gevolgen voor de weerstandscapaciteit, besproken. Daar is aangegeven dat op de agenda staat om de risico's voor de niet-GREX projecten op eenduidige wijze te beschrijven en te waarderen. 11. Stadsbedrijf Het stadsbedrijf is verantwoordelijk voor zorgvuldig beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De ruimte die door allen in de samenleving wordt gebruikt. Het opgenomen risico betreft het voordoen van een mogelijke calamiteit in de openbare ruimte, waarin de begroting geen rekening mee is gehouden en waar snel gehandeld moet worden. Tevens is een risico opgenomen voor niet-begrote schades en uitval van het materieel. 12.
Financiële risico’s (borgstellingen en garantstellingen) Net als bij de grexen bestaat er ook een renterisico in de algemene dienst. Op basis van de huidige informatie verwachten wij in 2026 weer leningen te moeten aantrekken tegen de dan geldende rentepercentages. In onze begroting is geen rekening gehouden met een hogere rentelast. Bestaande garantstellingen voor derden moeten we beschouwen als een financieel risico. Vanaf 2025 is er voor alle garantstellingen van de gemeente een uniform risicopercentage opgenomen. En met het gebruik van subsidies van derden, zoals bijvoorbeeld de WBI, SISA regelingen bestaat er een risico op terugbetaling. Dat geheel is samengevat onder de financiële risico’s. 13. Bedrijfsvoering risico’s In onze bedrijfsvoering lopen we dagelijks risico. Een verzamelpost van vele heel diverse risico’s, groter en kleiner van aard die niet allemaal separaat zijn benoemd. Een aantal voorbeelden hiervan zijn: Menselijke fouten kunnen leiden tot schades zoals bijvoorbeeld foute aanbestedingen of het terugvorderen van subsidies. We bezitten veel vastgoed, met risico’s van leegstand terwijl onze kosten doorlopen, of we kunnen juist te maken krijgen met hogere pandlasten die doorberekend worden aan gebruikers maar in sommige gevallen anderzijds vragen om een hogere subsidie van de gemeente.
Op ons totale personeelsbestand hebben we jaarlijks te maken met uitval van collega’s door langdurige ziekte waarbij wij verantwoordelijk blijven om bij te dragen in de kosten. Een aantal collega’s heeft een aanstelling voor onbepaalde tijd terwijl de dekking incidenteel van aard is. Voor het risico op arbeidsongeschiktheid en overlijden van wethouders is de gemeente niet meer verzekerd. Kortom een divers geheel van risico’s die onderling van elkaar verschillen en in omvang niet groot zijn, maar als geheel toch een behoorlijk risico vormen. Ook die risico’s hebben we dit jaar zo goed mogelijk geprobeerd in beeld te brengen en samengevat in de risico’s voor de bedrijfsvoering. 181 14. Overig algemeen (niet geïdentificeerd of gekwantificeerd) Om schijnnauwkeurigheid te voorkomen in de berekeningen van risico’s en ook in de wetenschap dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen is er voor gekozen om- net als vorig jaar- een algemene rest post op te nemen in de weerstandscapaciteit. Hieronder vallen ook risico’s inzake informatieveiligheid en privacy. Ontwikkelingen, nog niet als risico gekwantificeerd Risico inzake informatieveiligheid en privacy Door verdergaande digitalisering zijn privacy en informatieveiligheid een essentieel onderdeel van het werk van gemeenten geworden.
Voor inwoners is het van belang dat de gemeente de juiste informatie in de juiste vorm beschikbaar heeft. Organisaties zijn verplicht om daarbij structurele naleving van privacyregels te waarborgen. Door toenemende cyberdreigingen wordt passende beveiliging van deze informatie steeds belangrijker. Het voorkomen van datalekken en beveiligingsincidenten is cruciaal. Dit betekent dat er binnen de begroting ieder jaar rekening gehouden moet worden met de kosten voor het creëren van bewustwording, advisering en het implementeren van maatregelen om aan de wetgeving te voldoen. De samenwerking tussen Ermelo, Harderwijk en Zeewolde via Meerinzicht biedt daarbij schaalvoordelen. De Cyberbeveiligingswet (Cbw) zal meer eisen gaan stellen aan organisaties op het gebied van informatieveiligheid. Gemeenten zullen moeten kunnen aantonen dat hieraan wordt voldoen. Er is in 2025 in opdracht van Meerinzicht een GAP-analyse uitgevoerd. Deze analyse geeft een beeld van waar de organisatie staat met betrekking tot de wettelijke vereisten. Op deze manier kunnen noodzakelijke verbeteringen doorgevoerd worden om Ermelo, Harderwijk, Zeewolde en Meerinzicht een nog veiliger omgeving te maken en die daarnaast voldoet aan de Cbw. Ook de ontwikkelingen op het gebied van AI gaan snel. Het kan de dienstverlening efficiënter en beter maken.
Vanaf augustus 2026 zullen gemeenten bij inzet van AI moeten voldoen aan de Europese AI Verordening. Dit komt bovenop de eisen waaraan we al moeten voldoen vanuit de Algemene Verordening Gegevensbescherming en de Cbw. De kosten voor het voldoen aan de wettelijke eisen bij de inzet van AI zullen naar verwachting stijgen in de komende jaren. Keervoorziening De raad heeft ingestemd met de cofinanciering en reservering van € 10 miljoen in de bestemmingsreserve keervoorziening Veluwelijn. Er resteert tussen de Harderwijkse begroting/balans en de cofinancieringsopgave, een tekort van maximaal € 12,5 miljoen in de duurste variant, exclusief indexatie, aanvullende lokale kosten en onvoorzien overig. Afhankelijk van de uitkomst van de verkennende fases, de variantenkeuze en het bijbehorende financieringsvoorstel zullen de wijze van financiering en de bijbehorende risico’s nader worden bepaald. Na de bestuurlijke besluitvorming over de deelname en de variantkeuze kan het gemeentelijke risico worden gekwantificeerd. Woonwagenlocaties In de Kadernota 2026 is reeds aangegeven dat er o.b.v. 65-85 woonwagenstandplaatsen een negatief resultaat wordt verwacht van € 6,5 - 14,5 miljoen. De eerste locatie lijkt o.b.v. 36 woonwagenstandplaatsen een negatief resultaat tot ca. € 3,6 miljoen te hebben. Na de bestuurlijke besluitvorming kan het gemeentelijke risico worden gekwantificeerd.
Indexatiekeuzes voor begroting Sinds een aantal jaar constateren we bij de meicirculaire dat de loon- en prijsindexatie die de gemeente van het Rijk krijgt niet voldoende is om de loon- en prijsindexatie van de gehele begroting te kunnen dekken. Het afgelopen jaar is in beeld gebracht (en gedeeld met de auditcommissie) in hoeverre dit in de toekomst tot problemen kan leiden waarin verschil is gemaakt tussen theorie en de feitelijk praktijksituatie. Wanneer de indexen uit de meicirculaire bekend zijn, kan hiervoor een concreet voorstel gedaan worden. Na de bestuurlijke besluitvorming kan het gemeentelijke risico worden gekwantificeerd. Financiële kengetallen Financiële kengetallen Begroting 2027 | Rekening | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1-a. Netto schuldquote | 36,0% | 50,9% | 59,8% | 66,3% | 57,1% | 74,7% 1-b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor | 32,3% | 49,8% | 54,9% | 61,2% | 52,1% | 69,6% alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio | 39,8% | 35,2% | 37,2% | 38,2% | 38,5% | 38,5% 3. Grondexploitatie | 23,6% | 14,4% | 18,6% | 7,9% | 0,0% | 0,0% 4. Structurele exploitatieruimte | 6,2% | 0,0% | 2,4% | 1,1% | 1,6% | 1,5% 5. Belastingcapaciteit* | 84,3% | 83,0% | 86,9% | 86,9% | 86,9% | 86,9% *Het kengetal Belastingcapaciteit voor de begroting 2028 t/m 2030 kan niet worden berekend.
De benodigde gegevens (belastingtarieven en de gemiddelde WOZ- waarde) zijn voor deze jaren nog niet beschikbaar. Derhalve wordt hetzelfde percentage aangehouden vanaf 2028. Financiële kengetallen In bovenstaande tabel is een overzicht te zien van de financiële kengetallen. De provincie Gelderland heeft een tabel ontwikkeld die als hulpmiddel kan worden gebruikt bij de interpretatie van de kengetallen. Daarbij hanteert de provincie drie risicocategorieën (A, B en C). De berekende kengetallen zijn in te delen in 3 categorieën: • | Categorie A: minst risicovol; • | Categorie B: gemiddeld risicovol; • | Categorie C: meest risicovol. Om een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie te kunnen geven, is onderstaande tabel weergegeven. Uiteindelijk is het van belang het geheel aan kengetallen in relatie met elkaar te analyseren, en niet één afzonderlijk kengetal te isoleren. De categorieën waarin de gemeente Harderwijk zich bevindt voor begrotingsjaar 2027, zijn vetgedrukt in onderstaande tabel. Financiële kengetallen | Categorie A | Categorie B | Categorie C 1-a. Netto schuldquote | <90% | 90-130% | >130% 1-b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | <90% | 90-130% | >130% 2. Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% 3. Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% 4.
Structurele exploitatieruimte | >0% | 0% | <0% 5. Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% Financiële positie en toelichting op financiële kengetallen De financiële positie van de gemeente Harderwijk uitgedrukt in de kengetallen wordt, op basis van de risicocategorie-indeling, als voldoende gekwalificeerd. De risicocategorisering waarin de kengetallen voor het jaar 2027 van gemeente Harderwijk vallen komt overeen met die van de begroting 2026 met uitzondering van het kengetal structurele exploitatieruimte (van B naar A). Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Een hogere schuldquote betekent een hogere schuldenlast. De netto schuldquote fluctueert in de loop der tijd, voornamelijk door opname van geldleningen en jaarlijkse aflossingen op geldleningen. De netto schuldquote van gemeente Harderwijk valt in de minst risicovolle categorie A en is voor begrotingsjaar 2027 met afgerond 60% licht gestegen ten opzichte van jaar 2026.
182 183 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Deze wordt berekend overeenkomstig de netto schuldquote, vermeerderd met leningen aan openbare lichamen, woningbouwcorporaties, deelnemingen en overige verbonden partijen. Dit kengetal houdt ook rekening met de risico's die gelopen worden bij voornoemde partijen. Hoe lager het percentage is, hoe gunstiger ook hier de financiële positie. Gezien het terughoudende beleid wat het verstrekken van leningen betreft, is er nauwelijks verschil in de schuldquote na correctie voor alle verstrekte leningen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen van gemeente Harderwijk valt in de minst risicovolle categorie A en is voor begrotingsjaar 2027 met afgerond 55% iets lager dan de uitkomst van de begroting 2026. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is op langere termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteitsratio drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen. De solvabiliteitsratio van Gemeente Harderwijk valt met 37,2% in het gemiddelde risicoprofiel, categorie B. Er is sprake van een kleine toename van de solvabiliteitsratio in begrotingsjaar 2027 ten opzichte van begrotingsjaar 2026.
Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de boekwaarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Voor de berekening worden de niet in exploitatie genoemde gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten uit de begroting of rekening en uitgedrukt in een percentage. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Met een kengetal grondexploitatie van 18,6% valt de gemeente Harderwijk in categorie A. Op dit moment wordt op basis van de geprognosticeerde balans meerjarig nog een afname van bouwgronden in exploitatie verwacht, echter kan het openen van een nieuwe grondexploitatie deze raming weer veranderen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder bijvoorbeeld de rente en aflossing van een lening) te dekken.
De relevantie van dit kengetal voor de beoordeling van de financiële positie schuilt erin, dat het van belang is om te weten welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De structurele exploitatieruimte van gemeente Harderwijk is berekend op afgerond 2,4% voor begrotingsjaar 2027. Hiermee valt dit kengetal weer in categorie A ten opzichte van categorie B vorig jaar. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft de potentiële ruimte aan, die een gemeente heeft om zijn structurele baten te verhogen om daarmee bijvoorbeeld stijgende structurele lasten op te vangen. Of dit wel of niet gebeurt is een bestuurlijke beleidskeuze. Wanneer een gemeente te maken heeft met een hoge schuld en de structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten en de woonlasten al relatief hoog zijn, dan is er minder ruimte om te kunnen bijsturen. Voor de gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan landelijk gemiddelde tarieven. De belastingcapaciteit wordt als volgt berekend: de totale woonlasten meerpersoonshuishouden ten opzichte van het landelijk gemiddelde uitgedrukt in een percentage.
Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, riool- en waterzorgheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in de gemeente. Voor begrotingsjaar 2027 komt dit kengetal uit op 86,9%. Het kengetal belastingcapaciteit van gemeente Harderwijk valt in de minst risicovolle categorie A. Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Het op een verantwoorde wijze onderhouden en in stand houden van de kapitaalgoederen legt een beslag op een aanzienlijk deel van de financiële middelen van de gemeente. Kapitaalgoederen zijn ruwweg verdeeld naar de categorieën wegen, water, groen en gebouwen. Onderhoud en vervanging zijn van belang om een veilige en duurzame openbare ruimte te realiseren. Er vindt een continue afweging plaats tussen een zo doelmatig mogelijk fysiek beheer en het verwezenlijken van de aanwezige maatschappelijke vraag en behoefte. Meer specifiek gaat het in deze paragraaf om de planning en uitvoering van de te verrichten onderhoudswerkzaamheden aan de diverse categorieën kapitaalgoederen. Genoemde bedragen zijn exclusief interne uren (overhead). Deze worden centraal vastgelegd en niet toegerekend. In de diverse beleids- en beheerplannen heeft de raad de kaders vastgesteld voor de uitvoering van het onderhoud. Het vastgestelde onderhoudsniveau en de kwaliteit van de kapitaalgoederen zijn daarbij bepalend voor de jaarlijkse lasten.
Voor zover aanwezig worden onderhoudsvoorzieningen gevuld door een jaarlijkse storting ten laste van de begroting. De volgende tabel geeft een overzicht van aanwezige beheerplannen en geplande actualisaties (N.B.: opsomming is niet uitputtend van karakter). Beheerplan | Vastgesteld | Geplande raadsbesluit | actualisatie IBOR 2026-2030 | 13 november 2025 | 2031 Beleidsuitwerking en uitvoeringsagenda Riool, Water en | 10 juni 2024 | 2029 Klimaatadaptatie (BURWKa) 2024 - 2028 Beheerplan sportaccommodaties 2019 - 2023 2e evaluatie | 10 oktober 2019 | 2027 Grondstoffenplan 2026-2030 | 18 september 2025 | 2031 Beheerplan begraafplaatsen | 07 maart 2022 | 2028 Havenbeheerplan 2025 - 2029 | 12 juni 2025 | 2030 Meerjaren onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen (MJOP) | 12 december 2024 | 2029 2025 - 2028 Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan gemeentelijk vastgoed | 16 februari 2023 | 2031 (DMJOP) Openbare ruimte Paragraaf Openbare Ruimte Beleidskader Het beleid voor het beheer van de openbare ruimte is vastgelegd in het Integrale Beheerplan Openbare Ruimte “Samen kleuren we de Stad” 2026-2030, vastgesteld bij raadsbesluit op 13 november 2025. Het IBOR geeft in hoofdlijnen aan hoe de gemeente Harderwijk de verschillende onderdelen van haar openbare ruimte doelgericht en planmatig wil beheren.
De keuzes in het IBOR sluiten aan op het integrale beleid van de gemeente voor een veilig en aantrekkelijk woon- en leefmilieu, het versterken van sociale samenhang, het vergroten van toeristische attractiviteit en duurzaamheid. Ingedeeld naar de productgroepen blauw (water, riool- en waterzorg), bruin (reiniging, afval), grijs (wegen, openbare verlichting, civieltechnische kunstwerken) en groen (openbaar groen, speelplaatsen) vormt het IBOR de verbindende schakel tussen vigerende beleidsplannen en meerjarige onderhoudsprogramma’s. 184 185 Beheerplan Er is sprake van planmatig jaarlijks en meerjarig onderhoud, dat op basis van onder meer de landelijk toegepaste CROW-normen voor de openbare ruimte tot stand komt. In de opzet van het IBOR zijn de ervaringen vanuit het verleden meegenomen en de ambities voor de komende jaren vastgelegd. Werkzaamheden worden in de uitvoering integraal afgestemd om waar mogelijk kostenvoordelen te behalen. Invulling taakstelling In de begroting zijn ombuigingen voor grijs en groen opgenomen. Om het effect van deze ombuigingen op het beheer van de openbare ruimte te minimaliseren wordt over de invulling van deze ombuigingen jaarlijks per jaarschijf nader geadviseerd. Uitvoering en financiële consequenties Een beschrijving van werkzaamheden voor (groot) onderhoud aan de wegen, civieltechnische kunstwerken, openbare verlichting enz.
is gegeven in Programma 2. Dit geldt eveneens voor het openbaar groen, inclusief de speelvoorzieningen c.q. speelplaatsen in Programma 5. Havens In 2025 is het Havenbeheerplan 2025-2029 vastgesteld als meerjarig kader voor het beleid en beheer van de gemeentelijke havens. Het vigerende Havenbeheerplan 2025-2029 heeft betrekking op alle havens in eigendom en beheer van de gemeente Harderwijk inclusief het nautische beheergebied. Met de ontwikkelde fases 1 en 2 binnen het project Waterfront heeft het havengebied vele veranderingen ondergaan. De ontwikkeling van fase 3 is nog in volle gang. Op basis van het Havenbeheerplan 2025-2029 wordt er jaarlijks ca. € 244.500,- toegevoegd aan de onderhoudsvoorziening Havenwerken. Vanuit deze voorziening wordt onder andere het groot onderhoud aan bruggen, kademuren, oeverbeschermingen bekostigd. Ook wordt er vanuit het Havenbeheerplan jaarlijks € 93.000,- toegevoegd aan de bestemmingsreserve havenwerken om vervangingsinvesteringen in de toekomst te kunnen doen. Riool- en waterzorg Het college B&W heeft een Beleidsuitwerking en uitvoeringsagenda voor Riolering Water en Klimaatadaptatie Harderwijk 2024-2028 opgesteld (BuRWKA). Op 10 juni 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met de visiecomponenten in deze beleidsuitwerking.
De BuRWKA vormt de onderbouwing om het bestaande rioolsysteem in stand te houden en ons voor te kunnen bereiden op de effecten van klimaatverandering. Hierbij wordt gebruik gemaakt van risicogestuurd rioolbeheer: dit betekent riolen met hoog risico vaker inspecteren en eerder repareren/vervangen, en riolen met een laag risico minder vaak inspecteren en later repareren/vervangen. De exploitatielasten bestaan met name uit onderhoud, vervanging en herstel van schades. Voor een financieel beeld wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen. Gemeentelijk vastgoed De vastgoedportefeuille van de gemeente in de vorm van gebouwen en terreinen kent een divers karakter. Het bezit van vastgoed is echter geen doel op zich. Het is één van de instrumenten om de doelstellingen op het gebied van sport, cultuur, welzijn, veiligheid en economie te realiseren. Beleidskader In 2024 is de actualisatie van het vastgoed- en accommodatiebeleid vastgesteld (5 september 2024). Het huidige uitgangspunt is, dat de gemeente de vastgoedaccommodaties in een goede staat van onderhoud houdt. Eens in de 4 jaar wordt het Meerjarig Onderhoudsplan (MJOP) geactualiseerd, inclusief het meerjarig budgettair beslag. Het huidige MJOP is van 2025-2028. Het onderhoudsniveau is gebaseerd op sober en doelmatig onderhoud.
Het cyclische karakter van het planmatig onderhoud brengt met zich mee, dat er jaarlijkse fluctuaties optreden in het uitgavenpatroon. Naast de jaarlijks beschikbare onderhoudsbudgetten ten behoeve van het preventief en correctief onderhoud, is er een Voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen en een Bestemmingsreserve dekking kapitaallasten technische installaties beschikbaar om de geplande en verwachte uitgaven voor groot onderhoud en vervanging door de jaren heen te egaliseren. Vanuit wet- en regelgeving op het gebied van energie en verduurzaming zal er de komende jaren verder geïnvesteerd moeten worden in onze panden. MJOP gemeentelijke gebouwen Het MJOP, met als uitgangspunt technische instandhouding van de gebouwen in de huidige vorm, wordt opgesteld door een onafhankelijk extern bureau op basis van visuele inspecties en aangereikte informatie. 186 Op basis van het MJOP 2025-2028 is een doorrekening gemaakt op basis van een 10-jarig beeld. De jaarlijkse dotatie aan de onderhoudsvoorziening betreft € 1.164.000,- (inclusief niet verrekenbare BTW). Financiering Algemeen De paragraaf Financiering gaat over de manier waarop gemeente Harderwijk haar activiteiten en projecten financiert en haar liquiditeiten beheert.
Ambitie Gemeente Harderwijk streeft naar regie op de gemeentelijke uitgaven en inkomsten resulterend in een optimale financiering (op korte en lange termijn) in geldstromen. Daarbij wordt geopereerd binnen de wettelijke en gemeentelijk vastgestelde kaders. Om de treasuryfunctie goed uit te voeren wordt gekeken naar de meerjarige liquiditeitsontwikkeling van de gemeente en de renteontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt in Nederland. De treasuryfunctie wordt financieel risicomijdend uitgevoerd. De gemeente Harderwijk geeft waar het kan invulling aan duurzaam (ethisch) bankieren. Op het gebied van reputatie en imago stelt de gemeente Harderwijk eisen aan de organisaties en instellingen, waarmee het zaken doet. Gemeente Harderwijk stelt bij de treasuryfunctie bestuurlijke en ambtelijke integriteit voorop. Doelstellingen De doelstellingen van de gemeente Harderwijk op het gebied van treasury luiden: regie hebben op de gemeentelijke uitgaven en inkomsten, duurzaam toegang hebben tot de financiële markten, tijdig kunnen beschikken over voldoende financieringsmiddelen, beheersen van risico’s, streven naar rente-optimalisatie en beperken van verwerkingskosten bij het beheren van geldstromen en financiële posities. Regelgeving De Wet Financiering Decentrale Overheden (Fido) is kaderstellend voor de treasuryfunctie van gemeenten.
Gemeenten worden verplicht tot een transparant en inzichtelijk lokaal treasurybeleid en -beheer. Het actuele beleidskader voor de gemeentelijke financiering is het op 23 februari 2023 door de raad vastgestelde Treasurystatuut gemeente Harderwijk 2023. Ontwikkelingen Marktontwikkelingen Renteontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt zijn voor de gemeente belangrijk om te kunnen sturen op de financiële risico’s. Deze ontwikkelingen, die van buiten komen, kunnen niet beïnvloed worden. De renteontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd door gebruik te maken van informatie van met name de Bank Nederlandse Gemeenten, het Schatkistbankieren en enkele andere banken. Door de ontstane geopolitieke situatie en de opgelopen inflatie als gevolg daarvan heeft de ECB de rente in juni 2026 verhoogd naar 2,25%. De verwachting is dat de ECB dit percentage voorlopig op dit niveau houdt, met kans op een lichte verhoging later dit jaar. De prognose uit de Kadernota is dat de rente op 2,25% zal blijven. Renteontwikkelingen Aantrekken geld Waar de langlopende rente de afgelopen jaren meebewoog met de ECB rente reageert de marktrente nu meer op geopolitieke ontwikkelingen. De marktrente wordt daarnaast ook sterk beïnvloed door economische groei, inflatie en monetair beleid. De renteontwikkelingen worden bepaald op basis van langlopende leningen met een looptijd van 20 jaar.
Deze ontwikkelingen zijn eerder dit jaar in de Kadernota al vastgesteld. Voor 2027 en verder wordt gerekend met een rentepercentage van 3,50%. Beleggen in Schatkist De rentepercentages voor het schatkistbankieren bevinden zich ongeveer op hetzelfde niveau als de ECB- rente. Voor de lopende rekening in de Schatkist wordt gerekend met een gemiddelde renteopbrengst van 2,25% in 2026, zoals al in de Kadernota is opgenomen. Vanaf 2027 wordt ook gerekend met een gemiddelde renteopbrengst van 2,25%. Liquiditeit Schatkistbankieren Om de staatsschuld en beleggingsrisico’s te beperken zijn decentrale overheden verplicht om hun overtollige geldmiddelen aan te houden in ’s Rijks schatkist. Daarnaast mogen alleen leningen verstrekt worden aan medeoverheden. Het bedrag, dat gemeente Harderwijk zelf mag aanhouden op haar eigen bankrekeningen, is maximaal gelijk aan het drempelbedrag schatkistbankieren. Gemeente Harderwijk heeft op de lopende rekening bij de BNG een plafond ingesteld van € 400.000. Aan het eind van elke dag wordt het saldo boven dit plafond automatisch afgeroomd naar de Schatkist. Wekelijks wordt aan de hand van de betalingen die gedaan moeten worden, ingeschat welk bedrag van de Schatkist teruggestort moet worden op de lopende rekening bij de BNG.