Bijlage 1 - Begroting 2027 - 2030
Tekst van het document
Financiële informatie Boekjaar: | Jaarstukken 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | € 445.250,- | € 347.000,- | € 357.250,- Vreemd vermogen | € 3.103.489,- | € 4.212.500,- | € 3.629.750,- Resultaat | € 778.769,- | € 0,- | € 0,- Begrote bijdrage | € 1.915.074,- | € 1.940.242,- | € 1.983.344,- Realisatie bijdrage | € 1.864.760,- | - | - Belang | 11,7% | 11,8% | 11,8% Bedrag waarvoor de verbonden partij is opgenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen: € 1.000,-. Noord-Veluws Archief Algemene informatie Adres en Vestigingsplaats | Zuiderzeestraatweg Oost 19 8081 LA, Elburg Portefeuillehouder | W. Mazier Het Noord-Veluws Archief (NoVA) beheert overgebrachte archiefbescheiden van deelnemende gemeenten aan de regeling Openbaar belang | (Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nunspeet en Oldebroek), beheert overgedragen particuliere collecties, verstrekt informatie hieruit en houdt toezicht op het beheer van niet-overgebrachte archiefbescheiden van de deelnemende gemeenten. 215 Het uitvoeren van de Archiefwetgeving, het fungeren als regionaal Doelstelling verbonden | kennis- en informatiecentrum door het opbouwen en beheren van partij | historische bronnen en deze dienstbaar te maken voor het publiek, een en ander binnen de taken die aan NoVA zijn opgedragen.
Rechtsvorm | Gemeenschappelijke regeling, bedrijfsvoeringsorganisatie op grond van Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Beleidsinformatie Aan welk programma draagt de verbonden partij | Programma 5. Sport, cultuur en recreatie, taakveld 5.4 musea bij? Per 1 juli 2025 zijn het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe en het Streekarchief Epe, Hattem en Heerde gefuseerd tot het Noord-Veluws Kansen en ontwikkelingen | Archief. Er is in 2025 gestart met een traject om tot centralisatie van huisvesting en dienstverlening te komen, wat de efficiëntie moet verbeteren en de gemeentelijke bijdrage beheersbaar moet houden. Minder sturing op de koers en taakuitvoering van het Noord-Veluws Archief. De gemeente Harderwijk is 1 van de 8 deelnemers. Dit risico is verminderd door actieve betrokkenheid van gemeente Harderwijk en de overige deelnemers bij het fusietraject en het opstellen van de GR-tekst Risico | met onderliggende documenten. Tot 2028 zal de gemeentelijke bijdrage gebaseerd zijn op het huidige kostenverdeelmodel, daarna gebaseerd op inwoneraantal. Aan deze uitkomst is een besluit tot centralisatie gekoppeld om tot maximale kostenefficiëntie en schaalvoordelen op de middellange en lange termijn te komen.
Financiële informatie Boekjaar: | Jaarstukken 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | € 122.684 | € 82.684 | € 82.684 Vreemd vermogen | € 405.234 | € 100.000 | € 100.000 Resultaat | € 122.684,- | -€ 40.000 | € 0 Begrote bijdrage | € 332.610,- | € 332.900,- | € 352.302,- Realisatie bijdrage | € 332.605,- | - | - 216 217 Belang 17,6% (belang 2025) Bedrag waarvoor de verbonden partij is opgenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen: € 3.500,-. Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) Algemene informatie Adres en Vestigingsplaats Europaweg 79 7336 AK, Apeldoorn Portefeuillehouder J. Joon Openbaar belang De gemeente valt onder de Veiligheidsregio Noord-Oost Gelderland (VNOG). VNOG is dé organisatie in de regio voor samenwerking aan veiligheid. Het is een operationele organisatie, die bij een crisissituatie of ramp nu en in de toekomst garant staat voor professionele hulpverlening aan de inwoners en bezoekers van de regio. Voorzien wordt in brandweerzorg, rampenbestrijding, risico- en crisisbeheersing, bevolkingszorg, geneeskundige hulpverlening en de meldkamer Oost- Nederland. De VNOG ondersteunt de gemeente in haar crisis-taken op het gebied van bevolkingszorg en crisiscommunicatie. Doelstelling verbonden partij Meer veiligheid in de regio, dat is de ambitie van de VNOG.
In de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland werken de brandweer, politie, GHOR, meldkamer en gemeenten nauw samen. Er wordt gewerkt vanuit een eigen invalshoek, maar met een gezamenlijke missie: een veilige leefomgeving. Rechtsvorm Gemeenschappelijke regeling, openbaar lichaam op grond van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Beleidsinformatie Aan welk programma draagt de verbonden partij bij? Programma 0. Bestuur en ondersteuning Programma 1. Veiligheid Kansen en ontwikkelingen De gemeente werkt op vele vlakken samen met de VNOG, zoals aan het risicoprofiel, het project gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing, het project demarcatie, waterongevallen en duiken, de brandweerkazerne Harderwijk en het proces Bevolkingszorg. Zie ook programmatekst veiligheid. In 2026 en verder worden er stappen gezet voor het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en continuïteit van vitale voorzieningen bij stroomuitval onder andere door de aanschaf van noodstroom- en noodbrandstofvoorzieningen. De VNOG geeft in hun begroting ieder jaar weer wat de belangrijkste risico’s zijn. Hiervoor wordt een weerstandsvermogen aangehouden, Risico | waarmee ze de risico’s zelf kunnen afdekken. Bij de jaarrekening over 2025 is een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven door een RA accountant.
Financiële informatie Boekjaar: | Jaarstukken 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Eigen vermogen | € 25.060.553,- | € 22.365.000,- | € 18.442.000,- Vreemd vermogen | € 49.898.497 | € 92.007.000,- | € 87.732.000,- Resultaat | € 1.342.000,- | - | - Begrote bijdrage | € 3.216.900,- | € 3.324.890,- | €3.650.800,- Realisatie bijdrage | € 3.091.900,- | - | - Belang | 5,73% | 5,73% | 5,73% Bedrag waarvoor de verbonden partij is opgenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen: € 0. Warmtenetwerk Harderwijk B.V. Algemene informatie Adres en Vestigingsplaats | Koningstraat 28 1, 6811 DG Arnhem Portefeuillehouder | W. Mazier Warmtenetwerk Harderwijk B.V. (WNH) is een besloten vennootschap, waarvan 50% van de aandelen gehouden wordt door gemeente Openbaar belang | Harderwijk. De deelneming wordt door de gemeente Harderwijk beschouwd als onderdeel van haar publieke taak ter realisering van haar duurzaamheidsdoelen. WNH heeft voornamelijk tot doel: het realiseren, in stand houden en Doelstelling verbonden | (doen) exploiteren van een warmte-infrabedrijf, ten behoeve van een partij | duurzame energievoorziening door middel van een warmtenet in de gemeente Harderwijk.
218 219 Rechtsvorm Besloten Vennootschap Beleidsinformatie Aan welk programma draagt de verbonden partij bij? Programma 7, Volksgezondheid en milieu Programma 8, taakveld 8.3 Wonen en bouwen Kansen en ontwikkelingen Oriëntatie om, in navolging van de Wet Collectieve Warmte, ook de rol van warmteleverancier binnen WNH te gaan faciliteren. WNH BV kijkt waar nodig in de initiatieffase mee met nieuwe warmtenetontwikkelingen in andere delen van de gemeente: Nieuw-Weiburg, Zeebuurt, Stadsweiden. Risico Aanleg- en exploitatie risico's ten aanzien van het warmtenet. Deze risico’s worden primair door WNH BV zelf gedragen, maar de kans bestaat dat de gemeente wordt aangesproken of op eigen initiatief een rol pakt bij het oplossen van eventuele problemen. Prijsstijgingen waardoor tegenvallende aanbestedingsresultaten. Door het doorschuiven van woningbouw blijven inkomsten in de vorm van eenmalige aansluitbijdragen en vastrecht achter. Bij de jaarrekening over 2025 is een goedkeurende controleverklaring afgegeven door een RA-accountant. Als aandeelhouder is de gemeente niet aansprakelijk voor eventuele verliezen van de B.V.
Financiële informatie Boekjaar: Jaarstukken 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Eigen vermogen € 5.694.000,- € 6.000.000,- € 6.000.000,- Vreemd vermogen € 2.788.000,- - - Resultaat € 314.000,- -/- - - Begrote bijdrage - - - Realisatie bijdrage - - - Belang 50% verdeeld in 10 aandelen A nominaal € 0,01 en 1.500 aandelen B nominaal € 1.000,- Agiostortingen € 1.735.000,- 220 Bedrag waarvoor de verbonden partij is opgenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen: € 318.500,-. Zonnepark Harderwijk B.V. Algemene informatie Adres en Vestigingsplaats Deventerweg 2A, 3843GD, Harderwijk Portefeuillehouder W. Mazier Openbaar belang Zonnepark Harderwijk B.V. is een besloten vennootschap, waarvan 51% van de aandelen gehouden wordt door gemeente Harderwijk. De overige 49 % wordt gehouden door Endura. De deelneming wordt door de gemeente Harderwijk beschouwd als onderdeel van haar publieke taak ter realisering van haar duurzaamheidsdoelen. Doelstelling verbonden partij Het doel is de realisatie en exploitatie/onderhoud van een zonnepark. Dit in het kader van het realiseren van de duurzaamheidsdoelen van gemeente Harderwijk. Doordat het zonnepark is gerealiseerd op een carport op een parkeerterrein is er sprake van het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen zonder dat landbouwgrond wordt opgeofferd (dubbel oppervlaktegebruik).
Voor een deel van de financiering zijn zondelen (obligaties) uitgegeven aan particulieren in 2021 en 2022. Rechtsvorm Besloten Vennootschap Beleidsinformatie Aan welk programma draagt de verbonden partij bij Programma 7 Volksgezondheid en milieu Kansen en ontwikkelingen Het zonnepark is in juni 2022 in gebruik genomen. Gedurende deze fase produceert het zonnepark energie. Risico Garantstelling aan Waterschapsbank, oorspronkelijk € 2 miljoen elk jaar aflossing met € 80.000,-. Voor dit risico wordt in het weerstandsvermogen een bedrag opgenomen. Bij de jaarrekening over 2024 is een goedkeurende controleverklaring afgegeven door een RA-accountant. Financiële informatie Boekjaar: Jaarstukken 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 221 Eigen vermogen n.n.b. n.n.b. n.n.b. Vreemd vermogen n.n.b. n.n.b. n.n.b. Resultaat n.n.b. € 24.516,- n.n.b. Begrote bijdrage n.v.t. n.v.t. n.v.t. Realisatie bijdrage n.v.t. n.v.t. n.v.t. Belang Aandeel 51%, 51 aandelen met een nominale waarde van € 1 per stuk Bedrag waarvoor de verbonden partij is opgenomen in de berekening van het benodigde weerstandsvermogen: € 84.000,-. Grondbeleid Algemeen Met grondbeleid kan de gemeente invloed uitoefenen op de grond- en vastgoedmarkt. Op basis van haar rol en inzet van instrumenten kan de gemeente hiermee uitvoering geven aan gewenste ruimtelijke ontwikkelingen.
Hierbij is grondbeleid geen doel op zich maar ondersteunend aan uitvoering van gemeentelijke doelstellingen zoals het versterken van de woonbalans en het realiseren van CO2 reductie. Toepassing grondbeleid De gebiedsontwikkeling vindt plaats in een dynamisch speelveld, welke voortdurend aan verandering onderhevig is. De veranderingen raken de uitvoering van grondbeleid. De kernelementen uit de veranderende omstandigheden betreffen: • Marktomstandigheden (vastgoed- en grondmarkt); • Maatschappelijke opgaven; • Wijzigingen wet- en regelgeving. Conform de Nota Grondbeleid 2019 zet de gemeente Harderwijk zich in om ruimtelijke ontwikkelingen te faciliteren en de focus te leggen op haar publiekrechtelijke rol. Wel vindt er per geval (project of gebied) een afweging plaats om voor een andere rolinvulling te kiezen indien hiermee maatschappelijke meerwaarde kan worden gerealiseerd. Beslissingen hierover worden verantwoord door middel van een ontwikkelingsstrategie. De Nota grondbeleid wordt op dit moment herijkt. De planning is dat het herziene grondbeleid in het 4e kwartaal 2026 wordt vastgesteld. Nieuwe omgevingswet Per 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet in werking getreden. Het doel is regels voor ruimtelijke ontwikkelingen te vereenvoudigen en samen te voegen. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur.
Woondeals In 2025 is de woondeal regio Noord-Veluwe geactualiseerd voor de periode 2025 t/m 2035. De regionale woondeal is een doorvertaling van de nationale woningbouwopgave. Op nationaal niveau moeten er tot en met 2030 tussen de 900.000 en 1.000.000 nieuwe woningen in Nederland worden opgeleverd. In de regio moeten tot en met 2034, 14.812 woningen worden gerealiseerd (tot en met 2030, 10.084 woningen). De gemeente Harderwijk neemt hiervan 4.900 woningen (ofwel 33,1%) voor haar rekening (tot en met 2030, 3.463 woningen). Begin 2027 volgt een nieuwe actualisatie van de woondeal op regionaal niveau. Onroerendgoedmarkt (bron NVM) De woningmarkt lijkt in het 2e kwartaal 2026 wat af te koelen. Er werd een record aantal bestaande woningen in verkoop genomen (bijna 57.000 woningen). Dit is 8,7% meer dan in het 2e kwartaal 2025. De gemiddelde verkoopprijs van door Nederlandse Vereniging voor makelaars (N.V.M.) verkochte woningen bereikte in het 2e kwartaal 2026 een prijs van €506.000 (nieuwbouw € 500.000). Deze prijs is 2,1% (nieuwbouw 5,7%) hoger dan in het 2e kwartaal 2025. De prijzen stijgen door de hogere lonen . Anderzijds neemt de onzekerheid in de markt toe samen met de iets opgelopen hypotheekrente tempert dit de prijsstijging van woningen. Maar historisch gezien is de hypotheekrente nog steeds laag.
Het aantal verkochte nieuwbouw woningen was in het 2e kwartaal 2026 circa 6.100 woningen (2025 2e kwartaal - 6.600 woningen). De verkoopdaling valt op, omdat het aanbod juist toeneemt. Kopers worden kritischer door de hoge koopsommen, onzekerheid over de oplevering en de kosten van overbrugging. Daarnaast sluit het aanbod aan nieuwbouw woningen al langere tijd niet naadloos aan bij de vraag. Vooral het aandeel appartementen in het aanbod is realatief hoog.. Nieuwbouw | Bestaande bouw Boven vraagprijs Jaa | Kwarta | Gemiddelde | Gemiddelde r | al | transactiepri | Stijgin | transactiepri | Stijgin | Krapte js (bedragen | g jaar | js (bedragen | g jaar | % van | indicat x1.000) | % | x1.000) | % | totale | Gemiddel | or verkoo | d % p 1e | 433 | 8,0% | 384 | 14,7% | 65% | 3,9% | 1,5 2e | 450 | 12,2% | 411 | 21,1% | 78% | 7,7% | 1,5 202 1 3e | 455 | 13,6% | 420 | 19,8% | 81% | 8,8% | 1,6 4e | 466 | 13,9% | 440 | 21,2% | 82% | 9,1% | 1,3 1e | 466 | 11,5% | 431 | 14,6% | 81% | 8,6% | 1,7 2e | 479 | 12,0% | 451 | 9,8% | 82% | 7,8% | 2,1 202 2 3e | 495 | 8,0% | 427 | 2,0% | 66% | 3,2% | 2,7 4e | 488 | 6,0% | 409 | - 6,3% | 45% | 0,1% | 3,2 1e | 473 | -2,5% | 395 | - 8,2% | 31% | -1,2% | 3,2 202 | 2e | 468 | -2,9% | 412 | - 8,9% | 39% | - 0,5% | 2,7 3 3e | 477 | -5,3% | 423 | -1,7% | 46% | 0,3% | 2,6 222 4e | 469 | -2,3% | 436 | 3,1% | 53% | 1,4% | 2,1 1e | 479 | 1,2% | 433 | 9,1% |
56% | 2,0% | 2,3 2e | 477 | 0,2% | 470 | 13,6% | 68% | 4,4% | 2,1 202 4 3e | 480 | 0,4% | 474 | 12,3% | 69% | 4,7% | 2,3 4e | 473 | 1,6% | 485 | 11,6% | 71% | 5,0% | 1,8 1e | 493 | 4,2% | 474 | 9,7% | 69% | 4,5% | 2,2 2e | 473 | 3,1% | 498 | 6,2% | 74% | 5,7% | 2,2 202 5 3e | 494 | 5,1% | 497 | 4,8% | 71% | 5,0% | 2,3 4e | 497 | 4,8% | 503 | 3,9% | 72% | 4,7% | 1,9 1e | 495 | 0,1% | 485 | 2,7% | 67% | 3,7% | 2,5 202 6 2e | 500 | 5,7% | 506 | 2,1% | 71% | 4,6% | 2,5 Uit de cijfers komt naar voren dat bestaande bouw duurder lijkt dan nieuwbouw. Dit is echter niet het geval. De gemiddelde prijzen zijn niet 1 op 1 te vergelijken. Dit komt doordat bestaande bouw gemiddeld meer m2 vloeroppervlakte heeft. Het aandeel appartementen in nieuwbouw hoger ligt dan in bestaande bouw. De gemiddelde m2 prijs (gbo) is in het 2 kwartaal 2026 € 5.244 (nieuwbouw) en € 4.798 (bestaande bouw) per m2. Hieruit blijkt dat nieuwbouw circa 9% duurder is per m2 vloeroppervlak dan bestaande bouw in het 2e kwartaal 2026. In het tweede kwartaal 2026 was het aandeel appartementen 51,7% (2025 2e kwartaal - 52,4%) nieuwbouw en 33,1% (2025 2e kwartaal - 33,1%) bestaande bouw. Voor de prognose is gebruikgemaakt van de Voorjaarsraming juni 2026 van De Nederlandse Bank (DNB).
Voorjaarsraming juni 2026 (tot juni 2023 : Economische ontwikkelingen en vooruitzichten) Jaar Juni 2026 | Juni 2025 | Juni 2024 | Juni 2023 (nr.25) 2024 | 8,8% | 5,9% | -3,8% 2025 | 8,6% | 7,4% | 4,1% | 0,2% 2026 | 3,5% | 3,7% | 3,8% 223 224 2027 3,0% 4,0% 2028 4,0% In 2025 is de gemiddelde stijging van de huizenprijs 8,6%. In 2026 wordt een duidelijk lagere prijsstijging verwacht van circa 3,5%. De DNB verwacht de komende jaren (2026 en 2028) een jaarlijkse prijsstijging van tussen de 3% en 4%. en ligt daarmee duidelijk lager dan de 8,6% over 2025. Deze lagere stijging komt volgens de DNB door voor de daling van het consumentenvertrouwen en de stijging van de hypotheekrente. De stijgende rente drukt de leenmogelijkheden van huishoudens. Maar omdat ook de lonen stijgen, blijft de leencapaciteit toenemen. De huizenprijs stijgt ongeveer net zoveel als de leencapaciteit, waardoor de betaalbaarheid van een koopwoning stabiel blijft op een relatief laag niveau. Betaalbaarheid woning In 2015 kon meer dan de helft van de huishoudens een gemiddeld huis volledig hypothecair financieren. Hoewel de betaalbaarheid de komende jaren stabiel blijft kan in 2026 naar schatting ongeveer één op de drie (37%) van de huishoudens dit. Voor veel huishoudens is en blijft een gemiddelde woning - zonder inleg van eigen geld of hulp van familie - te duur.
Voor starters is en blijven de huizenprijzen problematisch. In toenemende mate maakt de starter om een woning te bemachtigen gebruik van spaargeld en leningen en/of schenkingen van familie. Huizenprijzen stijgen door, betaalbaarheid stabiliseert Toelichting: Maximale leencapaciteit is voor huishoudens met een gemiddeld huishoudinkomen, financieringscapaciteit is maximale leencapaciteit + gemiddeld netto vermogen (spaartegoeden + financieel vermogen + woningvermogen -/- schulden).
DNB heeft een aantal voorstellen om de problemen op onze woningmarkt op te lossen. De belangrijkste hiervan zijn: Meer nieuwe woningen De komende jaren moeten er veel nieuwe woningen worden gebouwd. Hierbij moet de overheid de regie nemen. Er moeten met name meer betaalbare huurwoningen in de vrije sector komen. Dat biedt starters een alternatief voor het kopen van een huis. Ook kunnen ze dan eventueel sparen voor een koopwoning. Zodat ze zich niet zo diep in de schulden hoeven te steken op het moment dat ze een huis kopen. Verlaag de leennormen voor hypotheek In Nederland hebben we hoge hypotheekschulden in vergelijking met andere landen. Je kunt 100% van de waarde van de woning financieren met een hypotheek. De overheid maakt het bovendien financieel aantrekkelijk om veel geld te lenen voor een huis. Dat leidt ertoe dat Nederlandse huishoudens een hoge hypotheekschuld hebben. Dat maakt huishoudens financieel kwetsbaar. Want als de huizenprijzen sterk dalen, kunnen huizen onder water komen te staan. De hoge hypotheekschuld leidt ook tot extra sterke schommelingen in onze economie. DNB adviseert de maximale hypotheek geleidelijk te verlagen: van maximaal 100% naar 90% van de woningprijs. Geen maatregelen die bestedingsruimte vergroten De overheid heeft verschillende maatregelen genomen waardoor vooral startende huizenkopers meer kunnen uitgeven.
Denk aan de verruiming van startersleningen en het afschaffen van de overdrachtsbelasting voor starters. Deze maatregelen zijn goed bedoeld, maar ze leiden op de langere termijn juist tot nog hogere huizenprijzen. Als je meer geld kunt uitgeven aan een huis, dan kun je een hogere prijs betalen. Als meer mensen dat doen, gaan de prijzen nog meer omhoog. Grondexploitaties gemeente Harderwijk In onderstaande tabel wordt de prognose voor uitgifte van gronden voor woningbouwgebieden (aantal woningen) en bedrijventerreinen (aantal m2.) weergegeven op basis van de vastgestelde grondexploitaties 2026. Woningbouwgebieden | Bedrijventerreinen (aantal woningen) | (aantal ha.) Jaar Nieuw | Harderweid | Waterfront 3 | Groene | Tonsel/Syp | Lorent | Lorentzhave Weibur | e | e fase | Zoom | el | z III | n g 1.794 m² 202 | 173 | 113 | (Sypel), | 10.958 6 | 3.850 m² | m² (Tonsel) 202 | 761 m² | 5.968 m² | 44.054 7 | 207 | 51 | (verhuur | (Tonsel) | m² ) 202 | 761 m² | 2.042 m² | 36.068 8 | 153 | 145 | 126 | (verhuur | (Tonsel) | m² | 4.806 m² ) 202 | 761 m² | 24.177 9 | 98 | 200 | (verhuur | m² | 53.783 m² ) 225 203 | 761 m² | 3.155 0 | 118 | (verhuur | m² ) Fiscale ontwikkelingen De gemeente valt voor zover ze deelneemt aan bedrijfsmatige activiteiten, een winststreven heeft en in concurrentie treedt met de markt onder de vennootschapsbelasting (VPB).
Met een winststreven wordt bedoeld dat er bij een (clustering van) activiteit(en) structureel sprake moet zijn van vermogensoverschotten. Bij de toets van het winststreven voor het onderdeel grondexploitaties is voor de gemeente Harderwijk gebleken dat, wanneer de gehele looptijd van de lopende grondexploitaties in ogenschouw wordt genomen, er geen sprake is van structurele vermogensoverschotten. Het gemeentelijke standpunt is dan ook dat er geen VPB verschuldigd is. Wel zal jaarlijks op basis van alle dan lopende grondexploitaties getoetst moeten worden of dit nog steeds geldt. Op basis van de laatst vastgestelde grondexploitatieberekeningen in 2026, is het de verwachting dat er in 2027 geen VPB verschuldigd zal zijn over de activiteiten binnen de grondexploitaties. Financiële resultaten Rente De commissie BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) heeft eind 2023 een nieuwe notitie met betrekking tot grondbeleid gepubliceerd. Vanaf 2025 wordt de omslagrente in rekening gebracht. Deze omslagrente bedraagt voor de begroting 2027 0,5%. Mocht de werkelijke rente meer dan 0,25% afwijken van de omslagrente dan zal de werkelijke rente in rekening gebracht worden. Resultaten grondexploitatie De resultaten van een grondexploitatie worden verantwoord tegen eindwaarde. De volgende tabel geeft per grondexploitatie een overzicht van de eindwaarde en looptijd o.b.v.
de grondexploitatieberekeningen 2026. Jaarlijks vindt een herziening plaats van deze berekeningen. Complex | 2026 t/m | Vanaf 2026 Eindwaarde | 2025 genome | nog te (in | n winst (in | nemen winst | Looptijd duizendtallen | duizendtallen | (in ) | duizendtallen ) | ) Drielanden | € 21.735 -/- | € 11.843 -/- | € | 9.892 -/- | 31-12-2030 Waterfront * | € 65.487 | € | 0 | n.v.t. | 31-12-2030 Nieuw Weiburg | € | 5.043 -/- | € | 0 | € | 5.043 -/- | 31-12-2035 Lorentz III | € | 21.420 -/- | € 12.678 -/- | € | 8.742 -/- | 31-12-2031 Rest grondexploitatie | € | 151 - | € | 74 -/- | € | 77 -/- | 31-12-2028 Sypel | /- 226 227 Rest grondexploitatie Tons el € 2.980 -/- € 1.337 -/- € 1.643 -/- 31-12-2028 -/- is voordelig *Waterfront kent een nadelige eindwaarde. Ter dekking van dit nadeel is een voorziening getroffen. Tussentijds Winst/Verlies nemen Iedere grondexploitatieberekening sluit met een verwacht financieel resultaat. Bij de jaarrekening wordt, afhankelijk van dit resultaat en rekening houdend met gekwantificeerde risico’s, tussentijds winst of verlies genomen. Op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) wordt bij een winstgevende grondexploitatie tussentijds winst genomen volgens de Percentage of Completion (POC) methode. Dit betekent concreet dat er gekeken wordt in hoeverre de kosten en opbrengsten zijn gerealiseerd.
De uitkomst hiervan wordt vermenigvuldigd met de te verwachten winst, rekening houdend met de gekwantificeerde risico’s. Tenslotte wordt de in het verleden genomen winst hierop in mindering gebracht. De boekwaarde speelt bij deze methode geen rol. Voorbeeld 80% kosten gerealiseerd, 60% opbrengsten gerealiseerd, verwachte winst, rekening houdend met de gekwantificeerde risico’s € 5,0 miljoen. In vorige jaren is al € 1.600.000 winst genomen. De te nemen winst bedraagt in dit voorbeeld € 800.000 ((0,8 x 0,6 x € 5.000.000,-) -/- € 1.600.000,-). Wanneer een grondexploitatie verliesgevend is, wordt een voorziening gevormd ter grootte van het volledige te verwachten verlies. De POC-methode wordt niet toegepast bij verliesgevende grondexploitaties. Wanneer uit de jaarlijkse herziening van een verliesgevende grondexploitatie blijkt dat het verlies is toe-/afgenomen, dient de voorziening hierop te worden aangepast. Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid (WOO) Algemeen De Wet open overheid (hierna: 'Woo') is op 1 mei 2022 in werking getreden. Het doel van de wet is het bevorderen van openbaarheid en transparantie: overheidsorganisaties moeten, uit zichzelf of als iemand daarom vraagt, informatie openbaar maken over wat er gedaan wordt en waarom. Op die manier is het voor iedereen mogelijk om de overheid te controleren.
Openbaarheid van overheidsinformatie is belangrijk voor de democratie en het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid. De Woo stelt drie belangrijke verplichtingen aan overheidsorganisaties: een actieve openbaarmakingsplicht, een passieve openbaarmakingsplicht en een informatiehuishoudingsplicht. Passieve openbaarmaking De passieve openbaarmakingsverplichting houdt in dat overheidsorganisaties informatie openbaar moeten maken op verzoek. Op grond van de Woo kan iedereen aan een overheidsorganisatie vragen om publieke informatie openbaar te maken. Daarbij is het uitgangspunt dat informatie openbaar is, tenzij er een reden is waarom dat niet kan. Hoewel sinds 2023 het aantal verzoeken om openbaarmaking binnen EHZM niet significant is toegenomen, is er in medio 2025 een stijging op te merken. In medio 2026 is een gelijke lijn op te merken ten opzichte van 2025. Naar verwachting zullen de cijfers van 2026 gelijk zijn ten opzichte van 2025. Verder valt het op dat verzoeken steeds vaker omvangrijk en/of complex zijn, en vaker betrekking hebben op maatschappelijke of ruimtelijke ontwikkelingen en projecten. De Woo-coördinator van Meerinzicht coördineert de verzoeken binnen EHZM en adviseert de organisaties over de afhandeling van de verzoeken.
228 Actieve openbaarmaking De actieve openbaarmakingsverplichting houdt in dat overheidsorganisaties verplicht zijn om actief informatie openbaar te maken. Deze verplichting geldt in het bijzonder voor 17 informatiecategorieën die in de Woo worden genoemd. De invoering van deze verplichting gebeurt gefaseerd in vier tranches. Door de gefaseerde invoering kunnen overheidsorganisaties geleidelijk voldoen aan de actieve openbaarmakingsverplichting. De eerste tranche van informatiecategorieën is op 1 november 2024 in werking getreden. De EHZM- organisaties (de gemeenten Ermelo, Harderwijk, Zeewolde en de gemeenschappelijke regeling Meerinzicht) voldoen hieraan. De ingangsdata van de overige tranches zijn nog niet vastgesteld. Aanvankelijk zou voor het publiceren van de informatie uit de informatiecategorieën het Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI) worden gebruikt. In 2022 is deze centrale infrastructuur stopgezet, en is er in 2023 een verwijsindex (de ‘Woo-index’) gelanceerd. De Woo-index is niet een centraal publicatieplatform, maar maakt het mogelijk dat informatie voor iedereen centraal doorzoekbaar is. De EHZM-organisaties zijn aangesloten op de Woo-index. Binnen het programma voor de implementatie van de Woo wordt gewerkt aan een publicatieplatform waarop informatie kan worden gepubliceerd.
De komende jaren zal worden gewerkt aan het in gebruik nemen van het publicatieplatform. Informatiehuishouding De informatiehuishoudingsplicht houdt in dat overheidsorganisaties verplicht zijn om maatregelen te treffen zodat overheidsinformatie goed te vinden en toegankelijk is. Een goede informatiehuishouding is van belang voor de uitvoering van de actieve en passieve openbaarmakingsverplichting. Het verbeteren van de informatiehuishouding vraagt om een structurele aanpak. Binnen EHZM wordt daarom vanuit de Informatievisie en het Informatiebeleid sturing gegeven aan het verbeteren van de informatiehuishouding. Subsidies Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de uitgaande subsidies. In de programmabegroting wordt het begrote bedrag voor subsidies weergegeven per organisatie en / of per deelverordening waarbij de raad het subsidieplafond vast stelt. Indexatie Voor de verwerking van loon- en prijsontwikkeling voor 2027 wordt aangesloten bij de indexatiecijfers van de meicirculaire Gemeentefonds 2026. Dit betreft een percentage voor indexatie van de lonen en een percentage voor indexatie van materiële budgetten. Voor subsidies is het indexatiepercentage 2,5% (Kaderbrief 2026). Subsidieplafond Een subsidieplafond is het maximale bedrag dat er voor een specifieke subsidieregeling of deelverordening beschikbaar is gesteld voor een bepaalde periode.
Voor onderstaande deelverordeningen stelt de gemeenteraad de subsidieplafonds vast: Deelverordening Subsidieplafond 2027 Subsidies evenementen € 122.270,- Eenmalige activiteitensubsidies Welzijn, Cultuur, Sport en Zorg € 66.710,- Subsidies impuls culturele sector € 34.230,- 229 Subsidie wisselwoningen, verhuiskosten en herinrichtingskosten Harderwijk 2014* € 35.000,- * Geen indexatie. Begrotingssubsidies Begrotingssubsidies zijn subsidies waarvoor geldt dat de beoogde subsidieontvanger en het bedrag dat maximaal als subsidie kan worden verstrekt aan deze partij, in de gemeentebegroting staan opgenomen of in de toelichting daarop (Art 4:23, lid 3 onder c Algemene wet bestuursrecht). Dit type subsidie is bedoeld voor activiteiten waarvoor het ondoenlijk en onevenredig is om daar een wettelijke regeling voor op te stellen, omdat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat er maar één gegadigde voor de subsidie in aanmerking komt, zoals bijvoorbeeld de bibliotheek.
De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 23 juli 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:3399) geoordeeld dat gemeenten voortaan ook mededingingsruimte moeten bieden aan potentiële gegadigden bij de verdeling van begrotingssubsidies, tenzij vooraf vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde voor de subsidie in aanmerking komt. Dit moeten gemeenten volgens de uitspraak doen door het voornemen om een begrotingssubsidie te verstrekken minimaal 8 weken van tevoren bekend te maken. In dit voornemen moeten gemeenten deugdelijk motiveren waarom er slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de subsidie. Potentiële gegadigden kunnen zich in die periode melden en motiveren waarom zij menen ook voor deze subsidie in aanmerking te kunnen komen. Voordat de begrotingssubsidies voor 2027 verleend worden, zal er overeenkomstig de rechterlijke uitspraak per subsidie een voornemen gepubliceerd worden. Degenen die niet langer als begrotingssubsidie verleend gaan worden, staan voor 2027 nog op de begroting, omdat er op grond van het bestuursrecht een redelijke overgangstermijn moet worden geboden. Deze subsidies kunnen vervolgens na afloop van de redelijke termijn op basis van een subsidieregeling gecontinueerd worden.
Ontwikkelingen Door omstandigheden is het openstellen van een nieuwe subsidieregeling vertraagd. Hierdoor zijn voor het begrotingsjaar 2027 diverse subsidiebedragen voor de laatste keer individueel i.p.v. collectief opgenomen. Voor 2027 zal een deel van de beoogde ombuiging niet gerealiseerd kunnen worden vanwege het nog ontbreken van een nieuwe subsidieregeling. In de ombuigingsmonitor als onderdeel van de 2e turap 2026, wordt gerapporteerd dat de beoogde ombuiging nog niet in 2027 maar naar verwachting wel in 2028 gerealiseerd kan worden. In 2027 zal het subsidiebeleid en de Algemene Subsidieverordening 2020 worden geactualiseerd. Dit zal naar verwachting doorwerken in de begroting 2028.
230 Organisatie Begroting 2027 Aurora Onderwijsgroep € 96.561 COV Noord-West Veluwe € 2.819 GGD Noord- en Oost-Gelderland € 44.008 Historische Vereniging Herderewich € 4.377 Humanitas € 10.250 MFC Harderwijk € 789.250 Oranjevereniging Harderwijk € 902 Slachtofferhulp € 13.797 Speeltuinvereniging Havenkwartier € 13.579 Stad als Podium € 901.242 Stichting Beiaard € 16.708 Stichting Bibliotheek Noordwest Veluwe € 1.138.126 Stichting Buurtwerk Tweelingstad € 51.055 Stichting Cultuurkust € 653.747 Stichting De Hortus € 99.972 Stichting Dierenweide Harderwijk € 21.433 Stichting GA! Harderwijk € 962.610 Stichting Halt € 16.577 Stichting Icare Jeugdgezondheidszorg € 1.452.415 Stichting Jeugd Noord-Veluwe € 5.276.870 Stichting Leergeld Randmeren i.c.m.
JFSC € 95.018 Stichting MEE Samen € 249.198 Stichting MESS Harderwijk € 26.322 Stichting MFC De Bogen € 267.327 Stichting Nels Kledingservice € 10.250 Stichting Odensehuis Harderwijk € 169.125 Stichting Popschool Harderwijk € 281.810 Stichting Present € 39.217 Stichting Randmeerconcerten € 1.128 Stichting Regionale Veteranendag Noord-West Veluwe € 3.424 Stichting Rietmeen € 8.727 Stichting Stadsdichter Harderwijk € 1.825 Stichting Stadsmuseum Harderwijk € 350.847 Stichting Stimenz € 614.999 Stichting Tactus Verslavingszorg € 57.339 Stichting Thuishuis Harderwijk € 77.440 Stichting VCO Harderwijk-Hierden € 20.500 Stichting Vrienden van Sinterklaas Harderwijk € 1.712 Stichting Wereldwinkel Harderwijk € 1.917 Stichting ZorgDat € 2.806.652 Veilig Thuis Noord Oost Gelderland € 292.131 Veluwe FM / Veluwe Randmeer Mediagroep € 37.230 Vluchtelingenwerk Nederland € 114.768 Voedselbank Harderwijk Ermelo en Putten € 13.356 € 17.108.560 Ombuigingen Bij de Begroting 2025-2028 is besloten om de ombuigingen categorie A en B te effectueren. Om de raad hierin mee te nemen, wordt aan de begroting en jaarstukken een paragraaf Ombuigingen toegevoegd. Tevens wordt in de tussentijdse rapportages gerapporteerd over de voortgang. In deze paragraaf Ombuigingen wordt de stand van zaken van ombuigingen weergegeven en worden specifieke aandachtspunten opgenomen voor het begrotingsjaar 2027 en verder.
In de ombuigingsmonitor (bijlage) zijn de vanuit de vorige monitor openstaande ombuigingen terug te vinden. Hierin wordt per ombuiging en per taakstelling specifiek ingegaan op de stand van zaken. Voor eerder gerealiseerde ombuigingen wordt verwezen naar de vorige ombuigingsmonitor (bijlage 1e Turap 2026; raadsbesluit 9 juli 2026). Stand van zaken monitoring Inmiddels lopen de ombuigingen wat langer en kunnen steeds meer conclusies worden getrokken over de vraag in hoeverre ombuigingen gerealiseerd worden, alternatieven worden onderzocht of wellicht moeten worden afgevoerd. Het kan voorkomen dat een ombuiging inhoudelijk is uitgevoerd, maar het resultaat afwijkt van de oorspronkelijke verwachting. Bij elke monitoring wordt zo goed mogelijk beoordeeld in hoeverre ombuigingen realistisch zijn en of er een voorstel tot afvoeren of een alternatief wordt gedaan. Deze beoordeling sluit aan bij het toezicht van de provincie, die eveneens beoordeelt in hoeverre ombuigingen voldoende onderbouwd zijn. Vanwege het verkiezingsjaar en de beleidsarme begroting is gekozen om eventuele voorstellen m.b.t. het afvoeren van ombuigingen te betrekken bij de 2e tussentijdse rapportage 2026. Dezelfde ombuigingsmonitor wordt behandeld bij deze begroting en de 2e tussentijdse rapportage 2026, waarbij de tussentijdse rapportage ook ingaat op het jaar 2026 en daarmee vollediger is.
Financieel gezien worden de effecten samengebracht bij de advisering rondom het Collegeprogramma, waar de integrale afweging plaatsvindt. In deze paragraaf wordt daarom een informerende stand van zaken weergegeven voor de begrotingsjaren 2027 t/m 2030. Analyse op stand van zaken Ombuigingen cat A+B (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Toelichting Reeds gerealiseerd € | € 10.354 | € 10.321 | € 9.546 | € 9.546 | 1 Realisatie% | 83% | 81% | 77% | 77% Nog te realiseren € | € 1.207 | € 1.484 | € 1.874 | € 1.874 | 2 Nog te realiseren % | 10% | 12% | 15% | 15% Besloten af te voeren/terug te draaien € | € 956 | € 956 | € 991 | € 991 | 3 Besloten af te voeren/terug te draaien % | 8% | 7% | 8% | 8% Totaal ombuigingen € | € 12.517 | € 12.761 | € 12.411 | € 12.411 Totaal ombuigingen % | 100% | 100% | 100% | 100% 1. Het deel van de ombuigingen dat als gerealiseerd wordt beschouwd Over het algemeen worden ombuigingen als gerealiseerd beschouwd wanneer deze concreet zijn ingevuld. Er zijn echter ook ombuigingen die betrekking hebben op het realiseren van inkomsten of op trends die door interventies afvlakken. Denk hierbij aan parkeren, rente en het sociaal domein. Het is niet altijd zwart- wit welk deel exact gerealiseerd is en/of direct voortkomt uit een ingezette ombuiging. Ook kan een ombuiging slechts gedeeltelijk zijn ingevuld.
In de ombuigingsmonitor wordt bij de openstaande ombuigingen per post ingegaan op de stand van zaken, de wijze waarop de ombuiging is gerealiseerd en welk financieel effect als definitief wordt beschouwd. Ten opzichte van de Voorjaarsmonitor Ombuigingen 2026 (bijlage bij de 1e Turap) is er een toename van ongeveer € 1,3 miljoen aan ombuigingen die als gerealiseerd worden beschouwd. Dit betreft voornamelijk de realisatie van ombuigingen binnen het sociaal domein. In de onderstaande tabel is een vergelijking opgenomen van de stand van gerealiseerde ombuigingen ten tijde van de Voorjaarsmonitor ten opzichte van de huidige Najaarsmonitor. Bedragen x 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Gerealiseerd bij Voorjaarsmonitor 2026 (1e Turap 2026) | 9.206 | 8.997 | 8.256 | 8.256 Gerealiseerd bij Najaarsmonitor 2026 (Begroting 2027 / 2e Turap | 10.354 | 10.321 | 9.546 | 9.546 2026) Toename ombuigingen die als gerealiseerd worden beschouwd | 1.148 | 1.324 | 1.290 | 1.290 231 2. Nog te realiseren ombuigingen Daarnaast zijn er ombuigingen die nog niet definitief zijn gerealiseerd. Het gaat hierbij om een bedrag van circa € 1,2 miljoen in 2027, oplopend tot € 1,9 miljoen vanaf 2030. Deze nog te realiseren ombuigingen zijn op detailniveau weergegeven in de bijlage 'Ombuigingsmonitor openstaande ombuigingen'.
Grote posten zijn bijvoorbeeld de ombuigingen met betrekking tot het uitgeven van grond in erfpacht bij nieuwe grondexploitaties, parkeren, jeugd en het restant van de rente-inkomsten. Gezamenlijk gaat dit om circa € 1,4 miljoen. Ook de taakstellingen in de openbare ruimte en de opbrengst van de verkoop van vier woningen kunnen nog niet als definitief worden beschouwd. Deze ombuigingen worden actief gemonitord. Uit de monitor blijkt al dat er voorstellen komen om enkele ombuigingen af te voeren. De besluitvorming hierover wordt betrokken bij de 2e Tussentijdse rapportage 2026. In de advisering rondom het Collegeprogramma worden de effecten hiervan in beeld gebracht, zodat deze bij de integrale afweging direct inzichtelijk zijn. Deze paragraaf heeft dan ook een informerend karakter; de formele besluitvorming vindt plaats bij de 2e Tussentijdse rapportage 2026. In de onderstaande tabel staan de ombuigingen vermeld waarvan in deze monitor wordt aangegeven dat ze in de komende begrotingsjaren niet of niet volledig kunnen worden gerealiseerd. De vermelde bedragen betreffen het deel dat niet gerealiseerd kan worden. Aangezien hierover nog geen besluit is genomen, maken deze posten nog steeds deel uit van de categorie 'Nog te realiseren ombuigingen' in de bovenstaande tabellen. Onder de tabel staat de stand van zaken weergegeven m.b.t. deze twee ombuigingen.
Bedragen x 1.000 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 P4-01: Subsidie voor peuteropvang versoberen (cat. A) | - | -20 | -70 | -70 P5-26: Huur Defensie verhogen (m.i.v. 2029) (cat. B) | - | - | -5 | -5 Totaal | - | -20 | -75 | -75 P4-01: Subsidie voor peuteropvang versoberen De ombuiging voor 2026 wordt behaald. De verwachting is dat we de ombuiging voor 2027 ook kunnen realiseren. Voor 2028 verwachten we maximaal € 50.000,- van de € 70.000,- te realiseren en het verzoek is om de ombuigingen vanaf 2029 terug te draaien. Dit heeft te maken met de landelijke ontwikkelingen rondom het realiseren van gratis kinderopvang en de daarbij horende wetswijziging per 1 januari 2029. Deze komende stelselherziening brengt met zich mee dat er reeds een glijdende schaal is ingesteld richting 2029 en de gemeente elk jaar meer subsidie moet bijleggen voor de niet-KOT ouders om de VVE- toegankelijkheid te garanderen. P5-26: Huur Defensie verhogen (m.i.v. 2029) Een verhoging van de huurprijs, naast de bestaande indexering, is alleen mogelijk wanneer daarover op het moment van verlenging van de overeenkomst (per 1 januari 2030) met Defensie overeenstemming wordt bereikt.
Wellicht bieden de huidige ontwikkelingen op het gebied van Defensie, waaronder het intensiveringsvraagstuk, elementen die in een onderhandeling over het verlengen van de huidige huurovereenkomst meegenomen kunnen worden en kunnen leiden tot het realiseren van een hogere huurprijs. Wanneer daarover alsdan geen overeenstemming wordt bereikt zal of de huidige huurovereenkomst met Defensie per 1 januari 2030 moeten worden opgezegd of zal de huidige huurovereenkomst onder de nu geldende voorwaarden worden verlengd. Beide situaties leiden niet tot de in het voorstel opgenomen ombuiging. Aangezien e.e.a. dus afhankelijk is van een onderhandelingsresultaat kan op dit moment niet worden aangegeven in hoeverre de genoemde ombuiging per 2030 ook daadwerkelijk gerealiseerd kan worden en is het niet reëel om van realisatie uit te gaan. Gezien de onduidelijkheid en het betrekkelijk kleine bedrag vanaf 2029 wordt voorgesteld de ombuiging af te voeren. 3. Ombuigingen die niet (volledig) gerealiseerd kunnen worden Dit betreft de ombuigingen waarover reeds besloten is dat deze worden afgevoerd of teruggedraaid.
232 Financiële begroting Resultaatbepaling en -bestemming Resultaat voor bestemming Bedragen x €1.000 Exploitatie | Primitieve begroting 2027 | Primitieve begroting 2028 | Primitieve begroting 2029 | Primitieve begroting 2030 Baten | 251.793 | 236.119 | 240.683 | 241.020 Lasten | -251.260 | -234.890 | -238.539 | -238.717 Gerealiseerd saldo van | 533 | 1.228 | 2.144 | 2.303 baten en lasten Onttrekkingen | 14.211 | 1.818 | 2.025 | 1.631 Stortingen | -9.707 | -507 | -507 | -507 Mutaties reserves | 4.504 | 1.311 | 1.518 | 1.124 Gerealiseerd resultaat | 5.037 | 2.540 | 3.663 | 3.427 (bedragen x € 1.000,-) Structureel rekeningsaldo | Omschrijving | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Rekeningsaldo Lasten (excl mutaties | -251.260 | -234.890 | -238.539 | -238.717 reserves) Baten (excl mutaties reserves) | 251.793 | 236.119 | 240.683 | 241.020 Saldo van baten en lasten | 533 | 1.229 | 2.144 | 2.303 Stortingen aan reserves | -9.707 | -507 | -507 | -507 Onttrekkingen aan reserves | 14.211 | 1.818 | 2.025 | 1.631 Saldo stortingen en ontrekkingen | 4.504 | 1.311 | 1.518 | 1.124 Begrotingssaldo | 5.037 | 2.540 | 3.662 | 3.427 Incidentele lasten (excl. | 4.946 | 152 | 65 | 90 reservestortingen) Incidentele baten (excl.
| -185 reserveontrekkingen) Incidentele stortingen reserves | 9.707 | 507 | 507 | 507 Incidentele onttrekkingen | -13.369 | -531 | -465 | -460 reserves Saldo incidentele baten en lasten inclusief | 1.099 | 128 | 107 | 137 stortingen en onttrekkingen reserves Structureel begrotingssaldo | 6.136 | 2.668 | 3.769 | 3.564 Dit structurele saldo zal voor de provincie geen aanleiding zijn de vorm van toezicht te wijzigen. Het totale begrotingssaldo is hierbij het uitgangspunt. Onttrekkingen uit reserves ter dekking van kapitaallasten mogen worden toegerekend aan de structurele baten. In het eerste deel van de tabel wordt het begrotingssaldo gecorrigeerd met alle mutaties op reserves. In het tweede deel van de tabel wordt het begrotingssaldo van bestemming vervolgens gecorrigeerd met de onttrekkingen aan de bestemmingsreserves kapitaallasten en het saldo van de incidentele baten en lasten (zie hiervoor Totaaloverzichten van baten, lasten en resultaatbestemming).
In de hiernavolgende tabel zijn de dotaties en onttrekkingen aan reserves per programma uitgesplitst: 233 Dotaties en onttrekkingen Bedragen x €1.000 Exploitatie | Primitieve begroting 2027 | Primitieve begroting 2028 | Primitieve begroting 2029 | Primitieve begroting 2030 PROG0 | Bestuur en ondersteuning Onttrekkingen | 1.588 | 397 | 350 | 389 Stortingen | -12 | -12 | -12 | -12 Totaal Bestuur en | 1.577 | 385 | 338 | 377 ondersteuning PROG2 | Verkeer, vervoer en waterstaat Onttrekkingen | 8.602 | 606 | 555 | 555 Stortingen | -8.163 | -93 | -93 | -93 Totaal Verkeer, vervoer | 439 | 513 | 462 | 462 en waterstaat PROG3 | Economie Onttrekkingen | 60 | 0 | 0 | 0 Totaal Economie | 60 | 0 | 0 | 0 PROG4 | Onderwijs Onttrekkingen | 36 | 139 | 445 | 26 Stortingen | -15 | -12 | -12 | -12 Totaal Onderwijs | 20 | 127 | 433 | 14 PROG5 | Sport, cultuur en recreatie Onttrekkingen | 3.233 | 162 | 162 | 148 Stortingen | -12 | -12 | -12 | -12 Totaal Sport, cultuur en | 3.220 | 150 | 150 | 136 recreatie PROG6 | Sociaal domein Onttrekkingen | 58 | 28 | 28 | 28 Totaal Sociaal domein | 58 | 28 | 28 | 28 PROG7 | Volksgezondheid en milieu Onttrekkingen | 471 | 486 | 486 | 486 Stortingen | -1.467 | -378 | -378 | -378 Totaal Volksgezondheid | -995 | 108 | 108 | 108 en milieu PROG8 | Ruimte en wonen Onttrekkingen | 163 | 0 | 0 | 0 Stortingen | -38 | 0 | 0 | 0 Totaal Ruimte en wonen | 126 | 0 | 0 | 0
Gerealiseerd resultaat | 4.504 | 1.311 | 1.518 | 1.124 Geprognosticeerde balans Vanuit de BBV voorschriften dient een geprognosticeerde balans te worden opgenomen. 234 Activa (bedragen x 1.000) | Rekening | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste activa Immateriële vaste activa | 4.122 | 2.707 | 2.687 | 2.667 | 2.647 | 2.627 Materiële vaste activa | 154.977 | 152.820 | 198.518 | 229.741 | 245.002 | 289.753 Financiële vaste activa | 15.872 | 19.176 | 19.176 | 19.176 | 19.176 | 19.176 Totaal vaste activa | 174.971 | 174.703 | 220.381 | 251.584 | 266.825 | 311.556 Vlottende activa Voorraden | 55.253 | 47.786 | 46.855 | 18.545 | -13.520 | -14.299 Uitzettingen met een rentetypische looptijd korten dan één jaar | 56.134 | 46.198 | 13.316 | -7.136 | 6.802 | -40.904 Liquide middelen | 401 | 401 | 401 | 401 | 401 | 401 Overlopende activa | 8.206 | 8.206 | 8.206 | 8.206 | 8.206 | 8.206 Totaal vlottende activa | 119.994 | 102.591 | 68.778 | 20.016 | 1.889 | -46.596 Totaal activa | 294.965 | 277.294 | 289.160 | 271.600 | 268.714 | 264.961 Passiva | Rekening | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo | Ultimo 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste passiva Eigen vermogen | 121.661 | 116.612 | 110.190 | 106.382 | 106.001 | 104.641 Voorzieningen | 13.543 | 17.185 | 10.598 | 11.215 | 13.909 | 16.615 Vaste schulden met een rentetypische looptijd
van één jaar of | 99.917 | 83.653 | 108.528 | 94.160 | 88.960 | 83.860 langer Totaal vaste passiva | 235.121 | 217.450 | 229.316 | 211.756 | 208.870 | 205.116 Vlottende passiva Netto-vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter | 4.400 | 4.400 | 4.400 | 4.400 | 4.400 | 4.400 dan één jaar Overlopende passiva | 55.444 | 55.444 | 55.444 | 55.444 | 55.444 | 55.444 Totaal vlottende passiva | 59.844 | 59.844 | 59.844 | 59.844 | 59.844 | 59.844 Totaal passiva | 294.965 | 277.294 | 289.160 | 271.600 | 268.714 | 264.960 * De saldi van de Algemene Reserve is inclusief het verwachte resultaat van het jaar daarvoor (taakveld 0.11). EMU-saldo Het EMU-saldo over het jaar t-1, jaar t en t+1 worden in de begroting opgenomen in lijn met landelijke afspraken. Het EMU-saldo wordt berekend volgens onderstaande tabel: Berekening EMU-saldo (bedragen x € 1.000) | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit | 6.240 | 5.037 | 2.540 | 3.663 | 3.427 reserves (zie BBV, artikel 17c) 2. Mutatie (im)materiële vaste activa | -3.572 | 45.678 | 31.203 | 15.240 | 44.731 3. Mutatie voorzieningen | -6.587 | 617 | 2.694 | 2.706 | 2.845 4. Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) | -7.468 | -931 | -28.310 | -32.065 | -778 5.
Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële vaste | - | - | - | - | - activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa Berekend EMU-saldo | 10.692 | 39.094- | 2.341 | 23.194 | 37.681- Totaaloverzicht baten, lasten en resultaatbestemming Overzicht baten, lasten en mutaties van reserves per programma. Bedragen x €1.000 Exploitatie | Resultaat 2025 | Begroting 2026 | Primitieve | Primitieve | Primitieve | Primitieve begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 PROG0 | Bestuur en ondersteuning Baten | 248 | 144.821 | 148.532 | 145.467 | 147.466 | 150.677 Lasten | 7.454 | -41.253 | -39.658 | -37.052 | -39.694 | -42.419 Onttrekkingen | -644 | 9.370 | 1.588 | 397 | 350 | 389 235 Exploitatie | Resultaat 2025 | Begroting 2026 | Primitieve | Primitieve | Primitieve | Primitieve begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 Stortingen | -19.164 | -812 | -12 | -12 | -12 | -12 Totaal Bestuur en | -12.106 | 112.125 | 110.450 | 108.800 | 108.110 | 108.635 ondersteuning PROG1 | Veiligheid Baten | 29 | 188 | 179 | 173 | 173 | 173 Lasten | 33 | -6.720 | -6.836 | -6.857 | -6.858 | -6.878 Totaal Veiligheid | 62 | -6.531 | -6.657 | -6.685 | -6.685 | -6.706 PROG2 | Verkeer, vervoer en waterstaat Baten | 462 | 1.011 | 1.079 | 961 | 995 | 1.253 Lasten | 945 | -12.482 | -11.660 | -12.421 | -12.501 | -12.820
Onttrekkingen | -13 | 11.051 | 8.602 | 606 | 555 | 555 Stortingen | 0 | -10.448 | -8.163 | -93 | -93 | -93 Totaal Verkeer, vervoer | 1.393 | -10.868 | -10.143 | -10.947 | -11.044 | -11.105 en waterstaat PROG3 | Economie Baten | 1.292 | 1.957 | 1.435 | 1.234 | 2.043 | 2.557 Lasten | 744 | -3.264 | -2.226 | -1.956 | -2.764 | -3.278 Onttrekkingen | -84 | 844 | 60 | 0 | 0 | 0 Stortingen | 0 | -500 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Economie | 1.952 | -964 | -731 | -722 | -721 | -721 PROG4 | Onderwijs Baten | -316 | 4.075 | 3.341 | 3.354 | 3.378 | 3.409 Lasten | 619 | -9.391 | -8.656 | -8.822 | -9.129 | -9.243 Onttrekkingen | -40 | 134 | 36 | 139 | 445 | 26 Stortingen | 0 | -54 | -15 | -12 | -12 | -12 Totaal Onderwijs | 263 | -5.236 | -5.295 | -5.342 | -5.318 | -5.820 PROG5 | Sport, cultuur en recreatie Baten | 216 | 3.370 | 3.205 | 3.333 | 3.338 | 3.338 Lasten | 1.588 | -18.543 | -20.159 | -17.070 | -16.852 | -16.662 Onttrekkingen | -4 | 345 | 3.233 | 162 | 162 | 148 Stortingen | 0 | -38 | -12 | -12 | -12 | -12 Totaal Sport, cultuur en | 1.800 | -14.866 | -13.734 | -13.587 | -13.365 | -13.189 recreatie PROG6 | Sociaal domein Baten | -5.904 | 54.610 | 52.828 | 52.821 | 52.821 | 52.821 Lasten | 7.432 | -119.120 | -119.307 | -117.961 | -117.693 | -117.657 Onttrekkingen | -113 | 174 | 58 | 28 | 28 | 28 Stortingen | 1 | -1.200 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Sociaal domein | 1.415 | -65.536 | -66.421 |
-65.112 | -64.844 | -64.808 PROG7 | Volksgezondheid en milieu Baten | -3.660 | 20.087 | 14.836 | 15.730 | 15.999 | 15.893 Lasten | 5.566 | -25.259 | -18.706 | -19.553 | -19.612 | -19.662 Onttrekkingen | -2.075 | 3.006 | 471 | 486 | 486 | 486 Stortingen | 0 | -659 | -1.467 | -378 | -378 | -378 Totaal Volksgezondheid | -170 | -2.824 | -4.865 | -3.715 | -3.504 | -3.661 en milieu PROG8 | Ruimte en wonen Baten | -3.590 | 27.594 | 26.358 | 13.047 | 14.469 | 10.900 Lasten | 11.180 | -33.384 | -29.088 | -15.737 | -17.098 | -13.525 Onttrekkingen | -2.859 | 3.259 | 163 | 0 | 0 | 0 Stortingen | 660 | -2.768 | -38 | 0 | 0 | 0 Totaal Ruimte en wonen | 5.391 | -5.299 | -2.604 | -2.690 | -2.628 | -2.626 Gerealiseerd resultaat | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 236 Incidentele baten en lasten De incidentele baten en lasten bestaan uit posten die naar zijn aard geen terugkerend karakter hebben. Veruit de meeste begrotingsposten zijn structureel van aard. Dit geldt niet voor reserve mutaties, die zijn in beginsel incidenteel van aard. Uitzondering hierop vormen bestemmingsreserves die bedoeld zijn om kapitaallasten in de exploitatie te dekken. In onderstaande tabellen wordt inzicht gegeven in welke incidentele middelen in de begroting zijn opgenomen. Om onnodige complexiteit te voorkomen wordt - in lijn met de richtlijnen van de commissie BBV - een grensbedrag gehanteerd van € 50.000,-.
Resultaat (bedragen x € 1.000,-) | Omschrijving | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Incidentele baten en lasten | Incidentele lasten | -4.946 | -152 | -65 | -90 Incidenteel baten | 185 Totaal incidentele baten en lasten | -4.761 | -152 | -65 | -90 Resultaat (bedragen x € 1.000,-) | Omschrijving | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Mutaties reserves | Stortingen (incidenteel) | -9.707 | -506 | -506 | -506 Onttrekkingen (incidenteel) | 13.369 | 531 | 465 | 460 Totaal mutaties reserves | 3.662 | 25 | -41 | -46 incidenteel Overzicht incidentele lasten en baten De reservemutaties zijn waar nodig toegelicht bij de betreffende programma’s. De overige incidentele baten en lasten worden hieronder verder toegelicht.
237 Programma | Omschrijving | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting (bedragen x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Programma 0 | KD26 Versnelde afschrijving applicatie Unit4 | -91 Kadernotabrief 27 Onvoorzien | -150 RB Aankoop Donkerstraat 10-12-14 | -35 | -47 | -35 | -60 Totaal programma 0 | -276 | -47 | -35 | -60 Programma 1 | KD25 Voortzetten integrale aanpak op Zorg en | -110 veiligheid KD25 Voortzetten intergemeentelijke aanpak | -97 Ondermijning KD25 Voortzetten intergemeentelijke aanpak | 65 Ondermijning KD25 Aanstellen beleidsadviseur Ondermijning | -110 Totaal programma 1 | -252 | 0 | 0 | 0 Programma 2 | KD25 Aanmelding werkgroeptoegankelijkheid | -50 KD25 Software parkeerproducten (5 jaar) | -30 | -30 | -30 | -30 Totaal programma 2 | -80 | -30 | -30 | -30 Programma 5 | KD25 Structureel voortzetten senioren beweegcoach | -65 RB IBOR Samen kleuren we de stad | -20 RB Kaderstelling podiumvoorziening | -2.914 (middentheaterfunctie) Totaal programma 5 | -2.979 | -20 | 0 | 0 Programma 6 | Coll.pr.
KN24 KD25 Odensehuis | -165 KD25 Voortzetting Jongerensportcoach Voortgezet | -120 Onderwijs en Inschools jongerenwerk KD25 Voortzetting Jongerensportcoach Voortgezet | 120 Onderwijs en Inschools jongerenwerk KD26 Collectief aanbod en respijtzorg | -195 KD26 Individuele ondersteuning jeugd in de sociale | -270 basis KD26 Praktische thuisbegeleiding Jeugd | -201 KD26 Heroriëntatie toegang | -100 Totaal programma 6 | -931 | 0 | 0 | 0 Programma 8 | KD25 Haalbaarheidsonderzoek ontwikkeling locatie | -25 watersportactiviteiten KD25 Programma wonen | -163 KD25 Werkbudget ruimtelijk projectenbureau | -55 | -55 Totaal programma 8 | -243 | -55 | 0 | 0 Totaal incidenteel | -4.761 | -152 | -65 | -90 Toelichting baten en lasten De begroting 2027-2030 is opgesteld binnen de bestaande beleidsmatige en financiële kaders. Verder zijn voor de samenstelling de volgende uitgangspunten gehanteerd: • | Bestaand beleid begroting 2026 voor jaarschijf 2027 - 2030 inclusief wijzigingen t/m juli 2026. • | Meicirculaire Gemeentefonds 2026. • | Kadernota 2027 - 2030 • | Loonsom toegestane formatie per 1 mei 2026. • | Loonontwikkeling 4,2% als stelpost voor een nieuw af te sluiten cao. • | Materiële budgetten zijn geïndexeerd met 2,5%. • | Trendmatige verhoging van de baten met 2,5%, behalve leges en kostendekkende tarieven, daar is de mate van kostendekkendheid leidend voor een eventuele stijging.
• | Aanpassing van budgetten die gebaseerd zijn op areaal (uitbreiding). • | De investeringen vanuit het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) zijn in de voorliggende begroting opgenomen op basis van de actuele planning . Dit vooruitlopend op de herziening IHP in 2028. 238 Toelichting op reserves en voorzieningen De reserves kunnen naar aard en doel als volgt worden onderverdeeld: • | Algemene Reserves. • | Bestemmingsreserves ter dekking van kapitaallasten. • | Bestemmingsreserves ter dekking van overige exploitatielasten. De algemene reserves hebben een tweeledig doel. Enerzijds wordt minimaal het vloerbedrag beschikbaar gehouden in het kader van de weerstandscapaciteit. Anderzijds is er sprake van een bufferfunctie. De bestemmingsreserves ter dekking van kapitaallasten hebben als doel de in de exploitatie opgenomen kapitaallasten van de geactiveerde investeringen budgettair neutraal te verantwoorden. Deze bestemmingsreserves zijn niet vrij aanwendbaar. Voorzieningen zijn bedoeld om te egaliseren en/of toekomstige verplichtingen op te kunnen vangen. Voorzieningen zijn niet vrij aanwendbaar.
Onderstaand een meerjarig overzicht van reserves en voorzieningen: Naam reserve (Bedragen x | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene Reserves | RES0000 Algemene reserve | -43.041 | -42.909 | -42.844 | -42.785 RES0002 Algemene reserve saldo Algemene Reserves - Totaal | -43.041 | -42.909 | -42.844 | -42.785 Bestemmingsreserves Kapitaallasten | RES0003 BRKL Uitvoeringsagenda RES0005 BRKL Havenwerken | -1.649 | -1.582 | -1.516 | -1.449 kapitaallasten RES0006 BRKL Leerpakketten AZC RES0007 BRKL Nieuwe werf | -151 | -135 | -119 | -103 Graaf Ottolaan RES0008 BRKL | -963 | -867 | -788 | -709 Install.techn.vz.gem.geb. RES0009 BRKL Aanlichten | -30 | -28 | -26 | -24 Zeebeer RES0010 BRKL | -206 | -200 | -194 | -187 Verkeersveiligheid Wittenhagen RES0011 BRKL Bankjes voor ouderen RES0012 BRKL | -704 | -649 | -593 | -537 Rev.bedrijvent.Lorentz 2e fase RES0013 BRKL Vlot bij | -5 | -5 | -5 | -5 strandeiland RES0016 BRKL Gebied wellen - | -1.394 | -1.340 | -1.286 | -1.231 de stille wei RES0017 BRKL Aanpassingen | -71 | -71 | -71 | -71 rond N302 RES0018 BRKL Herinrichting | -500 | -471 | -442 | -413 Melis Stokelaan RES0043 BRKL Geluidswerende | -2.047 | -2.047 | -2.047 | -2.047 maatregelen A28 RES0047 BRKL Herinr.
| -1.160 | -1.128 | -1.095 | -1.063 Stationslaan RES0048 BRKL Reconstructie | -323 | -305 | -287 | -269 Vondellaan RES0056 BRKL Civiele projecten | -856 | -817 | -778 | -739 RES0060 BRKL Reconstructie | -258 | -245 | -231 | -218 Scheepsingel RES0062 BRKL Restauratie | -176 | -166 | -155 | -145 Catharinakapel RES0063 BRKL Aanp.techn.inst. | -144 | -140 | -135 | -131 kelder Markt 1 RES0068 BRKL Laad-hub | -90 | -81 | -73 | -65 Waterfront RES0069 BRKL Parkeren | -13.155 | -12.714 | -12.304 | -11.896 Waterfront RES0071 BRKL | -903 | -866 | -830 | -794 Rec.Ceintuurbaan/Korhoenlaan 239 Naam reserve (Bedragen x | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 RES0072 BRKL Herontw.
| -451 | -433 | -415 | -397 Zeeplein RES0073 BRKL | -506 | -486 | -465 | -445 Revat.Binnenstad 23-26 RES0074 BRKL Schoolgebouw | -1.003 | -978 | -952 | -926 Sypel 2 RES0078 BRKL | -1.128 | -1.128 | -1.128 | -1.082 Verkeersveiligheid RES0080 BRKL Woonpark | -684 | -657 | -631 | -605 Hierden RES0082 BRKL Zonnepanelen | -39 | -37 | -35 | -33 Sypel Bestemmingsreserves Kapitaallasten - Totaal | -28.597 | -27.576 | -26.604 | -25.587 Bestemmingsreserves Overige | RES0021 BR Parkeren | -3.906 | -3.906 | -3.906 | -3.906 Waterfront RES0022 BR Havenwerken | -448 | -541 | -634 | -727 RES0025 BR Aandelen | -49 | -49 | -49 | -49 Afvalwerken Friesland RES0026 BR Aandelen | -622 | -622 | -622 | -622 Inclusiefgroep RES0030 BR Archeologiefonds | -48 | -48 | -48 | -48 RES0031 BR Multifunctioneel theater (09/15) RES0033 BR Sociaal domein | -4.207 | -4.207 | -4.207 | -4.207 RES0035 BR | -982 | -982 | -982 | -982 Duurzaamheidsmaatr, LorentzIII RES0037 BR Stimulering sociale huur RES0038 BR Tijd. huisvesting | -375 | -375 | -375 | -375 oud Struikterr.
RES0040 BR Stadsvernieuwing | -136 | -136 | -136 | -136 RES0041 BR Monumenten | -180 | -180 | -180 | -180 RES0042 BR Implementatie | -491 | -491 | -491 | -491 omgevingswet RES0058 BR Duurzaamheid | -138 | -138 | -138 | -138 RES0059 BR Organisatieontwikkeling MIZ RES0061 BR Hanzedagen 2031 | -880 | -880 | -880 | -880 RES0064 BR | -967 | -967 | -967 | -967 Duurzaamheidsfonds RES0065 BR Woonfonds | -4.259 | -4.259 | -4.259 | -4.259 RES0067 BR Energielastn stichting vereniging RES0070 BR Duurzaam | -3.492 | -3.381 | -3.270 | -3.158 Vastgoed RES0075 BR IHP vanuit OHBA | -571 | -460 | -42 | -42 middelen RES0076 BR Opvang Oekraine | -500 | -500 | -500 | -500 RES0077 BR Programma | -110 | -110 | -110 | -110 Dienstverlening RES0079 BR Binnenstadvisie | -6 | -6 | -6 | -6 RES0081 BR Eenmalige invest. in sportacc RES0083 BR klimaatadaptieve maatr.
BuRWKA RES0084 BR Energieneutraal De | -454 | -454 | -454 | -454 Sypel RES0085 BR | -120 | -90 | -60 | -30 Uitvoeringsprogramma parkeren RES0086 BR IBOR | -575 | -575 | -575 | -575 RES0087 Keervoorziening | -10.000 | -10.000 | -10.000 | -10.000 Bestemmingsreserves Overige - Totaal | -33.516 | -33.357 | -32.890 | -32.842 Totaal Reserves | -105.153 | -103.842 | -102.338 | -101.214 240 Naam reserve (Bedragen x | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Naam voorziening (Bedragen | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose x 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderhoudsegalisatievoorzieningen | VRZ0002 VZ Egalisatie Onderh. | -1.728 | -3.097 | -5.658 | -8.302 gem.watertaken VRZ0012 VZ Onderh. inrichting | -123 | -132 | -141 | -150 begraafplaats VRZ0013 VZ Onderhoud | -2.051 | -1.568 | -1.812 | -2.037 gemeentelijke gebouwen VRZ0016 VZ Havenwerken | -1.110 | -1.268 | -1.398 | -1.266 Onderhoudsegalisatievoorzieningen - Totaal | -5.013 | -6.065 | -9.009 | -11.755 Voorzieningen LV, Verpl. en Risico's | VRZ0009 VZ Pensioengelden wethouders *1 VRZ0010 VZ Afvloeingsregeling | -563 | -563 | -563 | -563 personeel VRZ0011 VZ Soc. uitker. | -835 | -396 | -143 | -101 voormalig personeel VRZ0017 VZ Verlofsparen | -153 | -153 | -153 | -153 Voorzieningen LV, Verpl.