Bijlage 1 Aanvraag Masterplan voormalige Synagoge SJEH

JSttOer oeutimer ĩĩantn 1

ļtBnlīfīl ì 4llU||ftltpĵĩe, ŖaļtBBlQ/ņtiţqļl; īioi^ fdļiitoi, líian K'flHe.

Tlorŭťfctie KafTe

fBrffitfirffieŕļř !5?TřfiípiJ'4v|iL{|. «■udsligii kwiļj-

^aĀenLdsí|r1|riĻ1^EinT0B4AbliâB^^,?Uq)rliüIéV bİ0 flEīEu, f^Qfll rvtSj-aŴŕ-

ļţŭClli|Ĵ:ttdJ.í^dDrittaifr,7t!n|ĩimLil«tļiM^nu, flBnt. tii^-xP«in.

lV»ir BteMig o^rr tiidclf

Experience over Antisemitisme In de voormalige synagoge Harderwijk Aanvraag voor het ontwikkelen

ĩOeftffrtiŕ RalTŕ

^bmi Ékijc bnniui, fint lâivats fmptrt fdjBiio. tţaiĥ Itfltlrmn

van een

masterplan

Aanvraag voor het ontwikkelen van een masterplan bestaande uit 2 delen: 1. Onderzoek onder jongeren rondom het thema antisemitisme

EXPERIENCE ANTISEMITISME

3

2.

Ontwikkelen van een experience over dit thema in de voormalige synagoge in Harderwijk

Deze aanvraag wordt ingediend door JSH Monumenten BV

1- Urgentie

5

2. Aanpak

5

Stakeholders 3 Locatie

7

4. Veluwe Remembers

7

5. Samenwerking

8

6. Doelgroepen

8

7. Kwalitatief onderzoek Referentieproject

4

SYNAGOGE HARDERWIJK

6

10

11

8. Experience

12

9. Mogelijkheden van het gebouw

13

10. Eigenaarschap

17

11. Planning en uitvoering

17

12. Begroting

18

13. Samenvatting

19

Inhoudsopgave

EXPERIENCE ANTISEMITISME

1. Urgentie Met de kop 'Harderwijks raadslid vreest toename van antisemitisme in Harderwijk' werd in de Harderwijker Courant van 14 november jongstleden de urgentie benoemd van dit thema. 'Er moet alles in het werk worden gesteld om te voorkomen dat antisemitische denkbeelden ruimte krijgen te groeien in de gemeente Harderwijk' zei raadslid Christel van der Stouw in het artikel. Ze staat daarmee niet alleen: antisemitisme is een terugkerend probleem aan het worden in Nederland en de rest van de wereld.

leeftijd van 12 tot 18 jaar, het beste bereikt kan worden, daarom moet eerst onderzoek worden gedaan. De uitkomsten van dit onderzoek kunnen worden gebruikt om de experience te ontwikkelen. Om deze reden is gekozen voor een aanpak in 2 delen: Deel 1: onderzoek en ontwerp Deel 2: implementatie Deze aanvraag

betreft deel 1: onderzoek en ontwerp

Stichting Joods Erfgoed Harderwijk (sJEH) heeft het plan opgepakt om in hun tentoonstellingsruimte in de voormalige synagoge in Harderwijk een experience te ontwikkelen over de waarde van vrijheid. De vrijheidsbeleving die in Nederland altijd als groot goed hebben beschouwd staat momenteel bij delen van de bevolking onder druk. Opkomend antisemitisme is hiervan een van de belangrijkste oorzaken. Door middel van de experience wordt op een belevende manier een relatie gelegd tussen de actuele problematiek en de geschiedenis van de Joodse Harderwijkers.

2. Aanpak

De experience wordt ontwikkeld voor een breed publiek en het doelgebied is de gehele regio. Omdat het Antisemitisme momenteel een grote rol speelt onder jongeren vormen zij een belangrijke doelgroep. Momenteel is het niet duidelijk hoe deze groep, in de

EXPERIENCE ANTISEMITISME

7

Stakeholders

Stichting 'De Oude Synagoge'

Stichting Joods Erfgoed Harderwijk Stichting Joods Erfgoed Harderwijk (sJEH) vertelt op de Ie verdieping van de voormalige synagoge in Harderwijk het verhaal

van de Joodse Harderwijkers

en er is ruimte voor dialoog en besprekingen.

Stichting Stadsmuseum Harderwijk

3. Locatie

Veluwe bevindt. Op de route komen ondermeer Apeldoornsche Bos, verscholen dorp bij Vierhouten en De Sjoel in Elburg aan bod.

Een synagoge is bij uitstek geschikt om als achtergrond te dienen voor een experience over vrijheid. Door de Jodenvervolging te presenteren als het meest extreme gevolg van de inperking van de vrijheid van anderen en daarnaast de in onbruik geraakte synagoge te presenteren als het ultieme voorbeeld daarvan kan aan het verhaal extra lading worden gegeven: de synagoge heeft haar oorspronkelijke functie verloren simpelweg omdat er geen Joden meer zijn.

De plannen voor de synagoge zullen onderdeel uit gaan maken van de route en vanuit de synaoge zal tevens naar andere delen van de route worden verwezen.

De voormalige synagoge van Harderwijk is een rijksmonument en vormt een wezenlijk onderdeel van het monumentale aanzien van de binnenstad van Harderwijk. Het exterieur heeft een authentieke uitstraling en wordt goed onderhouden.

4. Veluwe Remembers

In het kader van de Veluwse belevingsgebieden is in opdracht van Visit Veluwe een breder masterplan ontwikkeld met als titel Veluwe Remembers, het plan in deze aanvraag zal aan dit thema worden toegevoegd. BinnenVeluwe Remembers is tevens een route in ontwikkeling die met behulp van belevingsobjecten langs woon en leefplekken voert van voormalige Joodse bewoners van de Veluwe. De route valt samen met het deel van het Westerborkpad dat zich binnenhet gebied van de

5. Samenwerking

sJEH heeft Stadsmuseum Harderwijk benaderd met de vraag om samen de mogelijkheden te onderzoeken om de Oude Synagoge en de museale presentatie op de 1e verdieping toekomst- bestendig te maken zodat de instandhouding op lange termijn gegarandeerd kan worden. Stichting Stadsmuseum Harderwijk heeft de intentie uitgesproken om sJEH te ondersteunen bij de planvorming, de subsidie aanvragen en uiteindelijk bij de opzet van de bedrijfsvoering en openstelling van de museale presentatie. Stichting De Oude Synagoge beheert het gebouw en biedt de noodzakelijke faciliteiten. Stadsmuseum Harderwijk en sJEH hebben gezamenlijk Kinkorn Ontwerpers gevraagd om de experience te ontwikkelen en de noodzakelijke aanpassingen te doen aan het gebouw. Kinkorn heeft veel ervaring met het ontwikkelen van interactieve tentoonstellingen en experiences over uiteenlopende onderwerpen uit de Nederlandse geschiedenis. Kinkornzal samen met Morrow uit Rotterdam ontwerp en onderzoek uitvoeren. Morrow heeft de aanvullende expertise die nodig is voor het

EXPERIENCE ANTISEMITISME

9

ontwikkelen van multimedia toepassingen die speciaal gericht zijn op jongeren.

bezoekers in dezelfde ruimte met elkaar in discussie over wat ze hebben meegemaakt.

Links: https://www.morrow.nl/case/victim-support-fund-campaign/ https://www.kinkorn.com/nl/projecten/maczek-memorial-breda/

Het Stadsmuseum, de Grote Kerk en het Marius van Dokkum Museum trekken verschillende doelgroepen aan. Door de locaties aan elkaar te verbinden en de medewerkers op de locaties actief te laten doorverwijzen én door het aanbieden van combitickets en het voeren van gezamenlijke marketingactiviteiten wordt de bezoeker gewezen op andere interessante locaties op loopafstand.

6. Doelgroepen

De doelgroep voor de experience wordt in de eerste plaats gevormd door jongeren uit de gehele regio. Deze zijn te benaderen via onderwijsinstellingenen zullen via direct mailing worden uitgenodigd tot een bezoek. Er zal daarbij ook worden verwezen naar de verschillende onderwijsprogramma's die in relatie staan tot de thematiek. Een tweede doelgroep zijn dagrecreanten en bewoners die geïnteresseerd zijn in de Joodse geschiedenis van de regio in relatie tot de Tweede Wereldoorlog. Aan het eind van de experience kunnen

10

SYNAGOGE HARDERWIJK

Het Stadsmuseum werkt momenteel aan een groot onderzoek naar de herkomst van de bezoekers aan de verschillende locaties. Zo verkrijgt het museum inzicht in de demografische gegevens (geslacht, leeftijden, woonplaats etc.) van de bezoekers en ze onderzoeken ook wat hen drijft en waarom ze wel of niet naar Harderwijk of de musea komen. De resultaten van dit onderzoek zullen gedeeld worden en kunnen in het plan van aanpak gebruikt worden.

7. Kwalitatief onderzoek

-

In de eerste plaats wordt kwalitatief onderzoek gedaan onder (en met) jongeren in de leeftijd tussen circa 12 en 18 jaar. Het doel is om hun belevingswereld te begrijpen rondom het thema, maar ook om samen met hen een solide concept te ontwikkelen hoe we hen kunnen betrekken en bereiken. We willen inzicht krijgen in hun leefwereld, hun ideeën over ontwikkeling van hun identiteit, de rol van groepsvorming daarin en hoe ze omgaan met kwesties als uitsluiting op basis van afkomst, huidskleur en seksuele voorkeuren. De onderzoeksgroep die wordt samengesteld uit jongeren in een afwisselende mix tussen autochtoon en jongeren met een migratieachtergrond, ze zijn allen afkomstig uit de regio, Via Anne Visser van Cultuurkust in Harderwijk worden diverse onderwijsinstellingenin de regio benaderd om de samenwerking mee in praktijk te brengen. Cultuurkust heeft contacten met 90 scholen binnenhet pimair onderwijs in Putten, Harderwijk, Nijkerk en Elburg en daarnaast nog met diverse instellingen uit het voortgezet onderwijs. We willen aan het einde inzichten, maar vooral ook concepten, tools en handvatten hebben die gebruikt kunnen worden bij de ontwikkeling van de experience en die daarnaast ook door anderen gebruikt kunnen worden voor projecten waarin antisemitisme centraal staat. opzet:

12

SYNAGOGE HARDERWIJK

-

3 workshops met kleine groepen jongeren (5-8 per workshop) Hierbij wordt bewust gezocht naar diversiteit binnende doelgroep, om zo een goede doorsnede/mix te krijgen. De leeftijdsrange van 12 t/m 18 jaar is vrij breed. We richten daarom een workshop op 12 t/m 14 jaar, eentje op 14 t/m 16 jaar en eentje op 16 t/m 18.

planning Het onderzoek zal worden uitgevoerd in 2023. De resultaten van het kwalitatieve onderzoek zijn openbaar en kunnen voor meerdere doeleinden worden gebruikt.

Referentieproject:

WTFFF!?

8. De experience

De experience toont het verband tussen antisemitisme en de Jodenvervolging aan de hand van de geschiedenis van de voormalige Joodse bewoners van Harderwijk. De inhoud van het historische deel is gebaseerd op 20 jaar onderzoek door Anton Daniëls van stichting Joods Erfgoed naar verhalen en locaties in en om Harderwijk. Dit heeft geresulteerd in een rijke verzameling foto's, brieven, documenten en objecten. Er is ook een publicatie over verschenen. Deze geschiedenis is het ultieme voorbeeld van waar antisemitisme toe zou kunnen leiden. De resultaten uit het onderzoek worden zodanig toegepast dat een ervaring wordt gecreëerd waarin we jongeren zich daadwerkelijk onderdeel voelen van het verhaal. Ze snappen hierdoor wat antisemitsme is en hoe dit hun leven ken dat van anderen kan beïnvloeden. Opzet: (deze kan nog wijzigen op basis van het onderzoek) 1. Via een inlogstation (vast of mobiel) worden je een aantal vragen gesteld die te maken hebben met jouw identiteit en leefwereld: culturele achtergrond, al of niet religieus, smaak, seksuele voorkeur, muziek en kleding, hobby's, etc. Er wordt ook een visueel beeld van je gemaakt. Uit je keuzes en portret wordt een soort digitale avatar van je samengesteld. 2.

In een ruimtelijke opstelling (die met behulp van digitale middelen wordt ingevuld op basis van jouw voorkeuren) doorloop je een aantal situaties waarin, in spelvorm, een voor een aspecten uit jouw leefwereld ter discussie worden gesteld.

14

SYNAGOGE HARDERWIJK

3. Als klap op de vuurpijl wordt je portret aangepast tot een uniform beeld met één huidskleur, kapsel en kleur kleding. Alle aanwezigen verschijnen op een portrettenwand waar iedereen lijkt op een- en-dezelfde persoon. De Joodse geschiedenis De ruimtelijke opstelling laat de geschiedenis zien van een aantal Joodse Harderwijkers aan de hand van beelden van hun woonhuis, kleding, familie, rituelen en dagelijkse bezigheden. In de opzet en de onderwerpen herken je de vragen die je zelf hebt doorlopen. Via verhalen, die allen zijn gebaseerd op authentieke bronnen,hoor je hoe het de verschillende personages is vergaan in de oorlog. Aan het eind herinnert een poster met het Duitse Arische ideaalbeeld aan de Joodse onderdrukking op basis van ras. De diversiteit van de samenleving wordt hier ter discussie gesteld. Door wat de jongere bezoekers hebben doorlopen in het eerste deel wordt een relatie gelegd met hun eigen identiteit en de diversiteit van hun groep. Aan een grote tafel ga je met je medebezoekers in gesprek over wat je hebt meegemaakt: er wordt je een spiegel voorgehouden waarbij je wordt geconfronteerd met je eigen vooroordelen en wat in een extreem geval de gevolgen kunnen zijn van dergelijk gedrag.

Via prikkelende vragen over culturele achtergrond, persoonlijkheid en vrijheid in het maken van keuzes wordt de dialoog gestimuleerd: wat betekent vrijheid voor jou en in welke mate kunnen anderen zich vrij voelen in jouw aanwezigheid?

is geen invalidentoilet.

9. Mogelijkheden van het gebouw

De indeling van het gebouw laat een beperkt aantal bezoekers toe, is in relatie tot de monumentale uitstraling van het exterieur erg gedateerd en heeft geen aantrekkelijke uitstraling. De toegang tot de bovenverdieping heeft weinig comfort en zit enigszins verstopt. De trap is vrij stijl en een lift ontbreekt. Er

Om de experience te herbergen zullen in het interieur een aantal aanpassingen moeten worden gedaan: een verbeterde entree met een meer monumentaal karakter, een luie trap als onderdeel van de beleving en een lift voor mensen met een beperking. Deze verbouwing is voorwaardestellend voor het plaatsen van de experience. Met een aangepaste plattegrond en indeling is het dus mogelijk deze problemen op te lossen en gelijktijdig de visuele uitstraling van het interieur aanzienlijk te verbeteren. Het verhaal van de Joodse geschiedenis van het gebouw en haar voormalige gebruikers wordt in verband gebracht met de inhoud van de experience waardoor het gebouw zijn betekenis deels weer terugkrijgt.

EXPERIENCE ANTISEMITISME

15

Huidige situatie

KELDER

EERSTE VERDIEPING

Nieuwe situatie

KELDER

EERSTE VERDIEPING

Impressie entreegebied

Di»fiiiviäš?^rEfįaşi[ĵp)^iaä

PLŘMġigtas

GlâsfÇftļs^ftggsîteMr

toegang tdbtfft

10. Eigenaarschap

11. Planning en uitvoering

Het gebouw is eigendom van JSH Monumenten BV en wordt beheerd door de Stichting De Oude Synagoge. De stichting onderhoudt er een inloophuis, dat fysiek gerealiseerd is op de begane grond.

Het onderzoek start in december 2022 en de complete rapportage wordt naar verwachting afgerond in mei 2023. Het rapport wordt opgenomen in een bidbook dat wordt gebruikt om het budget voor realisatie te verwerven

De stichting verhuurt de zaal op de 1e etage aan de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk (sJEH) Voor het zeker stellen van het langjarig gebruik van het gebouw als expositie en inloophuis en de financiering van de plannen zal een nieuwe constructie gevonden moeten worden. Herman van Splunter en de andere aandeelhouder van JSH Monumenten BV (50/50) staan positief in deze plannen.

Realisatie van het project staat gepland voor 2024, het project zal naar verwachting najaar 2024 /voorjaar 2025 worden opgeleverd. De looptijd van de opstelling op de eerste verdieping bedraagt minimaal 5 jaar De uitvoering wordt onderdeel van het programma '80 jaar vrijheid'. We denken hieraan een wezenlijke bijdrage te kunnen levering door het thema Jodenvervolging te koppelen aan Antisemitisme en Jongeren hiermee in aanraking te brengen. Andere potentiële fondsen voor de uitvoering zijn: Mondriaanfonds, VSB fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds en V-fonds.

12. Begroting Synagoge Harderwijk - fase 1 - 13.12.22 vooronderzoek en ontwerp

EXPERIENCE ANTISEMITISME

19

Kosten / 1 - onderzoek

Dekkingsplan,

Valideren Jongeren doelgroep mbv workshops - Morrow

ê

20.000,00

Kosten / 2 - gebouw

incl btw

JSH Monumenten bv Stichting Stadsmuseum

Harderwijk

ê

9.000,00

ê

3.000,00

Bouwkundig onderzoek en rapportages offerte Kooij&Dekker

ê

8.628,00

StichtingJoods Erfgoed

ê

3.000,00

Architectonisch schets ontwerp

ê

3.562,00

SSHM - aanvraag

Inloophuis

ê

7.700,00

SSHM - aanvraag

expositie

ê

7.700,00

Kosten / 3 - implementatie Inhoudelijk draaiboek/narratief

/ expositie tentoonstelling ism sJEH

ê

1.750,00

Bijdragen diverse regionale partijen

ê

3.088,80

Concept en schetsontwerp museale inrichting verdieping

ê

8.000,00

Provincie

ê

33.400,00

Presentatietekeningen / visualisaties

ê

5.500,00

Planning en begroting, alle onderdelen

ê

2.540,00

Tekstschrijven bidbook

ê

2.800,00

Opmaak bidbook

ê

2.500,00

Totaal

ê

55.280,00

Btw 21%

ê

11.608,80

Totaal, inclusief btw

C

66.888,80

C

66.888,80

Kosten / 4 - algemeen

20

SYNAGOGE HARDERWIJK

13. Samenvatting

Antisemitisme is momenteel weer sterk in opkomst in onze samenleving, met name onder jongeren. Delen van de bevolking voelen zich hierdoor uitgesloten en beperkt in hun vrijheid. Met behulp van een experience willen de gebeurtenissen in de huidige maatschappij verbinden met de van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Door een relatie te leggen tussen de gebeurtenissen nu en te laten zien waar deze in het ergste geval toe kunnen leiden hopen we deze ontwikkeling een halt toe te roepen: vrijheid en vrede moeten weer als vanzelfsprekend kunnen worden beschouwd. Om dit maximaal te laten slagen is het nodig dat vooraf onderzoek wordt gedaan naar de wijze waarop Jongeren dit vraagstuk als relevant kunnen gaan ervaren. Dat willen we doen met behulp van workshops waarin zowel autochtone jongeren als jongeren met een migratieachtergrond actief worden uitgedaagd om hun mening te geven en mee te denken over de wijze waarop ze kunnen worden benaderd. De experience wordt ontwikkeld voor /ten behoeve van de voormalige synagoge in Harderwijk die voor dit doel dient te worden verbouwd. De verbouwingsplannen en het ontwerp van de experience maken tevens onderdeel uit van deze aanvraag.

Colofon

Concept en Layout

workshops over antisemitisme worden

Kinkorn publiek

De resultaten

van de

toegankelijk. Tekst: Maarten Meevis (Kinkorn) Corien van der Meulen (Stadsmuseum

Harderwijk)

december 2022

EXPERIENCE ANTISEMITISME

21