20240508 Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen Asiel en Oekraïne opvang

Gemeenteraad van Harderwijk Havendam 56 3841 AA HARDERWIJK

datum: ons kenmerk:

8 mei 2024 02430000177797 / 02430000616122

uw brief van: uw kenmerk: onderwerp:

Raadsinformatiebrief Asiel en Oekraïne opvang ,Geachte leden van de gemeenteraad Jaarlijks stellen wij u via een raadsinformatiebrief op de hoogte van de stand van zake rondom het AZC. Omdat de ontwikkelingen rondom asiel en de opvang van ontheemden uit Oekraïne elkaar steeds sneller opvolgen heeft de burgemeester met uw presidium afgesproken u vaker te informeren over deze ontwikkelingen. De opzet van deze raadsinformatiebrief is dan ook breder dan alleen de ontwikkelingen rondom het AZC. In deze raadsinformatiebrief gaan wij in op de volgende zaken: • • • • • •

Landelijke ontwikkelingen Asiel en opvang ontheemden Oekraïne Provinciale ontwikkelingen Stand van zaken subregio Noord-Veluwe Asielopvang Harderwijk Oekraïne opvang Harderwijk Informatie gemeenteraad

Landelijke ontwikkelingen asiel Spreidingswet De wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (spreidingswet) is op 1 februari 2024 in werking getreden. Deze wet verplicht alle gemeenten een bijdrage te leveren aan voldoende opvangplekken. Doel van deze wet is om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielopvang over provincies en gemeenten. Tegelijk met de wet is ook de tweejaarlijkse capaciteitsraming gepubliceerd, vanuit de landelijke opgave (96.000 plekken) is de provinciale opgave vastgesteld (11.704 plekken) en een indicatieve verdeling per gemeente. Inmiddels heeft de staatssecretaris laten weten dat de benodigde opvangcapaciteit bij ongewijzigd beleid kan stijgen naar 130.000.

organisatie eenheid:

Team Samenleving

behandeld door:

M.J. Ahne

telefoonnummer:

0341 411 137

bijlage(n):

Havendam 56 Correspondentieadres: Postbus 149 3840 AC Harderwijk T 0341 411 911 E info@harderwijk.nl W harderwijk.nl B NL44 BNGH 0285 0033 13

ons kenmerk: pagina:

02430000177797 / 02430000616122 2 van 6

Druk op de opvangcapaciteit Al geruime tijd is er sprake van een acute situatie in de opvang van asielzoekers. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) is dan ook dagelijks in de weer om bestaande opvanglocaties langer open te houden en nieuwe opvanglocaties te vinden om te kunnen voorzien in voldoende opvangplaatsen. Als gevolg van de aanhoudende migratiestroom, het daardoor overlopen van de opvangcapaciteit in het aanmeldcentrum in Ter Apel, stagnatie in de uitstroom van asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) naar een huurwoning en het sluiten van meerdere tijdelijke opvanglocaties in verschillende gemeenten blijft de opvangbehoefte onverminderd hoog. Dit betekent dat we op weg naar een stabiel en duurzaam opvanglandschap voorlopig nog te maken hebben met aanhoudende verzoeken om te voorzien in (crisis)noodopvang. Noodopvang verzoeken In de brief van de staatssecretaris van Justitie & Veiligheid aan alle commissarissen van de Koning en colleges van B&W van 15 april jl.1 geeft het Rijk aan op korte termijn (tot 1 juli 2024) 5.000 opvangplekken te willen realiseren en de opvangcapaciteit te vergroten gedurende de overbruggingsperiode tot 1 juli 2025. Hierbij wordt ingezet op twee maatregelen: 1. Met spoed tijdelijke gemeentelijke opvang realiseren: Er wordt uitgegaan van 200 plekken per veiligheidsregio, te realiseren per 1 juli aanstaande.

Dat betekent dus 600 voor de gehele provincie Gelderland. Verder wordt verzocht hiervan al 50 plaatsen per veiligheidsregio beschikbaar te hebben op 22 april en 150 op 13 mei. 2. De inzet van Rijksgronden: Het ministerie van Defensie, het Rijksvastgoedbedrijf en Staatsbosbeheer bieden samen per provincie Rijksgronden aan waarop grote paviljoens voor circa 500 opvangplekken op zo kort mogelijke termijn (binnen twee maanden) gerealiseerd kunnen worden.

Provinciale ontwikkelingen asiel Uit de spreidingswet is een werkwijze ontstaan waarbij binnen iedere provincie zogenaamde Provinciale Regie Tafels (PRT) zijn ingesteld. Voor Gelderland is al in het voorjaar van 2023 gestart met deze werkwijze vooruitlopend op de spreidingswet. De commissaris van de Koning (cvdK) is in zijn rol als rijksheer voorzitter van de PRT en doet namens de provincie verslag aan de staatssecretaris. Deelnemers aan de PRT zijn de voorzitters van de subregio’s, het COA, de gedeputeerde wonen en vertegenwoordigers van het Rijk. Vanwege de omvang van de provincie is in Gelderland gekozen voor het werken in 7 subregionale tafels waar gemeenten onderling afstemmen over de opgaven voor zowel asiel, Oekraïners als statushouders. De burgemeester van Harderwijk is voorzitter van de regietafel Noord-Veluwe (Elburg, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten) en namens die gemeenten lid van de PRT. Namens de PRT doet de cvdK in een provinciaal plan uiterlijk op 1 november 2024 verslag aan de staatssecretaris over de wijze waarop in Gelderland de provinciale opgave van 11.704 wordt ingevuld. Hiertoe wordt de regionale overlegtafels gevraagd voor hun deel van de opgave plannen aan te leveren. Verzoeken om noodopvangplekken beschikbaar te krijgen worden aan zowel de colleges als de commissaris van de Koning gericht.

Aan de PRT en de regionale overlegtafels worden dergelijke verzoeken beoordeeld.

1

Brief Staatssecretaris J&V d.d. 15 april jl. Aan cvdK’s en colleges van B&W

ons kenmerk: pagina:

02430000177797 / 02430000616122 3 van 6

Op basis van de beschikbaarstelling van de Rijksgronden wordt beoordeeld waar en hoe invulling kan worden gegeven aan de gevraagde 200 opvangplekken per veiligheidsregio. Ook wordt bekeken op welke wijze en binnen welke termijn dit kan worden gerealiseerd. Wij verwachten niet dat dit voor Harderwijk consequenties heeft. Mocht dit anders zijn dan zal ons college uw raad hierover direct informeren.

Stand van zaken asiel regio Zoals aangegeven wordt in de Noord-Veluwe samengewerkt in een regiotafel. Naast de genoemde gemeenten neemt ook de gemeente Zeewolde hieraan deel, dit omdat er een nauwe relatie is tussen de ontwikkelingen in Zeewolde (AZC met 600 plekken) en het voorzieningenniveau van Harderwijk, met name op het gebied van onderwijs. De burgemeester van Harderwijk is voorzitter van het overleg Noord-Veluwe. De provinciale opgaven van 11.704 vertaalt zich naar een regionale opgave van 1.108 plekken voor de regio Noord-Veluwe. Deze plekken dienen op 1 juli 2025 beschikbaar te zijn.

Gemeente Elburg Ermelo Harderwijk Hattem Nunspeet Oldebroek Putten Totaal

Taakstelling 1-7-2025 138 160 273 77 167 141 152 1108

Taakstelling gemeenten Noord-Veluwe

Binnen de regio wordt op dit moment aan 900 asielzoekers opvang geboden, 800 in Harderwijk en 100 in Nunspeet. Concreet heeft het COA aan de gemeente Oldebroek aangegeven een AZC te willen openen met 300 plekken en heeft de gemeente Ermelo een locatie in onderzoek voor 100 plekken. Ook in de gemeente Putten wordt door college en gemeenteraad het gesprek gevoerd op welke wijze Putten invulling kan geven aan de opgave uit de spreidingswet. Wanneer al deze plannen doorgang vinden zou de Noord-Veluwe voldoen aan de taakstelling. Echter maatschappelijke discussies, netcongestie, natura-2000 en stikstofproblematiek kunnen daarin belemmerende factoren zijn. Vanuit zowel de provincie als de voorzitter van het subregionale overleg wordt benadrukt dat ook gemeenten die nog geen plannen hebben gebonden zijn aan de taakstelling van de spreidingswet. Daarbij is tevens aangegeven dat de huidige capaciteit van het AZC in Harderwijk eindigt medio 2026.

Ontwikkelingen asiel Harderwijk De laatste jaren wordt door het Centraal Opvangorgaan Asielzoekers (COA) de beschikbare buffercapaciteit volledig benut. De verwachting is dat gezien de huidige druk op de asielketen tot het einde van de bestuursovereenkomst in 2026 de volledige capaciteit van 800 plekken gebruikt zal worden. Bezetting Waar in de afgelopen jaren altijd sprake was van enige mate van onderbezetting zien we dat de beschikbare plekken op dit moment volledig gevuld zijn. Dit betekent dat minder rekening gehouden kan worden met het passend plaatsen in een unit wat eventueel tot wrijving kan leiden tussen bewoners van het AZC.

ons kenmerk: pagina:

02430000177797 / 02430000616122 4 van 6

Bijvoorbeeld doordat maatwerk in het niet bij elkaar plaatsen van mensen met een bepaalde culturele achtergrond minder mogelijk is. Over de huisvesting van statushouders wordt u in een aparte raadsinformatiebrief geïnformeerd.

Gezinnen Eind 2023 hebben we een periode gezien waarin het percentage gezinnen binnen de opvang daalde tot onder het afgesproken percentage van 40% uit de bestuursovereenkomst. Door het COA Harderwijk is hierop bijgestuurd waardoor het aantal gezinnen weer is gestegen tot bijna 40%. Het COA blijft werken aan het op het afgesproken percentage brengen van het aantal gezinnen. Binnen het AZC worden naast de reguliere opvang 53 AMV’ers (alleenstaande minderjarige vreemdelingen) opgevangen, hiertoe zijn aparte units aangewezen en is 24 uur per dag begeleiding aanwezig. Ketenaanpak Enkele jaren geleden zijn we gestart met het ketenoverleg met als onderdeel het casusoverleg op het AZC. De ketenaanpak is een samenwerking tussen de justitiële keten (Openbaar Ministerie, Politie en Vreemdelingenpolitie) en de asielketen (COA, Immigratie en Naturalisatiedienst en dienst terugkeer en vertrek). Samenwerking van deze ketenpartners helpt ons sneller in te grijpen wanneer er bewoners van het AZC binnen of buiten de opvang voor overlast zorgen. Met deze aanpak proberen we overlast te voorkomen en wanneer overlast voorkomt snel in te grijpen en escalatie voor te zijn. Het casusoverleg vindt wekelijks plaats. Daar worden bewoners van het AZC besproken die aanleiding geven tot extra aandacht van het COA, de politie, de vreemdelingenpolitie of de Dienst Terugkeer & Vertrek.

Wanneer overlast plaatsvindt kan alleen bij meldingen worden opgetreden. In het omwonendenoverleg wordt dit ook consequent aan omwonenden aangegeven. De ketenaanpak is door het ministerie van Justitie en Veiligheid als voorbeeld opgenomen in de landelijke toolkit voor gemeenten met een AZC. Straatcoaches Naar aanleiding van gesprekken in het omwonendenoverleg van 2023 heeft de gemeente een bijdrage ontvangen van het ministerie van J&V voor de inzet van straatcoaches. Begin mei zullen deze op en rondom het AZC ingezet worden. Deze straatcoaches zijn ervaren in het leggen van contact met omwonenden en bewoners van het AZC. Ook worden zij in contact gebracht met reeds aanwezige professionals in de buurt (bv het jongerenwerk, toezicht en handhaving en de wijkagent). Wij verwachten dat deze inzet preventief werkt in de directe omgeving. In overleg met winkeliers op winkelcentrum Tweelingstad worden de straatcoaches ook ingezet op het winkelcentrum. De straatcoaches worden in afstemming tussen gemeente en locatiemanager AZC aangestuurd.

Toekomstige opgave Harderwijk In de indicatieve verdeling per gemeente is voor de gemeente Harderwijk een aantal van 273 vastgesteld. Dit aantal is hoger dan de indicatie waar gedurende 2023 rekening mee werd gehouden (176 plekken). De oorzaak van deze verhoging is een amendement dat tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is aangenomen. Daardoor wordt het welvaartsniveau van een gemeente meegenomen bij de verdeling van de plekken. Recent is door de staatssecretaris aangegeven dat bij ongewijzigd beleid de benodigde opvangcapaciteit landelijk verder gaat stijgen. Wanneer dit doorgang vindt zal de taakstelling van Harderwijk ook stijgen naar zo’n 370 plekken.

ons kenmerk: pagina:

02430000177797 / 02430000616122 5 van 6

Op 30 juni 2026 eindigt de bestuursovereenkomst met het COA en moet door de gemeente Harderwijk op een andere wijze invulling gegeven worden aan haar taakstelling van de spreidingswet. Binnenkort informeert het college u over de wijze waarop dit proces wordt vormgegeven en worden de uitgangspunten en beoordelingscriteria voor een nieuwe locatie met u gedeeld.

Landelijke ontwikkelingen Oekraïne opvang Gelet op de aanhoudende oorlogssituatie in het oosten van Oekraïne verwacht ons college dat de Staatssecretaris van J&V binnenkort aankondigt dat de opvangopgave landelijk zal worden opgehoogd van 97.000 naar 120.000 opvangplaatsen. Wat dit voor onze veiligheidsregio en gemeente betekent is op dit moment nog niet bekend. Op dit moment wordt de tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne behandeld in de Eerste Kamer. Wanneer de wet wordt aangenomen en van kracht wordt haalt dit de opvang van ontheemden uit de crisisstructuur. Daarmee wordt de opvang een verantwoordelijkheid van het college van B&W waar dit vanuit de crisissituatie bij de burgemeester lag. De nieuwe wet biedt straks de mogelijkheid om een bijdrage in de opvangkosten te vragen van Oekraïners die werken. Ook geldt dat er geen leefgeld aan deze groep uitgekeerd mag worden, Harderwijk hanteert dit laatste overigens al. Ontheemden met eigen inkomsten ontvangen in Harderwijk geen leefgeld. Formeel is de opvang van ontheemden geregeld tot maart 2025, de verwachting is dat door de aanhoudende oorlog en de te verwachten periode van wederopbouw dat opvang langer noodzakelijk is.

Regionale ontwikkelingen Oekraïne opvang De nieuwe wet heeft ook gevolgen voor de structuur waarin de coördinatie van plaatsingen op dit moment plaatsvindt. Deze coördinatie was vanaf het begin van de komst van ontheemden neergelegd bij de veiligheidsregio (VNOG). De college’s van de gemeenten binnen de VNOG hebben inmiddels besloten deze coördinatie via de VNOG te blijven regelen. Dit levert in de aansturing een bijzondere constructie op. Een bevoegdheid van het college wordt ondergebracht bij een orgaan wat wordt aangestuurd door de burgemeesters (vanuit hun zelfstandige bevoegdheden op gebied van openbare orde en veiligheid). Ons college vindt dit de beste keuze, de taken worden door dezelfde mensen en organisatie uitgevoerd die hier ervaring mee hebben. De uitvoering is de afgelopen twee jaar naar volle tevredenheid door de VNOG gedaan en de taken zijn te beperkt om hier een ander orgaan voor in het leven te roepen. Het alternatief, het onderbrengen bij een centrumgemeente op provinciaal niveau zou de aansturing ver op afstand plaatsen en dat vindt het college ongewenst.

Ontwikkelingen Oekraïne opvang Harderwijk Landelijk is er op dit moment een opgave van 97.000 opvangplekken voor ontheemden uit Oekraïne. Op basis van de inspanningsverplichting die namens de veiligheidsregio is afgesproken met het Rijk is de opgave voor Harderwijk 296 plekken, dit aantal is gebaseerd op het inwoneraantal.

ons kenmerk: pagina:

02430000177797 / 02430000616122 6 van 6

Sonnevanck Door het opzeggen van het contract door de Zorggroep Noord-West Veluwe voor een deel van de opvang is per 1 februari 2024 een deel van de opvang op Sonnevanck gesloten, waardoor het aantal opvangplekken is teruggebracht van 69 naar maximaal 23. Deze resterende opvang blijft in ieder geval mogelijk tot 1 oktober 2024. Essenburgh Op 1 februari is de opvang op Kasteel de Essenburgh geopend. Op de Essenburgh is gestart met de opvang van veertig mensen die voorheen op Sonnevanck verbleven. Door de snelheid waarmee de opvang is geopend, is gekozen om na de verhuizing van deze bewoners eerst te kiezen voor het vestigen van deze bewoners en pas daarna de benodigde aanpassingen op de locatie uit te voeren. Het aantal plekken wordt langzaam opgebouwd naar de volledige bezetting van maximaal 100. De verwachting is dat we de komende maanden volledig bezet zijn. Inmiddels groeit het aantal bewoners en zien we dat de prettige cultuur die ontstaan was op Sonnevanck nu ook de cultuur is op de Essenburgh. Er is een goede verstandhouding binnen de groep bewoners, er zijn geen signalen van overlast door omwonenden en de overige bewoners van het landgoed.

Extra opvang Met de maximaal 123 plekken in de Gemeentelijke Opvanglocaties Oekraïners (GOO) die op dit moment beschikbaar zijn blijft Harderwijk achter bij de taakstelling op het gebied van de opvang van Oekraïners. Op dit moment wordt gekeken hoe de huidige capaciteit verder verhoogd kan worden met (kleinschalige) locaties. Naast de GOO worden ook mensen opgevangen bij particulieren, de Particuliere Opvanglocaties Oekraïners (POO). We zien dat door de duur van de oorlog het aantal POO plekken aan het afnemen is. Dit legt dus ook een extra vraag neer voor GOO plekken.

Informatie gemeenteraad Zoals in de inleiding gesteld wil ons college u graag regelmatiger informeren. Dit gezien de hoeveelheid aan ontwikkelingen en de snelheid waarin zaken elkaar opvolgen. Wij zullen dit met een periodieke raadsinformatiebrief doen. Daarin zullen wij u integraal meenemen in de ontwikkelingen in de totale asiel- en migratieketen binnen onze gemeente/regio.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Harderwijk,

mevrouw F.H.W. de Jong secretaris

de heer J. Joon burgemeester