2021 02 03 Aangepast Feitenboek Ermelo, Harderwijk en Zeewolde v3.pdf

% koop­ sector

% huur­ …waarvan sociale huur sector (als % van huursector)

Ermelo

62,8 %

37,2 %

66,7 %

Harderwijk

59,3 %

40,7 %

74,7 %

Zeewolde

70,3 %

29,7 %

78,9 %

Nijkerk

69,8 %

30,2 %

77,4 %

Putten

67,5 %

32,5 %

66,9 %

Nunspeet

65,2 %

34,8 %

69,7 %

Dronten

66,5 %

33,5 %

78,2 %

Lelystad

64,0 %

36,0 %

78,2 %

Almere

64,2 %

35,8 %

76,3 %

Flevoland

65,4 %

69,2 %

76,1 %

Gelderland

61,0 %

57,5 %

70,7 %

Nederland

39,0 %

42,5 %

76,3 %

Tabel 12

Gemeente

Eigendomsrecht van de woningvoorraad, ABF Research 2019.

23) Gemeente Zeewolde, Woonvisie 2020-2025. 24) Gemeente Ermelo, Beleidsvisie wonen met zorg en aandacht, 2019 & Gemeente Harderwijk, Woonvisie 2017-2027 & Gemeente Zeewolde, Woonvisie 2020-2025. 25) De laatste woonvisie van Ermelo komt uit 2014 en is verouderd. De gemeente is daarom bezig met het maken van een nieuwe woonvisie, welke op moment van schrijven van dit feitenboek nog niet voor klaar was. De opgenomen speerpunten komen daarom uit de recente beleidsvisie over wonen en zorg: ‘Wonen met zorg & aandacht’.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

34

Kenmerk III: WOZ-waarde, woninggrootte, vraagprijs en

Jaarlijkse woonlasten éénpersoonshuishouden

Jaarlijkse woonlasten meerpersoonshuishouden

Ermelo

€ 775

€ 827

Harderwijk

€ 587

€ 650

Zeewolde

€ 713

€ 782

Nijkerk

€ 567

€ 591

woonlasten De gemiddelde WOZ-waarde ligt in de gemeente Ermelo hoger dan in de Harderwijk en Zeewolde. Op het gebied van woninggrootte scoren Ermelo en Zeewolde boven het Nederlands gemiddelde. Opvallend is dat de woningen in de provincie Gelderland over het algemeen groter zijn dan in de provincie

Putten

€ 623

€ 646

Flevoland. De vraagprijs per m2 is het hoogst in Harderwijk (€

Nunspeet

€ 568

€ 613

3.173), welke een stuk boven het Nederlands gemiddelde scoort.

Dronten

€ 739

€ 739

Voor Zeewolde geldt de vraagprijs per m2 (€ 2.472), wat relatief

Lelystad

€ 687

€ 811

laag is.

Almere

€ 843

€ 843

Nederland

€ 700

€ 773

Gemiddelde WOZ-waarde x1000 (2019)

Woning­ grootte (2020)

Vraagprijs per m2 (2020)

Ermelo

€ 297

122 m2

€ 2.878

Harderwijk

€ 258

115 m

2

€ 3.173

Zeewolde

€ 254

132 m

2

€ 2.472

Kenmerk IV: Verhuizingen

Nijkerk

€ 307

128 m 2

Putten Nunspeet

Tabel 15

Woonlasten, COELO 2020.

€ 3.188

Over de periode 2008-2018 is door Prof. Dr. Tordoir een ana-

€ 330

133 m

2

€ 3.307

lyse uitgevoerd van de verhuizingspatronen vanuit de gemeen-

€ 286

127 m2

€ 3.045

ten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde. De onderliggende kaarten

Dronten

€ 218

135 m 2

€ 2.301

zijn in bijlage 2 bijgevoegd. Per leeftijdsgroep worden hieronder

Lelystad

€ 188

125 m 2

€ 2.307

de opvallendheden geïdentificeerd:

Almere

€ 317

112 m

2

€ 2.747

Flevoland

€ 212

121 m2

-

Gelderland

€ 243

125 m 2

-

Nederland

€ 248

115 m 2

€ 2.863

Tabel 14

•

Gezinnen met kinderen: -

Harderwijk: Ermelo speelt de meest dominante rol in de verhuizingen vanuit Harderwijk. Er verhuizen iets meer

WOZ-waarde, woninggrootte en vraagprijs, CBS.

gezinnen vanuit Harderwijk naar Ermelo dan andersom. Voor de overige gemeenten geldt dat de instroom van gezinnen naar Harderwijk groter is dan de uitstroom.

De gemiddelde jaarlijkse woonlasten liggen in Harderwijk een

Het gebied waar vanuit gezinnen naar Harderwijk toe

stuk onder het Nederlands gemiddelde, zowel voor éénper-

verhuizen en andersom is relatief groot.

soons- als voor meerpersoonshuishoudens. In Ermelo liggen de gemiddelde jaarlijkse woonlasten voor beiden groepen iets

-

Ermelo: Verhuizingen naar en vanuit Ermelo spelen

boven het gemiddelde. Voor Zeewolde geldt dat de woonlasten

zich vooral af met direct naburige gemeenten, waarbij

rond het Nederlands gemiddelde liggen. In de regio valt verder

Harderwijk de belangrijkste is. De instroom en uitstroom

op dat de woonlasten in Almere relatief hoog liggen, en die in

houden elkaar opvallend in evenwicht. De afgelopen

Nijkerk, Putten en Nunspeet relatief laag.

decennia is de instroom vanuit Harderwijk en Putten gegroeid. -

Zeewolde: De instroom van gezinnen naar Zeewolde was in het afgelopen decennium vrijwel gelijk aan de uitstroom. De instroom komt vooral vanuit stedelijk gebied (Almere, Lelystad, Amersfoort en Amsterdam), terwijl de uitstroom zich meer richt op landelijke gemeenten. Daarnaast is sprake van een significante uitstroom van gezinnen naar Harderwijk.

35

•

Alleenstaanden en stellen zonder kinderen -

Harderwijk: Voor Harderwijk geldt dat verhuizingen –

•

Ouderen (60+ jaar) -

Harderwijk: Ouderen zijn relatief honkvast en verhuizen

net als bij gezinnen – plaatsvinden in een omvangrijk

doorgaans slechts sporadisch. Daarom is de relatief grote

ruimtelijk veld, waarbinnen Ermelo een dominante

omvang van de inkomende verhuisstroom van ouderen

rol speelt. Hierbij is de instroom (vanuit Ermelo naar

naar Harderwijk, uit alle windrichtingen, des te meer

Harderwijk) groter dan de uitstroom.

opmerkelijk (zie figuur 15). Ook voor deze groep is de relatie met Ermelo dominant, met een in- en uitstroom

-

Ermelo: Het aantal jaarlijkse verhuizingen van deze groep

die elkaar vrijwel in evenwicht houden. Juist in die

naar en vanuit Ermelo is relatief beperkt. De relatie met

relatie zit ook de sterkste dynamiek gedurende afgelopen

Harderwijk domineert, naast een beperkte relatie met

tijd, met een toenemende instroom naar Harderwijk.

Putten en Amersfoort. -

Ermelo: Het verhuisveld naar en vanuit Ermelo is

Zeewolde: Alleenstaanden en stellen zonder kinderen

ruimtelijk gezien relatief beperkt. Ouderen zijn in deze

vormen in Zeewolde een relatief klein deel van de

gemeente relatief honkvast. In de verhuizingen die er wel

bevolking. Bovendien is deze groep in Zeewolde relatief

zijn speelt Harderwijk, en in tweede instantie Putten, de

honkvast. De verhuisstromen zijn daarom zeer klein.

hoofdrol.

Instroom komt voornamelijk uit Amersfoort en Almere en uitstroom is vooral gericht op Harderwijk.

-

Zeewolde: Ook voor de ouderen in Zeewolde geldt een relatief grote honkvastheid. Opmerkelijk zijn wel

•

Werkzame 24- t/m 29-jarigen

de instroom vanuit Amersfoort en de uitstroom naar

-

Harderwijk.

26)

Harderwijk: De in- en uitstroom houden elkaar vrijwel in evenwicht. De uitstroom naar grote steden is groter dan de instroom, en de instroom vanuit naburige gemeenten (vooral Ermelo) is groter dan de uitstroom. Alleen naar Zeewolde is sprake van een relatief belangrijke uitstroom. Afgelopen decennia nam de uitstroom naar vooral Ermelo significant toe.

-

Ermelo: Verhuizingen van werkzame 24-29 jarigen richten zich vooral op Harderwijk (vooral uitgaand) en, in tweede instantie Putten (vooral inkomend). De inkomende stroom vanuit Harderwijk nam afgelopen jaren echter wel toe.

-

Zeewolde: In tegenstelling tot Ermelo kent Zeewolde wel een ruimtelijk uitgestrekt veld van verhuizingen van deze groep. Harderwijk speelt hierbij de hoofdrol, waarbij het jaarlijks aantal inkomende verhuizingen groter is dan de uitgaande verhuizingen. Dat is opmerkelijk, omdat deze groep doorgaans verhuist van kleine gemeenten naar grotere gemeenten (zie figuur 14). Mogelijke verklaringen zijn de wachtlijsten voor woningen in Harderwijk of een vertekening van het beeld door inschrijvingen in het GBA door Oost-Europese werknemers die veelal binnen deze leeftijdscategorie vallen.

26) Deze groep is zowel voor de economie als voor lokale sociale vitaliteit van belang en wordt daarom hier apart uitgesplitst

B

B

36

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

Figuur 14 Gemiddelde verhuizingen van werkende 24- t/m 29-jarigen naar en vanuit Zeewolde in periode 2009-2018, Tordoir 2020.

Figuur 15 Gemiddelde verhuizingen van ouderen (60+ jaar) naar en vanuit Harderwijk in periode 2009-2018, Tordoir 2020

37

4.3

Economie

Het derde thema is economie en de sociaal economische positie van de inwoners in de gemeenten. Hieronder worden achtereen de volgende kenmerken beschreven: werkgelegenheid en economische sectoren (I), beroepsbevolking en arbeidsdeelname (II),

Banen per 1000 inwoners van 15-74 jaar (2019)

Aantal vestigingen per 1000 inwoners van 15-74 jaar (2019)

ZZP’ers ten opzichte van het aantal banen (2018)

123,8

10,9 %

Ermelo

709,9

inkomen en werkloosheid (III), ligging en woon-werkverkeer

Harderwijk

696,4

116,4

9,8 %

(IV), bedrijventerreinen (V) en regionale economische samen-

Zeewolde

709,1

154,9

15,6 %

werking (VI).

Bevindingen •

•

Het gebied EHZ: krachtige arbeidsmarkt en veel arbeidspotentieel (relatief veel banen per 1000 inwoners, hoge netto arbeidsparticipatie, lage werkloosheid, relatief veel middelbaar- en laagopgeleiden). De regio kent ‘sterke bedrijven, gemotiveerde mensen die hard werken en een innovatieve leef- en werkomgeving’.27) Ermelo: veel werkgelegenheid (veel banen en vestigingen per 1000 inwoners); banen in de collectieve dienstverlening (vooral zorg en defensie) vormen de economische motor; veel werknemers uit Harderwijk en Zeewolde.

Nijkerk

736,1

134,4

12,0 %

Putten

578,5

138,5

22,2 %

Nunspeet

717,9

127,9

13,3 %

Dronten

564,7

133,7

18,1 %

Lelystad

659,6

125,6

11,4 %

Almere

548,3

129,5

15,0 %

Flevoland

612,8

132,3

14,7 %

Gelderland

666,1

122,4

12,0 %

Nederland

677,1

129,6

11,4 %

Tabel 16

Banen en vestigingen, CBS.

De verdeling van banen over de verschillende sectoren verschilt

•

Harderwijk: veel banen in collectieve dienstverlening, handel en industrie; veel midden-en laaggeschoolden werknemers uit Almere, Lelystad en Dronten.

sterk tussen de EHZ-gemeenten. Zo is het relatieve aantal

•

Zeewolde: ondernemend en innovatief (veel ZZP’ers); veel banen in zakelijke dienstverlening, handel, industrie en landbouw; relatief veel banen op bedrijventerreinen; aanzienlijke werkpendel van middengeschoolden naar Harderwijk, Ermelo en Nijkerk.

feit dat Ermelo een uitzonderlijk grote zorgsector kent en er

banen in de collectieve dienstverlening opvallend groot in Ermelo, en opvallend klein in Zeewolde. Dit is in lijn met het relatief veel banen zijn bij de overheid, vooral voor defensie.28) Ook valt op dat in alle gemeenten het relatieve aantal banen in de collectieve dienstverlening opvallend veel groter is dan het relatieve aantal vestigingen in de collectieve dienstverlening. Dit duidt erop dat de vestigingen in de collectieve dienstverlening relatief veel banen hebben.

Kenmerk I: Werkgelegenheid en economische sectoren In de drie EHZ-gemeenten zijn, ten opzichte van het provinciale

In de zakelijke dienstverlening is het relatieve aantal banen

en landelijk gemiddelde, relatief veel banen per 1000 inwoners.

aanzienlijk groter in Zeewolde dan in Ermelo en Harderwijk.29)

In Zeewolde geldt dit ook voor het aantal vestigingen per 1000

Het aandeel vestigingen in deze sector ligt over het algemeen

inwoners. Het beeld in de regio is gemengd: de gemeenten

hoger in de regio dan het aantal banen. Het percentage banen

Nijkerk en Nunspeet hebben relatief veel banen, terwijl Putten,

in de handel ligt in de gemeente Harderwijk en Zeewolde boven

Dronten en Almere relatief weinig banen hebben. Het aantal

het landelijk en provinciaal gemiddelde. De gemeente Ermelo

ZZP’ers ten opzichte van het aantal banen is in beide provincies

heeft relatief minder banen in de handel. Ook het aantal banen

bovengemiddeld. Vooral Zeewolde, Putten en Dronten vallen

in de industrie loopt sterk uiteen, met Ermelo als gemeente met

hier op, waar respectievelijk 15,6%, 22,2% en 18,1% van het

relatief de minste banen in de industrie. Het aandeel banen in

aantal banen wordt ingevuld door een zelfstandige zonder

recreatie en toerisme ligt in de drie EHZ-gemeenten boven het

personeel (ZZP’ers).

Nederlands en provinciaal gemiddelde, met Zeewolde als uitschieter. Echter, ook in Harderwijk en Ermelo vormt toerisme een belangrijke pijler binnen de gemeentelijke economie.30) Het aandeel vestigingen overige dienstverlening ligt aanzienlijk

27) Position paper Economic Board Noord-Veluwe.

28) Economisch programma Ermelo 2015-2018. 29) Zeewolde trends en opgaven 2018. 30) Economisch programma Ermelo 2015-2018 en Stadsvisie Harderwijk 2031.

B

B

38

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

lager dan het aandeel banen in die sector. Verder valt op dat Zeewolde in vergelijking met de regio, en met het Nederlands gemiddelde, een relatief groot aandeel van banen in de landbouw heeft. Ook het aandeel vestigingen in deze sector is in Zeewolde relatief groot.

8,2%

1,8% 1,8%

13,1%

45,6%

7,7% 20,5%

Banenverdeling Ermelo

14,1%

23,7%

Collectieve dienstverlening Zakelijke dienstverlening Handel Industrie

2,8% 0,4% 33%

10% 1,5%

Banenverdeling Harderwijk

18,6% Recreatie en toerisme Overige dienstverlening Landbouw

Figuur 16 Banenverdeling per sector in Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, LISA 2019.

24,7%

8%

14,5%

Banenverdeling Zeewolde

19%

20,8% 36,3%

39

% banen in…

Collectieve dienstverlening

Zakelijke dienstverlening

Handel

Industrie

Recreatie en toerisme

Overige dienstverlening

Landbouw

Ermelo

45,6 %

23,7 %

14,1 %

13,1 %

8,2 %

1,8 %

1,8 %

Harderwijk

33,0 %

24,7 %

18,6 %

20,5 %

7,7 %

2,8 %

0,4 %

Zeewolde

14,5 %

36,3 %

20,8 %

19,0 %

10,0 %

1,5 %

8,0 %

Nijkerk

15,3 %

26,6 %

24,6 %

29,6 %

5,4 %

2,4 %

1,6 %

Putten

20,5 %

26,3 %

22,8 %

21,9 %

8,3 %

2,9 %

5,6 %

Nunspeet

19,6 %

27,0 %

25,4 %

23,5 %

8,9 %

2,0 %

2,4 %

Dronten

27,0 %

24,0 %

20,7 %

17,1 %

8,4 %

2,5 %

8,8 %

Lelystad

33,8 %

25,1 %

21,1 %

17,0 %

6,4 %

1,7 %

1,2 %

Almere

31,1 %

32,8 %

21,8 %

11,2 %

6,5 %

2,6 %

0,4 %

Flevoland

28,3 %

28,6 %

16,0 %

20,8 %

6,4 %

4,2 %

2,3 %

Gelderland

31,7 %

27,7 %

18,4 %

17,5 %

6,5 %

2,6 %

2,1 %

Nederland

31,8 %

29,7 %

17,5 %

16,2 %

7,0 %

2,6 %

2,2 %

Collectieve dienstverlening

Zakelijke dienstverlening

Handel

Industrie

Recreatie en toerisme

Overige dienstverlening

Landbouw

Ermelo

10,5 %

34,0 %

16,6 %

15,0 %

1,5 %

6,5 %

4,5 %

Harderwijk

8,5 %

36,6 %

18,4 %

15,0 %

1,2 %

6,8 %

1,2 %

% vestigingen in…

Zeewolde

9,9 %

36,1 %

17,3 %

11,7 %

1,4 %

4,9 %

10,9 %

Nijkerk

16,5 %

35,5 %

20,0 %

17,4 %

1,2 %

6,6 %

4,0 %

Putten

9,6 %

32,2 %

16,3 %

20,8 %

1,7 %

6,1 %

10,6 %

Nunspeet

9,0 %

34,1 %

18,4 %

20,8 %

1,3 %

5,9 %

6,3 %

Dronten

8,1 %

29,8 %

18,6 %

13,3 %

1,4 %

6,8 %

13,6 %

Lelystad

10,8 %

36,2 %

22,1 %

16,2 %

1,6 %

6,0 %

2,1 %

Almere

24,4 %

41,5 %

15,2 %

12,4 %

2,3 %

6,0 %

0,4 %

Flevoland

21,8 %

34,6 %

16,2 %

14,0 %

1,8 %

6,0 %

5,7 %

Gelderland

22,9 %

36,3 %

16,0 %

15,0 %

1,4 %

6,0 %

5,6 %

Nederland

21,5 %

38,3 %

15,7 %

14,4 %

1,7 %

5,7 %

4,5 %

Tabel 17

Verdeling over sectoren van banen en vestigingen, LISA 2019.

Kenmerk II: Beroepsbevolking en arbeidsdeelname Met de beroepsbevolking worden de mensen bedoeld die betaald

Beroepsbevolking per 1000 inwoners

Percentage netto arbeidsparticipatie

werk hebben of die geen betaald werk hebben, maar recent naar

Ermelo

702

69,5 %

betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar

Harderwijk

705

70,0 %

zijn. In Ermelo en Harderwijk ligt de beroepsbevolking per 1000

Zeewolde

757

73,3 %

inwoners dicht bij het landelijk en provinciaal gemiddelde. Opvallend is dat Zeewolde een relatief grote beroepsbevolking heeft, met 775 personen per 1000 inwoners. De netto arbeidsparticipatie is het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking van 15 tot 75 jaar. Hierbij valt op dat vrijwel alle gemeenten in de regio boven het landelijk en provinciaal gemiddelde scoren. De netto arbeidsparticipatie ligt in Ermelo en Harderwijk dichter bij het provinciaal en landelijk gemiddelde. De gemeente Zeewolde heeft met 73,3% de grootste netto arbeidsparticipatie van de regio.

Nijkerk

728

71,4 %

Putten

735

71,5 %

Nunspeet

702

70,5 %

Dronten

712

70,7 %

Lelystad

673

64,9 %

Almere

720

70,0 %

Flevoland

715

69,6 %

Gelderland

704

68,7 %

Nederland

706

68,8 %

Tabel 18

Beroepsbevolking en arbeidsparticipatie, CBS 2019.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

40

De relatieve beroepsbevolking met een laag opleidingsniveau

Het werkloosheidspercentage in de drie gemeenten is relatief

ligt in Zeewolde, en in mindere mate ook in Ermelo, boven het

laag en er zijn relatief weinig huishoudens die een bijstandsuit-

provinciaal en landelijk gemiddelde, in Harderwijk eronder. Het

kering ontvangen, zeker in Ermelo en Zeewolde. In de provincie

aandeel van de beroepsbevolking met een middelbaar onder-

Flevoland heerst zelfs krapte op de arbeidsmarkt.31) Er is echter

wijsniveau is in alle drie de EHZ-gemeenten relatief hoog. De

wel een werkgelegenheidsgroei in deze provincie die sterker is

beroepsbevolking met een hoog onderwijsniveau, tot slot, ligt

dan gemiddeld in Nederland. In de omliggende gemeenten valt

net iets onder het Nederlands gemiddelde. De trend van een

op dat Lelystad en Almere beide een relatief hoog werkloosheid-

relatief weinig hoog en veel middelbaar opgeleiden is ook terug

spercentage hebben, en in lijn daarmee ook een hoog percen-

te zien in de omliggende gemeenten.

tage huishoudens dat een bijstandsuitkering ontvangt.

Zeewolde

25

Harderwijk

20

Ermelo

23 0

10

42 44

30

40

Werkloosheidpercentage (2019)

Huishoudens met bijstandsuitkering t.o.v. huishoudens totaal (2019)

Ermelo

€ 43,2

2,7 %

3,0

Harderwijk

€ 36,2

3,0 %

4,4

Zeewolde

€ 39,4

2,9 %

2,9

Nijkerk

€ 38,6

2,5 %

2,7

Putten

€ 39,8

2,3 %

1,9

Nunspeet

€ 38,8

2,4 %

2,4

Dronten

€ 35,6

3,0 %

3,6

36

46 20

Gestandaardiseerd inkomen in euro’s x 1000 (2017)

33

50

31 60

70

80

90

100

Laag onderwijsniveau Middelbaar onderwijsniveau Hoog onderwijsniveau Figuur 17 Beroepsbevolking naar onderwijsniveau, CBS 2019.

% beroepsbevolking met laag onderwijsniveau

% beroepsbevolking met middelbaar onderwijsniveau

% beroepsbevolking met hoog onderwijsniveau

Ermelo

23 %

46 %

31 %

Harderwijk

20 %

44 %

36 %

Zeewolde

25 %

42 %

33 %

Lelystad

€ 33,1

4,0 %

6,6

Almere

€ 33,8

4,0 %

6,6

Flevoland

€ 34,7

3,6 %

5,7

Gelderland

€ 37,5

3,0 %

4,5

Nederland

€ 37,5

3,4 %

5,2

Tabel 20

Inkomen en werkloosheid, CBS.

Nijkerk

26 %

43 %

30 %

Kenmerk IV: Ligging en woon-werkverkeer

Putten

23 %

46 %

31 %

De EHZ-gemeenten zijn strategisch gelegen tussen de ste-

Nunspeet

29 %

43 %

29 %

den Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Zwolle in. Ook de

Dronten

18 %

50 %

32 %

Economic Board van Noord-Veluwe haalt dit aan als voordeel

Lelystad

24 %

47 %

29 %

van deze regio: “De kracht van deze regio ligt in verbinding:

Almere

21 %

45 %

34 %

Flevoland

22 %

45 %

30 %

tussen de steden Amersfoort en Zwolle; en tussen het groen van

Gelderland

22 %

41 %

36 %

Nederland

21 %

41 %

38 %

Tabel 19

Beroepsbevolking naar onderwijsniveau, CBS 2019.

de Veluwe en het blauw van de Randmeren”.32) De regio kent veel werkgelegenheid, waardoor er aanzienlijke woon-werkpendels zijn. Binnen deze woon-werkpendels horen de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde tot hetzelfde samenhangende cluster. Daarbij laten de pendels van hoger

Kenmerk III: Inkomen en werkloosheid

geschoolden in termen van omvang van het samenhangende

Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen

cluster een ander patroon zien dan de pendels van midden- en

gecorrigeerd door verschillen in grootte en samenstelling van

lager geschoolden.

het huishouden. In de gemeente Harderwijk ligt het gestandaardiseerd inkomen met € 36.200 iets onder het provinciaal gemiddelde. Zeewolde scoort met € 39.400 boven het gemiddelde in de provincie. In de gemeente Ermelo ligt het inkomen met € 43.200 het hoogst van de regio.

31) UWV (2019). Regio in Beeld. Flevoland – hoofdrapport. 32) Position paper Economic Board Noord-Veluwe. (2019).

41

Voor hoger geschoolden33) vormen Ermelo, Harderwijk en

Kijkend naar de individuele gemeenten valt voor Ermelo op

Zeewolde onderdeel van een uitgestrekt en interregionaal sys-

dat zij een belangrijke werkfunctie heeft voor inwoners uit

teem dat de regio’s Zwolle, Stedendriehoek, Noordrand Veluwe

Harderwijk van alle opleidingsniveaus en voor middelge-

en het grootste deel van Flevoland omvat. Daarnaast is er ook

schoolde inwoners uit Zeewolde. In Harderwijk zelf wordt

een niet te verwaarlozen pendel naar de noordelijke Randstad

midden- en lagergeschoold werk vooral ingevuld door inwoners

(Almere, Amersfoort en Utrecht). Hoger geschoolden reizen

uit Almere, Lelystad en Dronten, waarbij de rol van Almere

dus gemiddeld gezien in een grote regio voor hun werk (zie het groene gebied in figuur 18). Voor middengeschoold werk

als woongemeente de afgelopen jaren is toegenomen. Voor 34)

Zeewolde geldt dat middengeschoolden primair gericht zijn op

vormen Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, aangevuld met

Gelderland: zij werken vooral in Harderwijk en daarnaast ook

Nunspeet en Elburg, een eigenstandige arbeidsmarkt: het gebied

in Ermelo en Nijkerk. Tegelijkertijd halen Zeewoldse werkge-

kent kijkend naar de woonwerkpendels een duidelijke ruimte-

vers hun middengeschoold personeel uit naburige Flevolandse

lijke samenhang (zie het gele gebied in figuur 19). Dit geldt ook

gemeenten, waar vooral de rol van Almere de afgelopen decen-

voor de woon-werkpendels van lager geschoolden35), maar voor

nia sterk toenam.

deze groep zijn ook Lelystad en Dronten onderdeel van het daily urban system (zie het gele gebied in figuur 20).

Samenvattend vormen de EHZ-gemeenten zeker voor middenen laaggeschoolden en duidelijk samenhangende arbeidsmarkt,

33) Opleidingsniveau HBO/WO 34) Opleidingsniveau Havo/VWO/MBO 35) Opleidingsniveau Mavo/LBO

waarbinnen de gemeenten sterk op elkaar georiënteerd zijn.

Figuur 18 Werkpendel hoger opgeleiden, Tordoir 2020.36)

36) De lijnen op de kaart lopen tussen postcodegebieden en geven allereerst de omvang van de verplaatsingsstromen weer: hoe donkerder de lijn, hoe meer verplaatsingen (zie ook de legenda). Ten tweede tonen de lijnen de richting van de verplaatsingsstromen: het blauwe deel van een lijn haakt aan op de plaats met een per saldo netto inkomende stroom, terwijl het rode deel aanhaakt op de plaats met een per saldo uitgaande stroom. De verhouding in lengte tussen het rode en het blauwe lijndeel reflecteert de verhouding tussen de twee stroomrichtingen. Tot slot geven de gekleurde regio’s de daily urban systems weer: de samenhangende systemen van dagelijkse verplaatsingen voor werk, onderwijs en/of voorzieningen.

B

B

42

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

Figuur 19 Werkpendel middelbaar opgeleiden, Tordoir 2020.

Figuur 20 Werkpendel lager opgeleiden, Tordoir 2020.

43

Kenmerk V: Bedrijventerreinen

Kenmerk VI: Regionale economische samenwerking

De tabel hieronder geeft de bedrijventerreinen in de EHZ-

De regionale economie in en rondom de EHZ-gemeenten is

gemeenten weer. Voor Ermelo geldt dat 10,2 % van alle bedrij-

een sterke economie. Tijdens de kredietcrisis van 2008 was deze

ven en 22% van alle banen zich op een bedrijventerrein bevindt.

regio bijvoorbeeld één van de best presterende van het land.

In Harderwijk liggen deze percentages iets hoger, met 14,2%

Afgelopen jaren liep de regionaal economische samenwerking

van alle bedrijven en 39,3% van alle banen. De percentages in

echter minder soepel: “Verwachtingen werden niet altijd met

Zeewolde liggen het hoogst: 21,7% van alle bedrijven en 50,4%

resultaten ingelost en de bestuurlijke verhoudingen pasten

van alle banen bevinden zich op een bedrijventerrein.

zich daaraan aan. Verbanden vielen uiteen en er werd gezocht naar nieuwe economische oriëntaties en koersen”.38) Als gevolg

Gemeente

Bedrijventerrein

Aantal vestigingen

Aantal banen

Driehoek

26

234

Kerkdennen

32

347

Veldzicht

105

1804

Veldzicht-Noord

78

689

Werklandschap Veldzicht

9

42

Bedrijventerrein Zandlaan

3

7

Bedrijvenpark Tonsel

29

499

De Sypel (Werkgebied)

68

730

De Sypel (Wittenhagen Noordwest)

15

338

Handelsweg (Stadsdennen)

5

27

Lorentz I

234

3382

beste locatie vinden en tegelijkertijd zorgvuldig om te gaan met

Lorentz II

152

3787

de ruimte. En we willen een gezamenlijke regionale werkgroep

Lorentz III

7

212

Lorentz Haven

8

74

bedrijventerreinen inrichten, die zich bezig gaat houden met

Overveld (Walstein)

40

143

Weiburg

24

516

Ermelo

Harderwijk

De individuele gemeenten gingen op zoek naar nieuwe economische samenwerkingen en er werd ingezet op het uitwerken van gezamenlijke thema’s en de ontwikkeling van een Gebiedsagenda in EHZ-verband. In een memo van de gemeente Ermelo staat hierover bijvoorbeeld het volgende: “Onze economisch sterke regio kent vele bedrijven in de agro/food-, tech-, health– en maak-industrieën, die gemotiveerd zijn om de maatschappelijke opgaven in hun bedrijfsmatig functioneren te integreren.”39) Ook in het regionaal programma werklocaties Noord-Veluwe komt deze nieuwe oriëntatie terug. Ermelo en Harderwijk vormen hierin, aangevuld met Putten, een duidelijk afgebakende sub-regio. De gemeenten zetten in op gezamenlijkheid: “We willen in onze plannen rondom bedrijventerreinen gezamenlijk optrekken en er gezamenlijk voor zorgen dat de bedrijven de

Zeewolde

Tabel 21

hiervan viel het Samenwerkingsverband Noord-Veluwe uiteen.

Gildenveld

80

350

Gildenveld II

15

79

Schepenveld

134

742

Planetenveld

60

824

Trekkersveld

163

3.344

Harderhaven

12

38

Krachtenveld

38

123

Horsterparc

71

455

Vestingveld

4

29

het afstemmen van vraag en aanbod in de drie gemeenten.”40) Daarnaast streven de gemeenten naar verduurzaming van bedrijventerreinen, het (indien nodig) verplaatsen van bedrijven in het buitengebied, ruimte creëren voor nieuwe bedrijvigheid, kwalitatieve verbeteringen en samenwerking met de provincie.41)

Overzicht bedrijventerreinen inclusief aantal vestigingen en banen, april 201937)

37) Bronnen: IBIS-Gelderland, IBIS-Flevoland, PWE-Gelderland en Vestigingenregister Flevoland.

38) 39) 40) 41)

Memo Strategie regio economie corona, Gemeente Ermelo, 2020. Memo Strategie regio economie corona, Gemeente Ermelo, 2020. Regionaal Programma Werklocaties Noord-Veluwe, 2019. Regionaal Programma Werklocaties Noord-Veluwe, 2019.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

44

4.4

Duurzaamheid

% her% her% hernieuwbare nieuwbare nieuwbare energie elektriciwarmte (2018) teit (2018) (2018)

Het vierde thema is duurzaamheid. Hierbij worden de volgende aspecten belicht: hernieuwbare bronnen (I), duurzame mobili-

% woningen met zonnepanelen (2019)

teit (II) en regionale energiestrategie (RES) en duurzaamheids-

Ermelo

4,1 %

6,4 %

2,9 %

21,7 %

ambities (III).

Harderwijk

6,6 %

6,6 %

7,9 %

15,0 %

Zeewolde

97,5 %

377,1 %

4,8 %

21,1 %

Nijkerk

6,4 %

5,7 %

7,7 %

19,4 %

Putten

6,3 %

11,0 %

5,5 %

13,1 %

Nunspeet

3,7 %

2,8 %

2,7 %

13,2 %

Bevindingen •

Het gebied EHZ: concept-RES’en zijn af, in andere regio’s; stevige duurzaamheidsambities.

•

Ermelo: lagere score op duurzaamheidsindicatoren aangaande energie en milieu; wel relatief veel zonnepanelen.

•

Harderwijk: matige score op duurzaamheidsindicatoren aangaande energie en milieu.

•

Zeewolde: groene gemeente; uitzonderlijk veel hernieuwbare energie en elektriciteit; veel elektrische auto’s; inzet om de vooraanstaande positie als groene gemeente te behouden.

Dronten

36,3 %

159,5 %

5,4 %

23,8 %

Lelystad

21,0 %

100,9 %

9,1 %

20,2 %

Almere

6,6 %

13,8 %

4,1 %

14,4 %

Flevoland

30,0 %

136,0 %

-

16,8 %

Gelderland

15,2 %

7,3 %

9,5 %

15,2 %

Nederland

7,6 %

18,5 %

5,6 %

12,5 %

Tabel 22

Hernieuwbare brandstoffen, CBS.

Kenmerk II: Duurzame mobiliteit Het aantal deelauto’s ligt in de EHZ-gemeenten relatief laag in vergelijking met het provinciaal en landelijk gemiddelde. Dat

Kenmerk I: Hernieuwbare bronnen

geldt ook voor de regio, met uitzondering van Lelystad. Het

Kijkend naar hernieuwbare energie, elektriciteit en warmte

beeld voor het aantal elektrische auto’s is anders: Harderwijk en

bestaan er grote verschillen tussen de EHZ-gemeenten. Voor

zeker Zeewolde scoren hier bovengemiddeld met respectievelijk

Ermelo en Harderwijk geldt dat zij onder het landelijk en pro-

10,4 en 30,8 elektrische personenauto’s per 1.000 inwoners.

vinciaal gemiddelde scoren, maar nadrukkelijke ambities heb-

Het aantal e-laadpunten blijft in deze gemeenten echter wel

ben op gebied van duurzaamheid (bijvoorbeeld hernieuwbare

steken rond of zelfs onder het landelijk gemiddelde. In de regio

energie) . Wel heeft Ermelo bovengemiddeld veel woningen

valt vooral op dat Almere uitzonderlijk veel elektrische perso-

met zonnepanelen.

nenauto’s heeft (137,8 per 1.000 inwoners).

42)

Deelauto’s per 100.000 inwoners (2019)

Zeewolde springt er echter uit, met bijna 100% hernieuwbare energie en 377,1 % hernieuwbare elektriciteit. Dit uitzonderlijk hoge percentage kan worden verklaard door het grote aantal windmolens in Zeewolde.43) Deze vooraanstaande positie van Zeewolde geldt overigens ook voor duurzaamheid in bredere zin: in de gemeentelijke duurzaamheidsindex (waarin een breed

Elektrische personenauto’s per 1.000 inwoners (2019)

(Semi)publieke e-laadpunten per 1.000 inwoners (2020)

Ermelo

18,6

6,6

2,1

Harderwijk

8,4

10,4

3

Zeewolde

13,4

30,8

2,7

pallet aan duurzaamheidscriteria worden meegenomen) staat

Nijkerk

11,6

7,4

3,2

Zeewolde op de vierde plaats in Nederland.44) In de regio, tot

Putten

4,1

6

1,6

slot, valt op dat ook de gemeenten Dronten en Lelystad relatief

Nunspeet

7,3

5,2

2,3

veel hernieuwbare elektriciteit produceren (met respectievelijk

Dronten

2,5

6

2

Lelystad

43,6

8,2

3,5

Almere

17,8

137,8

3,3

159,5% en 100,9%).

Flevoland

18,2

73,6

2,9

Gelderland

25,0

7,3

2,3

Nederland

41

11,8

3

Tabel 23

42) Gemeente Ermelo, Coalitieakkoord 2018-2022 & Gemeente Harderwijk, Coalitieakkoord 2018-2022. 43) Duurzaamheidsvisie Zeewolde 2017-2025. 44) Duurzaamheidsvisie Zeewolde 2017-2025.

Duurzame mobiliteit, CBS.

45

Kenmerk III: Duurzaamheidsscores Onderstaande grafieken geven de duurzaamheidsscores van de EHZ-gemeenten weer op basis van 24 duurzaamheidsindicatoren op de dimensies mens en maatschappij, milieu en energie, en economie.45) De scores worden weergegeven op een schaal van 1 tot 10.

Duurzaamheidsscore Harderwijk De gemeente Ermelo heeft een gemiddelde score van 6,5 op het gebied van duurzaamheid. Dit is een goede score en ligt ruim boven het Nederlands gemiddelde. Er valt nog winst te behalen op het gebied van milieu en energie. Indicatoren die zeer slecht scoren zijn vervoerswijze, hernieuwbare energie en CO2 woningen. De gemeente Harderwijk scoort met een gemiddelde van 6,1 iets boven het Nederlands gemiddelde. De scores op economie en mens en maatschappij zijn redelijk goed. Er kan nog winst behaald worden op het gebied van milieu en energie. De gemeente Zeewolde heeft met een score van 7.0 de hoogste score op de duurzaamheidsindex van alle Nederlandse gemeenten. Hoewel de gemeente goed scoort op het gebied van duurzaamheid, kan nog winst behaald worden bij CO2 wegverkeer en CO2 woningen.

Duurzaamheidsscore Ermelo

Duurzaamheidsscore Zeewolde

Figuur 21 Duurzaamheidsscores Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, GDIndex 2020. 45) GD Index https://www.gdindex.nl/mijngemeente.html.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

46

Kenmerk III: Regionale energiestrategie (RES) en

4.5

Toerisme en recreatie

duurzaamheidsambities

Het vierde thema is toerisme en recreatie. Hieronder worden de

Ermelo en Harderwijk vallen samen met de gemeente Elburg,

volgende onderwerpen besproken: omvang en type recreatie en

Hattem, Nunspeet, Oldebroek en Putten, de provincie

toerisme (I) en verplaatsingsstromen voor sociale en recreatieve

Gelderland en het waterschap Vallei en Veluwe in de RES-regio

motieven (II).

Noord-Veluwe. Deze regio heeft in april 2020 een concept-RES opgeleverd, waarin wordt uitgewerkt welke mogelijkheden de regio ziet voor het opwekken van duurzame energie en elek-

Bevindingen

triciteit, waarin een planning staat voor de regionale inzet, en

•

Het gebied EHZ: toerisme vormt een belangrijk onderdeel van de lokale economie (relatief veel banen in toerisme); natuur speelt een belangrijke rol in het toeristisch profiel van de gemeenten; EHZ-gemeenten vormen met Putten een lokaal sterk samenhangend ecosysteem voor recreatie en sociale activiteiten.

•

Ermelo: veel verblijfstoerisme (opvallend veel vakantieparken); richt zich op outdooractiviteiten en zorgtoerisme.

•

Harderwijk: veel bezoekerstoerisme; richt zich op cultuur en historie (Hanzestad).

•

Zeewolde: heeft zowel verblijfs- als bezoekerstoerisme; richt zich op waterrecreatie en watersport.

waarin wordt omschreven hoe de regio de toekomstige warmtevoorziening wil realiseren.46) De gemeente Zeewolde valt samen met de gemeente Almere, Dronten, Lelystad, Noordoostpolder en Urk, de provincie Flevoland en het waterschap Zuiderzeeland in de RES-regio Flevoland. Ook deze RES-regio heeft inmiddels een concept-RES opgeleverd. Dit document laat zien welke plannen Flevoland heeft in het kader van energiebesparing, het opwekken van hernieuwbare energie en de warmtetransitie. Vanwege de grote hoeveelheid windenergie die in Flevoland wordt opgewekt draagt de provincie bovengemiddeld bij aan de landelijke opgave van de uitvoering van het Klimaatakkoord.47)

De COVID19-uitbraak heeft grote gevolgen voor de gehele vrijeNaast de regionale duurzaamheidsambities hebben de EHZ-

tijdssector. Hoewel de totale impact hiervan nog niet overzien

gemeenten ook individuele ambities op dit thema, zie onder-

kan worden, heeft dit vanzelfsprekend ook consequenties voor

staande tabel.

toerisme en recreatie in de EHZ-gemeenten. De informatie in deze paragraaf is gebaseerd op documenten die grotendeels

Gemeente / regio

Duurzaamheidsambities

gepubliceerd zijn voorafgaand aan de coronacrisis, en is dus

RES-regio Noord-Veluwe

• In 2023 16% hernieuwbare opwekking; • In 2030 55% CO2-reductie ten opzichte van 1990; • In 2050 energieneutraal, wat betekent dat de energiebehoefte van de regio binnen de grenzen van de RES-regio wordt opgewekt met hernieuwbare bronnen.

mogelijkerwijs niet meer volledig up-to-date. Kenmerk I: Omvang en type recreatie en toerisme Onderstaande tabel laat zien dat de sector recreatie en toerisme in de EZH-gemeenten relatief groot is. Het aantal (per 1.000

RES-regio Flevoland

• In 2030 minimaal 13,5% van de landelijke opgave van 35TWh hernieuwbaar opgewekte elektriciteit produceren; • In 2050 CO2-neutraal.

Gemeente Ermelo

• In 2030 energieneutraal; • In 2035 klimaatneutraal. 48)

de omvang van de toeristische sector in Zeewolde, met 10%

Gemeente Harderwijk

• In 2031 tot 45% CO2-uitstroot reduceren, middels besparing, opwekking van duurzame energie en compensatie.49)

1.000 inwoners van 15-74 jaar ligt in de EHZ-gemeenten ove-

Gemeente Zeewolde

• Vooraanstaande positie als duurzame gemeente behouden.50)

veel banen per vestiging. In omliggende gemeenten valt op dat

Tabel 24

Overzicht duurzaamheidambities

inwoners van 15-74 jaar) en percentage banen in recreatie en toerisme liggen in Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ruim boven het provinciale en Nederlandse gemiddelde. Opvallend is vooral van de banen. Het aantal vestigingen recreatie en toerisme per rigens onder het Nederlands gemiddelde, wat duidt op relatief Putten, Nunspeet en Dronten ook een relatief grote toeristische sector hebben, vooral als we kijken naar het percentage banen in deze sector.

46) Concept-RES Noord-Veluwe, 2020. 47) Concept-RES Flevoland, 2020. 48) Gemeente Ermelo, Onderzoek sturing en samenwerking op duurzaamheid, 2019 & Gemeente Ermelo, Coalitieakkoord 2018-2022. 49) Gemeente Harderwijk, De energieke stad: Een routekaart naar klimaatneutraal Harderwijk & Gemeente Harderwijk, Coalitieakkoord 2018-2022. 50) Gemeente Zeewolde, Duurzaamheidsvisie 2017-2025 & Gemeente Zeewolde, Coalitieakkoord 2018-2022.

47

Banen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners 15-74 jaar

% Banen in recreatie en toerisme

Vestigingen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners 15-74 jaar

De toeristische monitor 2019 laat zien dat 35% van de ondernemers in de toeristische sector zorgvoorzieningen aanbiedt, meestal in de vorm van een invalidetoilet, een invalideparkeerplaats, een hoog-laag bed en/of aanpassingen voor de toegan-

Ermelo

58,2

8,2 %

10,5

kelijkheid. Daarnaast zet Ermelo in op kwaliteitsverbetering

Harderwijk

53,3

7,7 %

8,5

van recreatiecomplexen.55) Een groot thema is in Ermelo het

Zeewolde

71,0

10,0 %

9,9

project Vitale Vakantieparken. Met bijna 100 vakantieparken

Nijkerk

39,9

5,4 %

8,5

heeft Ermelo de meeste verblijfsplaatsen van alle gemeenten

Putten

48,1

8,3 %

9,6

in de Regio Noord-Veluwe. Bij veel bungalowparken is echter

Nunspeet

63,7

8,9 %

9,0

sprake van teruglopende bezetting, wisselende toekomstperspec-

Dronten

47,6

8,4 %

8,1

tieven en gebruik voor andere doeleinden dan recreatie. Met

Lelystad

42,4

6,4 %

10,8

de Toekomstvisie Vitale Vakantieparken zetten de gemeenten

Almere

35,4

6,5 %

12,8

op de Noord-Veluwe in op het verhogen van de kwaliteit en

Flevoland

39,4

6,4 %

11,0

uitstraling van de verblijfsrecreatie in de gemeente, alsmede

Gelderland

43,3

6,5 %

9,2

het voorkomen en/of beëindigen van ongewenste situaties op

Nederland

47,1

7,0 %

11,6

de parken.56) Tot slot is in 2019 het nieuwe bestemmingsplan

Tabel 25

Recreatie en toerisme, CBS 2019.

Strand Horst vastgesteld, waardoor het mogelijk wordt om hier verblijfs- en dagrecreatie nieuw te ontwikkelen.57)

Ermelo – “Ermelo Buitenleven” De gemeente Ermelo telt 27 dagrecreatievoorzieningen (voor-

De werkgelegenheid in de toerismesector binnen de gemeente

namelijk attracties en verhuur van vervoer), 71 verblijfsrecre-

Ermelo is stabiel, maar de omvang van het toerisme stijgt. Het

atievoorzieningen (vooral vakantieparken en campings) en

aantal overnachtingen in Ermelo is in de periode 2017-2019

35 horecagelegenheden.

51)

Het overgrote deel van de toeristen

met 17,5% bijvoorbeeld flink gegroeid en ook de gemiddelde

(95%) komt uit Nederland, de overige 5% komen uit Duitsland,

bestedingen van toeristen op de Veluwe zijn die jaren met

België of van elders. In haar structuurvisie van 2012 schreef

ongeveer € 2,- per dag gestegen naar € 29,80 (het ligt daar-

de gemeente dat het toerisme in Ermelo vooral nog bestond

mee overigens nog steeds onder het Gelderlands (€ 30,10) en

uit traditionele vormen zoals fietsen en wandelen. Speciale

Nederlands (€ 34,00) gemiddelde).58) Deze groei laat onverlet

doelgroepen hierbinnen zijn actieve ouderen en gezinnen.52)

dat er kansen liggen waar Ermelo meer op zou kunnen inzetten.

De gemeente sprak in 2015 de ambitie uit van een duidelijke

De gemeente kan meer een voortrekker zijn van nieuwe en

kwaliteitsslag voor het bestaande aanbod, verbreding en

unieke toeristische ontwikkelingen in de regio, kan haar ligging

vernieuwing van het aanbod en meer economische spin-off

aan het Randmeer meer benutten59) en kan nog veel winnen op

van de aanwezigheid van toerisme en recreatie.53) De gemeente

gebied van evenementen en dagrecreatie.

heeft ingezet op het verbeteren en vernieuwen van aanbod voor doelgroepen die gelieerd zijn aan de kwaliteiten van Ermelo (natuur, outdoor-activiteiten, waterrecreatie, wellness en zorg). De toeristische infrastructuur is verbeterd en het centrumgebied opgewaardeerd. Speciale aandacht is ook uitgegaan naar de nieuwe perspectieven die het combineren van toerisme en zorg biedt (zorgtoerisme).54)

51) Stand van zaken toerisme en recreatie in Ermelo (2019). 52) Structuurvisie gemeente Ermelo 2025 (2012). 53) Gemeente Ermelo, Stimuleringsagenda Toerisme en Recreatie, 2015. 54) Gemeente Ermelo, Structuurvisie gemeente Ermelo 2025, 2012.

55) Gemeente Ermelo, Structuurvisie gemeente Ermelo 2025, 2012. 56) Gemeente Ermelo, Toekomstvisie op de verblijfsrecreatie in Ermelo, 2015. 57) Gemeente Ermelo, Omgevingsvisie Herontwikkeling recreatiecluster Horst, 2020. 58) Stand van zaken toerisme en recreatie in Ermelo (2019). 59) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

48

Type recreatieondernemer

Horeca Dagrecreatie Verblijfsrecreatie Overig

Type verblijfsrecreatie

Hotel Camping Vakantiepark B&B

Type dagrecreatie

Museum Attractie Verhuur vervoer Manege Natuurbeleving Zwembad/zwemvijver

Figuur 22 Recreatie Ermelo, 2019

Harderwijk – “Heerlijk Harderwijk”

miljoen voor winkelen en stadsbezoek. Ook vanuit de verblijfs-

De gemeente Harderwijk positioneert zichzelf tegenover toeris-

accommodaties op de Veluwe en de zuidrand van Flevoland

ten en recreanten voornamelijk als Hanzestad: een historische

wordt Harderwijk vaak bezocht. Het aantal overnachtingen

stad aan het water en aan de rand van de Veluwe, waar de rijke

in Harderwijk en Hierden is relatief laag, omdat de grote

geschiedenis zijn sporen heeft achtergelaten. Enkele voorbeel-

verblijfsaccommodaties net buiten de gemeentegrenzen liggen

den van bezienswaardigheden zijn de Vischpoort, de Grote

(zie bijvoorbeeld ook figuur 23). De gemeente ontvangt wel

Kerk, het Stadsmuseum en de Vischmarkt. Daarnaast vormt

aanzienlijke inkomsten uit passanten.62)

het Dolfinarium al jarenlang een toeristische trekpleister. Voor bezoekers die liever rust en natuur opzoeken vormt Harderwijk

In de gemeente Harderwijk ligt er een opgave op het gebied

een toegangspoort tot de uitgestrekte bossen en heidevelden van

van verblijfsrecreaties. Met name de kwaliteit van de parken

de Veluwe.

60)

Om het imago van Hanzestad kracht bij te zetten

en campings staat er al jaren onder druk. Ook sluit het aanbod

ontwikkelt de gemeente Harderwijk het ‘Waterfront’. Dit pro-

te weinig aan op de veranderende wensen van de consument.

ject heeft als doel om de kustlijn langs het centrum van de stad

Noodzakelijke investeringen blijven achter en ongewenst

een ander aanzien te geven. Harderwijk wordt weer een echte

gebruik neemt toe. Hierdoor worden veel recreatiewoningen in

stad aan het water met alle voorzieningen die daarbij horen:

Harderwijk niet meer gebruikt voor het doel waarvoor zij oor-

1.400 woningen dicht bij het water, nieuwe passantenhaven

spronkelijk zijn gebouwd.63) Net als Ermelo is ook Harderwijk

en binnenhaven, een stadsstrand, een lange flaneerpromenade,

actief bezig met het project Vitale vakantieparken, om de

twee parkeergarages en vele winkel-, horeca- en leisurevoorzie-

kwaliteit en uitstraling van de verblijfsrecreatie te verhogen en

ningen. Bedrijvigheid en industrie zijn verplaatst naar andere

ongewenste situaties op de parken te voorkomen. Gezien het

locaties om plaats te maken voor wonen, winkelen en recreëren,

beperkte aantal vakantieparken in de gemeente is Harderwijk

op en rond het water.

hier al behoorlijk ver mee.

61)

De gemeente Harderwijk biedt vooral bezoekerstoerisme aan: van de jaarlijks 2,5 tot 3 miljoen bezoekers komt ongeveer 1,3

60) Via www.heerlijkharderwijk.nl. 61) Via www.waterfrontharderwijk.nl

62) Actieplan Toerisme Harderwijk, 2014. 63) Vitale Vakantieparken Harderwijk – Structuurvisie. (2017).

49

evenementen en het benutten van kansen van ontwikkelingen als Lelystad Airport, Floriade en het Scoutinglandgoed.65) Een andere belangrijke stap was (na een fusie met VVV Zeewolde) het opzetten van Puur Zeewolde als merk, marketingorganisatie en samenwerkingsverband. De organisatie heeft een eigen bestuur en staat los van de gemeente, maar wist wel een enorme impuls te geven aan de lokale marketing en promotie van toerisme, recreatie en evenementen in Zeewolde. Inmiddels worden er jaarlijks tientallen evenementen georganiseerd door en met Puur Zeewolde voor inwoners, toeristen en dagjesmensen, waaronder het Beach Festival, de Beach Bios, de Havendagen, de Nacht van Zeewolde, de Tulpenroute en de Beleef Puur dagen.66) Er liggen nog kansen op het benutten van het unieke karakter en de geschiedenis van het gebied en ook kan er meer ingespeeld worden op de mogelijkheden voor waterrecreatie. Naast de gevolgen van de coronacrisis zijn concurrentie, toenemende verzadiging van kampeerterreinen, beperkte financiering, Figuur 23 Waar binnenlandse vakantiegangers op de Veluwe verblijven, Visit Veluwe 2017.

beperkte beschikbaarheid van toeristische ontwikkellocaties en gebrek aan ondergrondse nutsvoorzieningen mogelijke bedreigingen voor toerisme en recreatie in Zeewolde. Zeewolde stelt meer toerisme niet als doel op zich, maar zet erop in omdat het

Zeewolde – “Puur Zeewolde”

bijdraagt aan de hoofddoelen van een versterking van de econo-

In Zeewolde is de toeristisch-recreatieve sector van groot belang

mische structuur en omdat het bijdraagt aan de leefbaarheid en

voor het dorp en de inwoners, omdat het een belangrijke

gezelligheid in Zeewolde.67)

werkgever is. Het aantal toeristisch-recreatieve vestigingen is in Zeewolde tussen 2009 en 2018 met 42% gestegen. Binnen deze sector zijn sport (31%), horeca (19%) en cultuur, recreatie en amusement (14%) de grootste subsectoren. Waterrecreatie en watersport zijn hierbinnen belangrijke pijlers. Vooral de verblijfsrecreatie zorgt voor veel banen, bestedingen en een levendige economie. Dit kan verklaard worden door de grote omvang van de kampeer- en bungalowsector in Zeewolde. Center Parcs de Eemhof, gevestigd in Zeewolde, is verreweg de grootste aanbieder in Flevoland. Daarnaast zijn evenementen van belang. Ze zorgen voor veel bezoekers (ook van buitenaf) en ze zorgen voor levendigheid in Zeewolde en een economische spin-off. 64) Een belangrijke doelstelling in de realisatieagenda collegeperiode 2018-2022 is “De recreatieve kracht van Zeewolde versterken en uitdragen”. De gemeente doet dit onder andere door het doorontwikkelen van (openbare) toeristische infrastructuur en routenetwerken, het herzien van de subsidieregels voor

64) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025.

65) Gemeente Zeewolde, Realisatieagenda collegeperiode 2018-2022. 66) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025. 67) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025.

B

B

50

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

Kenmerk II: Verplaatsingen voor sociale en recreatieve motieven

3% 3%

3% 1%

14%

Op sociaal en recreatief vlak vormen Ermelo, Harderwijk en Zeewolde een onderling sterk samenhangend systeem, waarvan

47%

Putten ook onderdeel uitmaakt (zie het rode gebied in figuur 25). Vooral voor Harderwijk geldt dat de sociale en recreatieve verplaatsingen naar en vanuit de stad een relatief uitgestrekt ruimtelijk veld beslaan. Enerzijds trekt Harderwijk met onder

Type banen

andere het Dolfinarium bezoekers uit een groot deel van Nederland, anderzijds is de bevolking van Harderwijk voor recreatie ook georiënteerd op steden in vooral de noordelijke Randstad. De bovenmatig sterke relatie hierbinnen met Ermelo is opmerkelijk: Harderwijk vormt voor Ermelo een belangrijke sociale en recreatieve bestemming. Zeewolde heeft op zijn

29% Logiesverstrekking Horeca Sport Detailhandel/groothandel

beurt een significante recreatieve functie voor de nabijgelegen Cultuur, recreatie, amusement Vervoer Overig

steden Almere en Harderwijk. Het (relatief beperkte) uitgaande sociale en recreatieve verkeer van Zeewolde zelf gaat vooral naar Ermelo, Harderwijk en Almere.

Figuur 24 Type banen in de toeristische sector, Zeewolde 2020.

Overeenkomsten en verschillen EHZ De drie EHZ-gemeenten hebben elk een ander toeristisch profiel: Ermelo biedt vooral verblijfstoerisme aan en focust op outdoor-activiteiten en zorgtoerisme; Harderwijk is voornamelijk gericht op bezoekerstoerisme en positioneert zichzelf als historische Hanzestad; Zeewolde biedt zowel verblijfs- als bezoektoerisme aan en profileert zich op waterrecreatie en -sport. Wat de drie gemeenten bindt is dat de toeristische sector een belangrijke pijler vormt binnen de gemeentelijke economie en dat zij alle drie adverteren met de natuur in het gebied, in de vorm van polders, tulpenvelden, strand, randmeren, bossen en heidevelden. Daarnaast zetten alle drie de gemeenten in op kwaliteitsverbetering, het aantrekken van meer toeristen, het creëren van meer banen en het realiseren van meer spin-off voor andere sectoren.68) Harderwijk en Ermelo dragen actief bij aan de regionale marketing en promotie door Visit Veluwe een Marketing Oost.69) Zeewolde draagt actief bij aan de marketing van Visit Flevoland en de provincie Flevoland, bijvoorbeeld door het verhaal van de inpoldering onderdeel te maken van haar positionering.70) Tot slot heeft de gemeente Ermelo, met 100 vakantieparken, een voortrekkersrol in het project Vitale Vakantieparken, waar ook Harderwijk aan meedoet.

68) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018. 69) Onderzoek Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk, Veluwe weer op 1? Evaluatie beleid R&T, 2018. 70) Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda toerisme, recreatie en evenementen Zeewolde 2020-2025

Figuur 25 Daily urban systems voor sociale en recreatieve voorzieningen, Tordoir 2020.

51

4.6

Mobiliteit en bereikbaarheid

dichtstbijzijnde middelbare school. Opvallend is ook de grote

Het vijfde thema is mobiliteit en bereikbaarheid.

afstand tot het dichtstbijzijnde treinstation in de gemeente

Achtereenvolgens komen de volgende kenmerken aan bod:

Zeewolde. Die is met 13,6 kilometer aanzienlijk groter dan in

afstand tot voorzieningen (I), bereikbaarheid (II) en vervoers-

de andere onderzochte gemeenten, aangezien het dorp niet aan

stromen (III).

een spoorlijn ligt en niet over een eigen treinstation beschikt.74) De gemiddelde afstand tot de dichtstbijzijnde oprit naar een

Bevindingen •

•

•

•

Het gebied EHZ: goede infrastructuur is belangrijke randvoorwaarde voor de lokale economie. Ermelo: gemiddelde afstand tot voorzieningen relatief ver weg; goed bereikbaar per auto en openbaar vervoer; vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke diensten vooral vanuit Harderwijk. Harderwijk: relatief kleine afstand tot voorzieningen; goed bereikbaar per auto en openbaar vervoer, wel wens om een intercitystation te worden; vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke diensten vooral vanuit Zeewolde, Putten en Nijkerk. Zeewolde: voorzieningen relatief ver weg; bereikbaarheid per openbaar vervoer matig.

Gemeentelijk beleid ten aanzien van verkeer en vervoer wordt opgenomen in het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan

hoofdverkeersweg ligt in alle drie de EHZ-gemeenten rond het Nederlands gemiddelde. Afstand tot… (in km)

Zieken­ huis (2019)

Basis­ Middel­ Trein­ Hoofd­verschool bare station keers­weg (2017) school (2019) (2019) (2017)

Ermelo

5,2

0,8

2,2

1,9

1,5

Harderwijk 2,5

0,6

2

2,5

1,7

Zeewolde

12,9

1,2

2,4

13,6

1,8

Nijkerk

2,6

0,7

1,7

2

1,3

Putten

1,9

1,2

2,4

3

0,8

Nunspeet

13,4

0,8

2,5

3,4

2,0

Dronten

5,6

1,3

4,4

5,1

1,4

Lelystad

2,7

0,8

2,2

2,6

2,7

Almere

4,1

0,6

1,5

2,0

1,5

Flevoland

4,8

0,8

2,3

6,1

1,7

Gelderland

5,2

0,7

2,6

3,9

1,6

Nederland

4,6

0,7

2,3

5

1,8

Tabel 26

Gemiddelde afstand tot voorzieningen, CBS.

(GVVP). De gemeente Zeewolde ontwikkelt op het moment van schrijven een nieuw GVVP, omdat het huidige Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan in de gemeente een looptijd heeft tot

Kenmerk II: Bereikbaarheid

en met 2020.71) Ook het GVVP van de gemeente Ermelo loopt

De EHZ-gemeenten vormen een scharnierpunt tussen de

In de mobiliteitsvisie van de gemeente Harderwijk

stedelijke regio’s Zwolle, Amersfoort en Lelystad, langs de

tot 2020.

72)

wordt gesteld dat de verkeerssituatie in Harderwijk, wanneer

A28: een belangrijke vervoersader tussen de Randstad en

niet ingegrepen wordt, op termijn achteruit zal gaan. Het gaat

Noord-Nederland. Deze geografische ligging maakt de regio tot

daarbij vooral om een toenemende verkeers- en parkeerdruk,

een aantrekkelijk vestigingsgebied voor bedrijven. Een goede

maar ook in een verder verslechterende verkeersveiligheidssitu-

infrastructuur is om deze reden een belangrijke basis voor de

atie. Anderzijds worden in Harderwijk ook kansen gezien op het

economische ontwikkeling en het behoud van werkgelegen-

gebied van leefbaarheid en duurzaamheid waarop ingespeeld

heid.75) Kijkend naar Ermelo, Harderwijk en Zeewolde verschilt

kan worden.73)

vooral de infrastructuur per openbaar vervoer sterk. Harderwijk en Ermelo hebben een treinstation, waardoor de gemeenten

Kenmerk I: Afstand tot voorzieningen

per openbaar vervoer goed ontsloten zijn. Vanuit Zeewolde

In Zeewolde is de afstand tot het dichtstbijzijnde ziekenhuis

dient men echter altijd eerst de bus te pakken, waardoor de

of buitenpolikliniek van de drie gemeenten met 12,9 kilo-

reistijden per openbaar vervoer vanuit die gemeente aanzienlijk

meter bij uitstek het grootst. De gemiddelde afstand tot de

langer zijn. De auto is daarom de dominante vervoerswijze in

dichtstbijzijnde basisschool verschilt minder sterk tussen

Zeewolde (en overigens ook in de rest van Flevoland76)). De

de gemeenten, maar ook hier is de afstand in Zeewolde het

reistijden naar de grote omliggende steden per auto lopen niet

grootst. Dit geldt eveneens voor de gemiddelde afstand tot de

sterk uiteen.

71) Startnotitie GVVP 2030; ‘Zeewolde nog beter op (de) weg!’. 72) Actualisatie Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan Ermelo (2013). 73) Mobiliteitsvisie 2030 ‘Op weg naar kwaliteit’ Gemeente Harderwijk.

74) Toekomstvisie Zeewolde 2040. 75) Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe, 2018. 76) Mobiliteitsvisie Flevoland, 2030.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

52

De omgeving bevat relatief weinig drukke verkeerstrajecten. Wel

Kenmerk III: Vervoersstromen voor winkelen en persoonlijke

is in de ochtend- en avondspits een grote filekans op de A28

diensten

tussen knooppunt Hattemerbroek en Amersfoort.

77)

Daarnaast

Hoewel Harderwijk de grootste gemeente in de regio Noordrand

is er ook sprake van congestie in de avondspits van autoverkeer

Veluwe is, kent de stad maar in beperkte mate een echte regi-

dat Flevoland verlaat richting Harderwijk en richting Nijkerk.

onale centrumfunctie voor consumentendiensten (zie figuur

In opdracht van de provincie Flevoland is inmiddels begonnen

26). De Harderwijkse centrumfunctie is wel uitgesproken voor

met de omvorming van de turborotonde bij Harderhaven in

Zeewolde, Putten en Nijkerk, maar het kleinere Ermelo vormt

een ongelijkvloerse kruising. Daarnaast probeert de gemeente

voor de Harderwijkse bevolking per saldo zelf een centrum-

Zeewolde dat de provincies Flevoland en Gelderland de N301

gemeente—hoewel de consumentenstroom vanuit Ermelo

tussen de N305 (Gooiseweg) en de A28, inclusief het viaduct

naar Harderwijk op zich niet onaanzienlijk is. Daarnaast is de

over de Nijkerkersluis gaat verdubbelen.

consumentenstroom vanuit Harderwijk naar Ermelo de laatste decennia sterk toegenomen. Een mogelijke verklaring hiervoor

De regio ziet kansen in het openbaar vervoer als alternatief

zijn de verschillen in het betaald parkeren beleid.

en ter ontlasting van de A28, en lobbyt er daarom voor dat Harderwijk een intercitystation wordt. Daarnaast wil de regio

Voor Ermelo geldt, zoals hierboven al benoemd, dat de

inzetten op een betere en snellere verbinding met Airport

gemeente een functie als consumentencentrum heeft voor

Lelystad.78) In de provincie Flevoland wordt, tot slot, momen-

Harderwijk, maar daarnaast weinig aantrekkingskracht kent op

teel onderzocht of de ov-verbinding tussen de Randstad en

consumenten uit andere gemeenten. De inwoners van Ermelo

Noord-Nederland verbeterd kan worden, bijvoorbeeld middels

zelf zijn voor consumentendiensten vooral georiënteerd op

het aanleggen van een extra spoorverbinding (de zogenaamde

Harderwijk, Putten en Amersfoort.

Lelylijn).79) De bevolking van Zeewolde is voor winkelen en diensten in Reistijd in minuten…

Met openbaar vervoer

Met auto

Zeewolde – Amsterdam

80 min

49 min

Zeewolde – Utrecht

79 min

46 min

Zeewolde – Amersfoort

58 min

31 min

Zeewolde – Zwolle

68 min

41 min

Harderwijk – Amsterdam

84 min

56 min

Harderwijk – Utrecht

49 min

47 min

Harderwijk – Amersfoort

27 min

31 min

Harderwijk – Zwolle

28 min

31 min

Ermelo – Amsterdam

80 min

57 min

Ermelo – Utrecht

45 min

48 min

Ermelo – Amersfoort

23 min

32 min

Ermelo – Zwolle

32 min

33 min

Tabel 27

Reistijd EHZ-gemeenten (Google Maps).

77) ANWB. Dagelijkse drukke trajecten ochtend en avondspits. https://www.anwb. nl/verkeer/nederland/verkeersinformatie/dagelijkse-drukke-trajecten. 78) Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe, 2018. 79) Potentieonderzoek verbetering ov-verbinding Noord-Nederland – Randstad, juni 2020.

relatief sterke mate op de eigen gemeente gericht. Daarnaast is er ook een sterke oriëntatie op Harderwijk als voorzieningencentrum. Het (veel grotere) Almeerse winkelcentrum speelt naar verhouding slechts een beperkte rol voor Zeewolde. De rol van Almere neemt echter wel snel toe in belang (zie figuur 27).

53

B

Figuur 26 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor winkelen en persoonlijke diensten naar en vanuit Harderwijk in periode 2011-2018, Tordoir 2020.

Figuur 27 Ontwikkeling gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor winkelen en persoonlijke diensten naar en vanuit Zeewolde: verschil periode 2004-2011 en 2011-2018, Tordoir 2020.

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

54

4.7

Onderwijs

Het zesde thema is onderwijs. Deze paragraaf bespreekt het aantal scholen en leerlingen en de verplaatsingsstromen van leerlingen in de regio.

Bevindingen •

Het gebied EHZ: relatief veel basisscholen; geen hoger onderwijs; verplaatsingsstromen voor onderwijs zijn sterk op elkaar gericht.

•

Ermelo: relatief veel leerlingen voortgezet onderwijs; beperkte regionale middelbare onderwijsfunctie.

•

Harderwijk: centrum voor middelbaar onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.

•

Zeewolde: slechts twee middelbare scholen, veel middelbare scholieren gaan in Harderwijk en Ermelo naar school (in ieder geval voor bovenbouw Havo en Vwo).

Aantal scholen basisonderwijs per 10.000 inwoners

Aantal leerlingen basisonderwijs per 1.000 inwoners

Aantal leerlingen voortgezet onderwijs per 1.000 inwoners

4,5

78,3

97

Ermelo Harderwijk

4,1

93,0

89

Zeewolde

4,5

88,1

27

Nijkerk

4,0

96,7

77

Putten

5,3

88,1

19

Nunspeet

4,4

95,6

16

Dronten

4,7

90,7

57

Lelystad

4,4

94,5

56

Almere

3,5

96,7

65

Flevoland

4,4

97,9

332

Gelderland

4,2

81,8

2.813

Nederland

3,7

81,8

16.554

Tabel 28

Aantal scholen en leerlingen, DUO 2018.

Kenmerk II: Verplaatsingsstromen van leerlingen Kenmerk I: Aantal scholen en leerlingen

In lijn met het bovenstaande, gaan veel leerlingen uit Zeewolde

Het aantal scholen in het basisonderwijs per 10.000 inwoners

in buurgemeenten naar de middelbare school. De meesten

ligt in de drie EHZ-gemeenten boven het Nederlands gemid-

van hen, 610 van de 1.575 uit Zeewolde afkomstige leerlingen,

delde. Deze trend is ook terug te zien bij de gemeenten in de

gaan in Harderwijk naar school. 318 leerlingen gaan in Ermelo

regio, behalve bij Almere. Als we kijken naar het aantal leer-

naar school. 522 uit Zeewolde afkomstige leerlingen zitten

lingen basisonderwijs per 1.000 inwoners, ligt dat in de regio

in Zeewolde zelf op school. De overige leerlingen gaan onder

uitzonderlijk hoog in vergelijking met het landelijk gemiddelde.

andere naar school in Amersfoort, Nijkerk, Almere, Huizen. Dit

De enige uitzondering hierop is Ermelo, die met 78,3 leerlingen

patroon is terug te zien in figuur 28 hieronder: de groene bollen

basisonderwijs per 1.000 inwoners iets onder het landelijk

laten zien dat er enkel uitgaande verplaatsingen voor onderwijs

gemiddelde scoort.

zijn vanuit Zeewolde.

In de aantallen leerlingen in het voortgezet onderwijs valt op

Harderwijk vormt een centrum voor middelbaar onderwijs,

dat Zeewolde met 27 per 1.000 inwoners veel minder mid-

maar niet voor hoger onderwijs. Per saldo is er daarom sprake

delbare scholieren kent dan Ermelo en Harderwijk. Dit kan

van een dagelijkse instroom van leerlingen uit de nabije omge-

verklaard worden doordat Zeewolde slechts twee middelbare

ving (Ermelo, Zeewolde, Putten, Nunspeet en Dronten) voor

scholen heeft. Voor Havo- en Vwo-leerlingen geldt bovendien

middelbaar onderwijs en een uitstroom naar verder gelegene

dat zij alleen de eerste jaren (onderbouw) onderwijs kunnen

centra (Zwolle, Utrecht, Amersfoort en Amsterdam) voor hoger

volgen in Zeewolde en dat zij voor het vervolg naar de locatie

onderwijs (zie figuur 29). Ermelo kent een beperktere regionale

in Harderwijk doorstromen. In het coalitieakkoord spreekt

middelbare onderwijsfunctie, die desalniettemin belangrijk

Zeewolde overigens wel de wens uit om de Levant school uit te

is voor de direct omliggende gemeenten Zeewolde, Putten en

breiden tot een volledige middelbare school, met een verbreding

Harderwijk.

van de praktische leergangen in het Vmbo en de mogelijkheid om de bovenbouw voor Havo en Vwo in Zeewolde af te maken.80)

80) Gemeente Zeewolde, Coalitieakkoord 2018-2022.

55

Figuur 28 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor onderwijs naar en vanuit Zeewolde in periode 2011-2018, Tordoir 2020.

Figuur 29 Gemiddelde dagelijkse verplaatsingen voor onderwijs naar en vanuit Harderwijk in periode 2011-2018, Tordoir 2020.

B

B

Feitenboek Ermelo – Harderwijk – Zeewolde

56

4.8

Zorg en welzijn

en aantal cliënten in Harderwijk: de zorgkosten per persoon

Het zevende thema is zorg en welzijn. Hieronder worden de

zijn tussen 2018 en 2019 gestegen van € 308 naar € 754 en

volgende kenmerken besproken: sociaal domein (I), gezondheid

het aantal cliënten met een maatwerkvoorziening WMO is

(II), verplaatsingen voor zorgdiensten (III) en welzijn (IV).

tussen 2015 en 2019 gestegen van 500 naar 690. Een mogelijke verklaring hiervoor is de opheffing van de Sociale Dienst Veluwerand en de oprichting van de GR Meerinzicht. Daarnaast

Bevindingen

is Harderwijk een centrumgemeente, wat betekent dat de

•

Het gebied EHZ: relatief goede kwaliteit van leven voor de inwoners.

gemeente bepaalde (specialistische) zorgvoorzieningen voor de

•

Ermelo: relatief veel zorgvoorzieningen; regionale zorgfunctie.

domein in een centrumgemeente vaak hoger dan in omliggende

•

Harderwijk: opvallend hoge kosten sociaal domein; regionale zorgfunctie, onder andere door vestiging ziekenhuis.

•

regio aanbiedt. Om deze reden liggen de kosten in het sociaal gemeenten. Dit kan ook verklaren waarom het gebruik basis GGZ, wijkverpleging en het percentage inwoners met verminderde mobiliteit in Harderwijk relatief hoog is.

Zeewolde: relatief gezonde inwoners. In Ermelo en Zeewolde ligt het bedrag voor sociaal domein per inwoner veel lager dan het provinciaal en het landelijk gemid-

Kenmerk I: Sociaal domein

delde. Het aandeel huishoudens dat gebruik maakt van een

In Harderwijk liggen de lasten in het sociaal domein per

voorziening in het sociaal domein ligt in Ermelo en Harderwijk