Strategiebrief bedrijventerreinen (2023)

Strategiebrief ‘Bedrijventerreinen in ontwikkeling’ Zaaknummer: 574553. Datum 22-9-2023 Inlichtingen bij: R. van Arkel; rob.vanarkel@hardenberg.nl

1. Inleiding Met de Strategiebrief ‘Bedrijventerreinen in ontwikkeling’ beoogt het college invulling te geven aan een adaptief bedrijventerreinenbeleid . De basis hiervoor is gelegd in Omgevingvisie Landstad Hardenberg en de Nieuwe economische koers. In april 2023 hebben we de contouren van deze strategie al toegelicht tijdens een raadsinformatiebijeenkomst. Ondertussen is er het nodige gebeurd. We hebben programmeringsafspraken voor bedrijventerreinen gemaakt met de provincie en de regio West Overijssel. En er is meer duidelijkheid over de ernst van de energiecongestie in ons deel van de provincie. We hebben de hoofdlijnen van deze brief besproken met de ondernemersverenigingen in de gemeente Hardenberg en Oost NL (de ontwikkelingsmaatschappij van Oost-Nederland). Leeswijzer In deze brief beschrijven we achtereenvolgens: - Aanleiding en doel van de brief (par.2) - De context van deze bedrijventerreinenstrategie. Waar staan we nu? Op welke actuele ruimtelijk-economische en maatschappelijke ontwikkelingen geven we met deze strategie antwoord? (par. 3) - Vier strategische opgaven voor de ontwikkeling en het beheer van nieuwe en bestaande bedrijventerreinen voor de periode 2023- 2027 (par.

4) - Evenwicht brengen in vraag en aanbod van bedrijventerreinen (par.5) - Versterken van de toekomstbestendigheid van bestaande bedrijventerreinen (par.6) - Ontwikkelen van een selectief uitgiftebeleid en verbeterd verkoopproces (par. 7) - Stimuleren en faciliteren van de energietransitie op bedrijventerreinen (par 8.) - Een samenhangende en planmatige aanpak van de uitvoering van de bedrijventerreinen strategie (par.9) In de bijlagen van deze brief vindt u verdiepende informatie.

2. Aanleiding en doel Bedrijventerreinen zijn van groot belang voor de Hardenbergse economie. Een aanzienlijk deel (circa 35%) van onze werkgelegenheid is er te vinden. Voldoende toekomstbestendige bedrijfslocaties in onze gemeente zijn ook belangrijk voor onze economische (streek-)functie in Noordoost-Overijssel en de omliggende regio. Onze ligging op het knooppunt van de economische centra Zwolle, Drenthe-Groningen en Twente biedt steeds meer kansen voor de regio overstijgende ontwikkeling van kennis en innovatie. Met name in de hoogwaardige maakindustrie.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

1

We hebben onze krachtige economische positie in de afgelopen decennia stap voor stap opgebouwd. Dat deden we samen met ondernemers. Onze huidige positie is niet vanzelfsprekend voor een grensgemeente. Daar moeten we aan blijven werken. We blijven investeren in bestaande terreinen en in de ontwikkeling van nieuwe terreinen. Zo behouden we onze economische koppositie. En dragen onze bedrijven blijvend bij aan de brede welvaart van onze inwoners. Bij het gebruiken en beheren van bestaande en nieuwe terreinen hebben we ook aandacht voor kwaliteit. Denk aan bereikbaarheid, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, de bodem en het watersysteem. Ook houden we rekening met de beschikbaarheid van energie en van proces- en drinkwater. En met de stikstofuitstoot in de ontwikkel- en gebruiksfase. Bij de programmering van bedrijventerreinen houden we rekening met evenwicht op de arbeidsmarkt. De ontwikkeling van bedrijventerreinen gaat hand in hand met woningbouw en de groei van de beroepsbevolking in de gemeente. Want voor onze bedrijven is de beschikbaarheid van arbeidskrachten met een passend opleidingsniveau essentieel. Ondertussen gebeurt er veel om ons heen. De Nederlandse economie zit in roerig vaarwater. Dat geldt vanzelfsprekend ook voor de economie van Hardenberg. Verschillende ontwikkelingen en gebeurtenissen zorgen voor onzekerheid. Zoals de oorlog in Oekraïne en klimaatverandering.

We hebben ook te maken met snel opgelopen inflatie, hoge energie- en grondstoffenkosten en krapte op de arbeidsmarkt. Het Rijk wil zet in op transities in het landelijk gebied. En daar komt de leveringsonzekerheid van elektriciteit door schaarste en netcongestie nog bij. Dit alles bij elkaar opgeteld heeft gevolgen voor de ontwikkeling en uitgifte van bedrijventerreinen. Op de korte en op de middellange termijn. Voor de langere termijn houden we koers. We willen de doelen uit Omgevingvisie Landstad Hardenberg en ons economisch beleid onverkort realiseren. Met voldoende bedrijventerreinen in een aantrekkelijk vestigingsklimaat ondersteunen we de brede welvaart van de gemeente en onze inwoners. Onze ambitie vraagt om een goede strategie die richting geeft. En om een proactieve en resultaatgerichte uitvoering. Maar het vraagt zeker ook om wendbaarheid en aanpassingsvermogen bij de planvoorbereiding, uitgifte en het beheer van onze bedrijventerreinen. Alleen zo kunnen we inspelen op ontwikkelingen en gebeurtenissen om ons heen. Daarom kiezen we voor een strategie op hoofdlijnen. Dat geeft houvast in ons bedrijventerreinenbeleid. En we zijn adaptief in de uitvoering. Om onze doelen te halen werken we samen met partners en stakeholders. Het bedrijfsleven, de regio en provincie zijn actief betrokken.

We zijn met deze partijen in gesprek over de (door-)ontwikkeling van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen op de korte en langere termijn. Daarbij volgen we de strategie zoals in deze brief beschreven. Na het vaststellen van deze strategie werken we de verschillende activiteiten en de planning uit in een Uitvoeringsagenda.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

2

Uitgangspunten voor de bedrijventerreinenstrategie • Bedrijventerreinen zijn essentieel voor de brede welvaart van Hardenberg. • Verschillende, veelal onvoorspelbare ontwikkelingen in het ruimtelijk en economisch domein vereisen een effectieve en wendbare aanpak van ontwikkeling en beheer van bedrijventerreinen. • De huidige uitgeefbare planvoorraad is onvoldoende om op langere termijn aan de grote vraag naar bedrijfskavels in het bijzonder bij onze eigen ondernemers, te kunnen voldoen. • Om onze economische doelen ook op middellange en lange termijn te kunnen verwezenlijken moeten we ook aandacht hebben voor de toekomstbestendigheid van de bestaande terreinen.

3. Waar komen we vandaan en waar staan we nu? Elk jaar maken we een Economische foto. Zo monitoren we onze sociaal-economische ontwikkeling. De foto kijkt naar demografische ontwikkelingen, de arbeidsmarkt, de economische structuur en de brede welvaart. Medio 2023 verscheen de Economische foto met de stand van de economie in Hardenberg eind 2022. Daarin zagen we de volgende trends over de afgelopen periode van 5 tot 10 jaar: • De economische structuur van Hardenberg kenmerkt zich door een sterke vertegenwoordiging van de stuwende sectoren agribusiness/landbouw (7% Hardenberg, 2% Nederland) , de (hoogwaardige) maakindustrie (14% Hardenberg, 9% Nederland) en de bouwnijverheid (8% van de totale werkgelegenheid). Deze activiteiten zijn veelal afhankelijk van werklocaties op bedrijventerreinen. • De afgelopen jaren zijn de sectoren zorg, bouw, logistiek, en groothandel gegroeid. • De werkloosheid in Hardenberg is historisch laag (2,8%) en de arbeidsparticipatie (75,4%) historisch hoog. In Hardenberg doen dus heel veel mensen mee. Daarmee zitten wij als enige gemeente aan de grens in de top van Nederland. • Bovengemiddeld veel bedrijven in onze gemeente groeien snel en zijn internationaal actief. De groei van de werkgelegenheid danken wij dan ook aan onze eigen ondernemers. Wat betreft de economische dynamiek vertrekken er iets mee bedrijven uit Hardenberg dan er in komen.

Wij groeien dus op eigen kracht. Door mensen die als zzp’er iets nieuws beginnen of door het MKB dat uitbreidt. • Het aantal vestigingen van bedrijven en instellingen nam tussen 2017 en 2022 toe van 5.050 tot 6.090. • In totaal heeft Hardenberg 485 hectare bedrijventerreinen verdeeld over ruim 30 grotere en kleinere locaties in gebruik. • De totale uitgifte van kavels op bedrijventerreinen in de periode besloeg 2017 t/m 2022 ca. 40 hectare, (jaarlijks sterk wisselend maar gemiddelde ruim 6 hectare per jaar). Bedrijventerreinen zijn belangrijk voor onze arbeidsmarkt: ▪ Op onze terreinen werken naar schatting in totaal circa 9.500 personen. Dat is 35% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. ▪ Veel bedrijven kampen met een personeelstekort, met name op MBO(+) niveau.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

3

▪

▪

▪

▪

De werkgelegenheid nam in de afgelopen 5 jaar gemeentebreed toe met circa 3.000 arbeidsplaatsen. Deze komt (naast de zzp’ers) voor een belangrijk deel voor rekening van bestaande werkgevers in Hardenberg. Tegelijkertijd kent de gemeentelijke arbeidsmarktbalans (omvang beroepsbevolking versus het aantal arbeidsplaatsen), ondanks de werkgelegenheidsgroei in de afgelopen jaren, nog altijd een negatief saldo van ca 5500. Dit wordt zichtbaar door het relatief lage aantal arbeidsplaatsen per persoon in de beroepsbevolking (Hardenberg: 0,81, Nederland: 0,95) en de pendelcijfers. Uit de pendelgegevens blijkt dat meer dan de helft van de werkende inwoners uit Hardenberg elders werkt en de dagelijkse uitgaande pendel (15.900) groter is dan de inkomende pendel (9.400) Op de bedrijventerreinen gevestigde ondernemingen bieden gemiddeld 20 arbeidsplaatsen per hectare (doelstelling is toe te groeien naar 25 arbeidsplaatsen /hectare). Ook de toegevoegde waarde die een bedrijf elders in de gemeente met zich mee brengt is van belang bijvoorbeeld in de vorm van werkgelegenheid bij in de gemeente gevestigde toeleveranciers en samenwerkingspartners.

Het gaat dus goed met de economie in Hardenberg. De vraag naar nieuwe bedrijfskavels neemt naar verwachting ook de komende jaren toe. Door autonome ontwikkeling en extra economische impulsen zijn er voldoende drijvende krachten om onze groeiambities waar te maken. Op het terrein van de arbeidsmarkt en de pendel is er nog wat te winnen met een groeiende bedrijvigheid in onze gemeente. Verder zien we een aantal ontwikkelingen waardoor de opgave uitdagender en minder voorspelbaar is geworden. Ruimte: De concurrentie op de beschikbare ruimte voor gebruiksfuncties als wonen, werken, energie, infrastructuur/mobiliteit, recreatie en landbouw en natuur neemt toe. De provincie hanteert aangescherpte criteria voor locatieontwikkeling, bedrijfsvestiging en voor de toekomstbestendigheid van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Die criteria staan in de regionale Programmeringsafspraken bedrijventerreinen en het Fundament van de in 2024 vast te stellen provinciale Omgevingvisie en Omgevingsverordening. Provincie en Regio Zwolle werken in de loop van 2023 aan een Ruimtelijk economische Bouwsteen voor het regionaal beleid. Door aangescherpte eisen van het Rijk heeft dit invloed op de uitbreidingsmogelijkheden van met name grote ruimtevragers in onze gemeente.

Energie en overige nutsvoorzieningen: De netwerkbedrijven hebben de komende jaren een onzeker maar substantieel tekort in netcapaciteit voor levering en teruglevering van elektriciteit. We houden er rekening mee dat de energieschaarste nog vele jaren kan aanhouden. De afgelopen maanden is de situatie in de Nederlandse energiemarkt nijpender geworden. Ook in de gemeente Hardenberg is een zorgwekkende leveringsonzekerheid ontstaan. Dit brengt de komende jaren beperkingen met zich mee voor de vestiging van nieuwe bedrijven en de groei en energietransitie bij bestaande bedrijven (zie ook paragraaf 8). De overgang van fossiele (gas voor warmte en productie en brandstof voor transport) naar duurzame energie leidt tot verdergaande elektrificatie bij bestaande en nieuwe bedrijven. Door prijsstijgingen en -fluctuaties van gas en vloeibare brandstoffen gaan bedrijven versneld aan de slag met energietransitie. Dat vergroot de problematiek van de netcongestie.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

4

Naar verwachting moeten ook grote waterverbruikers, bijvoorbeeld in de voedingsindustrie, op termijn rekening houden met beperkingen in de beschikbaarheid van drinkwater, oppervlaktewater en grondwater. Dit als gevolg van klimaatverandering Klimaat en natuur: De gevolgen van de aangescherpte natuurwetgeving met betrekking tot stikstofdepositie zijn nog onvoldoende bekend en onderwerp van beleidsontwikkeling door rijk en provincie. Er komen naar verwachting ook strengere eisen met betrekking tot CO2 emissie. We moeten er rekening mee houden dat dit ook op een deel van de bedrijventerreinen in Hardenberg leidt tot beperkingen voor uitbreiding en nieuwvestiging van bedrijven. Economische ontwikkeling en innovatie: Uiteraard is ook onze economie gevoelig voor conjuncturele schommelingen. Door actuele ontwikkelingen rond schaarste van personeel en grondstoffen, inflatie en oplopende rente en fluctuerende kosten voor grondstoffen en energie, is het lastig te voorspellen hoe de economie zich de komende jaren gaat ontwikkelen. De schaarste daagt bedrijven uit om veranderingen al dan niet versneld door te voeren. Naast de energietransitie gaat het bijvoorbeeld om versneld digitaliseren en robotiseren in verband met krapte op de arbeidsmarkt. Of meer bedrijven gaan versneld circulair opereren door gebrek aan grondstoffen.

4. Ambitie en opgaven bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen In de Omgevingvisie ‘Landstad Hardenberg’ staat de ambitie om te komen tot een schaalsprong op het gebied van wonen én werken. Met als doel om de brede welvaart van onze inwoners te behouden en waar nodig te versterken. We hebben deze ambitie vertaald naar economische doelen: - Een bloeiende economie en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor MKB én grotere bedrijven. - Een sterk streekcentrum op het knooppunt van Regio Zwolle, Regio Twente en (Zuidoost) Drenthe (en Duitsland) met samenwerkende kennisinstellingen, ondernemers, maakindustrie en overheid. - Een samenhangende en gemeentebrede aanpak van de opgaven voor werken, wonen, landelijk gebied, mobiliteit, en het beheer van het openbaar gebied (‘Landstad’- gedachte). Om deze doelen te bereiken staat in onze Economische agenda dat we streven naar: a. het ontwikkelen van voldoende nieuwe duurzame bedrijventerreinen; b. het op orde houden van onze bestaande werklocaties (kwalitatief én kwantitatief); c. het aantrekken en vasthouden van ondernemers en talent; d. goede randvoorwaarden, zoals een verbeterde digitale en fysieke bereikbaarheid van onze werk- en woonlocaties De Hardenbergse ondernemers doen het goed. Groeiende bedrijven blijven vragen naar bedrijfskavels. Ook de vraag naar met name grote kavels neemt toe.

Die vraag komt ook van bedrijven van buiten de gemeente. Dit speelt vooral in sectoren als de voedings-, bouw-, metaal- en kunststofindustrie en van aan deze verladers gelieerde logistiek. Geschikte locaties hiervoor op andere plekken in de regio zijn schaars. Tegelijkertijd moeten we uit oogpunt van zuinig ruimtegebruik en de strenger wordende provinciale, landelijk en Europese milieu- en omgevingseisen zorgvuldig omgaan met de beperkte ruimte en nieuwe bedrijventerreinenontwikkeling (met name buiten bebouwd gebied). Samen met de bedrijven moeten we goed kijken naar de toekomstbestendigheid en het efficiënt ruimtegebruik van de

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

5

bestaande terreinen. En naar hoe we die verder kunnen vergroten. Dit leidt tot vier hoofdopgaven voor de bedrijventerreinen strategie. We werken deze opgaven en onze aanpak in de volgende hoofdstukken verder uit. Vier hoofdopgaven: 1. Evenwicht brengen in vraag en aanbod (kwantitatief en kwalitatief) van werklocaties op bedrijventerreinen. 2. Versterken van de toekomstbestendigheid en efficiënt ruimtegebruik van bestaande bedrijventerreinen. 3. Ontwikkelen van een selectief uitgiftebeleid (en transparant verkoopproces). 4. Stimuleren en faciliteren van de energietransitie op bedrijventerreinen.

5. Opgave 1: Evenwicht brengen in vraag en aanbod (kwantitatief en kwalitatief) van werklocaties op bedrijventerreinen. De tijd dat we in Overijsel een overaanbod van werklocaties kenden ligt nog maar kort achter ons. Er is nu sprake van schaarste in bedrijfskavels, zowel lokaal, provinciaal als landelijk. Onze economische groei komt voor een belangrijk deel voor rekening van nieuw ondernemerschap bij bestaande werkgevers in Hardenberg. Op dit moment (peildatum juni 2023) heeft de gemeente Hardenberg na aftrek van koopovereenstemmingen een beperkte beschikbaarheid aan uitgeefbare kavels van circa 10 hectare. Voor het overgrote deel van deze bestaande voorraad is interesse getoond. Dat geldt ook voor een deel van de kavels op terreinen waarvoor de bestemmingsplan procedure loopt (‘zachte plannen’). Ook zijn er reserveringen vastgelegd (ruwe raming: 25 hectare direct uitgeefbaar bij beschikbaarheid). Vraagontwikkeling We zien de vraag naar nieuwe bedrijfskavels tot 2033 nog toenemen met 60 hectare. Dat is op basis van een voorzichtige prognose en met een voorbehoud van economische omstandigheden en de onzekere energiebeschikbaarheid. Op basis van historische uitgifte komt circa 65% van de vraag van bedrijven in de zwaardere milieucategorie (cat. 3.1 en hoger). De vestiging van incidentele grote ruimtevragers van buiten de gemeente is daarin niet meegerekend.

Dit kan leiden tot een extra toename van 30 hectare. Aanbod: We werken al aan bestemmingsplannen voor ruim 55 hectare nieuwe bedrijventerreinen. Bedrijventerreinen

ha. netto

Uitgifte jaar

Milieucategorie/ Segment

Heemserpoort fase 1

7,1

2024

Lichte cat. (regulier) Woon-werkkavels

Heemserpoort fase 2

9,3

2028

Lichte cat. (regulier) Woon-werkkavels

De Boschkamp

5,1

2024

Lichte cat. (regulier) Woon-werk kavels tot circa 2.500 m2

Broeklanden Zuid 3

13

2024

Zware cat. + grote kavels (>3ha).

Rollepaal Oost uitbreiding 1

10

2024

Zware cat. + grote kavels (>3ha).

Rollepaal Oost uitbreiding 2

11

nnb.

Zware cat. + grote kavels (>3ha).

Zoekgebied

40

2029 e.v.

Gemengd regulier/zware categorie

Totaal

55,5 ha. (excl. Zoekgebied)

Tabel1. Lopende planvoorbereidingen en locatieverkenningen

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

6

De planning van de verschillende planprocedures staat in bijlage 3. Het toevoegen van 55 hectare zorgt voor een directe werkgelegenheid van circa 1.400 volledige arbeidsplaatsen (bij een terrein quotiënt van 20 – 25 fte/hectare). Met de geplande versnelling van de woningbouw van 3.000 woningen tot 2031 zorgt dit voor meer balans in de arbeidsmarkt. Dit is zeker het geval als we in staat zijn meer jongeren naar de gemeente terug te laten keren. Of als we jongeren kunnen verleiden om naar onze gemeente te verhuizen omdat zij een betaalbaar woningaanbod en aantrekkelijke werkgelegenheid vinden. Wanneer we de planprocedures tijdig afronden, kunnen we in een belangrijk deel van de vraag naar bedrijfskavels tot 2029 voorzien. Daarna ontstaat een tekort aan kavels. Dit tekort loopt op tot 20 hectare in 2033. Dat kan nog verder oplopen als incidentele grote ruimtevragers van buiten de gemeente de komende jaren de mogelijkheid krijgen zich te vestigen in de gemeente Hardenberg. Onderstaande figuren geven de verwachte ontwikkeling van de planvoorraad tot 2033 weer. Figuur: Prognose ontwikkeling planvoorraad lichte cat. bedrijven

Figuur: prognose ontwikkeling planvoorraad zware cat. bedrijven

Deze verwachting is gebaseerd op: - tijdige realisatie van de nieuwe onherroepelijke planvoorraad (bestaande zachte plannen) volgens in bijlage 3 opgenomen planning in de periode 2024 tot en met 2028; - definitieve programmering Rollepaal Oost uitbreiding 2 (kwalitatief nog bij provincie te onderbouwen); - uitgifte op basis van een vraag van gemiddeld 2 hectare per jaar voor lichte milieucategorie bedrijven, en 4 hectare voor zware categorie bedrijven ; - de niet planbare vraag van incidentele grote ruimtevragers van buiten de gemeente is hier niet meegerekend; in de omliggende regio is de komende jaren een groot gebrek aan uitgeefbare kavels waardoor een deel van de vraag in Hardenberg en Dedemsvaart terecht kan komen; - de verwachting dat een groot deel van de huidige reserveringen tot verkoop leidt als een elektriciteitsaansluiting gerealiseerd kan worden (deze vraag bestaat voor meer dan 80% uit uitbreidingscapaciteit voor bestaande Hardenbergse ondernemers). We zijn hierbij uitgegaan van de aanname dat er geen sprake is van een langjarige afkoeling van de economische investeringsbereidheid. En dat er binnen een afzienbare periode oplossingen komen voor bestaande beperkingen door de energie- en stikstofproblematiek. Maar we stellen ook vast dat we in toenemende mate te maken hebben met een onvoorspelbare vraagontwikkeling.

Een tijdelijke beperking van vestigingsmogelijkheden voor de bedrijven met een grootverbruik-

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

7

aansluiting leidt naar verwachting op de langere termijn niet tot een afname van de vraag naar bedrijfskavels. Wij concluderen dat het aanbod van beschikbare bedrijfskavels in onze gemeente de komende jaren niet meer aansluit bij de (uitbreidings-)vraag van met name bedrijven in de stuwende sectoren als de maakindustrie en de bouwnijverheid. Om hier verandering in te brengen gaan wij uit van de volgende aanpak: •

•

•

• •

Uitbreiden van de onherroepelijke (harde) planvoorraad in de komende 5 jaar met 55,5 hectare door planvoorbereiding en het bouwrijp maken van geschikte en veelal in ons bezit zijnde locaties. Goed monitoren van de invloed van beperkende factoren als de beschikbaarheid van energie en water, beperking stikstofdepositie, renteontwikkeling en investeringsbereidheid op de vraagontwikkeling. Uitbreiden van de zachte planvoorraad met 20 tot 40 hectare (zoekgebied) voor uitgifte aan bedrijven in milieucategorie 3.1 en hoger, voor de periode vanaf 2030 door het selecteren van geschikte locaties, situationeel grondbeleid en regionale programmering. Efficiënter benutten van bestaande werklocaties (verdichten), voornamelijk ten behoeve van uitbreiding van bestaande bedrijven op die locaties. Het aanscherpen van het uitgiftebeleid, met name voor grote ruimtevragers (zie opgave 3). Daartoe onder meer het kavelaanbod voor geïnteresseerde bedrijven (en met name grote ruimtevragers van buiten de gemeente) beperken indien deze geen toegevoegde waarde hebben voor de economische structuur van Hardenberg en de regio.

Bij het in evenwicht brengen van vraag en aanbod zijn er aantal bijzonderheden te vermelden die we in de volgende paragrafen toelichten.

5.1. Terughoudende opstelling tegenover grote ruimtevragers van buiten de gemeente Als gemeente werken we zelf en in regioverband aan onze (inter-)nationale concurrentiepositie. De gemeente krijgt daarmee (via de regionale ontwikkelingsmaatschappij Oost NL) steeds vaker vestigingsvragen van buiten de regio (en ook regelmatig internationaal). Dit zijn overwegend grote ruimtevragers (veelal >5 ha). Het Rijk heeft aangegeven de concentratie van grote ruimtevragers (met name maar niet uitsluitend in de logistiek en distributiesector) te willen concentreren op een beperkt aantal locaties. Gelet op de beperkte planvoorraad in de gemeente in de komende jaren willen we ons ten aanzien van nieuwvestiging van grote ruimtevragers terughoudend opstellen. We spelen slechts incidenteel in op deze marktvraag. We doen dat alleen als de vestiging van een dergelijke onderneming de economische vitaliteit van de gemeente en de regio versterkt. Én indien dit niet ten koste gaat van de uitbreidingsmogelijkheden van de bestaande bedrijven. Een vraag voor omvangrijke werklocaties voor uitbreiding van bestaande bedrijven beoordelen we per geval (maatwerk).

5.2. Programmering West Overijssel Om nieuwe bedrijvenlocaties in de toekomst uit te breiden, is op basis van de regionale programmeringsafspraken nieuwe programmatische ruimte van de provincie en de regio West-

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

8

Overijssel nodig. Inmiddels zijn, op één locatie na, alle zachte plannen die Hardenberg in voorbereiding heeft in de programmering opgenomen1 . Daarmee voorzien we nog een tekort dat oploopt tot meer dan 20 hectare in de komende 10 jaar. Mogelijk kunnen we dit voor een klein gedeelte opvangen door verdichting van bestaande locaties en het verhogen van de bebouwingsdichtheid op bedrijfskavels. Maar we moeten zeker ook nieuwe ruimte vinden worden voor toekomstige uitbreiding. Daarover maken we met de regio en de provincie aanvullende programmeringsafspraken. In de programmeringsafspraken West Overijssel staan ook richtlijnen met betrekking tot efficiënt en duurzaam terreingebruik, bijdrage aan werkgelegenheid, lokale en regionale samenwerking en mobiliteit.

5.3. Kwalitatieve eisen aan nieuwe bedrijventerreinontwikkeling Bij locatieonderzoek en planvoorbereiding van nieuwe bedrijventerreinen moeten we rekening houden met locatie specifieke kansen en beperkingen. Deze komen voort uit de beschikbaarheid van energie en proces- en drinkwater, de stikstofuitstoot in de ontwikkel- en gebruiksfase, de effecten voor ruimtelijke kwaliteit, bereikbaarheid, gezondheidseffecten en de belasting van het bodem- en watersysteem. De invloed van de bedrijventerreinen op de woon- en leefomgeving is belangrijk voor de afweging of en waar bedrijventerreinen worden ontwikkeld. In de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg, de regionale programmeringsafspraken en de provinciale Omgevingsverordening staan ook uitgangspunten en richtlijnen voor de kwalitatieve eisen voor de ontwikkeling van nieuwe terreinen. In ieder geval is het behoud van het landelijke karakter van onze kleine kernen een belangrijk uitganspunt. Er moet voldoende ruimte blijven voor onze landbouw en recreatie. Dat vraagt om zorgvuldig integraal onderzoek naar passende locaties en waar mogelijk concentratie van nieuwe terreinen op locaties waar zo min mogelijke nadelige effecten optreden.

Wij gaan daarbij voor de (middel-)lange termijn uit van: • ruimtelijke concentratie van (de grotere) bedrijventerreinen in de kernen Hardenberg en Dedemsvaart, • kleinschalige uitbreiding in de kleinere kernen beperkt mogelijk maken voor vestiging van bestaande in de kern gewortelde en met de lokale samenleving verbonden bedrijven (maatwerk). Voorwaarde is een concrete behoefte en investeringsbereidheid van geïnteresseerde lokale bedrijven met een sterke maatschappelijke binding in de kern. En indien er een ruimtelijk verantwoorde inpassing mogelijk is. Nieuwbouw gebeurt altijd in afstemming met de omwonenden, • toepassen kwalitatieve ambities uit de programmeringsafspraken West Overijssel bij ontwikkeling van nieuwe terreinen (zoals zorgvuldig ruimtegebruik, bescherming bodem- en watersysteem, klimaat, duurzaamheid, circulariteit, verkeersoverlast), en • ontwikkelen en toepassen van een meetlat voor de kwalitatieve ambities voor nieuwe terreinen (zie ook paragraaf 6 met betrekking tot toekomstbestendige bedrijventerreinen). Er is nog een belangrijke aandachtspunt bij het uitbreiden en locatiekeuze van de bedrijventerreinen die het tempo van ontwikkeling beïnvloedt. Namelijk de door energieschaarste en netcongestie veroorzaakte beperkingen van elektriciteitsaansluitingen voor nieuwe bedrijven, zie hiervoor paragraaf 8.

1 Uitbreiding Rollepaal Oost II vraagt nog een definitieve kwalitatieve onderbouwing

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

9

5.4. De verkeerseffecten van bedrijventerreinontwikkeling De ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen heeft invloed op de mobiliteit, zowel door toenemend vrachtverkeer als door personenverkeer. Daarom gebruiken we het Regionaal Verkeersmodel Overijssel. Met het model onderzoeken we de toekomstige verkeerseffecten, lokaal en regionaal, als gevolg van nieuwe bedrijventerreinontwikkeling in combinatie met de woningbouwplannen. Op grond daarvan kunnen we inrichtingsmaatregelen treffen voor een optimale doorstroming. Het model levert ook informatie voor de verkenning van een nieuwe zoeklocatie voor 20 tot 40 hectare bedrijventerrein voor uitgifte na 2030. Potentieel geschikte locaties worden daartoe toegevoegd aan het verkeersmodel. Op deze wijze onderzoeken we de verkeerskundige gevolgen van bedrijventerreinen en woningbouw zowel voor de plaatselijke knelpunten als voor een optimale verkeersdoorstroming binnen en buiten de gemeente.

6. Opgave 2: Versterken en behouden van toekomstbestendigheid van bestaande werklocaties Een toekomstbestendig bedrijventerrein is efficiënt ingericht, duurzaam en veilig. En kent een gezond verblijfsklimaat. Het leidt tot zo min mogelijk overlast bij de omwonenden, is goed ontsloten op de verkeersinfrastructuur (auto, fiets en wandelaar) en heeft een goede ruimtelijke kwaliteit. Het terrein draagt bij aan de lokale werkgelegenheid en daarmee aan de sociaaleconomische welvaart. Toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn van groot belang voor het vestigingsklimaat voor bedrijven, het woon- en leefklimaat van omwonenden en op het aantrekken van human capital. Om zorgvuldig met de beschikbare ruimte om te gaan is het verstandig als we alleen nieuwe bedrijventerreinen ontwikkelen als bedrijfsuitbreiding of nieuwvestiging niet binnen de bestaande werklocaties mogelijk is. Wanneer bedrijven die meer ruimte nodig hebben naar nieuwe terreinen verhuizen moet er aandacht zijn voor de invulling van de achterblijvende locatie. Door de Regio Zwolle en gemeenten is enkele jaren geleden onderzoek uitgevoerd naar de toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen binnen de regio (Toekomstbestendige Bedrijventerreinen Regio Zwolle 2020). Een van de conclusies was dat de bedrijventerreinen in de gemeente Hardenberg in het algemeen een gemiddeld niveau van toekomstbestendigheid hebben.

Maar dat er op onderdelen ook aandachtspunten zijn. Het aanpakken van de verbeterpunten is een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente én de ondernemers. Het vraagt dus om een gedeeld eigenaarschap. De toekomstbestendigheid van een werklocatie of bedrijventerrein kent drie pijlers: 1. Duurzaam & gezond 2. Fysiek-ruimtelijk 3. Sociaaleconomisch Wij handelen vanuit de brede samenhangende opgaven uit onze Omgevingvisie op alle drie de pijlers. Bijvoorbeeld door het bevorderen van een goede ontsluiting (digitaal en fysiek), circulaire bouw en het hergebruik van grondstoffen. Maar ook een duurzame energievoorziening, een goed onderhouden inrichting, een prettig en gezond verblijfsklimaat. Ook zetten we in op samenwerking bij innovatie tussen ondernemers en met het onderwijs. In regioverband werken we via de Human Capital Agenda aan voldoende talent voor de groeiende bedrijvigheid, etc.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

10

In zijn algemeenheid draagt de aanwezigheid van een parkmanagementorganisatie positief bij aan het toekomstbestendig maken en houden van bedrijventerreinen. De volgende bedrijventerreinen hebben een parkmanagementorganisatie: • Broeklanden • Haardijk • Katingerveld (i.o.). Bij de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen geldt nu al de verplichting dat een koper/gebruiker van een kavel lid wordt van een parkmanagementorganisatie. Om onze ambities voor toekomstbestendige bedrijventerreinen te halen willen wij met de bedrijven en belangenorganisaties de volgende aanpak bespreken. •

•

•

•

Uitvoeren van een kwantitatieve en kwalitatieve nulmeting. Hiermee vormen we een actueel en gedeeld beeld van de situatie op de verschillende bedrijventerreinen binnen de scope. En stellen we met het bedrijfsleven definities van toekomstbestendigheid vast. We verkennen daarbij ook de wenselijkheid en kansen voor herstructurering en vrijwillige ruilverkaveling. Dit doen we in nauwe samenwerking met en onder gedeelde verantwoordelijkheid van parkmanagement, ondernemers en gemeente. Gemeente stelt een Plan van aanpak Toekomstbestendige bedrijventerreinen op. In het plan staan ambitieniveaus, kaders en randvoorwaarden voor een toekomstbestendig bedrijventerrein. Ook gaan we in op de te hanteren instrumenten, de wijze van uitvoering, planning en instrumenten. We onderzoeken samen met het bedrijfsleven de wenselijkheid van een vitaliteitsfonds voor financiering van noodzakelijke maatregelen. Ontwikkelen van publiek-privaat gedragen gebiedsvisies op de toekomstbestendigheid van een nader te bepalen aantal bestaande bedrijventerreinen die op grond van het onderzoek van de Regio Zwolle, de nulmeting of naar de mening van het bedrijfsleven als kwetsbaar worden aangemerkt. Bij het opstellen van de visies geven we bijzondere aandacht aan schaal, maat en karakter van de terreinen en sluiten aan bij de ambities van haar ‘bewoners’.

Daarbij onderzoeken we ook kansen voor samenwerkingsarrangementen, zoals Parkmanagement, BIZ of ondernemersfonds. Samen met ondernemers gaan we na of we de verblijfskwaliteit voor personeel en bezoekers kunnen verbeteren. Bijvoorbeeld door verbetering van de inrichting (groen, bestrating etc.). Op basis van deze visies, maken we een meerjarenprogramma met concrete doelen en projecten voor het betreffende terrein. Hier komt tevens de financieringsstrategie voor realisatie van het uitvoeringsprogramma of onderdelen daarvan aan de orde. In de realisatiefase ondersteunt de gemeente waar mogelijk initiatieven van ondernemers, en pakken we waar mogelijk verbeterpunten in de openbare ruimte en mobiliteitsknelpunten aan.

Vitaliteitsfonds Gezamenlijke initiatieven op bedrijventerreinen zijn financieel moeilijk rond te krijgen. We verkennen de mogelijkheid voor een Vitaliteitsfonds. Daarmee ondersteunen we initiatieven die bijdragen aan het op peil houden of verbeteren van de toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen financieel. Een voorstel hiertoe bieden we na afronding van het Plan van Aanpak

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

11

aan de gemeenteraad aan. Met het vormen van een Vitaliteitsfonds sluiten we aan bij de regionale en provinciale afspraken inzake toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen.

7. Opgave 3: Ontwikkelen van een selectief uitgiftebeleid en verbeterd verkoopproces Zoals eerder aangegeven moeten we de komende jaren rekening houden met schaarste in beschikbare plancapaciteit, nutsvoorzieningen (energie en water) en ruimte voor stikstof uitstoot. Dat vraagt om een selectief uitgiftebeleid en een aangepast verkoopproces. We staan daarbij een vestigingsbeleid voor dat een beheerste groei mogelijk maakt in samenhang met de beschikbare woningvoorraad, een passende arbeidsmarkt en vooral ook gericht op de werkgelegenheid voor jongeren. We werken dit in afstemming met het bedrijfsleven en andere betrokken partijen uit in het uitgiftebeleid. Een eerste aanzet staat in bijlage 2. Dat kan leiden tot een selectiever verkoopbeleid waarbij we vraag en aanbod van onze werklocaties op bedrijventerreinen zowel kwantitatief als kwalitatief beter in balans brengen. In het uitgiftebeleid houden we ook rekening met de deels nog uit te werken kwalitatieve afspraken uit de programmeringsafspraken bedrijventerreinen (circulariteit, duurzaamheid, impact op het bodem- en watersysteem en benutting van bestaande terreinen). We kijken goed naar de mobiliteitseffecten van nieuwe bedrijvigheid.

Dat heeft een relatie met de ontwikkeling van de stationsomgeving, het verbeteren van spoorverbindingen, inclusief Nedersaksenlijn en de gewenste versterking van de Hoogwaardige Openbaar Vervoer ontsluiting op de noordflank van het Vechtdal (Hessenpoort, Lichtmis, Nieuwleusen, Balkbrug via Dedemsvaart naar Hoogeveen en Hardenberg). Elementen van het te ontwikkelen uitgiftebeleid zijn: • We verkopen bedrijfskavels aan bedrijven die de economische structuur en de brede welvaart van Hardenberg versterken. Bedrijven die aansluiten op en passen bij het economische DNA van Hardenberg en het ondernemers ecosysteem en de arbeidsmarktbalans in Hardenberg versterken. Dat zijn in et algemeen bedrijven die bijdragen aan de waardeketens van onze ondernemingen, relaties hebben met andere ondernemers in de bedrijfskolom binnen onze gemeente of daar aantoonbaar een goede aanvulling op vormen. • We richten ons allereerst op de vestigings- en uitbreidingsmogelijkheden van ons ‘eigen’ MKB en in de streek gewortelde grotere bedrijven. Wij denken daarbij bijvoorbeeld aan de sterk vertegenwoordigde sectoren in de (hoogwaardige) maakindustrie zoals de kunststof, (fijn-) metaal bedrijven maar ook aan bedrijven in de food & agro sector, de bouwnijverheid, dienstverleners in circulariteit en ICT, en aan deze sectoren gelieerde opslag en distributie.

• We verwelkomen bedrijven die aantoonbaar bijdragen aan maatschappelijke opgaven zoals het streven naar een circulaire economie en aan oplossingen van de energieproblematiek. • We gaan voorzichtig om met onze ruimte. Aan grote ruimtevragers van elders kan slechts incidenteel ruimte worden geboden en alleen voor zover een vestiging de uitbreiding van bestaande bedrijven niet beperkt, van regionaal belang is én het economisch ecosysteem van Hardenberg of de regio versterkt. • In het uitgiftebeleid nemen we prioriterende criteria op waarmee we invulling geven aan een transparant verkoopproces en rekening houden met de voorwaarden van het Didam Arrest. We nemen de instrumenten voor de verkoop van bedrijfskavels die we tot onze beschikking hebben nog eens kritisch onder de loep. Denk aan de toepassing en risico’s van de Groninger Akte en de

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

12

voorwaarden van onze verkoopovereenkomsten. Dat geldt ook voor de gehanteerde optie- en reserveringspraktijk. Daarmee beogen we ook speculatie motieven bij de aankoop van onze terreinen te voorkomen. Op dit moment is er geen aanleiding om het tot nu toe gebruikelijke exploitatiemodel van actieve grondpolitiek en kavelverkoop te wijzigen, bijvoorbeeld richting een huur- of erfpachtmodel. Wij sluiten echter niet uit dat bij de verdere uitwerking van de aanpak van toekomstbestendige bedrijventerreinen waaronder het bevorderen van efficiënt ruimtegebruik, deze keuze de komende jaren nog moet worden heroverwogen.

8. Opgave 4: Stimuleren en faciliteren van de energietransitie op bedrijventerreinen Sinds eind 2022 is duidelijk dat netcongestie en energieschaarste tot problemen leidt bij verduurzaming en de aanvragen voor elektriciteitsaansluitingen door bedrijven. Uit duurzaamheidsen kostenoverwegingen stappen bedrijven steeds vaker over van aardgas naar (groene) elektriciteit. Maar ook wettelijke eisen, en afspraken die het bedrijfsleven met Rijk heeft gemaakt en eisen van aandeelhouders (internationaal) spelen hierbij een rol. Deze transitie vergroot de vraag naar (groene) elektriciteit. De beschikbaarheid daarvan is de afgelopen maanden onder druk komen te staan. Voor zover we nu overzien zijn voor grote elektriciteitsverbruikers de komende 5 tot 7 jaar en misschien langer geen of zeer beperkt nieuwe aansluitingen beschikbaar. Wellicht is in het noordoostelijk deel van de gemeente eerder een netverzwaring haalbaar. De verantwoordelijkheid voor het realiseren van een aansluiting ligt primair bij de bedrijven zelf. De gemeente heeft een faciliterende rol. Wij ondersteunen initiatieven voor de (collectieve) opwek van windenergie en energieopslag op bedrijventerreinen om de beschikbaarheid van energie voor bedrijven te vergroten. Een aantal bedrijven heeft de gemeente al benaderd om de bouw van windmolens op de bedrijventerreinen toe te staan.

Wij willen samen met bedrijven op de bedrijventerreinen zoeken naar mogelijkheden voor het beschikbaar maken van windenergie, groen gas of groene waterstof. Ook kijken we naar de mogelijkheden voor energieopslag in combinatie met het inrichten van smart energie hubs. Met als doel om het energieaanbod op de terreinen te vergroten en zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Daar wordt op Rollepaal en Broeklanden nu al volop aan gewerkt. (zie kader). Uitbreiding van deze aanpak naar bedrijventerrein Bruchterweg-Nieuwe haven, Haardijk en andere terreinen in Hardenberg is voorzien. Voor de aanpak van de verduurzaming en de energiezekerheid van bestaande en nieuwe bedrijventerreinen biedt de onlangs aan de raad gepresenteerde Strategiebrief Energietransitie en -innovatie een aantal strategische aanknopingspunten. De leveringsonzekerheid van elektriciteit beperkt de huidige uitgifte van nieuwe bedrijfskavels en de energietransitie bij bedrijven. De energiebeschikbaarheid wordt daarmee een vestigingsfactor. Met een vernieuwd verkoopproces willen we zo goed mogelijk antwoord geven op dit schaarste vraagstuk (zie par. 7) We stellen vast dat de vestigingsmogelijkheden de komende jaren door netcongestie en energieschaarste sterk beperkt worden. Een planprocedure van aankoop tot uitgeefbaar terrein duurt gemiddeld 6 tot 7 jaar.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

13

Gelet op het belang van nieuwe terreinontwikkeling voor de langere termijn is het daarom wenselijk Energie onderzoek op bedrijventerreinen de planvoorbereiding van onze zachte plannen nu door te zetten en de bestemmingsplanprocedures af Op bedrijventerrein Rollepaal in Dedemsvaart is een Quick Scan uitgevoerd naar de energiehuishouding te ronden. Nu pas op de plaats maken met de van de bedrijven. Ondernemers krijgen met procedures leidt op lange termijn tot een stuwmeer ondersteuning uit de Regio Deal Zuid- en Oostvan de vraag naar werklocaties. Daarnaast zijn in Drenthe de mogelijkheid om met een adviseur in gesprek te gaan over de toekomstbestendigheid van regioverband programmeringsafspraken gemaakt hun bedrijf. Er wordt een plan van aanpak opgesteld waarin onze plannen zijn opgenomen. Die met mogelijke maatregelen. Op industrieterrein mogelijkheid is voor de toekomst onzeker. We Broeklanden is eind 2022 gestart met het uitvoeren werken daarom door aan de planvoorbereiding. In de van een Quick Scan naar het energiegebruik van de bedrijven eind 2022 gestart. Meerdere bedrijven op tussentijd kunnen netwerkbedrijven, Broeklanden hebben eind december 2022 samen met energieleveranciers en bedrijven zoeken naar de gemeente, ENEXIS, de provincie en Oost-NL oplossingen voor de netcongestie en deelgenomen aan de sprintsessie energie-HUB energieschaarste op de betreffende locaties.

En kan Broeklanden. Inmiddels zijn deze bedrijven met het elektriciteitsnetwerk in de regio worden ondersteuning van een kwartiermaker de mogelijkheden van het realiseren van een energieverzwaard. Indien zich in de tussentijd kansen HUB op Broeklanden aan het verkennen. De voordoen om nieuwe bedrijven aan te sluiten dan is technische mogelijkheden worden samen met de de verkoop van kavels binnen afzienbare termijn bedrijven uitgewerkt. mogelijk. Aanpak: • Onderzoek naar energiebeschikbaarheid en besparingsmogelijkheden op bestaande bedrijventerreinen door het uitvoeren van energieverbruiksanalyses, en het opstellen van energieprofielen van bedrijventerreinen • Vraag en aanbod van energie op bedrijventerreinen bij elkaar brengen door het ondersteunen van de opwek van windenergie en groen gas op industrieterreinen en realisatie van opslagfaciliteiten • Inzetten op het realiseren van Smart energyhubs voor vraag-aanbodsturing • In nauw overleg met de netbeheerders en provincie bevorderen van investeringen in netverzwaring • In uitgiftebeleid de aansluitingsmogelijkheden en energievraag van nieuwe bedrijven meewegen. • Stimuleren van pilots voor energietransitie op bedrijventerreinen • De lokale beschikbaarheid van duurzame energie betrekken bij de selectie van nieuwe locaties voor bedrijventerreinen

9. Transparante, samenhangende en planmatige uitvoering De dynamiek in de vraagontwikkeling en de beschikbaarheid van bedrijfskavels wordt steeds groter. Dat vraagt om een goede monitoring van de voorraadontwikkeling en een scherpe sturing op lokale en regionale programmering. En om planmatige ontwikkeling van harde en zachte plancapaciteit. Om onze ambities te halen willen we ons verzekeren van draagvlak én partnerschap van de belangrijke betrokken partijen bij de economische ontwikkeling van Hardenberg. In de eerste plaats zijn dat onze ondernemers. Ook intensiveren we de samenwerking met mede-overheden, bewonersorganisaties, bedrijvenkoepels, parkmanagementorganisaties, VNO-NCW, Economic

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

14

Board Regio Zwolle, Ontwikkelingsmaatschappij Oost N en Herstructurering Maatschappij Overijssel (HMO). Wij betrekken deze partijen bij het uitwerken van deze strategie. En in het bijzonder ook bij het maken van een Plan van aanpak voor de toekomstbestendigheid van bedrijventerreinen en de aanscherping van het uitgiftebeleid. We nemen het bedrijfsleven en andere stakeholders actief mee in de uitvoering van deze bedrijventerreinenstrategie. Dat doen we door periodieke overleg en afstemming. Ook organiseren we informatiebijeenkomsten over onderwerpen als de energietransitie, innovatie op het gebied van circulariteit en verduurzaming, de kansen voor jongeren op de arbeidsmarkt en de lokale en regionale ontwikkelingen in het ruimtelijk en economisch domein. Na het vaststellen van de strategie werken we de verschillende werkzaamheden en de planning verder uit in een Uitvoeringsagenda. De in deze brief beschreven bedrijventerreinenstrategie vraagt een nader te bepalen extra uitvoeringscapaciteit en financiële middelen. Deze staan in de door de raad vast te stellen begroting 2024.

-------0-------

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

15

Bijlage 1 Beleidsdoelen en kaders Gemeentelijk Beleid en regelgeving Omgevingvisie ‘Landstad Hardenberg’

Nieuwe economisch koers/ Economische agenda

Programma Duurzaamheid/Strategiebrief Energietransitie Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit (OG) Programma Mobiliteit

Agenda Wonen

Ambities en kaders i.r.t. bedrijventerreinen Hardenberg heeft in de Omgevingvisie ‘Landstad Hardenberg’ haar ambitie beschreven om tot een schaalsprong te komen op het gebied van wonen én werken om daarmee de brede welvaart te behouden en te versterken. De belangrijkste economische doelen: • Bloeiende economie en versterken vestigingsklimaat ook voor grotere bedrijven – vestigingsklimaat/ ook wonen • Een sterk streekcentrum op knooppunt met Regio Zwolle. Regio Twente en Drenthe (en Duitsland) met samenwerkende kennisinstellingen, ondernemers, maakindustrie en overheid • Samenhangende en gemeentebrede aanpak op de opgaven voor wonen, werken, landelijk gebied, mobiliteit, beheer openbaar gebied (Landstad gedachte) In de economische koers staan de volgende doelen: • Het bereiken van een arbeidsmarktbalans (evenveel werk als de beroepsbevolking groot is) in 2030. Dit betekent een toename van 3000-3500 arbeidsplaatsen in de periode 2023-2026 (in de periode 2017-2022 groeide de werkgelegenheid met circa 3.000 arbeidsplaatsen). • Toevoegen van gemiddeld 9 hectare aan nieuwe bedrijfskavels per jaar voor ondernemingen met name in Hardenberg en Dedemsvaart (dit is gebaseerd op het werkelijke uitgiftetempo van de afgelopen jaren en de in 2021 verwachte groei). • Intern, o.a.

opwekking, opslag en gebruik duurzame energie, waterstof, groen gas en elektriciteit zie ook Strategiebrief Energietransitie eninnovatie Nog in ontwikkeling •

Hardenberg op de langere termijn structureel bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig maken. • Goede bereikbaarheid voor alle modaliteiten heeft een positief effect op vestigingsklimaat voor bedrijven • Lokale initiatieven op het gebied van duurzame mobiliteit • MAAS ondersteunen en stimuleren samen met bedrijfsleven Afstemming nieuwe locaties wonen en werken, bijdrages aan gezonde arbeidsmarktbalans door bouw van voldoende betaalbare woningen

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

16

Extern beleid en regelgeving Provinciale programmering Bedrijventerreinen WestOverijssel

Provinciale Omgevingsvisie/Verordening i.o. (gereed 2024)

Verstedelijkingstrategie Regio Zwolle/NOVEX

Human Capital Agenda Regio Zwolle

Wet- en regelgeving Rijk

Ambities en kaders i.r.t. bedrijventerreinen Regio-Provincie, in ontwikkeling, naar verwachting Q1 2023 definitief. Er worden beperking van de nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen en kwalitatieve vestigingscriteria verwacht als gevolg van (het Fundament van) de nieuwe Omgevingsvisie Overijssel. Verder wordt overgestapt naar adaptieve programmering waardoor de onzekerheid van de beschikbate programmeringsruimte voor gemeenten voor de wat langere termijn wordt vergroot Grotere inzet op klimaat en duurzaamheid, en het bodem- en watersysteem Mogelijk beperkte ontwikkelingsruimte nieuwe terreinen Terughoudend beleid voor vestiging (grote) ruimtevragers in Hardenberg (zgn. clusterprincipes uit GRIP afspraken) Samenhang keuzes voor woningbouwgebieden, landbouw en werklocaties Regio-Provincie, ook MIRT (Bereikbaarheid) van invloed op ontsluiting bedrijventerreinen (weg, OV). Regio Zwolle werkt samen met de provincie aan een regionale economisch ontwikkelingsvisie die input wordt voor afspraken met rijk en het de in 20224 vast te stellen nieuwe provinciale Omgevingsvisie Overijssel Doelstellingen arbeidsmarkt. Hardenberg kent een hele hoge participatiegraad en lage werkloosheid en biedt volop arbeidspotentieel door prima regionale onderwijsinstellingen (met name Voortgezet onderwijs en MBO). Didam arrest, Stikstof/ natuurwetgeving NOVEX

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

17

Bijlage 2 Vestigingsbeleid Aanzet tot een aangescherpt vestigingsbeleid. “In Hardenberg staat de mens voorop en hebben alle inwoners kans op passend werk en om zich te ontwikkelen. We zetten ons ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte en ondersteuning bij innovatie en groei. En we werken aan een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren we economische ontwikkeling en werken we toe naar een positieve arbeidsmarktbalans, passend bij de streekfunctie die we vervullen. In Hardenberg zetten we daarmee in op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hoger welvaartsniveau van onze inwoners in brede zin. Want economische ontwikkeling is voor ons geen doel op zich, maar een middel.” Zo luidt het intro van onze economische agenda 2023-2026 die in 2023 door het college is vastgesteld en een uitwerking vormt van de eind 2020 door de gemeenteraad vastgestelde Nieuwe economische koers van Hardenberg. In deze koers hebben wij een visie voor de Hardenbergse economie beschreven die bestaat uit een aantal bouwstenen, waarbij we er in het kader van ons vestigingsbeleid twee noemen die richtinggevend zijn: 1. De gemeente Hardenberg stelt in al haar beleid, zo ook in het economische, de welvaart van haar inwoners centraal.

Waarbij welvaart eigenlijk alles omvat wat mensen van waarde vinden. De gemeente Hardenberg heeft als ambitie het welvaartsniveau van haar inwoners in brede zin te willen verbeteren. De welvaart van inwoners in de gemeente wordt onder meer beïnvloed door de waarde die wordt toegevoegd, de beschikbaarheid en zekerheid van werk, het inkomen dat daarmee wordt verdiend, de mate waarin wordt geparticipeerd op de arbeidsmarkt en het opleidingsniveau dat mensen hebben. En dat is ook waar voor de gemeente Hardenberg winst valt te behalen, want het brede welvaartsniveau van onze gemeente is momenteel, ook voor Nederlandse maatstaven, behoorlijk hoog, maar het zijn vooral sociaal-economische factoren waar Hardenberg minder goed op scoort. 2. Vanuit de economie dient ook een bijdrage te worden geleverd aan andere facetten van de brede welvaart. Bijvoorbeeld door het helpen oplossen van diverse maatschappelijke vraagstukken. Deze transities; bijvoorbeeld van analoog naar digitaal, van fossiel naar duurzaam, van lineair naar circulair of van zorg naar positieve gezondheid, gaan wat ons betreft in de komende jaren meer richting geven aan het economisch denken en handelen van de gemeente en van de ondernemers. Als we onze visie werkelijkheid willen zien worden, dan betekent dat de focus van de gemeente veel meer zal komen te liggen op kwalitatieve groei, dan op alleen maar meer.

En als we die kwalitatieve focus op een goede manier aanbrengen, dan draagt dat bij aan de brede welvaart nu, maar ook aan het welvaartsniveau later (door negatieve effecten niet af te wentelen in de tijd) en elders (door negatieve effecten niet geografisch af te wentelen). Vanuit dit streven leveren we een hele goede bijdrage aan de sustainable development goals (SDG’s) die we als gemeente hebben omarmd als ons kompas. Ook voor de bedrijventerreinenstrategie vormt deze visie op de economie ons uitgangspunt. Zowel voor de ontwikkeling van nieuwe terreinen als voor de bestaande terreinen en ook voor de bedrijven die we in Hardenberg willen accommoderen. Waarbij we dus willen gaan voor kwaliteit, maar wel ook

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

18

een groei nodig hebben. Want op dit moment telt Hardenberg 28.000 arbeidsplaatsen en is de werkende beroepsbevolking 34.000 personen groot. De gemeente wil dat Hardenberg beschikt over een vitale economie die groeit (in termen van toegevoegde waarde en werkgelegenheid) waardoor er voldoende werk is voor iedereen (we willen een arbeidsmarkt die in balans is), waar veel economische en maatschappelijke waarde wordt gecreëerd en de arbeidsproductiviteit (en het verdienvermogen) toeneemt en waar de kansrijke sectoren zoals de hoogwaardige industrie, de vrijetijdseconomie en de agrofood sector duurzaam worden versterkt. Wat betekent dit voor ons vestigingsbeleid? Van oudsher is Hardenberg vooral aantrekkelijk voor ondernemers die: • • • •

substantiële ruimte nodig hebben om te ondernemen baat hebben bij onze strategische ligging ten opzichte van het Duitse achterland en op het grensvlak tussen Noord- en Oost Nederland willen profiteren van het uitstekende arbeidsethos van onze beroepsbevolking behoefte hebben aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor de ondernemer zelf en voor zijn personeel.

Dit zijn onze voornaamste selling points waarom bedrijven kiezen naar Hardenberg te komen of er te blijven. Indachtig het type bedrijven dat wij aantrekken en binden en onze visie op de economie en onze ambities voor de komende jaren, willen wij op onze terreinen ruimte bieden aan: 1. Ons bestaande MKB. In principe (ja, tenzij) willen wij in de uitbreidingsvraag van onze eigen ondernemingen voorzien zoals we dat tot op heden altijd hebben gedaan. 2. Bedrijven die aansluiten op en passen bij het economische DNA van Hardenberg. Hardenberg heeft een grote reële economie, waarin goederen worden geproduceerd, zoals in de maakindustrie, de bouw en het agribusinesscomplex en waar we trots op zijn. Hardenberg telt bovendien veel familiebedrijven die over het algemeen een bedrijfseconomisch, sociaal en ecologisch lange termijn perspectief voor ogen hebben, in plaats van de korte termijn aandeelhouderswaarde. Dergelijke bedrijven passen goed bij ons huidige en gewenste economische profiel. 3. Bedrijven die doelmatig bijdragen aan het realiseren van de arbeidsmarktbalans in Hardenberg (efficiënt ruimtegebruik en een zo hoog mogelijke terrein quotiënt). 4. Bedrijven die het ondernemers ecosysteem in Hardenberg versterken. Het ondernemers ecosysteem zijn alle factoren die eraan bijdragen dat ondernemers in onze gemeente kunnen floreren.

We accommoderen graag bedrijven die bijdragen aan een versterking van de waardeketens van onze ondernemingen, relaties hebben met andere ondernemers in onze gemeente of daar aantoonbaar een goede aanvulling op vormen. 5. Bedrijven met een bredere maatschappelijke relevantie. We verwelkomen bedrijven die aantoonbaar bijdragen aan maatschappelijke opgaven en een inclusieve arbeidsmarkt. 6. Bedrijven met een groot verdienvermogen. Ondernemers die veel waarde toevoegen per arbeidsjaar zijn in staat goede salarissen uit te betalen en daarmee positief bij te dragen aan het inkomensniveau van huishoudens in Hardenberg. 7. Bedrijven die circulair zijn of deze ambitie in hun bedrijfsstrategie verankerd hebben. En bedrijven die passen bij het Hardenbergse energiesysteem en/of onderdeel uitmaken van oplossingen in het energievraagstuk (bijvoorbeeld met een eigen energievoorziening of met een beschikking over restwarmte die kan voorzien in de een lokale warmtebehoefte)

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

19

Bovenstaande punten kunnen worden beschouwd als ons afwegingskader bij de uitgifte van terreinen. Als aan geen van deze criteria wordt voldaan, past het bedrijf in elk geval niet bij Hardenberg. In dat geval verkopen we nee. En aan hoe meer van bovenstaande punten wordt voldaan, hoe beter het bedrijf bij ons past. Deze aanzet voor een vestigingsbeleid ter ondersteuning van het verkoopproces wordt samen met het bedrijfsleven en andere betrokken partijen verder uitgewerkt en dit kan leiden tot een selectiever verkoopbeleid waarbij vraag en aanbod van onze werklocaties op bedrijventerreinen zowel kwantitatief als kwalitatief beter in balans worden gebracht.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

20

Bijlage 3 Planprocedures bedrijventerreinen Planning planprocedures Bedrijventerreinen Broeklanden Zuid Ontwerp bestemmingsplan 4e kwartaal 2023 Vaststelling Bestemmingsplan 1ekwartaal 2024 Bouwrijp maken 3e kwartaal 2024* Uitgifte 2e kwartaal 2024 *terrein is al grotendeels bouwrijp. Een en ander afhankelijk van de gegadigden wordt gedeeltelijk Bouwrijp gemaakt De Boschkamp Formele verwerving gronden 1e kwartaal 2024 Ontwerp omgevingsplan maken 4e kwartaal 2023 Vaststelling omgevingsplan 1e en 2e kwartaal 2024 Bouwrijp maken* 3e en 4e kwartaal 2024 Uitgifte 3e en 4e kwartaal 2024 *Afhankelijk van aankoop resterend kavel (onder de rechter) Noot: RHO maakt momenteel een advies in hoeverre we al (delen van de) gronden kunnen uitgeven op basis van het vigerende bestemmingsplan. Kan dat dan kunnen we mogelijk in 2023 al (delen) bouwrijp maken en uitgeven. Het advies volgt in oktober/november 2022. Heemserpoort Ontwerp omgevingsplan* Vaststelling omgevingsplan Bouwrijp maken Uitgifte *afhankelijk van tijdelijke oplossing ontsluiting

4e kwartaal 2023 1e en 2e kwartaal 2024 3e en 4e kwartaal 2024 3e en 4e kwartaal 2024

Rollepaal Oost Ontwerp omgevingsplan Vaststelling Omgevingsplan Bouwrijp maken Uitgifte

4e kwartaal 2023, 1e kwartaal 2024 2e en 3e kwartaal 2024 3e en 4e kwartaal 2024 3e en 4e kwartaal 2024

Noot: Voorafgaand aan het maken van de MER en het Omgevingsplan wordt een NRD (Notitie Reikwijdte en Detaillering) gemaakt. De NRD wordt eind dit jaar opgeleverd. Daarna kan een start gemaakt worden met het maken van de MER en het Ontwerp Omgevingsplan.

22-9-2023| Strategiebrief bedrijventerreinen_d1_20230922

21