RV Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

428805 Arend van de Wetering Arend.vandeWetering@hardenberg.nl

College:

24 januari 2023

Raad:

14 maart 2023

Onderwerp: Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027 WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. In te stemmen met het programma 'Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027'. 2. In te stemmen met de maatregelen zoals opgenomen in het programma, en de financiële vertaling daarvan mee te nemen in de eerste berap 2023. Inleiding In het nieuwe 'Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit' hebben we uitgewerkt hoe we onze leefomgeving geschikt willen maken voor de toekomst. In dit raadsvoorstel bieden wij uw het nieuwe programma aan. Het programma is gepositioneerd onder de omgevingsvisie, en sluit daarbij aan. Ook sluit het programma aan op het Meerjarenprogramma Duurzaamheid. Een belangrijke doelstelling van het programma is het klimaatrobuust en natuurinclusief inrichten van die leefomgeving. Hier nemen we ook het belang van biodiversiteit in mee. Daarnaast is er in het programma de nodige aandacht voor het in stand houden van het bestaande water- en rioleringssysteem, en het invullen van de gemeentelijke watertaken zoals deze zijn vastgelegd in de waterwet (zorg voor afvalwater, hemelwater en grondwater). De reikwijdte van het programma is daarmee aanzienlijk breder dan die van het ‘oude’ GRP. Vandaar ook de naam: ‘Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit’, met als ondertitel ‘Naar een toekomstbestendige leefomgeving'.

Het programma vormt tevens onze invulling van het Delta Plan Ruimtelijke Adaptatie. Het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) loopt tot eind 2022. Een beknopte evaluatie van dit GRP is opgenomen in bijlage 1. We willen het geschikt maken van onze leefomgeving voor de toekomst samen met onze inwoners en andere partners oppakken. In het programma hebben we uitgewerkt hoe we dat willen gaan doen. In het programma hebben we aansluiting gezocht bij de meest relevante SDG's (Sustainable Development Goals, duurzame ontwikkelingsdoelstellingen) van de Verenigde Naties. Het huidige GRP is vormgegeven als een website. Het nieuwe Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit hebben we ondergebracht op de website van onze gemeente. Het programma is te benaderen via deze link: https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-en-biodiversiteit Het college stelt de raad voor om in te stemmen met het Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027 (beslispunt 1).

1

Beoogd effect De omgevingsvisie 'Landstad Hardenberg' is op 6 juli 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. In de omgevingsvisie wordt het toekomstbeeld van onze gemeente geschetst, en hoe we om willen gaan met allerlei ontwikkelingen. Hierbij is veel aandacht voor het klimaatrobuust inrichten van onze leefomgeving en het terug brengen van de biodiversiteit. Daarnaast heeft uw college in het coalitieakkoord afgesproken dat de gemeente actief invulling wil geven aan de SDG's. De SDG's hebben als doel wereldwijd een einde te maken aan armoede, onrecht, ongelijkheid en klimaatverandering. In het nieuwe programma Klimaat, Water en Biodiversiteit willen wij een wezenlijke bijdrage leveren aan de invulling van de meest relevante SDG's en de omgevingsvisie 'Landstad Hardenberg'. Dit doen we door een inhoudelijk kader hiervoor te geven. Dit kader en de invulling daarvan vormt de basis voor de heffing riolering. Argumenten Zoals gezegd hebben de SDG's als doel wereldwijd een einde te maken aan armoede, onrecht, ongelijkheid en klimaatverandering. Een overzicht van de SDG's en de samenhang hiertussen is weergegeven in bijlage 3. In deze bijlage zijn relaties gelegd tussen de SDG's enerzijds, en de biosfeer, maatschappij en economie anderzijds. De biosfeer is het leefbare deel van de aarde. Onze leefomgeving is een onderdeel van die biosfeer.

Een leefbare biosfeer is een randvoorwaarde voor het bereiken van de maatschappelijke SDG's. De maatschappelijke SDG's zijn dan weer een randvoorwaarde voor het bereiken van de economische SDG's. Het verbindende doel is SDG 17 (partnerschappen). Voor alle SDG's geldt dat ze alleen bereikt kunnen worden door samenwerking en partnerschappen. De SDG's die betrekking hebben op dit programma hebben voor het grootste deel te maken met de biosfeer, en zijn daarmee een randvoorwaarde voor het bereiken van de maatschappelijke en economische SDG's. Het gaat dan om de SDG 6 (Schoon water en sanitair), SDG 13 (Klimaatactie) en SDG 15 (leven op het land). Daarnaast zijn voor dit programma 2 economische doelen relevant, namelijk SDG 9 (industrie, innovatie en infrastructuur) en SDG 12 (verantwoorde consumptie en productie). OP basis van de omgevingsvisie 'Landstad Hardenberg' en de genoemde SDG's hebben we het programma opgebouwd rond de volgende 3 thema's: • Leefbaarheid & Bewustwording. • Betrouwbaarheid & Gezondheid. • Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie. De thema's sluiten ook aan bij het Meerjarenprogramma Duurzaamheid. Het thema Leefbaarheid & Bewustwording sluit aan op de kernopgave 'Aan de slag met klimaatadaptatie'.

Het thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie sluit aan op de kernopgave 'Werken aan circulariteit' Voor meer informatie over de thema's en de uitwerking daarvan, zie https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit/themas Aan de 3 thema's hebben we doelen en acties gekoppeld. De relatie tussen SDG's, thema's, doelen en acties hebben we grafisch uitgewerkt in bijlage 4. Ook de doelen en acties zelf zijn weergegeven in deze bijlage.

2

Risico's en kanttekeningen Voor de realisatie van het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit zien we de volgende risico's: • Verder stijgende kostprijzen: Het afgelopen halfjaar heeft een ongekende stijging van kostprijzen in de GWW laten zien. Wanneer deze kostenstijging nog verder doorzet zullen we aanvullende maatregelen moeten treffen om de inkomsten (vanuit de heffing) en de uitgaven in balans te houden. We houden hiervoor de vinger aan de pols. Mocht dit risico daadwerkelijk optreden, dan zullen wij uw raad een aantal scenario's voorleggen om de inkomsten en uitgaven in balans te houden. • Capaciteit: Nederland staat voor grote opgaven, niet alleen op het gebied van klimaat, maar ook op het gebied van woningbouw en energie. Voor de realisatie van deze opgaven zijn moeten we capaciteit organiseren, zowel ambtelijk als bij marktpartijen (adviesbureau's, aannemers, etc.). Er ontstaan momenteel steeds meer vraagtekens of deze capaciteit wel in voldoende mate beschikbaar is. Wanneer het niet of onvoldoende lukt om de benodigde capaciteit te organiseren, dan zal ergens in het programma het ambitieniveau bijgesteld moeten worden. Daarnaast plaatsen we nog een kanttekening bij het meekrijgen van onze inwoners en andere stakeholders. In het verleden was de zorg voor het water- en rioleringssysteem vooral een verantwoordelijkheid van de gemeente.

Onze inwoners hadden daarbij nauwelijks een actieve rol. Voor het bereiken van een klimaatrobuuste en natuurinclusieve leefomgeving hebben we echter de medewerking nodig van al onze inwoners en stakeholders. Dit is een omslag van denken die naar verwachting een lange adem vraagt. In de communicatiecampagne zullen we hier expliciet aandacht voor hebben. Bijdrage aan de sustainable development goals van de Verenigde Naties Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Schoon water en sanitair - Klimaatactie - Leven op het land - Industrie, innovatie en infrastructuur - Verantwoorde consumptie en productie - Partnerschap om doelstellingen te bereiken Toelichting De genoemde SDG's zijn integraal in het programma en het raadsvoorstel verwerkt. Financiën De kosten van het programma zijn voor het grootste deel terug te voeren op de gemeentelijke watertaken, zoals vastgelegd in de Waterwet (binnenkort Omgevingswet). Op basis van de Gemeentewet dekken we deze kosten uit de heffing riolering. Onze heffing is 100% kostendekkend. De kosten van het programma bestaan uit exploitatiekosten, kapitaallasten van investeringen vanuit het verleden, en kapitaallasten van investeringen die we in het kader van dit programma willen gaan doen. Voor de planperiode hebben we zowel de kosten als de benodigde heffing doorgerekend. Daarnaast hebben we een doorkijk gemaakt voor de periode na 2027.

De doorrekening laat zien dat de heffing gedurende de planperiode uitsluitend met de inflatie hoeft te worden verhoogd. Ook na 2027 is het financieel perspectief positief. Dit heeft verschillende oorzaken: • De afgelopen planperiode zijn we over gegaan op functiegericht rioolbeheer. De financiële effecten daarvan hebben we beschreven in een tussenrapportage, die eind 2020 aan uw raad is aangeboden. Conclusie was dat functiegericht rioolbeheer een positief financieel effect heeft.

3

•

De kapitaallasten van investeringen uit het verleden vertonen een dalende trend, en nemen vooral na de komende planperiode sterk af.

Bij het treffen van klimaatrobuuste maatregelen in de openbare ruimte hebben we vanuit het rijk recht op cofinanciering (de zogenaamde impulsgelden). Bij het treffen van dit soort maatregelen draagt het rijk 33% aan de uitvoeringskosten bij, tot een maximum van €1.084.000. De overige 66 % moet door de gemeente worden opgebracht. Hierin is in het programma voorzien. De kosten die niet uit de heffing riolering kunnen worden gedekt dekken we uit het voorstel voor nieuw beleid Klimaat en Biodiversiteit, zoals dat tijdens de begrotingsbehandeling 2023 door uw raad is aangenomen. Ook de kosten voor groene schoolpleinen dekken we door middelen die separaat door uw raad beschikbaar zijn gesteld. Voor meer informatie over kosten en heffing, zie https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-enbiodiversiteit/wat-kost-het We stellen voor om in te stemmen met de maatregelen zoals opgenomen in het programma, en de financiële vertaling daarvan mee te nemen in de eerste berap 2023 (beslispunt 2). Verwerking persoonsgegevens N.v.t. Communicatie Dit programma is opgesteld in nauwe samenwerking met het Samenwerkingsverband Noordelijke Vechtstromen (SNV). Verder is over dit programma afstemming geweest met het Waterschap Vechtstromen. Na vaststelling van het programma zal het college een persbericht over dit programma laten uitgaan.

Hierbij zullen we bijzondere aandacht besteden aan de relatie met de Omgevingsvisie 'Landstad Hardenberg', en de Sustainable Development Goals (SDG's). De wijze waarop wij de SDG's in dit programma hebben verwerkt is uniek en vooruitstrevend. We zullen hier in de vakpers en bij SDG Nederland de nodige aandacht voor vragen. Uitvoering Samenwerking De duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties kunnen we alleen bereiken door samen te werken. Dit is benoemd in SDG 17: Partnerschappen om doelstellingen te bereiken. Dit geldt ook voor de doelen die centraal staan in het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit. Deze doelen kunnen we alleen bereiken door intensief samen te werken met onze inwoners en andere stakeholders. Voor het klimaatrobuust en natuurinclusief maken van onze woon- en leefomgeving hebben we hun medewerking nodig, simpelweg om dat (bijvoorbeeld) in een gemiddelde woonwijk slechts ca. 30% van het oppervlak van de gemeente is. De overige 70% is van particuliere woningbezitters, woningbouwverenigingen, etc.. Programmatische aanpak De uitvoering van het programma Water, Klimaat en Biodiversiteit gaan we programmatisch oppakken. Hiervoor hebben we 3 programmalijnen opgesteld:

4

• Groen-blauwe dooradering: In deze lijn werken we uitgangspunten voor een klimaatrobuuste en natuur inclusieve leefomgeving uit en zorgen we voor een goede toepassing daarvan. Ook gaan we aan de slag met het afkoppelen van hemelwater in het buitengebied en gaan we verder met het oplossen van knelpunten en benutten van meekoppelkansen. • Onderzoek en monitoring: In deze lijn gaan we aan de slag met de hitteproblematiek en biodiversiteit. We leggen de 0-situatie vast en stellen plannen van aanpak op om tot de gewenste situatie te komen. En we voeren deze uit. Hierbij werken we samen met verschillende partners, zoals bijvoorbeeld woningbouwverenigingen. • Bewustwording: In deze lijn werken we een communicatiestrategie uit. We zetten campagnes op, en we gaan een stimuleringsregeling opstellen. Ook stellen we klimaatcoaches beschikbaar. Hierbij zoeken we de samenwerking met De Koppel. Daarnaast zetten we in op een stuk educatie. Voor het bevorderen van de biodiversiteit gaan we investeren in de leefgebieden van kenmerkende soorten. Dit is ook een van de pijlers van onze communicatiestrategie. Bij de bewustwording maken we maximaal gebruik van sociale media als Facebook en Instagram. Ook dit werken we in de communicatiestrategie uit. Een aantal van de bovengenoemde acties vergen op enig moment een collegebesluit.

In het kader van de actieve informatieplicht zullen wij uw raad informeren over deze besluiten. Integraliteit Bij de uitvoering van het programma zoeken we aansluiting bij andere programma's in de openbare ruimte (groen, verkeer, wegen). Hierdoor maken we 'werk met werk' en versterken de programma's elkaar. P&C cyclus De programmatische uitwerking krijgt ook zijn beslag in de P&C cyclus. In de gemeentebegroting zullen we jaarlijks op hoofdlijnen de activiteiten per programmalijn aangeven. In de bestuursrapportages zullen we uw raad informeren over de voortgang van deze activiteiten. In de jaarrekening en het jaarverslag leggen we verantwoording af.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlagen (1) Beknopte evaluatie GRP 2018-2022 (2) Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027 'Naar een toekomstbestendige leefomgeving', zie link: https://www.hardenberg.nl/klimaat-water-en-biodiversiteit (3) Overzicht en samenhang Sustainable Development Goals (4) Grafische weergave programma (5) Taartpuntgrafiek jaarlijkse kosten

5

Raadsbesluit Zaaknummer:

428805

Onderwerp: Programma Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027 De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 24 januari 2023; Besluit: 1. In te stemmen met het programma 'Klimaat, Water en Biodiversiteit 2023-2027'. 2. In te stemmen met de maatregelen zoals opgenomen in het programma, en de financiële vertaling daarvan mee te nemen in de eerste berap 2023. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 14 maart 2023. De raad voornoemd, de griffier

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

6