RV Perspectiefnota 2026

Raadsvoorstel

Perspectiefnota 2026 Zaaknummer:

1032768

College:

27 mei 2025

Portefeuillehouder:

Wethouder Dorrestijn-Taal

Raad:

8 juli 2025

Wij stellen de gemeenteraad voor om te besluiten: 1. de Perspectiefnota 2026 als richtinggevend document voor de begroting 2026 te hanteren;

2. het college opdracht te geven om een structureel sluitende begroting voor tenminste 2026 voor te bereiden.

Inleiding

Als opmaat voor de begroting 2026 bieden wij u de Perspectiefnota 2026 aan. In deze laatste Perspectiefnota die wij u in deze bestuursperiode aanbieden, doen wij u op hoofdlijnen

voorstellen voor het te voeren beleid en voor de financiële kaders voor het volgende

begrotingsjaar en de meerjarenbegroting. Graag voeren wij bij de behandeling van de

Perspectiefnota met u het gesprek over deze richtinggevende kaders. Uw inbreng kunnen wij vervolgens betrekken bij de verdere uitwerking naar de begroting.

De afgelopen periode hebben we samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en

ondernemers veel bereikt. We hebben fors en langjarig geïnvesteerd in het versterken van onze

sociaaleconomische structuur, ons voorzieningenniveau in de kernen en daarmee onze vitaliteit. Het tempo waarin we woningen bouwen is onderscheidend in de regio, onze economie is

krachtig gegroeid, de arbeidsparticipatie is hoog en de werkloosheid ligt onder het landelijk

gemiddelde. Er is ruimhartig geïnvesteerd in leefbaarheid, maatschappelijke voorzieningen, het

verenigingsleven, sport en onderwijs. Mede dankzij onze succesvolle lobby voor de groei die we doormaken, zijn we als partner van betekenis in de regionale samenwerking.

Ook de komende periode blijven wij ons richten op het op orde houden van onze basis en het

realiseren van onze ambities, waarmee het toekomstperspectief waar wij naar toewerken steeds dichter binnen handbereik komt. We blijven investeren in wonen, werken en voorzieningen die aansluiten op de behoeften in de kernen. Dit kan vanuit de gezonde financiële uitgangspositie waarover wij beschikken. De financiële context is wel gewijzigd, met name door de afnemen

Rijksmiddelen. Deze nopen tot het maken van gerichtere keuzes, omdat het anders lastig wordt om een structureel sluitende begroting te houden. Dit sluit ook beter aan bij de veranderde

arbeidsmarkt, waarin het belangrijk is een goede balans te vinden tussen onze ambities en de

1 van 5

daarvoor beschikbare uitvoeringskracht. Deze gerichte keuzes helpen ons ook om de uitkomst van de geactualiseerde begroting en meerjarenraming die nu voor alle jaarschijven structureel

nadelig is om te buigen. Wij streven ernaar om de tijd tot de begroting te benutten om tenminste een structureel sluitende begroting 2026 te presenteren. Hierin zijn nog keuzes en

verdiepingsslagen te maken. Er zijn diverse (of combinaties van ) oplossingsrichtingen denkbaar, bijvoorbeeld temporiseren van investeringen, knelpunten heroverwegen binnen de

programmagelden, keuzes in nieuw beleid en / of een deel van de reserve in te zetten als dekking voor structurele lasten. Realistische en beleidsmatige keuzes hebben ook een positieve

doorwerking naar de nakomende jaren. Onze wens is dat ook het nieuwe bestuur dat in 2026 aantreedt vanuit een goed vertrekpunt kan starten. Geactualiseerde begroting Bedragen x € 1.000 *(-/- = nadeel) Omschrijving

2026

2027

2028

2029

Autonome ontwikkelingen

-875

-763

-754

-700

Uitkomst begroting 2025-2028 na meibrief Kansen en investeringsagenda Knelpunten bestaand beleid Nieuw Beleid

Saldo uitkomst begroting 2026

waarvan structureel waarvan incidenteel

-3.923 70

-2.123 -1.682

-8.533 -394 -8.139

-2.715 70

-523 -782

-4.713 -1.542 -3.171

-271 70

-1.305 -602

-2.862 -1.722 -1.140

-271

-2.527 -1.210 -102

-4.810 -4.265 -545

Perspectiefnota

De Perspectiefnota kunt u beschouwen als het startdocument van de planning- en controlcyclus voor het komende begrotingsjaar 2026 en de meerjarenraming 2027-2029.

De perspectiefnota is het instrument waarmee uw raad de koers kan bepalen en biedt het inhoudelijke en financiële kader voor de vertaling en uitwerking in de komende

programmabegroting. In de Perspectiefnota 2026 is de Meicirculaire 2025 niet verwerkt (deze is nog niet gepubliceerd).

De Perspectiefnota gaat allereerst in op onze ambities en de belangrijkste opgaven voor de

komende jaren (Inleiding). Daarnaast geeft de Perspectiefnota het financiële beeld weer op basis van autonome ontwikkelingen, knelpunten en nieuwe ontwikkelingen (hoofdstuk financiën).

De ambities en opgaven zijn vorig jaar financieel vertaald in de kansen en investeringsagenda (hoofdstuk reëel begroten K&I agenda). Wij zien bij de doorrekening hiervan dat deze

toekomstig een toenemend beroep gaan doen op onze structurele middelen; bijvoorbeeld onderwijshuisvesting en onze sportvoorzieningen.

2 van 5

Doelen

Het doel van de Perspectiefnota is om een gedegen kader af te geven voor de begroting 2026 en de meerjarenbegroting 2027-2029.

Argumenten

1.1 De gemeenteraad is het kaderstellende orgaan

De gemeenteraad bepaalt als hoogste orgaan in de gemeente de inhoudelijke en financiële kaders. Het college van burgemeester en wethouders zorgt er voor dat de Perspectiefnota

beleidsmatig en financieel wordt vertaald in de nog op te stellen Beleidsbegroting 2026-2029. 1.2 We geven inzicht in de wijze waarop wij de opgaven en ambities willen dekken

In de Perspectiefnota geven wij een voorlopig beeld van de financiële ruimte voor de begroting

2026-2029. Wij geven een beeld van de omvang van de algemene reserve en de mogelijkheden om de reserve in te zetten voor de gewenste investeringen.

1.3 De financiële uitgangspunten (hoofdstuk 1.1) bevatten de indexen voor de begroting 2026-2029

Dat geeft ons duidelijkheid voor de opstelling van de begroting en stelt ons in staat om reëel te begroten.

Risico's en kanttekeningen

In de toekomst zullen we veel geld nodig hebben om de maatschappelijke opgaven te kunnen blijven uitvoeren

Wij hebben veel geld nodig om onze taken en de kansen en investeringsagenda te kunnen

uitvoeren. We zetten hiervoor onze structurele ruimte en de algemene reserve in. Op landelijk

niveau blijft sprake van aanzienlijke tekorten voor de taken die gemeenten moeten uitvoeren. Bij deze taken horen ook passende knaken van het Rijk. We streven naar een goede balans tussen taken en middelen. Uitgangspunt blijft een financieel gezonde gemeente met voldoende weerstandsvermogen.

We lopen op een aantal onderdelen nog financiële risico's

Dit betreffen de implementatie van de hervormingsagenda Jeugd, de rijksvergoeding voor de Wmo indexering, de stelpost BTW compensatiefonds en de onzekerheid over de structurele

gemeentefinanciën (te weinig compensatie door het Rijk voor de taken die we als gemeente moeten uitvoeren).

Indien het rijk niet met structurele compensatie komt

Dan hebben wij een forse toename in het tekort vanaf 2028 en komen wanneer we niets doen

onder het verscherpt provinciaal toezicht. Om dit te voorkomen zullen wij keuzes moeten maken 3 van 5

en t.z.t. maatregelen moeten treffen. Denk hierbij aan het temporiseren van investeringen, heroverwegen en bijdragen van derden.

Voor de realisering van de opgaven en ambities is uitvoeringskracht nodig

Het is niet vanzelfsprekend dat we opgaven en plannen realiseren door er simpelweg middelen aan te koppelen. In de huidige context spreken we over uitvoeringskracht: een gezonde balans tussen inzet van mens en organisatie om de complexe bestuurlijke ambities te realiseren. De

krappe arbeidsmarkt maakt het lastig om nieuwe medewerkers te vinden maar ook om ze te behouden.

Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: • Vrede, justitie en publieke diensten. Toelichting werelddoelen VN

Met de door ons voorgestelde opgaven en ambities in deze Perspectiefnota dragen we (indirect) bij aan bijna alle global goals.

Financiën

Na vaststelling van de Meibrief 2025 wijzigt de begroting op basis van autonome ontwikkelingen, knelpunten en nieuwe ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen hebben wij inzichtelijk gemaakt en worden financieel verwerkt bij de opstelling van de begroting 2026.

Het kabinet heeft in haar voorjaarsnota het zg. ravijnjaar licht gedempt. Een eerste grove

doorrekening van de accressen geven aan dat wij deze nodig zijn voor de stijging van onze lonen en prijzen. Dit betekent dat wij prudent omgaan met nieuw beleid. De details van deze effecten

worden door het Rijk uitgewerkt in de Meicirculaire 2025. De publicatie hiervan wordt verwacht in

begin juni. Een exacte berekening van de uitkomst moet nog plaatsvinden en maakt geen deel uit van deze Perspectiefnota. Wij zullen u informeren over de uitkomsten van de Meicirculaire in relatie tot deze Perspectiefnota.

Het huidige perspectief werpt een schaduw vooruit voor de komende jaren, waarin we beperkt

zijn in onze structurele middelen. We komen voor uitdagingen te staan die zich niet alleen lokaal voordoen, maar juist ook een weerspiegeling zijn van het landelijke beeld. De afnemende financiële middelen van het Rijk vragen van ons als gemeentebestuur om keuzes.

In eerdere begrotingen hebben wij taakstellingen opgenomen, € 3,5 miljoen om lucht uit de

begroting te halen, deze is inmiddels gerealiseerd. In de huidige begroting 2025 een aanvullende taakstelling van eveneens € 3,5 miljoen om reëel te begroten. Deze kunnen wij in 2029 realiseren door goed naar de planning en de aard van de investeringen te kijken. Daarmee kunnen wij de

begroting in de toekomst structureel ontlasten. Dit hebben we al in gang gezet door kritisch te kijken naar de planning van de investeringen, het instellen van onderzoeks- of

4 van 5

voorbereidingskredieten, het beoordelen of het gaat om een bijdrage aan investeringen van derden (bijv. Provincie) en door te beoordelen of toekomstige vervanging nodig is. Allemaal

onderdelen die aansluiten bij het project 'Reëel Begroten'. Dit is een continue proces.

De toenemende kosten voor jeugdzorg drukken op onze gemeentefinanciën. In afwachting van het rapport van de commissie Van Ark hebben wij besloten om deze tekorten nog niet te

verwerken. Nu naar blijkt een juiste keuze omdat het Rijk voornemens is deze voor twee jaar

(2026 en 2027) voor haar rekening te nemen. Dit geeft gemeenten voor twee jaar lucht om hard aan de slag te gaan met de hervormingsagenda. In 2028 stoppen deze extra middelen en gaat het kabinet ervanuit dat de maatregelen uit de hervormingsagenda hun beoogde effect zullen hebben.

Verwerking persoonsgegevens N.v.t.

Communicatie en participatie

Op 11 juni 2025 is er een technische briefing van de Perspectiefnota in de raad.

In de oriënterende ronde van 24 juni 2025 wordt de Perspectiefnota behandeld en op 8 juli 2025 vindt de besluitvorming in de raadsvergadering plaats.

Uitvoering N.v.t.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

B.M. de Vries

M.W. Offinga

Bijlagen

• Perspectiefnota

o Bijlage 1. Toelichting ontwikkelingen

o Bijlage 2. Schema Reëel begroten van de K&I agenda

5 van 5