RV Perspectiefnota 2025

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

662428 Gert Hoeksma gert.hoeksma@hardenberg.nl

College:

7 mei 2024

Raad:

11 juni 2024

Onderwerp: Perspectiefnota 2025 WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. kennis te nemen van de Perspectiefnota 2025 als richtinggevend document voor de begroting 2025; 2. de (financiële) uitgangspunten voor de meerjarenbegroting 2025-2028 vast te stellen. Inleiding Ieder jaar bieden wij u een Perspectiefnota aan. Deze nota is één van de documenten in de planning & controlcyclus, die met ingang van dit jaar is vernieuwd. Schematisch ziet de cyclus er als volgt uit:

In de Mei- en Novemberbrief worden feitelijk budgetmutaties, waartoe wij hebben besloten, toegelicht. In de Zomernota geven we aan in hoeverre de programmabegroting (doelstellingen en daarvoor beschikbare budgetten) in het betreffende jaar gerealiseerd worden. In deze rapportage kunnen voorstellen tot bijsturing van budgetten worden gedaan. De Perspectiefnota is het startdocument voor het opstellen van de Programmabegroting. In de Perspectiefnota 2025 hebben wij onze ambities en de belangrijkste opgaven voor de komende jaren beschreven. Ook beschrijven wij de financiële ruimte en de uitgangspunten voor het opstellen van de begroting. In deze Perspectiefnota is invulling gegeven aan uw vraag bij de algemene beschouwingen over de Perspectiefnota 2024. Uw raad heeft gevraagd om de geschetste ontwikkelingen nog meer in verbinding te brengen met een visie op (middel)lange termijn en aandacht te hebben voor groei én bloei. In de begroting 2024 hebben wij toegezegd onze ambities en belangrijkste opgaven te vertalen in een kansen- en investeringsagenda. En daarbij aan te geven wat de financiële mogelijkheden zijn. Wij hebben dat gedaan door eerst een kansen- en investeringsoverzicht op te stellen. Dit overzicht is als bijlage bij de Perspectiefnota opgenomen.

In de Perspectiefnota doen wij een voorstel voor een keuze uit dat overzicht voor 2025 en volgende jaren, passend bij onze ambities en opgaven. Daarmee is de toegezegde kansen- en investeringsagenda integraal opgenomen in deze Perspectiefnota. Doelen De Perspectiefnota heeft tot doel de raad te ondersteunen in haar kaderstellende, controlerende en vertegenwoordigende rol. Met deze nota schetsen we belangrijke thema’s voor de komende jaren en de 1

wijze waarop wij samen met u daarmee strategisch om willen gaan. De raad wordt gevraagd via de algemene beschouwingen reacties te geven op onze deze nota en de financiële uitgangspunten voor de begroting 2025-2028 vast te stellen. Die reacties nemen we mee in het opstellen van de begroting 2025 en het meerjarenperspectief tot en met 2028. Argumenten 1.1. De raad heeft gevraagd om een visie op (middel)lange termijn op te stellen en aandacht te hebben voor groei én bloei Die vraag is gesteld bij de bespreking van de Perspectiefnota 2024. In die Perspectiefnota schreven wij dat de rode draad bij alles wat we doen is: het behouden en versterken van de brede welvaart in Landstad Hardenberg. Door invulling te geven aan: • een kwalitatief hoog voorzieningenniveau, een kwalitatief goed woningaanbod en een hoogwaardige woonomgeving; • doorgroeien naar een economisch- en verkeersknooppunt; • te werken aan onze infrastructuur, bereikbaarheid, toegankelijkheid en duurzaamheid en • door te werken aan kwaliteit van leven en het behoud van gemeenschapszin, een gezonde samenleving waarin iedereen meedoet en de kans krijgt zich zo goed mogelijk te ontwikkelen. 1.2. We willen Groeien door te investeren in basisinfrastructuur en streekcentrum en Bloeien door te investeren in kernen en inwoners In de Perspectiefnota hebben we onze visie en koers beschreven.

Dat hebben we gedaan op basis van ons Coalitieakkoord 2022-2026 en de Omgevingsvisie (2021), aangevuld met actuele accenten o.a. klimaatadaptatie en programma Veerkrachtig Hardenberg. Vanuit die visie en koers hebben we de nu bekende opgaven en ambities verzameld. En we hebben alle investeringen die hieraan bijdragen in beeld gebracht. Deze zijn in de bijlage Kansen & Investeringsoverzicht bij de Perspectiefnota genoemd. Om aan te kunnen blijven sluiten bij de actualiteit, in te kunnen blijven spelen op externe financiële ontwikkelingen en cofinancieringskansen en recht te doen aan onderwerpen die verder weg gelegen zijn in de tijd, is het onze bedoeling elk jaar het kansen- en investeringsoverzicht aan te passen aan de laatste stand van zaken. Aan de hand van deze groslijst komen wij met een voorstel welke onderwerpen uit dit overzicht vertaald worden in de perspectiefnota. Afhankelijk van de financiële ruimte op het jaarlijkse ijkmoment, kunnen de onderwerpen onder of boven de streep uitkomen. 1.3. We hebben de ambities en opgaven gerubriceerd in toekomstbestendig en ambities Toekomstbestendig: Dit zijn investeringen en uitgaven die nodig zijn voor al door de raad vastgesteld beleid, het behouden en onderhouden van wat we (blijvend nodig) hebben en de uitvoering van wet- en regelgeving.

Ambitie: Dit zijn investeringen en uitgaven die nodig zijn voor langere termijndoelen die we in de toekomst willen bereiken, doelen die meer zijn dan wat nodig is voor de vastgestelde beleidsdoelen en uitvoering van wet- en regelgeving. 1.4. We hebben de opgaven en ambities ingedeeld op basis van criteria De criteria die we hebben toegepast zijn: • De Omgevingsvisie. • Het Coalitieakkoord. • Input vanuit de raad. • Balans tussen fysiek domein en sociaal domein. • Beschikbare capaciteit. • Beschikbaar geld. • Mogelijke extern geldstromen. 2

1.5. In de Perspectiefnota geven wij onze visie en keuzes op opgaven en ambities, waarmee we in de komende jaren specifiek aan het werk gaan In de begroting hebben wij 12 thema’s genoemd waaraan wij werken. In grote lijnen hebben die opgaven en ambities waarmee we specifiek aan het werk gaan aan de hand van de investeringsagenda, betrekking op de thema’s: • Wonen. • Bereikbaarheid en inrichting Centrum Hardenberg. • Leefbaarheid kernen (mfa’s). • Verkeersveiligheid eigen en provinciale wegen. • Stationsgebied en Theater. • Huisvestingsplannen voor Onderwijs en Sport. • Verduurzaming van gemeentelijke gebouwen en wagenpark. 1.6. De raad heeft een kaderstellende rol Door via de algemene beschouwingen een reactie te geven op de Perspectiefnota en de daarin opgenomen visie en keuzes geeft uw raad ons kaders mee voor de begroting 2025. 2.1. We geven inzicht in de wijze waarop wij de opgaven en ambities willen financieren In de Perspectiefnota geven wij een voorlopig beeld van de financiële ruimte voor de begroting 20252028. Wij geven een beeld van de omvang van de algemene reserve en de mogelijkheden om die reserve in te zetten voor de gewenste investeringen. Ook willen wij ons inzetten om bijdragen van derden te krijgen voor het realiseren van onze ambities.

Want het realiseren van de opgaven en ambities die genoemd worden in de kansen- en investeringsagenda doen we zelf en samen met andere partijen. Om die bijdragen te krijgen moeten we in beeld hebben welke mogelijkheden er zijn en actief lobbyen. Daarvoor hanteren we drie uitgangspunten: 1. We houden een netwerk van relaties actueel. 2. We werken samen met andere partijen. 3. We richten ons vooral op de belangrijkste en meer omvangrijke projecten uit het kansen- en investeringsoverzicht. 2.2. Door de uitgangspunten vast te stellen geeft u kaders mee voor de begroting 2025-2028 Dat geeft ons duidelijkheid voor de opstelling van de begroting en voorkomt dat we op een later moment allerlei budgetten moeten gaan aanpassen. Risico's en kanttekeningen 1.1. Voor de realisering van de opgaven en ambities is uitvoeringskracht nodig We willen zorgen voor kwalitatief en kwantitatief voldoende personeel. De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt geven aanleiding om extra in te zetten op het werven en vasthouden van personeel. De resultaten van die extra inzet zijn afhankelijk van de arbeidsmarkt en de beschikbaarheid van kwalitatief voldoende personeel. Dat bepaalt in belangrijke mate in welk tempo wij de opgaven en ambities kunnen realiseren. 2.1.

Voor de kapitaallasten van de investeringen en de gevraagde budgetverhogingen die voortkomen uit de kansen- en investeringsagenda is structurele dekking nodig van € 7 miljoen In 2025 is ongeveer € 0,5 miljoen nodig, in 2026 € 1,8 miljoen, in 2027 € 4,6 miljoen en in 2028 € 5,8 miljoen. Na 2028 loopt het bedrag op naar € 7 miljoen.

3

Wij denken aan de volgende dekkingsmiddelen: • Ruimte in de begroting € 1.500.000 In de meerjarenbegroting 2024-2027 hebben wij enige financiële ruimte om kapitaallasten op te vangen die uit toekomstige investeringen voortvloeien. • Bijdrage van € 60 miljoen uit de Algemene Reserve € 1.625.000 Door voor de investeringen € 60 miljoen van de Algemene Reserve in te zetten, wordt ongeveer € 1,625 miljoen afschrijving gedekt. Het precieze bedrag is afhankelijk van de werkelijke afschrijvingstermijn. • Taakstelling en bijdragen derden € 3.500.000 (na 2028 € 4.500.000). Op basis van analyses van de begrotingen en jaarrekeningen van de afgelopen jaren denken wij dat een taakstelling van € 3,5 miljoen is te realiseren. Uiterlijk in de eerste helft van 2025 zullen wij u daarover informeren. En wij verwachten dat via de budgetten van de regiodeals bijdragen voor specifieke investeringen te krijgen zijn. 2.2. In de jaren 2025-2028 zijn voor de uitvoering van de kansen- en investeringsagenda incidentele budgetten nodig voor een totaalbedrag van € 3,4 miljoen Voor deze incidentele budgetten kijken wij naar mogelijkheden van bijdragen van derden en bijdragen vanuit de algemene reserve. 2.3. Er is onzekerheid over de omvang van de rijksbijdrage Het kabinet heeft in de afgelopen jaren forse bezuinigingen op de bijdragen aan gemeenten aangekondigd.

Het gaat om de opschalingskorting uit 2015 en de korting vanaf 2026 op het accres (waardoor de omvang van het gemeente- en provinciefonds gelijke tred houdt met de rijksbegroting). Het koppelen van het accres aan de gemiddelde groei van het BBP over de afgelopen acht jaar (circa 1,5 procent) is onvoldoende om de groei van de kosten te dekken. Onder meer de vergrijzing en bijbehorende zorgkosten, woningbouw, opvang van vluchtelingen, het beheer van de infrastructuur en de openbare ruimte en het natuurbeheer vragen om meer budget. Het kabinet is vanaf de zomer van 2023 demissionair. Uit informatie over de vorming van een nieuw kabinet blijkt dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden over de overheidsfinanciën. Wij hopen dat de Voorjaarsnota van het (demissionaire) kabinet voldoende duidelijkheid geeft over wat we de komende jaren kunnen verwachten. Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Vrede, justitie en publieke diensten Toelichting werelddoelen VN Met de door ons voorgestelde opgaven en ambities in deze Perspectiefnota dragen we (indirect) bij aan bijna alle global goals. Financiën De omvang van een benodigd budget is afhankelijk van uw richtinggevende uitspraken. In voorkomende gevallen is er al voldoende budget in de huidige meerjarenbegroting opgenomen.

Na de behandeling van de Perspectiefnota in uw raad bespreken wij welke (extra) budgetten nodig zijn voor de invulling van de strategische thema’s. De hiervan vertaling ziet u terug in de meerjarenbegroting. In deze Perspectiefnota hebben we de financiële gevolgen van onze ambities en investeringen aangegeven. Als we die gevolgen verwerken, is het beeld van het financieel perspectief:

4

Bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

2028

Begrotingsresultaat na meibrief

582

-1.188

-1.571

-1.568

K&I-agenda structureel

-568

-1.913

-4.743

-5.928

K&I-agenda incidenteel

-1.220

-415

-915

-850

Dekking

1.220

5.115

6.565

7.150

14

1.599

-664

-1.196

Waarvan structureel

8.224

4.721

612

80

Waarvan incidenteel

-8.210

-3.122

-1.276

-1.276

Begrotingsresultaat incl. dekking

Verwerking persoonsgegevens N.v.t. Communicatie Deze Perspectiefnota wordt gepubliceerd op de website van de gemeente. En wordt ter informatie toegestuurd aan de Provincie Overijssel. Uitvoering De Perspectiefnota 2025 en de algemene beschouwingen van uw fracties daarop worden gebruikt voor het opstellen van de begroting 2025.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlagen Perspectiefnota 2025

5

Raadsbesluit Zaaknummer:

662428

Onderwerp: Perspectiefnota 2025 De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 7 mei 2024; Besluit: 1. kennis te nemen van de Perspectiefnota 2025 als richtinggevend document voor de begroting 2025; 2. de (financiële) uitgangspunten voor de meerjarenbegroting 2025-2028 vast te stellen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 11 juni 2024. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

6