RV Hergebruik van grond met verhoogde gehalten PFAS en/of drins

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

520230 Wouter Groote Wouter.Groote@hardenberg.nl

College:

9 september 2024

Raad:

15 oktober 2024

Onderwerp: Hergebruik van grond met verhoogde gehalten PFAS en/of drins WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. aangepaste Lokale Maximale Waarden (LMW) voor PFAS en drins in de Bodembeheergebieden, gebaseerd op het advies van het RIVM, vast te stellen; 2. hergebruik van grond met gehalten PFAS en/of drins lager dan de LMW tussen verschillende locaties met verhoogde gehalten en in grootschalige bodemtoepassingen mogelijk te maken; 3. het wijzigen van het Omgevingsplan hiertoe met aanvullende beleidsregels te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders. Inleiding Op de ontwikkellocaties voor woningbouw bij ’t Refter in Sibculo, de Marke in Mariënberg en De Kuilen in Bruchterveld komen verhoogde concentraties aan PFAS voor in de bodem. In Dedemsvaart op het bestaande Rollepaal komen naast PFAS ook drins voor. Op een deel van het beoogde nieuwe bedrijventerrein Rollepaal Oost komt PFAS voor in de bodem. PFAS (per- en polyfluoroalkylstoffen, verzameling van chemische stoffen) en drins (bestrijdingsmiddelen) zijn door de mens gemaakte stoffen. Ze komen van nature niet voor in het milieu en zijn moeilijk afbreekbaar. Het is bij de genoemde ontwikkellocaties niet duidelijk wat de oorzaak is voor de aanwezigheid van PFAS en wanneer deze situatie is ontstaan.

De reden dat sinds kort PFAS aandacht krijgt is dat wetenschappelijk onderzoek aantoont dat de aanwezigheid van PFAS mogelijk gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen. De meetmethoden zijn bovendien sterk verbeterd en vanaf juli 2019 is het verplicht om PFAS in bodemonderzoeken mee te nemen. De rijksoverheid heeft een handelingskader opgesteld en geeft daarbij advies hoe om te gaan met PFAS-houdende grond. En vanaf mei 2022 is door het RIVM een advies afgegeven over risicogrenswaarden voor PFAS (zogenaamde INEV-waarden, Indicatieve Niveaus voor Ernstige Verontreiniging). Het gaat bij de ontwikkellocaties in de gemeente Hardenberg om lichte verontreinigingen van de grond. De aangetroffen concentraties zijn zo klein dat er geen gevaar is voor de gezondheid. Wel belemmeren ze de ontwikkeling van deze locaties en de mogelijkheid om deze licht verontreinigde grond te hergebruiken. Door aanvullende beleidsregels op te nemen in het Omgevingsplan komen er meer mogelijkheden voor de ontwikkeling van gebieden waar de grond licht verontreinigd is. Ook wordt hergebruik van gronden met verhoogde gehalten PFAS en drins dan mogelijk. In dit voorstel vragen we uw raad om in te stemmen met de uitgangspunten voor deze beleidsregels en de uitwerking hiervan in het Omgevingsplan te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders.

1

Doelen Dit besluit draagt bij aan de financiële haalbaarheid en voortgang in de ontwikkeling van woon- en werkgebieden waar beperkte verhoging van PFAS en/of drins is aangetroffen zonder dat er risico is voor de volksgezondheid en het milieu. Argumenten 1. Aanpassen Lokale Maximale Waarden In de Nota Bodembeheer IJsselland (vastgesteld in december 2023) staat dat de INEV-waarden gebruikt kunnen worden voor hergebruik van PFAS-houdende grond binnen de grenzen van het plangebied: • Bij PFAS-gehalten die hoger liggen dan de INEV-waarden kan er sprake zijn van een ernstige verontreiniging. • Bij PFAS-gehalten onder de INEV-waarden is wonen op een locatie met verhoogde concentraties PFAS in de bodem mogelijk. Daarbij wordt er van uitgegaan dat er weinig bodemcontact en geen gewasconsumptie is. Dit betekent dat op deze locaties ‘wonen met een tuin’ niet wenselijk is. De aangetroffen gehalten PFAS en drins in de gemeente Hardenberg liggen echter ver onder de INEVwaarden voor PFAS en de risicogrenswaarden voor drins. De waarden zijn zo laag dat er geen gevaar is voor de gezondheid. Daarom stellen we voor om lagere Lokale Maximale Waarden (LMW) dan nu opgenomen in de Nota Bodembeheer IJsselland voor de gemeente Hardenberg vast te stellen. We baseren deze LMW op het advies van de RIVM (zie figuur 2.1 van de notitie in bijlage 1).

De LMW gelden voor de aangewezen locaties in de gemeente Hardenberg waar lichte verontreiniging met PFAS en/of drins is aangetroffen (zie hiervoor paragraaf 2.2.2. van de notitie in bijlage 1). De GGD geeft in het bijgevoegde advies (zie bijlage 3) aan geen bezwaren te zien voor hergebruik van de met PFAS verontreinigde gronden binnen de lagere LMW. Met deze lagere LMV wordt wonen en werken op locaties met verhoogde concentraties PFAS en/of drins met veel bodemcontact en matige gewasconsumptie mogelijk. Woningen met een tuin kunnen op deze locaties gerealiseerd worden. 2. Mogelijk maken hergebruik van grond tussen locaties en in grootschalige bodemtoepassingen Bij het bouw- en woonrijp maken van een woongebied komt veel grond vrij, zoals bij de aanleg van bouwkavels, wegen, voetpaden en wadi’s. De ruimte om deze grond binnen een plangebied te hergebruiken is beperkt. Op locaties met verhoogde concentraties PFAS en/of drins waar hergebruik binnen het plangebied niet mogelijk is, is op dit moment de enige mogelijkheid om de licht verontreinigde grond af te voeren naar een erkende verwerker. Dit is kostbaar. Bij het afgraven en afvoeren en het aanvullen met ‘schone grond’ moet rekening worden gehouden met € 75 tot € 100 per m3 (prijspeil 2023).

Bij de toekomstige woongebieden gaat het om circa 75.000 m3 en bij het bedrijventerrein de Rollepaal (bestaand en nieuw Rollepaal) om circa 75.900 m3. De kosten voor het afgraven, afvoeren en aanvullen van grond kunnen daardoor oplopen tot € 15.1 miljoen. Daarom wordt er gekeken naar hergebruik van licht verontreinigde grond met PFAS en/of drins binnen de gemeente Hardenberg. Er zijn twee mogelijkheden: A. Hergebruik tussen verschillende locaties met verhoogde gehalten In de Nota Bodembeheer IJsselland is vastgelegd dat hergebruik van grond binnen de locaties met verhoogd voorkomen van PFAS mogelijk is, zolang de grond onder de INEV waarden blijft. Uitwisseling van grond met verhoogde gehalten tussen locaties is niet geregeld, omdat uitwisseling tussen gemeenten niet wenselijk werd geacht. Uitwisseling van grond tussen locaties binnen de gemeente Hardenberg biedt echter meer mogelijkheden voor hergebruik. Met aanvullende beleidsregels in het Omgevingsplan kunnen we deze uitwisseling van grond tussen locaties binnen gemeente Hardenberg met verhoogde gehalten PFAS en/of drins mogelijk maken. Dit onder voorwaarde dat de aangetroffen

2

PFAS en/of drins lager zijn dan de LMW en de locaties aangewezen en begrenst zijn (in de zogenaamde bodembeheergebieden). Om binnen deze gebieden ook daadwerkelijk grond te mogen toepassen moet eerst geverifieerd worden of de gehalten aan PFAS in de toe te passen grond overeenkomen met de ontvangende grond. Daarmee verandert niets aan de totale belasting of kwaliteit van de bodem in het beheergebied van Hardenberg (ook wel ‘ stand still’-principe genoemd). B. Hergebruik in grootschalige bodemtoepassingen Met aanvullende beleidsregels in het Omgevingsplan kunnen we hergebruik van met PFAS en/of drins verontreinigde grond mogelijk maken in grootschalige bodemtoepassingen (GBT). Voorwaarde hiervoor is dat deze grond met een minimale omvang van 5.000 m3 toegepast wordt in een werk dat als functionele toepassing aangewezen is. Voorbeelden hiervan zijn wegen of spoorwegen, bouwwerken of dijken en het herinrichten of aanvullen van voormalige winplaatsen. In woon- en werkgebieden kan de licht verontreinigde grond gebruikt worden in geluidswallen bij het spoor of nabij bedrijventerreinen. Ook hier moet de PFAS en/of drins lager zijn dan de LMW. 3. Wijzigen van het Omgevingsplan Om de lagere LMW voor de aangewezen locaties vast te stellen moet het Omgevingsplan worden gewijzigd.

Dit geldt ook voor het mogelijk maken van hergebruik van grond (met waarden voor PFAS en drins lager dan de LMW) tussen locaties en in GBT’s. Hiervoor zijn concept beleidsregels gemaakt (zie bijlage 2). Het is niet uit te sluiten dat PFAS en/of drins in de toekomst ook op andere locaties worden aangetroffen. Het kan daarom nodig zijn om nieuwe locaties (met waarden voor PFAS en/of drins lager dan de LMW) aan te wijzen en hiertoe het Omgevingsplan te wijzigen. Risico's en kanttekeningen 1. Verkoopbaarheid kavels Vanwege de lichte verontreinigingen en met het hanteren van de lagere LMW voor PFAS en drins is er vanuit gezondheidsoverwegingen geen redenen voor afvoer van grond en kan er gewoond en gewerkt worden in deze gebieden. In de afweging van een particulier of bedrijf om een woon- of werkkavel te kopen kan dit echter wel een rol spelen. In de communicatie moet hier uitgebreid aandacht aan worden besteed. 2. Beperkte mogelijkheden GBT Binnen de gemeente Hardenberg zijn op korte termijn beperkte mogelijkheden voor een toepassing in grootschalige bodemtoepassingen. Het opnemen van deze beleidsregels in het Omgevingsplan is daarom vooral gericht op toekomstige GBT-locaties, waar grond met beperkt verhoogde gehalten aan PFAS en/of drins functioneel kan worden toegepast. 3.

Niet alle PFAS en drins houdende grond ligt op gemeentelijk grondgebied Ongeveer 92.790 m3 PFAS en drins houdende grond ligt bij andere eigenaren dan de gemeente. In beginsel is het daarmee geen “probleem” van de gemeente. De gemeente heeft toegezegd – zonder garanties – met deze eigenaren te zoeken naar oplossingen. Alle daaruit voortkomende kosten en risico’s zijn dan voor rekening van de betreffende eigenaren. Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Duurzame steden en gemeenschappen

3

Toelichting werelddoelen VN Dit besluit draagt bij aan een optimalisatie van de financiële haalbaarheid en daarmee de ontwikkeling van woon- en werkgebieden in de gemeente Hardenberg, terwijl er geen extra milieubelasting plaatsvindt (stand-still principe) en wel inzicht blijft in de bodemkwaliteit. Financiën Het voorstel heeft geen directe financiële gevolgen. Het uitwerken en opnemen van de beleidsregels in het Omgevingsplan vallen binnen de reguliere beschikbare middelen of worden gedekt uit de grondexploitaties. Indirect zijn er wel financiële gevolgen. De aanwezigheid van PFAS en/of drins in de (toekomstige) woon- en werkgebieden heeft nadelige gevolgen voor de grondexploitaties. Door beleidsregels op te nemen in het Omgevingsplan komen er meer mogelijkheden voor de ontwikkeling van deze gebieden en hergebruik van overtollig grond. De uiteindelijke kosten zijn afhankelijk van de specifieke mogelijkheden per project. De verwachting is dat kosten navenant lager zijn, omdat hoge afvoerkosten naar erkende verwerkers worden voorkomen. Verwerking persoonsgegevens N.v.t. Communicatie Het voorstel is besproken met de portefeuillehouders Milieu, Ruimtelijke Ordening en Financiën en is opgesteld samen met de teams Ruimte en Projecten en VTH en de Omgevingsdienst IJsselland.

Bij de uitvoering van het beleid is een zorgvuldige communicatie met bewoners, ondernemers en omwonenden belangrijk. De GGD kan hier een rol in spelen. Uitvoering Het verwerken van de beleidsregels in het Omgevingsplan.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

B.M. de Vries

M.W. Offinga

Bijlagen 1. Notitie ‘Hergebruik grond met PFAS en drins, gemeente Hardenberg’ 2. Notitie ‘Maatwerkregels en -voorschriften voor het Omgevingsplan’ 3. GGD advies

4

Raadsbesluit Zaaknummer:

520230

Onderwerp: Hergebruik van grond met verhoogde gehalten PFAS en/of drins De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 9 september 2024; gelet op: de Rijksoverheid heeft een handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie opgesteld. Het document bevat een aangepast handelingskader voor het omgaan met PFAS-houdende grond en baggerspecie. De aanpassing geldt vanaf 1 januari 2024, gelijktijdig met de Omgevingswet. (https://open.overheid.nl/documenten/dpc-dee421ec8377efafeaf463e5d632d30a7c38b567/pdf); Besluit: 1. aangepaste Lokale Maximale Waarden (LMW) voor PFAS en drins in de Bodembeheergebieden, gebaseerd op het advies van het RIVM, vast te stellen; 2. hergebruik van grond met gehalten PFAS en/of drins lager dan de LMW tussen verschillende locaties met verhoogde gehalten en in grootschalige bodemtoepassingen mogelijk te maken; 3. het wijzigen van het Omgevingsplan hiertoe met aanvullende beleidsregels te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 15 oktober 2024. De raad voornoemd, de griffier

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

5