RV Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan (GGP) Hardenberg

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

626654 Sibren van Es sibren.vanes@hardenberg.nl

College:

14 mei 2024

Raad:

2 juli 2024

Onderwerp: Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan (GGP) Hardenberg WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan 2024-2030, een samenhangend pakket van maatregelen als uitwerking van de door de raad vastgestelde koersnotitie, vast te stellen; 2. uitvoering te geven aan het integrale en samenhangende pakket van maatregelen zoals gepresenteerd in het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan. Inleiding Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval en zetten zich gezamenlijk in om de transitie naar een circulaire (grondstoffen) economie te stimuleren. Gemeente Hardenberg staat nu voor de uitdaging om de prestaties op het gebied van huishoudelijk afval en recycling van gescheiden ingezamelde grondstoffen verder te verbeteren om haar doelstelling om 50% circulair te zijn in 2030, te behalen. Deze uitdaging is voortgekomen uit de circulaire doelstellingen van de gemeente, maar ook vanwege de noodzaak om het beleid betaalbaar te houden. Grondstoffen moeten herwonnen worden en dat brengt stijgende lasten met zich mee. Het serviceniveau waarbij (gechargeerd) alles in één afvalbak kan, is verleden tijd. Belastingen op restafval stijgen (steeds sneller) waardoor maatregelen getroffen moeten worden. Dit om (financieel) gezond om te kunnen blijven en dat gaat samen met onontkoombare veranderingen.

Op dit moment wordt jaarlijks circa € 157.000 (ongeveer € 6 per huishouden) betaald aan afvalstoffenbelasting voor de verbranding van herbruikbare grondstoffen. De CO2-heffing op het verbranden van restafval zal in de komende jaren verder stijgen. Uit een sorteeranalyse blijkt dat het ingezamelde fijn huishoudelijk restafval in Hardenberg voor 80% potentieel recyclebare grondstoffen bevat. Momenteel wordt per inwoner per jaar 11,9 kg grof huishoudelijk restafval en 96,4 kg fijn huishoudelijk restafval ingezameld. Uit de .afvalbeheeranalyse blijkt ook dat de hoeveelheid huishoudelijk restafval in Hardenberg de laatste jaren nauwelijks is afgenomen. Een verdere reductie van restafval tot maximaal 50 kg/inw. in 2030 wordt als mogelijk geacht als aanvullende maatregelen worden genomen. Koersnotitie Voorafgaand aan het Gemeentelijk Grondstoffenplan (GGP) is op 19 december 2023 een koersnotitie vastgesteld. Het GGP is de vertaling van de daarin vastgestelde ambitie, doelstellingen en strategische kaders (de kern van de koersnotitie) en benoemde bouwstenen (maatregelen). Ook zijn in de koersnotitie de huidige situatie, het werkveld, de relevante ontwikkelingen en (externe en/of wettelijke) kaders toegelicht. Daarnaast zijn beschikbare beleidsinstrumenten van het gemeentelijk 1

grondstoffenbeleid gepresenteerd. Het GGP presenteert de maatregelen, die getoetst zijn op uitvoerbaarheid, voor- en nadelen en waar mogelijk op het draagvlak. Participatie De bijgevoegde GGP is tot stand gekomen via een zorgvuldig en participatief proces, waarbij een raadsklankbordgroep middels meerdere sessies is betrokken. Daarnaast zijn inwoners actief en op verschillende manieren zijn betrokken om een zo representatief mogelijk beeld te schetsen van het sentiment dat leeft. In het voorjaar van 2023 konden inwoners meedoen aan een onderzoek over afvalinzameling en het scheiden van afval. Begin 2024 is ook het online participatieplatform van start gegaan. Op 4 en 6 maart 2024 zijn circa 130 passanteninterviews afgenomen in Hardenberg, Dedemsvaart en Slagharen. Als laatst is inwoners om aandacht en input gevraagd via het online participatieplatform SamenHardenberg. Het resultaat is een representatieve uitkomst dat uitvoering kan geven aan het integrale en samenhangende pakket van 13 maatregelen. Doelen Het beoogde effect van het vaststellen van het Gemeentelijke Grondstoffenbeleidsplan is om op basis van de in de koersnotitie vastgestelde strategie, ambities en doelstellingen uitvoering te geven aan de genoemde maatregelen (bouwstenen).

Deze 13 maatregelen vallen onder vier thema’s “Preventie en bewustwording”, “Service en inzamelvoorzieningen”, “Prijsprikkel / Diftar” en “Techniek en innovatie”. Elke maatregel is voorzien van een voorstel hoe en wanneer de maatregel uit te voeren. Bij sommige maatregelen wordt gemotiveerd voorgesteld deze (vooralsnog) niet uit te voeren. Elk advies is opgesteld op basis van de eerdergenoemde drie invalshoeken: 1. service richting de inwoners; 2. beheersbare kosten en 3. milieuprestaties op het gebied van restafval en meer recyclebare grondstoffen. Maatregelen zullen met zorg in de tijd worden uitgezet en na aanvullende besluitvorming in de raad worden uitgevoerd. Hierbij blijft burgerparticipatie (online én offline) erg belangrijk om in te kunnen spelen op ideeën en denkkracht van onze inwoners, maar ook om inwoners betrokken te houden en draagvlak te creëren. Het totaalpakket van maatregelen dient als middel om restafval te reduceren, grondstoffen beter te scheiden en co2 uitstoot te verminderen. Dit om financieel perspectief te bieden en te voldoen aan de internationale strategische duurzaamheidsdoelen die de SDG-gemeente Hardenberg heeft gesteld: volledig circulair in 2050 met als tussendoel 50% circulair in 2030.

Het GGP sluit aan bij de doelstellingen van de Versnellingsagenda Hardenberg circulair in 2050, gericht op het verminderen van reststromen bij bedrijven en het bevorderen van materiaal hergebruik. De ambitie van het GGP is om de hoeveelheid restafval in het huishoudelijk afval te verminderen tot onder de 50 kg/inw. in 2030. Het GGP sluit ook aan bij de communicatie- en participatieambities zoals gesteld in het coalitieprogramma 'Oog voor elkaar, blik op de toekomst' en het meerjarenprogramma 'Duurzaam Hardenberg'.

2

Maatregel

Wat gaan we doen?

Wanneer?

Preventie en bewustwording

Uitvoeren

1 Stevig communicatieprogramma

Intensivering communicatieprogramma. Gericht op duidelijke en positieve boodschap richting inwoners. Kernelementenaanpak en afvalscheidingscoaches waarbij we de kwaliteit van ingezamelde stromen willen verbeteren. 2 Preventie OPK: ja-ja sticker Met of zonder een 'Ja/Ja-sticker' op de brievenbus ontvangen inwoners wel/geen ongeadresseerd reclamedrukwerk. Weekbladen ontvangt men altijd, tenzij een 'nee-nee'sticker. 3 Stimuleren van producthergebruik Stimuleren/opzetten van initiatieven zoals ruilmarkten, tweedehandswinkels etc Service en inzamelvoorzieningen 4 Inzameling gft hoogbouw We gaan GFT inzamelvoorzieningen plaatsen bij hoogbouwlocaties (ca. 3.200 huishoudens). Minicontainers in een beugel of in een cocon. GFT-bakjes voor op het aanrecht Flankerend beleid. Huishoudens kunnen GFT-bakje voor aanrecht aanvragen. 5 Hogere inzamelfrequentie PMD

De huidige inzamelfrequentie voor PMD (1x per 4 weken) zou eventueel verhoogd kunnen worden naar 1x per 3 weken. 6 Inzameling OPK met In de huidige situatie wordt OPK aan huis ingezameld met een minicontainers aan huis gemeente- inzamelvoertuig met vrijwilligers van verenigingen als beladers. Een dekkend alternatief is het in de hele gemeenten aan huis ophalen van OPK met minicontainer. 7 Omgekeerd inzamelen Stap 1. Inzamelfrequentie restafval van 1x per 4 weken naar 1x per 6 (gefaseerde aanpak met weken. Inwoners kunnen indien nodig gebruik maken van bestaande beslismomenten) ondergrondse restafvalcontainers (OC). Flankerend beleid: plaatsing van extra OC's waar dat nodig is.

Flankerend beleid: huishoudens in buitengebied die niet uitkomen met deze frequentie kunnen tweede minicontainer voor restafval aanvragen.

per 2025

€ 1,0

per 2025

€ 4,4

Voorbereiden in Q3-4 2024. Invoeren per 2025

€ 0,0

Voorbereiden in uitvoering in 2025

€ 0,0

Voorbereiden in Q3-4 2024. Invoeren per 2025 Bakjes worden beschikbaar gesteld. Inwoners kunnen aanvragen.

€ 5,0

9 Gescheiden inzameling van luiers

10 Optimalisatie inzameling textiel

Prijsprikkel / diftar 11 Verhouding vast en variabel deel afvalstoffenheffing 12 Optimalisatie inzet afval-app

Techniek en innovatie 13 Inzet van techniek en innovatie bij CirkelWaarde (onderdeel ROVA) draagt zorg voor effectieve en duurzame verwerking en recycling ingezamelde afval- en grondstoffen. be- en verwerking

€ 5,3 € 13

Onderzoek Q3-4 2024 + extra gewenste ondergrondse containers beschikbaar per 2025 Per 2025

Stap 2. Evaluatie Q1 2026. Eventuele verlaging van de frequentie eind 2026 / begin 2027. Stap 3. In volgende fase (op basis van evaluatie en na besluit wordt het Stap 3. Evaluatie 2028 en restafval gebracht naar ondergrondse containers. besluitvorming. Indien daartoe Dit geldt niet voor huishoudens (zoals buitengebied) waar afstand te wordt besloten implementatie in groot is, daar blijft innzameling restafval aan huis. 2029. Optimalisatie van onze milieustraat wordt nader onderzocht. Uitvoering onderzoek optimalisatie milieustraat 2024 - 2025 De inzet van de GRIP-wagen om meer grondstoffen in te zamelen buiten GRIP-wagen per 2025 de milieustraat. Vervanging voor huidige KCA inzameling. Er is in onze regio nog onvoldoende recyclingcapaciteit. Zodra voldoende Planning nog niet bekend. recyclingmogelijheden zijn, gaan we inzameling van luiers onderzoeken Afhankelijk van beschikbaarheid en voorleggen voor besluitvorming. recyclingcapaciteit We gaan het aantal inzamelontainers uitbreiden (5 extra) en plaatsen op Onderzoek en plaatsing in 2025 goed bereikbare/zichtbare locaties. Flankerend beleid: informeren wat wel/niet in de textielbak mag. / g Het variabele deel van de afvalstoffenheffing verhogen en vaste deel verlagen (75%-25%) Optimalisatie van de afval-app door extra informatieprikkels toe te voegen, gericht op het gewenste scheidingsgedrag van inwoners.

N.v.t.

€ 5,0

Deze maatregel wordt afgeraden c.q. niet uitgevoerd Deze maatregel wordt afgeraden. We gaan door met de huidige inzamelmethode met vrijwilligers zo lang als het kan. Invoeren per 2025

Stap 2. Op basis van evaluatie na een jaar wordt verdere verlaging van de inzamelfrequentie naar 1x per 8 weken) overwogen.

8 Optimalisatie milieustraat (brengvoorziening grofvuil)

Additionele kosten per hh (excl lagere verwerkingskosten)

€ 0,0

€ 1,0

€ 0,2

Onderdeel besluitvorming afvalstoffenheffing najaar 2024 of 2025 De uitbreiding van de afval-app medio 2025 beschikbaar

€ 0,0

Vigerende praktijk

€ 0,0

€ nog niet bekend

€ 0,0

[TABEL INVOEGEN]

€ 11,6

Maximaal te verwachten kostenreductie be- en verwerken

€ 13,3

Argumenten • Het proces van het opstellen van het GGP is zorgvuldig doorlopen en het stuk is breed gedragen met inbreng van de raadsklankbordgroep (circa 10 betrokken raadsleden) en inwoners. • Het plan sluit aan bij de lange termijn doelen van Europees en Nederlands afvalbeleid om een samenleving zonder verspilling te realiseren, wat de duurzaamheid en circulariteit van de gemeente bevordert. • Het GGP sluit aan bij de Versnellingsagenda Hardenberg circulair in 2050 en de gestelde ambities in het coalitieakkoord en het meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg.

3

• De voorgestelde maatregelen leiden niet tot een uitzet van de afvalstoffenheffing. De kosten voor de maatregelen vanuit het GGP zijn in balans met de besparingen die worden gerealiseerd door betere afvalscheiding en -verwerking. • Het GGP is met (online en offline) inbreng van inwoners (enquête, passanteninterviews, participatieplatform), raadsklankbordgroep, de afvalinzamelaar en een gespecialiseerd adviesbureau ontwikkeld, waardoor er in gezamenlijkheid met alle betrokken stakeholders een groter draagvlak is ontwikkeld voor het herziene afvalbeleid. • Er is een gezonde mix tussen ambitie, maatregelen en kosten. Het beleid houdt constant rekening met het balans tussen de drie invalshoeken: 1. service richting de inwoners; 2. beheersbare kosten en 3. milieuprestaties op het gebied van restafval en meer recyclebare grondstoffen. Risico's en kanttekeningen • Weerstand bij belanghebbenden: veranderingen in het afvalbeheer kunnen aanvankelijk weerstand oproepen bij inwoners andere belanghebbenden die mogelijk te maken krijgen met nieuwe maatregelen of veranderingen in de afvalinzameling. Het is daarom van belang dat het voorgenomen stevige communicatieprogramma goed uit te voeren om een duidelijke communicatiestrategie te hanteren en inwoners te blijven betrekken bij het proces van uitvoering om draagvlak te creëren en te blijven behouden.

• Veranderende wet- en regelgeving: externe factoren, zoals veranderingen in wet- en regelgeving, kunnen invloed hebben op de implementatie van het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan. Het is daarom van belang om flexibel te blijven en de eventueel aan te passen aan veranderende omstandigheden om de beoogde doelstellingen van het GGP te realiseren. • De in het GGP beschreven reductie van restafval door preventie en betere scheiding zal leiden tot een besparing op de be- en verwerkingskosten van circa € 13 per huishouden. De kosten lopen echter voor de baten uit. Daarbij wordt het effect geleidelijk (over een periode van twee jaar) verwacht. Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Verantwoorde consumptie en productie - Duurzame steden en gemeenschappen - Klimaatactie - Leven op het water - Leven op het land Toelichting werelddoelen VN De met het GGP vast te stellen maatregelen zijn gericht op het verder voorkomen van (rest)afval en een beter gebruik van grondstoffen. Met het voorstel wordt bijgedragen aan het bereiken van een circulaire economie in 2050 met als tussendoel 50% circulair in 2030. Financiën Kosten en opbrengsten maatregelenpakket zijn in balans Verwacht wordt dat met voorgestelde maatregelen een reductie van restafval naar 50 kg per inwoner wordt behaald. Dit leidt tot lagere verwerkingskosten.

Tegenover deze lagere verwerkingskosten staan kosten die gemaakt moeten worden voor de uitvoering van het GGP. Doorgerekend is dat kosten en opbrengsten van de maatregelen ongeveer met elkaar in evenwicht zijn en het GGP budgetneutraal kan wordt uitgevoerd. Deze kosten lopen echter voor de baten uit, waardoor het effect van de maatregelen geleidelijk verwacht wordt over een periode van twee jaar. 4

Afvalstoffenheffing zal stijgen Desondanks zal de komende jaren de afvalstoffenheffing gaan stijgen. Dit omdat het rijk de CO2heffing en de minimumprijs op het verbranden van restafval jaarlijks zal gaan verhogen. Hiermee wil het Rijk hergebruik en recycling bevorderen. De verdere belasting op de verbranding van restafval geeft een extra noodzaak om zo veel mogelijk grondstoffen van het restafval te scheiden. Kortom: zonder aanvullende maatregelen zal de afvalstoffenheffing nog meer stijgen. Ook andere autonome factoren zullen de afvalstoffenheffing beïnvloeden, zoals marktontwikkelingen, fluctuerende vergoedingen en inflatie. In onderstaande grafiek is samenvattend de ontwikkeling van de afvalstoffenheffing voor de komende periode weergegeven.

Verwerking persoonsgegevens Belangrijk bij de uitwerking van dit GGP is het actief betrekken van inwoners. Hiervoor worden alleen de inhoudelijke gegevens verzameld om input op te halen voor de uitvoeringsfase van het GGP. Gedacht kan worden aan het ophalen van de meest geprefereerde locatie voor het plaatsen van een container voor een bepaalde (grondstof)stroom (via een interactieve kaart op het participatieplatform). De input of antwoorden afkomstig van inwoners van zijn niet tot individuele personen herleidbaar (tenzij noodzakelijk, dan wordt de persoon om expliciete toestemming gevraagd voor de verwerking van zijn of haar persoonsgegevens). De verwerking van persoonsgegevens voldoet hiermee aan de vereisten van de AVG-wetgeving. Communicatie Het implementeren van het nieuwe GGP vereist een doordachte en gestructureerde communicatie aanpak die tevens terugkomt in de eerste maatregel van het beleidsplan. Deze maatregel toont het belang van heldere communicatie aan en is gericht op uitleg, informatievoorziening en motivatie om bij te dragen aan de doelen van het plan. De maatregel staat in verbinding met de meeste andere genoemde maatregelen van het GGP. Zo is de maatregel een “stevig communicatieprogramma” gekoppeld aan “kernelementenaanpak en afvalscheidingscoaches” maar ook “stimuleren van producthergebruik”.

Het bevat onder andere een jaarlijks communicatieplan met een gedetailleerde communicatiekalender, samenwerking met lokale partners (zoals de kringloop) en regelmatige updates over (nieuwe) regels en maatregelen met betrekking tot afvalscheiding. Communicatie zal plaatsvinden via de gemeentelijk kanalen. Daarnaast zal de gemeente aansluiten bij landelijke beschikbare campagnes en bij bestaande campagnes van de ROVA.

5

(Online) participatie blijft belangrijk Verder is het GGP het eerste project waar de gemeente haar inwoners heeft gevraagd om mee te denken en mee te doen met de plannen van de gemeente. Dit door het indienen van ideeën, het geven van reacties en meningen via het platform. Verder kunnen inwoners meedoen aan stemmingen, peilingen, keuze wijzers invullen, etc. wat veel waardevolle informatie oplevert voor de gemeente. Het is laagdrempelig en makkelijker voor inwoners om mee te doen op het moment dat hun het beste past. Wat betreft de communicatie richting de inwoners, die al hebben gereageerd via het online participatieplatform is een terugkoppeling gegeven wat is gedaan met de reactie. Na vaststelling van het GGP zullen deze participanten nog uitgebreide reactie ontvangen op hun input. Uitvoering De inzameling voor het huishoudelijk afval wordt voor de gemeente Hardenberg uitgevoerd door ROVA. Als aandeelhouder is de gemeente sinds de oprichting verbonden aan ROVA. Na vaststelling van het GGP zal met ROVA een nieuwe Dienstverleningsovereenkomst (DVO) worden afgesloten. In het DVO worden praktische samenwerkingsafspraken gemaakt om o.a. uitvoering te geven aan het GGP. Zoals ook bij de totstandkoming van Koersnotitie zijn bij het ontwikkelen van dit grondstoffenbeleidsplan sessies georganiseerd met de raadsklankbordgroep.

Dit laat uiteraard onverlet de formele rol van de raad en raadsleden bij de verdere besluitvorming en vaststelling van het voorliggende grondstoffenbeleidsplan. De raadsklankbordgroep heeft de projectgroep echter erg geholpen in het meedenken en reflecteren op voorgestelde keuzes en maatregelen. Voor de uitvoeringsfase van het GGP zal de raad daarom wederom geïnformeerd en betrokken blijven worden over de voortgang en het behalen van de in het GGP gestelde doelstelling. Ook zal de raad betrokken worden bij een evaluatie van dit GGP, die in maart 2026 is voorzien. In dit evaluatiemoment kunnen opnieuw keuzes gemaakt worden over de invoering van maatregelen. Hierbij kan gedacht worden aan een herziening van de inzamelingsfrequentie van rest/PMD, of het apart inzamelen van luiers (mits de verwerking hiervan voldoende gevorderd is). Het is daarnaast belangrijk in deze uitvoeringsfase om in gesprek te blijven met andere betrokken partijen als kringlopen en andere initiatieven vanuit het bedrijfsleven om een circulaire economie tot stand te brengen.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlagen - Het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan - Afvalonderzoek voorjaar 2023

6

Raadsbesluit Zaaknummer:

626654

Onderwerp: Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan (GGP) Hardenberg De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 14 mei 2024; Besluit: 1. het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan 2024-2030, een samenhangend pakket van maatregelen als uitwerking van de door de raad vastgestelde koersnotitie, vast te stellen; 2. uitvoering te geven aan het integrale en samenhangende pakket van maatregelen zoals gepresenteerd in het Gemeentelijk Grondstoffenbeleidsplan. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 2 juli 2024. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

7