Presentatie Economische Koers

Herijking Economisch Koers Raadsinformatiebijeenkomst 11 juni ‘25

Inhoud 1. Economische koers 2020 en resultaten 2020-2025 2. Input Raad (03-06-25) 3. De Stand van Hardenberg • Economisch decor • Demografie • Arbeidsmarkt • Economische ontwikkeling • Brede welvaart

Bouwstenen visie 2020 • Economische ontwikkeling als middel: randvoorwaarde welzijn burgers, onderdeel brede welvaart • Eigenwaarde • Inkomen/bestaanszekerheid • Voorzieningen en verenigingen • Drijvende kracht achter maatschappelijke transities • kwaliteit naast kwantiteit: betekeniseconomie • Economische toekomst is ongewis: voorbereiding op het onbekende en onzekere

Opgaven Opgave 1: oplossingen schaarste productiefactoren door: a. van een lineaire naar een circulaire economie b. versnellen van de digitalisering van de economie c. verhogen arbeidsproductiviteit (verdienvermogen en innovatie) d. aantrekken talent van buiten de gemeente; e. vergroten werktijdfactor en arbeidsparticipatie. Opgave 2: groeien richting een betekeniseconomie a. bevorderen missiegedreven innoveren b. bevorderen impactondernemen

Opgaven Opgave 3: voorbereiding op het ongewisse door: a. vergroten van de wendbaarheid en weerbaarheid van ondernemers b. vergroten van de wendbaarheid en weerbaarheid van de beroepsbevolking c. versterken van de samenwerkende en lerende gemeente Opgave 4: zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat door: a. aantrekkelijk maken/houden van onze centra; b. op orde houden van onze werklocaties (voldoende en toekomstbestendig); c. zorgdragen voor goede randvoorwaarden: bereikbaarheid, woningbouw, voorzieningenniveau, cultureel aanbod, sociale kwaliteit, behouden en versterking van landschappelijke en historische waarden.

In actie

Een greep uit de resultaten Lijn 1: • Accountmanagement verder ontwikkeld • Onderzoek naar ondernemerstevredenheid • Deelname ondernemersdienstverlening Regio Zwolle • Regio Deals (2x2) • Zitting in twee Boards • Centrumvisie • Strategie bedrijventerreinen vastgesteld • Locatieonderzoek • Uitgiftebeleid • Platform Ondernemen in Hardenberg • Deelname in Zwinc en Kennispoort (via RZ)

Een greep uit de resultaten Lijn 2: • Actieplan werk 1 en 2 • Projecten (o.a. met IQonIQ) • Verkenning aanpak digitalisering • Reststromenonderzoek • Energie op bedrijventerreinen • Krachtteam Circulair Lijn 3: • IQonIQ • Future Farm • 100% Gastvrij

Opbrengsten raadssessie 03-06-25

Input voor de koers 1. Brede welvaart als leidmotief (hoge niveau behouden) – betekent ook (letterlijk) ruimte blijven bieden voor groei en kansen voor de economie van morgen. 2. Integraal beleid: samenhang RO, Economie, Arbeidsmarkt, Onderwijs 3. Focus op het gevestigde MKB 4. Kwaliteit van ondernemers dienstverlening - uitstekende dienstverlening binnen het (regionaal) ecosysteem 5. Aandacht voor opvolgingsproblematiek MKB

Input voor de koers 6. Faciliteren van de mbo-economie (vanuit arbeidsmarkt, kennis- en innovatie-infrastructuur, ondernemers dienstverlening) 7. Human capital vraagstuk: jong talent behouden, ‘Kom Thus’, startkwalificaties behalen, passend opleiden (niet alleen hoger), leercultuur 8. Aandacht voor productiviteit: KANO-framework 9. IQonIQ doorontwikkelen en verbinden aan de regionale innovatiestructuur 10.Economisch beleid = regionaal denken en doen

Economische decor

Ons economische decor • Nederland

+ 1,5% - 1,9% in 2025, + 1,0% - 1,5% in 2026 (feb 2025)

• Werkloosheid Nederland 3,8%, Eurozone 6,6% • Inflatie rond 3%, Eurozone 2,4% • Grootste onzekerheid sinds Corona: schaarste (personeel, energie, water, kritieke grondstoffen), inflatie, stikstof, geopolitiek: verstoring ketens, energiecrisis en handelsoorlog.  Handelsoorlog kost Europa 0,3-1% groei • (Strategische) autonomie (Clean Industry Deal, Chips Act, defensie, …)

Groeiverwachtingen regio’s 2025

Demografie

Bevolkingsontwikkeling • Hardenberg: 62.930 inwoners

• Vanaf 2024 bescheiden groei • Hardenberg verslaat de prognoses

110 105

109,7 103,7 102,6

100 95 90 85

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2030 2035 2040 2045 2050

• Tot 2024 in de pas met Overijssel

Bevolkingsontwikkeling 2001-2024 en prognose 2024-2050 (index: 2024=100) Bron: CBS en Primos (2024)

Hardenberg

Overijssel

Nederland

Prognose licht positief • De potentiële beroepsbevolking blijft licht groeien in de regio, maar daalt in Overijssel • Grijze druk en schaarste aan menselijk kapitaal Bevolkingssamenstelling, 2024 Bron: CBS (2024)

Prognose bevolkingssamenstelling, 2050 Bron: Primos (2024)

Hardenberg

10.524 16,7%

46.688 74,2%

5.720 9,1%

Noord-Overijssel

66.058 17,0%

287.441 74,2%

34.124 8,8%

Overijssel

185.632 15,6%

888.890 74,8%

114.511 9,6%

Nederland

2.714.040 15,1%

13.520.591 75,4%

1.708.311 9,5%

0%

10%

20%

30%

14 jaar en jonger

40%

50%

15-74 jaar

60%

70%

75 jaar en ouder

80%

90%

100%

Noord-Overijssel

71.520 16,8%

293.160 68,7%

61.900 14,5%

Overijssel

188.640 15,5%

838.050 68,7%

193.570 15,9%

Nederland

3.006.510 15,3%

13.772.730 70%

2.904.270 14,8%

0%

10%

20%

30%

14 jaar en jonger

40%

50%

15-74 jaar

60%

70%

75 jaar en ouder

80%

90%

100%

Migratie en natuurlijke groei • • • •

Tussen 2019 en 2023 voortdurende groei Binnenlandse migratie sinds 2020 sterk toegenomen: Asiel en regio 2022: Oekraïne 800 700 Nog altijd natuurlijke aanwas!

Bevolkingsontwikkeling, gemeente Hardenberg Bron: (CBS, 2025) 66

600 Regio van vestiging

Vertrokken uit Hardenberg

Regio van vertrek

Gevestigd in Hardenberg

457

Zwolle

144

Westerwolde

Ommen

123

Ommen

161

Groningen

114

Zwolle

132

Coevorden

96

Twenterand

113

Twenterand

83

Dalfsen

93

166

500 400 300

78 153

124

200 100 0 -100

226

214

-7 2019

2020

Binnenlands migratiesaldo Natuurlijk aanwas

102

124 473 325

383

-4

-61

2021

2022

2023

Buitenlands migratiesaldo

Arbeidsmarkt

Beroepsbevolking hoger opgeleid: vakmanschap = USP • Beroepsbevolking: 35.000 personen, groeit jaarlijks • 26% van de beroepsbevolking zonder startkwalificatie. Aandeel daalt. • 49% havo, vwo of mbo2-4 afgerond. Aandeel daalt. • 26% hbo/wo. Aandeel stijgt. Hardenberg

Overijssel

Nederland

Opleidingsniveau

2014

2024

Laag Middel Hoog Laag Middel Hoog Laag Middel Hoog

30% 53% 17% 24% 46% 30% 22% 43% 35%

26% 49% 26% 21% 41% 38% 20% 38% 42%

Geregistreerd werkzoekende zonder dienstverband, naar startkwalificatie, Hardenberg nov. 2024 Bron: UWV, 2025

8,3%

23,6%

64,9%

3,3%

Geen startkwalificatie

Havo/VWO

MBO 2-4

HBO/WO

Werkloosheid onder het landelijke gemiddelde Werkloosheidspercentage Bron: CBS, 2024

• Werkloosheid structureel onder het landelijke gemiddelde 10% (3,0%) 8% • De werkloosheid is stabiel sinds 2022. 6% • Arbeidsparticipatie bovengemiddeld en hoger dan ooit (76%). 4% • Stille reserve circa 11% 2%

3,7% 3,4% 3,0%

0%

25% 20% 15% 10% 5% 0%

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Beroepsbevolking, percentage met een uitkering, september 2024 Bron: CBS, 2025

7% 3% 1%

7% 3% 1%

8%

9%

8%

10%

10%

4% 2%

4% 1%

5% 2%

4% 2%

4% 1%

Hardenberg

13% 6% 2%

Overijssel

Nederland

Netto arbeidsparticipatiegraad Bron: CBS, 2024 80% 76% 74% 73%

75% 70% 65% 60%

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

WW

Bijstandsgerelateerd

Arbeidsongeschiktheid

Hardenberg

Overijssel

Nederland

Aanhoudend krappe arbeidsmarkt • Krappe arbeidsmarkt, krapte neemt in Drenthe iets af. • Grootste krapte in Drenthe: - Dienstverlenende beroepen (6,7) - Zorg en welzijn (5,3) - Openbaar bestuur, veiligheid en juridisch (5,3) • Grootste krapte regio Zwolle: - Agrarische beroepen (11,8) - Openbaar bestuur, veiligheid en juridisch (11,4) - Dienstverlenende beroepen (9,9)

Agrarische beroepen Bedrijfseconomische en administratieve beroepen Commerciële beroepen Creatieve en taalkundige beroepen

Drenthe

Spanning

Regio Zwolle

Spanning

krap

2,53

Zeer krap

11,77

krap

2,98

Zeer krap

4,39

krap

3,11

Zeer krap

5,38

gemiddeld

1,08

krap

2,15

Dienstverlenende beroepen

Zeer krap

6,69

Zeer krap

9,92

ICT beroepen

Zeer krap

4,78

Zeer krap

7,46

krap

3,42

Zeer krap

4,21

Zeer krap

5,27

Zeer krap

11,40

krap

1,88

krap

2,48

krap

2,84

Zeer krap

7,06

krap

3,55

Zeer krap

4,90

Zeer krap

5,28

Zeer krap

6,04

Managers Openbaar best., veiligheid en juridische beroepen Pedagogische beroepen Technische beroepen Transport en logistiek beroepen Zorg en welzijn beroepen

Steeds meer mensen wonen én werken in Hardenberg • Hardenberg per saldo een uitgaande pendel: 7.300 mensen. • In totaal werken er 16.200 inwoners van Hardenberg in hun eigen gemeente (ca. tweederde van de banen in de gemeente). • Aantal mensen dat in de gemeente woont en werkt groeit Regio

Inkomende pendel

Uitgaande pendel

(Excl. Hardenberg) Arbeidsmarktregio Twente Arbeidsmarktregio Drenthe

2.100

6.800

1.700

3.200

3.600

3.400

Dutch Techzone* De Wolden & Midden-Drenthe*

3.000

2.900

600

500

Arbeidsmarktregio Zwolle

Economische ontwikkeling

Werkgelegenheid groeit in Hardenberg • 29.040 arbeidsplaatsen in 2024 • Er kwamen in 2024 360 arbeidsplaatsen bij (vnl zzp). • Arbeidsmarktbalans verbetert niet Banen per 1.000 personen in de beroepsbevolking Bron: BIRO, LISA, CBS, 2024 1.200

Geïndexeerde werkgelegenheidsontwikkeling (2015=100) Bron: BIRO, LISA, 2024 120

116,4

115

114,1

110 105 100 95 90

1.000

2015

2016

2017

2018

Hardenberg

800

2019

2020

Overijssel

2021

2022

2023

2024

Nederland

600

Aantal banen Hardenberg Bron: BIRO, 2024

400 200

30.000

0

29.000

2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Hardenberg

Overijssel

Nederland

28.503 28.603

28.000 27.000 26.000

25.458 25.575 25.538

26.284

26.883 27.195

27.455

2019

2021

29.041

25.000 24.000 23.000 2015

2016

2017

2018

2020

2022

2023

2024

Aantal vestigingen neemt snel toe • Hardenberg in 2024 6.530 vestigingen bedrijven en instellingen. • +1.650 t.o.v. 2015, +34% (+270 in 2024) • Wet DBA in 2025, aantal uitschrijvingen groeit hard! Bedrijfsgrootte

Aantal vestigingen 2015 % van totaal

Zzp (1 arbeidsplaats) Micro (2-10 arbeidsplaatsen) Klein (11-50 arbeidsplaatsen) Middel (51-250 arbeidsplaatsen) Groot (>250 arbeidsplaatsen) Totaal

4.865

Aantal vestigingen 2024

Verandering 2015-2024

2.650

54%

4.221

1.571↑

1.842

38%

1.868

26↑

310

6%

356

46↑

54

1%

73

19↑

9

<1%

7

-2↓

6.525

1.660↑

100%

% van totaal

↑ 65% ↓ 29% ↓ 5% ≈ 1% ≈ <1%

100%

Groei t.o.v. 2023 +229 +27 +2 +13 +271

Sectorstructuur: industrie, landbouw, bouw onderscheidend

20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%

Sectorstructuur Hardenberg 2024 en Overijssel en Nederland 2023 Bron: BIRO, LISA, 2025 18,1% 15,7%

14,2%

8,1%

8,0%

6,7%

4,4%

6,3%

5,0%

4,5% 1,5%

0,2%

Hardenberg

Overijssel

1,4%

Nederland

4,1% 1,8%

Sectorontwikkeling (2015-2024): industrie 7de plaats Verandering 2015-2024 Bron: BIRO, 2025

Landbouw Industrie Nutsbedrijven Bouw Handel Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Zorg Overige diensten Recreatie

-20%

0%

20%

40%

60%

80%

112 309 5 454 147 336 288 178 -67 553 167 372 407 318 4

Arbeidsproductiviteit naar verhouding laag Sector Landbouw en visserij Industrie Nutsbedrijven Bouw Handel Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie Financiële instellingen Zakelijke diensten Overheid Onderwijs Zorg Overige diensten (incl. recreatie)

Nederland € 91.469 € 148.865 € 531.598 € 80.714 € 105.216 € 118.163 € 53.350

Noord-Overijssel € 85.246 € 113.400 € 93.767 € 90.039 € 94.742 € 49.219

€ 129.713 € 265.467 € 90.769 € 109.899 € 85.239 € 63.430

€ 89.750 € 234.615 € 77.667 € 107.260 € 86.889 € 62.737

€ 54.408

€ 49.091

Brede welvaart

Knoppen om aan te draaien • Naar verhouding hoge brede welvaart • Verlagende factoren: overgewicht en vertrouwen in instituties • Zorgpunten: tevredenheid vrije tijd en ervaren gezondheid • Uitbouwen voorsprong: arbeidsparticipatie, werkloosheid, inkomen en vermogen

Bedankt voor uw aandacht!

11-6-2025

Herijking Economisch Koers Stand van Hardenberg