Getekend raadsvoorstel/besluit

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

644355 Tim Vredeveld tim.vredeveld@hardenberg.nl

College:

4 april 2024

Raad:

14 mei 2024

Onderwerp: Programmeringsafspraken wind op land

WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. het voorstel voor programmeringsafspraken, zoals beschreven in de brief aan Gedeputeerde Staten van Overijssel, te bekrachtigen; 2. het afwegingskader en de participatieleidraad windenergie vast te stellen als onderdeel van het voorstel voor programmeringsafspraken, zoals beschreven in de brief aan Gedeputeerde Staten van Overijssel; 3. kennis te nemen van de evaluatie van het gebiedsproces Bergentheim – Kloosterhaar – Sibculo.

Inleiding Het windbeleid van de Provincie Overijssel wordt in de periode april – juni vastgesteld. Als onderdeel daarvan worden er door de provincie gesprekken gevoerd met de gemeentes in de voorkeursgebieden(1) voor windenergie, om tot een programmeringsafspraak windenergie (pWOL1.0) te komen. In het eerste kwartaal van 2024 hebben meerdere bestuurlijke gesprekken plaatsgevonden tussen de gemeente en provincie om de inhoud van de programmeringsafspraken te verkennen. In de gemeenteraad is het onderwerp meermaals besproken middels raadsinformatiebijeenkomsten. (1) De term ‘voorkeursgebieden’ (voorheen: clustergebieden) wordt door de provincie gebruikt om vier gebieden in de provincie Overijssel aan te duiden waar de potentie voor windenergie groot is. Doelen De programmeringsafspraken windenergie zijn een initiatief van de Provincie Overijssel, als onderdeel van het nieuwe vast te stellen windbeleid, bestaande uit het Provinciaal Programma Energiestrategie (PPE) en een aanpassing in de omgevingsverordening. Door het instellen van een maximum plafond voor windenergie per gemeente of gebied worden de mogelijkheden voor windprojecten beperkt. Dit zorgt er volgens dat provincie voor dat windenergie bij voorkeur in de voorkeursgebieden plaatsvindt en onbeperkte groei wordt tegengegaan.

In de programmeringsafspraken tussen de gemeente en provincie wordt vastgelegd hoeveel windenergie er wordt opgewekt in 2030 en op welke wijze het maximum plafond wordt ingevuld. De kern van de afspraken is: • Het maximeren van het plafond voor de gemeente Hardenberg op 235 GWh. wordt de potentie van het gebied beperkt. • Het gerealiseerde windpark Veenwieken (34 GWh) telt mee in het plafond. • Het restant van 201 GWh geldt tot 2030, wetende dat een deel van de realisatie na 2030 zal plaatsvinden. • We vragen de provincie om in eerste instantie initiatieven voor windenergie te vergunnen op industrieterreinen (met grootverbruikers en waar kansen liggen om vraag en aanbod van elektriciteit te clusteren) en in het gebied Windbos N36. 1

• De restopgave tot aan het plafond wordt middels een tender door de provincie Overijssel vergund. Dit restant kan landen in het hele Hardenbergse deel van het voorkeursgebied, zoals opgenomen in het Provinciaal Programma Energiestrategie (PPE). • We verzoeken de provincie om bij de uitvoering van het windbeleid zoveel mogelijk rekening te houden met het afwegingskader windenergie en de participatieleidraad, met daarbij nadrukkelijk aandacht voor lokaal eigendom (een minimale vereiste van 50%) en het combineren van vraag en aanbod van elektriciteit in elkaar nabijheid (om het net te ontlasten en energiezekerheid bij afnemers te vergroten). We verwijzen u naar de bijlage (Brief aan GS) over de context en totstandkoming van het voorgestelde plafond. Argumenten 1. Het college constateert dat het door de provincie geïnitieerde proces tot een dilemma heeft geleid. Een belangrijk onderdeel van de programmeringsafspraken is het vastleggen van een juridisch plafond voor windenergie. In het ontwerp Provinciaal Programma Energiestrategie (PPE) dat Gedeputeerde Staten op 18 januari 2024 heeft gepubliceerd is hiervoor een eerste voorstel gedaan. De gemeente Hardenberg heeft in eerste instantie een voorstel voor programmeringsafspraken gedaan op basis van het RES 1.0 bod.

In een reactie daarop heeft de provincie aangegeven dat dit voorstel onvoldoende is om tot juridisch houdbare afspraken te komen (de reactie van de gedeputeerde is toegevoegd in de bijlage). Als oplossing heeft de provincie aangedragen om het plafond vast te stellen op 350 GWh voor het hele voorkeursgebied, het plafond ook te hanteren om de opgave tot na 2030 in te vullen en een fasering toe te passen. Het college van Hardenberg heeft ingestemd om op basis van deze oplossing tot programmeringsafspraken te komen. Dat doet het college voornamelijk omdat een situatie zonder programmeringsafspraken erg onaantrekkelijk is voor Hardenberg. 2. Het college vindt de werkwijze van de Provincie Overijssel niet verstandig. Het vraagstuk windenergie is een complex en maatschappelijk gevoelig onderwerp dat zich niet leent voor een te krap tijdspad. Door de gestelde deadline heeft het college onvoldoende mogelijkheden gekregen om de gemeenteraad en inwoners volwaardig te betrekken bij besluitvorming, zoals we dat gewend zijn. De wijze waarop de provincie de rol van bevoegd gezag heeft ingevuld staat wat ons betreft haaks op de werkwijze die we de afgelopen jaren in de RES hebben opgebouwd. Deze werkwijze vinden wij ongewenst in het licht van de interbestuurlijke verhoudingen en de maatschappelijke effecten die dit op de samenleving kan hebben.

Desondanks heeft het college ingestemd met de programmeringsafspraken, omdat een situatie zonder programmeringsafspraken (en daarmee zonder maximaal plafond) erg onaantrekkelijk is voor Hardenberg gezien de grote ruimtelijke potentie voor windenergie. 3. Door het maken van programmeringsafspraken kunnen de gemeente en provincie de maximaal toelaatbare hoeveelheid windenergie beperken. Dat is nodig om onbeperkte groei te voorkomen. Voor Hardenberg is dit belangrijk omdat de ruimtelijke potentie voor windenergie in de gemeente groot is. De bij de gemeente bekende initiatieven tellen naar inschatting op tot 500-600 GWh, indien alles vergund zou worden. Na intensief overleg met de provincie is het maximum plafond voor het voorkeursgebied Ommen-Hardenberg bijgesteld van 400 naar 350 GWh. Het plafond voor de gemeente Hardenberg wordt vastgesteld op 235 GWh. 4. Hardenberg constateert dat de provinciale opgave voor windenergie in Hardenberg groter is dan is vastgesteld in de RES 1.0. Gezien de grote ruimtelijke potentie voor windenergie in de gemeente Hardenberg is het van belang om een maximaal plafond voor windenergie vast te stellen. Het college is daarom van oordeel dat het vaststellen van een plafond van 235 GWh de beste optie is.

Door middel van dit plafond wordt de hoeveelheid windenergie in Hardenberg begrensd en kan invloed worden uitgeoefend op de voorkeurslocaties (bedrijventerreinen en windbos N36) die uw raad heeft vastgesteld. De voorkeur voor industrieterreinen blijft daarmee in stand, zoals beschreven in het coalitieakkoord en de Strategiebrief Energietransitie. Op deze plekken is een 2

logische koppeling tussen vraag en aanbod van elektriciteit aanwezig. Dit kan netcongestie verminderen en leveringszekerheid van elektriciteit vergroten. 5. De Provincie Overijssel is bevoegd gezag voor windenergieprojecten tussen de 5 en 100MW. In de praktijk is dit het geval bij elk project groter dan één moderne windturbine. De provincie kan vergunningsaanvragen formeel alleen op ruimtelijke gronden toetsen. In de huidige situatie (zonder plafond) leidt dat tot onvoldoende sturingsmogelijkheden voor windenergie. 6. Gezien de gestelde deadline door de provincie (begin april) heeft het college het voorstel voor programmeringsafspraken op 2 april jl. verstuurd naar de provincie. Dat laat onverlet dat uw gemeenteraad altijd kan besluiten om niet akkoord te gaan met het voorstel. In dat geval vervallen de gemaakte programmeringsafspraken. 7. Zoals in de Strategiebrief Energietransitie en -innovatie (mei 2023) is opgenomen hebben we de uitkomsten van de ‘Evaluatie gebiedsproces pilotproject duurzame energieopwekking Bergentheim, Kloosterhaar en Sibculo’ betrokken bij het opstellen van de participatieleidraad en het afwegingskader voor projecten voor grootschalige opwek van duurzame energie. 8. Het provinciale windbeleid is leidend bij tenders en de uitvoering van projecten.

Het afwegingskader windenergie en de participatieleidraad (zie bijlage) worden onderdeel van de programmeringsafspraken. De provincie wordt gevraagd om zoveel als mogelijk rekening te houden met het lokale afwegingskader en participatieleidraad. 9. Het college heeft de provincie nadrukkelijk gevraagd om ondersteuning te bieden bij de realisatie van de programmeringsafspraken en daar concrete afspraken over te maken. Dit gaat over het versneld op orde brengen van de netinfrastructuur, het actief ondersteunen van energiecoöperaties en aan de realisatie van smart energy hubs om netcongestie tegen te gaan. Risico's en kanttekeningen 1. Het proces om te komen tot programmeringsafspraken kende een kort tijdspad. Het college is niet gelukkig met het dilemma waarvoor ze door de provincie is geplaatst, zowel qua inhoud als proces. De bestuurlijke gevoelens van het college zijn verwoord in een brief aan GS (zie bijlage). 2. Het voorstel voor programmeringsafspraken beschrijft de inzet van de gemeente Hardenberg. Het voorstel van de provincie was oorspronkelijk om voor het voorkeursgebied Ommen-Hardenberg een plafond op te nemen van 400GWh. In meerdere gesprekken is dit plafond bijgesteld tot 350 GWh. Een plafond van 350 GWh is voor het voorkeursgebied het absolute minimum om windenergie een schaars goed te maken via een juridisch instrument.

Het getal is een afgeleide van de grote ruimtelijke potentie voor windenergie in Hardenberg in de Omgevingseffectrapportage (OER). 3. De haalbaarheid van windenergie op bedrijventerreinen is onzeker. Dat heeft enerzijds te maken met landelijke normen voor windenergie (die naar verwachting pas in 2025 wordt vastgelegd) die de potentie kunnen beperken en anderzijds met ruimtelijke ordening, omdat de functie windenergie potentiële uitbreidingen en/of functies in de weg kunnen zitten. 4. Het voorstel voor programmeringsafspraken zoals dat per brief naar Gedeputeerde Staten is gestuurd komt te vervallen als de gemeenteraad het voorstel niet bekrachtigt. Zonder programmeringsafspraken behoort Hardenberg in het Provinciaal Programma Energiestrategie tot het gebied ‘restgebied’. Het restgebied krijgt een plafond mee ter grootte van de provinciale opgave minus alle door de provincie gemaakte programmeringsafspraken bij elkaar opgeteld. De provincie is voornemens om de categorie 'restgebied' als eerste te tenderen. Kortom: hoeveel projecten er dan in Hardenberg landen is afhankelijk van de ingediende projecten in Hardenberg én wat er in de andere gemeenten gebeurt die ook tot het restgebied behoren. De kans is aanwezig dat het aandeel windenergie voor Hardenberg substantieel groter wordt dan het door de provincie voorgestelde plafond van 400 GWh.

Er zijn meerdere initiatieven (in verschillende fases) voor windprojecten in de gemeente Hardenberg bekend. Bij elkaar opgeteld komt een eerste inschatting van deze projecten uit op 500-600 GWh, indien al deze projecten vergund worden.

3

Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Betaalbare en duurzame energie - Klimaatactie Toelichting werelddoelen VN De programmeringsafspraken windenergie dragen bij aan de gekozen werelddoelen. Financiën Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. Verwerking persoonsgegevens Voor dit voorstel worden geen persoonsgegevens verwerkt. Communicatie N.v.t. Uitvoering Na bekrachtiging van het voorstel voor programmeringsafspraken door de gemeenteraad stelt Provinciale Staten op 29 juni 2024 de Omgevingsverordening vast, waar het Provinciaal Programma Energietransitie onderdeel van is. Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlagen 1. Brief aan Gedeputeerde Staten van Overijssel 2. Kopie van e-mail van Gedeputeerde aan Wethouder 3. Afwegingskader en participatieleidraad windenergie 4. Evaluatierapport gebiedsproces BKS

4

Raadsbesluit Zaaknummer:

644355

Onderwerp: Programmeringsafspraken wind op land

De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 4 april 2024;

Besluit:

1. het voorstel voor programmeringsafspraken, zoals beschreven in de brief aan Gedeputeerde Staten van Overijssel, te bekrachtigen; 2. het afwegingskader en de participatieleidraad windenergie vast te stellen als onderdeel van het voorstel voor programmeringsafspraken, zoals beschreven in de brief aan Gedeputeerde Staten van Overijssel.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 14 mei 2024. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

5