Getekend raadsvoorstel/besluit

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

576183 Hubert van Ruth Hubert.vanRuth@hardenberg.nl

College:

9 oktober 2023

Raad:

7 november 2023

Onderwerp: Septembercirculaire 2023 gemeentefonds, de energietoeslag 2023 en de 8e wijziging begroting 2023 en 1e wijziging begroting 2024 WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van de septembercirculaire 2023 en deze te verwerken in de begroting door middel van de 8e wijziging 2023 en de 1e wijziging 2024 2. De bedragen die worden ontvangen voor de volgende (taak)mutaties beschikbaar te stellen c.q. toe te voegen aan de betreffende taakvelden: • Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III). • Bijzondere bijstand en vroegsignalering. • Rijksvaccinatieprogramma. • Jeugdzorg loon- en prijsbijstelling. • WSW. 3. Het voordeel uit de hogere gemeentefondsuitkering 2023 ten gunste van het begrotingsresultaat 2023 te brengen. 4. Het voordeel 2024 en volgende jaren toe te voegen aan de stelpost loon- en prijsstijgingen. 5. Het bedrag dat wordt ontvangen voor de energietoeslag 2023 toe te voegen aan het budget voor minimabeleid. 6. Vast te stellen, de 8e wijziging 2023 en de 1e wijziging 2024. Inleiding Gemeenten ontvangen in principe op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota.

De septembercirculaire 2023 is volgens planning op Prinsjesdag verschenen. Deze circulaire bevat informatie over: • de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027 en een actualisatie van het accres loon en prijsontwikkeling (LPO) op basis van de Miljoenennota 2024. • de uitkering uit het BTW compensatiefonds (BCF) • diverse (taak)mutaties Er is "slechts" sprake van compensatie voor volume- en loon- en prijsontwikkelingen. En hoewel de nieuwe financieringsmethodiek tot een "plus" leidt in 2027, biedt dit nog onvoldoende oplossing voor de forse terugval in de gemeentefondsuitkering vanaf 2026. Daarmee is deze septembercirculaire vooral een financieel-technisch document, wat gezien de demissionaire status van het kabinet niet verrassend is.

1

Verder worden bij deze uitwerking van de septembercirculaire de aantallen die meetellen voor de berekening van de gemeentefondsuitkering (de uitkeringsbasis) geactualiseerd. Ook wordt de raming van de compensatie jeugdzorg bijgesteld. Tenslotte merken wij op dat onlangs bekend is geworden dat gemeenten extra middelen ontvangen om ook in 2023 een volledige energietoeslag uit te keren. Hoewel deze informatie niet verwerkt is in de septembercirculaire 2023, betrekken wij deze wel bij dit raadsvoorstel. Doelen Actualiseren financiële positie. Argumenten 1. We willen een actueel inzicht geven in de ontwikkeling van de financiële positie De uitkering uit het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeente. De informatie uit de gemeentefondscirculaires heeft in de regel grote invloed op de financiële positie van de gemeente. De verwerking van de gevolgen van de septembercirculaire 2023 in een wijziging van de begroting 2023 betekent dat een actueler beeld wordt gegeven van het te verwachten rekeningresultaat 2023. Verder is het bestaand beleid om de gevolgen van de septembercirculaire 2023 nog te verwerken in de 1e begrotingswijziging 2024, en deze nog te betrekken bij de behandeling door uw raad van de begroting voor 2024. 2.

Het is bestaand beleid om de bedragen die we ontvangen voor taakmutaties te verrekenen met de budgetten op de betreffende taakvelden Een deel van de inkomsten die we ontvangen via het gemeentefonds houdt verband met een taakuitbreiding/wijziging. Dit jaar betreft het o.a. een bedrag voor bijzondere bijstand en de WSW. Het is bestaand beleid om in het geval het een extra inkomst betreft, het betreffende bedrag toe te voegen aan het budget op het betreffende taakveld. Omgekeerd geldt ook als uitgangspunt, dat als er een uitname uit het gemeentefonds plaats heeft, het betreffende bedrag wordt onttrokken aan het budget op het betreffende taakveld. 3. Wij willen ook in 2023 een volledige energietoeslag uitkeren In de vierde voortgangsbrief aanvullende lokale aanpak energiecrisis merkten wij op dat wij ook een volledige energietoeslag 2023 van € 1.300 willen toekennen, waarbij wij er vanuit gaan dat er een landelijke regeling voor 2023 komt. Onlangs is bekend geworden dat het wetsvoorstel hiertoe door het Rijk is vastgesteld. Dit betekent dat we nog een aanvullende rijksbijdrage ontvangen van € 2 miljoen, nadat wij al eerder € 1,2 miljoen hebben ontvangen om een voorschot van € 500 op de energietoeslag 2023 uit te betalen. Zoals bekend hanteren wij een ruimere definitie van de doelgroep als het rijk. Als gevolg hiervan zullen onze uitgaven ook hoger uitvallen dan de rijksbijdrage.

De meerkosten worden ten laste gebracht van het budget van € 5 miljoen (het noodfonds) dat uw raad beschikbaar heeft gesteld voor de lokale aanpak van de energiecrisis. Risico's en kanttekeningen Deze circulaire bevat informatie over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2027 en een actualisatie van het accres loon- en prijsontwikkeling (LPO accres) op basis van de Miljoenennota 2024.

2

Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. De nieuwe financieringssystematiek leidt voor 2027 en volgende tot een verhoging van het accres (ter compensatie van volume ontwikkelingen, zoals de groei van het aantal inwoners, jongeren, ouderen, bijstandsuitkeringen enz. enz.). Sinds de meicirculaire 2022 is het volume deel bevroren tot en met 2025. Vooruitlopend op een nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet eenmalig € 1 miljard extra beschikbaar gesteld in 2026. Het volumedeel staat hierdoor vast tot en met 2026. Bij de Voorjaarsnota 2023 is dit bedrag vanaf 2027 structureel gemaakt en is besloten om de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De nieuwe financieringssystematiek is in de Miljoenennota 2024 uitgewerkt. De indexatie voor het volumedeel wordt vanaf 2027 gebaseerd op een 8-jaars (t-9 t/m t-2) historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Voor 2027 betekent dit dat het volumeaccres wordt verhoogd met 1,8%.

Het LPO accres 2024 wordt verhoogd Voor het LPO accres wordt de index voor loon-prijsontwikkeling voor de jaren tot en met 2026 berekend op basis van de CPB-raming van de loonvoet sector overheid, index materiele overheidsconsumptie en overheidsinvesteringen. Hierbij wordt een verdeling van 60% loonontwikkeling, 20% consumptie en 20% investeringen aangehouden. Vanaf 2027 volgt de indexatie voor inflatie de prijs bbp van het lopend jaar. Het LPO accres 2024 wordt verhoogd, vooral als gevolg van een hogere stijging van de lonen dan eerder verwacht. Daarbij merken wij op dat de huidige CAO gemeenteambtenaren eindigt op 31 december 2023. De onderhandelingen over een nieuwe CAO zijn gaande. Verder merken wij op dat wij verwachten dat de prijsstijgingen voor onze gemeentebegroting hoger (zullen) uitvallen dan het hieronder genoemde percentage van 3,5%. Voorbeelden hiervan zijn de indexeringen WMO en Jeugdzorg, leerlingenvervoer en bijdragen aan verbonden partijen en subsidies. Deze inschatting is reden voor ons voorstel om de hogere inkomsten uit het gemeentefonds toe te voegen aan de stelpost loon- en prijscompensatie. Tabel 1 vergelijking percentages loon- en prijsontwikkeling

Loonvoet sector overheid (60%) Index prijs materiele overheidsconsumptie (20%) Index prijs overheidsinvesteringen (20%) Gecombineerde index

Septembercirculaire Meicirculaire 6,7% 5,2% 3,5% 4,7% 3,0% 1,6% 5,3% 4,22%

Bij deze percentages merken wij op dat dit “voorlopige” percentages zijn. De definitieve percentages voor 2024 worden in de meicirculaire 2024 vastgezet. Gemeenten kunnen de betaalde btw op de inkoop overheidstaken terugvorderen op het BTW compensatiefonds (BCF) Het BCF-plafond bedraagt € 3,9 miljard voor gemeenten in 2023. Als de gezamenlijke declaraties onder het plafond blijven wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding van het plafond

3

volgt een uitname. In het systeem is opgenomen dat jaarlijks bij de septembercirculaire een voorschot wordt verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire volgend op het kalenderjaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2023 € 359 miljoen, dat wordt verrekend via de uitkeringsfactor met 12 punten. Voor ons is dat een bedrag van rond € 1,1 miljoen. In de meicirculaire 2024 vindt de afrekening plaats. Gemeenten ontvangen meer middelen als gevolg van (taak)mutaties In de septembercirculaire 2023 zijn de volgende (taak)mutaties opgenomen: • Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III) • Wet Visueel beperkten • Bijzondere bijstand en vroegsignalering • Hulpmiddelen thuis laten staan • Rijksvaccinatieprogramma • Jeugdzorg loon- en prijsbijstelling • Veilig Wonen • WSW De grotere mutaties worden hierna toegelicht. Bijzondere bijstand en vroegsignalering: Het kabinet stelt in totaal € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. Voor 2024 wordt in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld.

Jeugdzorg loon- en prijsbijstelling: Via deze circulaire wordt in 2024 € 45,2 miljoen en in 2025 € 27,1 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd in verband loon- en prijsstijgingen jeugdzorg. WSW: Bij de Voorjaarsnota heeft het kabinet besloten om gemeenten te compenseren voor de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon voor medewerkers in de Wet Sociale Werkvoorziening. De bijstelling van de uitkeringsbasis leidt voor 2023 en volgende jaren tot een hogere uitkering Voor de berekening van de gemeentefondsuitkering gaan wij uit van de aantallen die door de beheerders van het Gemeentefonds worden gehanteerd voor onze gemeente. Deze aantallen worden nu geactualiseerd, onder andere het aantal bijstandsontvangers, inwoners 75+ met drempel, regionale en landelijke centrumfunctie, leerlingen voortgezet onderwijs en de omvang van de OZB-maatstaven. De actualisering van de aantallen leidt tot een hogere gemeentefondsuitkering in 2023 en volgende jaren. In 2026 en volgende mag worden gerekend met een hogere compensatie jeugdzorg In de meicirculaire 2023 werd meegedeeld dat gemeenten en rijk een principeakkoord hebben bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Daarbij is ook afgesproken dat een deel van de middelen in 2024 en 2025 wordt ingezet voor investeringen en uitvoeringskosten van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Uit de septembercirculaire blijkt nu dat deze uitname ook in 2026 en de jaren daarna plaatsheeft. Tegenover dit nadeel staat dat de provinciaal toezichthouder er mee kan instemmen dat 100% in plaats van 75% van de compensatie jeugdzorg wordt begroot. In onderstaand overzicht zijn de gevolgen voor de begroting Hardenberg in beeld gebracht. Daarbij wordt opgemerkt dat de compensatie 2026 wat lager is dan eerder begroot.

4

Tabel 2 compensatie jeugdzorg Bedragen x € 1.000 2027 578 -281 297

2026 Compensatie jeugdzorg Uitname VWS Per saldo

-88 -263 -351

Werelddoelen van de Verenigde Naties (SDG) Dit voorstel draagt bij aan de volgende werelddoelen: - Past niet bij de SDG-doelen Toelichting werelddoelen VN Dit voorstel draagt niet direct bij aan de SDG’s, maar is wel (indirect) van belang voor de realisering van de doelen. De financiële ontwikkelingen zijn immers van belang voor elk werelddoel. Financiën De informatie uit de septembercirculaire (vooral accres LPO en nieuwe financieringssystematiek) en de aanpassing van de uitkeringsbasis leiden tot hogere inkomsten. Een deel hiervan heeft betrekking op zogenaamde taakmutaties. Conform het bestaande beleid worden de betreffende bedragen aangemerkt als “geoormerkte” middelen. Verder merken wij hierbij op dat de hogere inkomsten in 2027 voor een belangrijk deel te herleiden zijn naar de wijziging van de financieringssystematiek. Tabel 3 financieel overzicht Omschrijving Bijstelling accres Uitkering BTW compensatiefonds Ontwikkeling uitkeringsbasis Diverse taakmutaties Compensatie jeugdzorg Energietoeslag 2023 Overige Verschil t.o.v. uitkomsten meicirculaire 2023 Te verrekenen Europese richtlijn energieprestatie gebouwen Bijzondere bijstand en vroegsignalering Rijksvaccinatieprogramma Jeugdzorg loon- en prijsbijstelling WSW Energietoeslag 2023 Totaal te verrekenen

2023

2025 1.358

1.138 792 150

227 445

251 240

239 141 -351

172 126 297

1.224 -10 3.294

-48 1.999

-45 1.804

56 1.247

28 3.894

15 130 13 159 122

15

14

14

13 92 114

11

11

110

102

-439

-234

-135

-127

-1.560

-1.570

-1.112

-3.768

0

0

0

0

14

129 -1.224 -1.367

Toevoeging aan stelpost loon- en prijscompensatie Netto verschil

bedragen x € 1.000 2026 2027 1.162 3.271

2024 1.375

1.927

5

Verwerking persoonsgegevens N.v.t. Communicatie N.v.t. Uitvoering N.v.t.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlagen Septembercirculaire 2023 gemeentefonds

6

Raadsbesluit Zaaknummer:

576183

Onderwerp: Septembercirculaire 2023 gemeentefonds, de energietoeslag 2023 en de 8e wijziging begroting 2023 en 1e wijziging begroting 2024 De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 9 oktober 2023; Besluit: 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van de septembercirculaire 2023 en deze te verwerken in de begroting door middel van de 8e wijziging 2023 en de 1e wijziging 2024 2. De bedragen die worden ontvangen voor de volgende (taak)mutaties beschikbaar te stellen c.q. toe te voegen aan de betreffende taakvelden: • Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD III). • Bijzondere bijstand en vroegsignalering. • Rijksvaccinatieprogramma. • Jeugdzorg loon- en prijsbijstelling. • WSW. 3. Het voordeel uit de hogere gemeentefondsuitkering 2023 ten gunste van het begrotingsresultaat 2023 te brengen. 4. Het voordeel 2024 en volgende jaren toe te voegen aan de stelpost loon- en prijsstijgingen. 5. Het bedrag dat wordt ontvangen voor de energietoeslag 2023 toe te voegen aan het budget voor minimabeleid. 6. Vast te stellen, de 8e wijziging 2023 en de 1e wijziging 2024. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 7 november 2023. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

7