Gemeente Hardenberg definitief accountantsverslag 2021 dd 25.05.2022
Tekst van het document
Aan de gemeenteraad van de gemeente Hardenberg Postbus 500 7770 BA HARDENBERG Datum
Ons kenmerk
25 mei 2022
2022-AV-300087.701
Onderwerp
Accountantsverslag 2022 Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2021. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons tot op heden uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2021, en voor het beoordelen van de financiële positie van uw gemeente. In dit accountantsverslag lichten wij verder toe welke posten wij nog niet hebben kunnen afronden. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2021 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van de gemeente Hardenberg. Wij bespreken deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 7 juni 2022 met uw gemeenteraad en eventuele vragen die er zijn, worden dan beantwoord. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden. Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2021.
Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole Wij bedanken de medewerkers van de gemeente voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Hoogachtend, Astrium Overheidsaccountants B.V.
Drs. N.E. Lansbergen RA EMITA RE
Astrium Overheidsaccountants B.V. Edelgasstraat 57, 2718 SX Zoetermeer www.astrium.nl
Tel: (079) 36 23 613 Fax: (079) 361 57 77 info@astrium.nl
IBAN NL10RABO0322622360 BTW nr. NL810591625B01 KVK: 34168056
Accountantsverslag Gemeente Hardenberg – Boekjaar 2021
1
1.
Inleiding
In het kader van de door de raad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Hardenberg brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaars controlewerkzaamheden die wij onlangs hebben uitgevoerd. Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2021. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente. Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2021 van de gemeente Hardenberg en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw organisatie. De bevindingen in deze brief zijn daarom beperkt tot de punten die voortvloeien uit de controle van de jaarrekening. Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en verstrekken een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2021. In hoofdstuk 2.1 lichten wij dit nader toe.
Wij bespreken deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 7 juni 2022 met uw gemeenteraad. Het accountantsverslag is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1
Inleiding
Hoofdstuk 2
Kernpunten van de controle
Hoofdstuk 3
Analyse vermogen en resultaat
Hoofdstuk 4
Grondexploitaties
Hoofdstuk 5
Voorzieningen
Hoofdstuk6
Decentralisaties overheid
Hoofdstuk 7
Interne beheersing en automatisering
Hoofdstuk 8
Rechtmatigheid
Hoofdstuk 9
Overige bevindingen (jaarrekeningcontrole 2021)
Bijlagen: A.
Niet-gecorrigeerde controleverschillen
B.
SiSa - Fouten en onzekerheden 2021
C.
Onafhankelijkheidsbevestiging en overige dienstverlening
2
2. Kernpunten van de controle 3
2.
Kernpunten van de controle
2.1 Controleverklaring
De jaarrekeningcontrole is uitgevoerd zoals overeengekomen in de opdrachtbevestiging. De controle in het voorjaar 2022 is gericht op het uitbrengen van een oordeel omtrent de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 van de gemeente Hardenberg. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring afgegeven bij de jaarrekening 2021 voor zowel de getrouwheid als rechtmatigheid. Wij lichten dit nader toe bij de bespreking van het accountantsverslag op 7 juni 2022.
2.2 Reikwijdte van de controle
Met de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven. Er is gedurende het verloop van de controle over 2021 op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
2.3 Grondslagen en verantwoording conform BBV
De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de juistheid van de grondslagen in de jaarrekening. Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast. In het boekjaar 2021 is een materiële foutherstel doorgevoerd welke in hoofdstuk 2.6 nader wordt toegelicht. Wij concluderen dat de meest recente versie van zowel de jaarrekening als het jaarverslag, na aanpassingen, voldoet aan de bepalingen in het BBV. Wij adviseren u voor het boekjaar 2022 tijdig de door ons aangeleverde geactualiseerde checklist BBV te hanteren, zodat de jaarrekening en het jaarverslag al direct voldoen aan alle relevante eisen in het BBV en relevante notities uitgebracht door de Commissie BBV.
2.4 Onafhankelijkheid
▪ ▪ ▪
Astrium Overheidsaccountants B.V. (hierna: Astrium) is onafhankelijk van de gemeente Hardenberg en voor zover wij weten heeft zich geen inbreuk voorgedaan op de van toepassing zijnde regels en het beleid ten aanzien van onafhankelijkheid. Ons zijn geen relaties bekend tussen Astrium en de gemeente Hardenberg, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bijlage C bevat een nadere uiteenzetting van onze onafhankelijkheid.
4
2.5 Schattingen
Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.
2.6 Materieel Foutherstel en aanpassingen vergelijkende cijfers
In de jaarrekening 2020 is onder andere een correctie doorgevoerd met betrekking tot de waardering van de deelneming LOC+. Uit nader onderzoek in 2021 is gebleken dat de verwerking, zoals opgenomen in de jaarrekening 2020 en gebaseerd op de op dat moment bekende informatie, ten onrechte tot een aanpassing van de waardering van de deelneming en het eigen vermogen heeft geleid. In de jaarrekening 2021 is sprake van materieel foutherstel en is deze verwerking teruggedraaid en daarmee de balans per 1 januari 2021 herzien. Wij concluderen dat de verwerking van deze aanpassing alsmede de toelichting hierop in de jaarrekening 2021 toereikend is.
2.7 Goedkeuringsen rapporteringstolerantie
De materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole 2021 is € 1.905.600 (2020: € 1.770.380). Deze materialiteit vloeit voort uit de wettelijk voorgeschreven (minimum)vereisten, zoals opgenomen in de Bado en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol, hetgeen voldoet aan de wettelijke minimumvereisten. Goedkeuringstoleranties Fouten
1% van de totale lasten
€ 1.905.600 (2020: € 1.770.380)
Onzekerheden
3% van de totale lasten
€ 5.716.800 (2020: € 5.311.140)
Rapporteringstoleranties Fouten
Controleprotocol
€
100.000
Onzekerheden
Controleprotocol
€
100.000
5
Realisatie fouten en onzekerheden Zie bijlage A van deze rapportage
Getrouwheid
Fouten
€
Onzekerheden
€ 1.378.500
673.500
Rechtmatigheid
€
673.500 € 1.378.500
Strekking controleverklaring goedkeurend De totale omvang van de fouten is lager dan de tolerantie van 1% van de totale lasten (€ 1.905.600) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. De totale omvang van de onzekerheden is lager dan de tolerantie van 3% van de totale lasten (€ 5.716.800) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. Voor een nadere toelichting op fouten en onzekerheden verwijzen wij naar bijlage A. 2.8 Analyse vermogen en resultaat
Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt circa € 15.796.000 positief versus een begroot resultaat (na wijziging) van € nihil. Dit overschot ten opzichte van de begroting wordt grotendeels veroorzaakt door een hogere algemene uitkering (€ 2,5 miljoen), het niet voordoen van onvoorziene lasten (begroot € 1,6 miljoen), lager resultaat voor overhead (€ 2,3 miljoen) en hogere baten op de programma’s (€ 7,4 miljoen). Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de bestuurlijke samenvatting in de jaarstukken 2021. In hoofdstuk 3 gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen.
2.9 Grondexploitaties
Door uw gemeente is de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2021 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld of de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de voorraden bouwgronden in exploitatie inclusief voorziening risico’s per eind 2021 in de balans bedraagt € 9,1 miljoen (exclusief voorziening € 11,6 miljoen).
6
Het verloop van deze balanspost is als volgt weer te geven: Verloopoverzicht van de voorraad (grondexploitaties)
Bedrag * € 1.000
Stand per 1 januari 2021
16.048
Vermeerderingen
(+) 8.257
Verminderingen
(-/-) 18.392
Winstneming
(+)
2.794
Verliesneming
(-/-)
188
Mutatie voorziening verliezen grondexploitaties (+ = vrijval / -/- = toevoeging)
(+)
635
Stand per 31 december 2021
9.144
Een nadere specificatie van de boekwaarde is opgenomen in paragraaf 4.3. Onze conclusie is dat wij kunnen instemmen met de schattingen die door het College zijn gemaakt bij de actualisatie van de complexen en daarmee ook met de uitkomsten van deze actualisatie. In hoofdstuk 4 gaan wij nader in op de controle alsmede de uitkomsten daarvan inzake de grondexploitaties. 2.10 Voorzieningen
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van uw gemeente toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden.
7
2.11 Sociaal Domein
Kosten Jeugdwet en Wmo Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voornamelijk op productieverantwoordingen van zorgaanbieders welke zijn voorzien van een controleverklaring. Van een aantal zorgaanbieders is geen controleverklaring ontvangen of is geen goedkeurend oordeel opgenomen in de controleverklaring. Daarnaast geldt dat een aantal zorgaanbieders hoeven overeenkomstig het landelijk controleprotocol geen accountantsverklaring hoeven aan te leveren, omdat de omzet van deze aanbieders lager is dan € 125.000. Dit leidt tot een onzekerheid van € 426.400 bij Jeugdzorg en € 952.100 bij WMO. PGB-budget De totale kosten inzake de PGB-budgetten zijn door uw gemeente gebaseerd op de schatting van de SVB. Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Hierdoor ontstaat initieel een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering. Deze onzekerheid is echter ondervangen doordat de gemeente aanvullende interne controles heeft verricht op de prestatielevering. Hiermee is deze onzekerheid ondervangen en derhalve niet meegenomen in de foutenevaluatie.
2.12 EUaanbestedingen
De gemeente dient te voldoen aan de EU-aanbestedingsregels zoals eveneens middels uw eigen normenkader is vastgesteld. Bij enkele leveranciers is vastgesteld dat de geleverde dienst ten onrechte niet Europees is aanbesteed. In hoofdstuk 8.2 lichten wij dit nader toe. In bijlage A hebben wij een onrechtmatigheid ten aanzien van de aanbestedingsregels opgenomen van € 673.500.
8
3. Analyse vermogen en resultaat 9
3.
Analyse vermogen en resultaat
3.1 Eigen vermogen
Het BBV kent een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling (het gerealiseerde saldo van baten en lasten) en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. De gemeente mag geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen muteren. Om het resultaat van de jaarrekening goed te kunnen begrijpen, is het van belang dat u inzicht heeft in wat het effect op de reserves van uw gemeente is geweest (x € 1.000). Resultaat 2021
(x € 1.000)
De totale baten van uw gemeente over 2021 bedragen:
€ 199.277
De totale lasten van uw gemeente over 2021 bedragen:
€ 185.940
Het resultaat bedraagt (saldo baten en lasten programma’s voor reservemutaties):
(-/-) €
13.337
Gedurende het jaar heeft u reeds voor diverse zaken besloten gelden te reserveren. Deze gelden zijn in de reserves gestort:
€
4.620
Tevens hebt u besloten tot het dekken van diverse uitgaven uit de reserves. Deze gelden zijn uittrokken uit de reserve:
€
7.079
Per saldo gedurende het jaar gelden onttrokken (meer onttrokken aan de reserves dan toegevoegd): Gerealiseerd resultaat 2021 na reservemutaties
(+) €
2.459
€
15.796
10
3.2 Financiële positie
Het eigen vermogen van uw gemeente is in 2021 met € 20.192.000 toegenomen naar een omvang van € 103.871.000. Deze toename bestaat uit drie elementen. Enerzijds betreft dit het resultaat over 2021 van € 15.796.000 overeenkomstig het afgeronde saldo van baten en lasten (exclusief mutaties in bestemmingsreserves) zoals dat is verantwoord in de programmarekening.. In 2021 heeft de gemeente per saldo voor een bedrag van € 2.459.000 onttrokken aan de bestemmingsreserves, waardoor het eigen vermogen afneemt. Het laatste element betreft de impact op het eigen vermogen als gevolg van materieel foutherstel die per 1 januari 2021 is doorgevoerd met betrekking tot de deelneming LOC+ (zie ook hoofdstuk 2.6) en heeft geleid tot een correctie op de beginbalans. Het eigen vermogen is door deze aanpassing toegenomen met € 6.614.000. Het resultaat na resultaatbestemming bedraagt € 16.037.000. In de balans is dit afzonderlijk onder het eigen vermogen gepresenteerd (“Gerealiseerd resultaat”). De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2021 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 42,5% (2020: 35,3% en gecorrigeerde openingsbalans 2021: 37,0%) waarmee de norm van > 50% (minst risicovol) van de Provincie Overijssel niet wordt behaald.
Uw gemeente valt in de categorie B (20%50%) en derhalve wordt de financiële positie op basis van de solvabiliteit als een gemiddeld risico onderkend. De netto schuldquote bedraagt 50% (2020: 64%). De ratio geeft aan in hoeverre de schulden meer bedragen dan de jaarlijkse inkomsten. Wij stellen vast dat ruim wordt voldaan aan de norm van < 90% van de Provincie Overijssel. Dit kengetal valt derhalve positief uit voor de gemeente en wordt als een laag risico onderkend. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het hoofdstuk financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
3.3 Weerstandsvermogen
Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s zoals opgenomen in de risicoparagraaf te worden betrokken. In de jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing. Evenals voorgaande jaren worden de risico’s periodiek geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2021 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten:
11
Bedrag Benodigde weerstandscapaciteit op basis van risicosimulatie
€ 21.900.000
Weerstandscapaciteit
€ 60.446.000
Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte risico’s in 2021 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van een weerstandratio van 2,76 kan de weerstandcapaciteit van de gemeente kan als ‘uitstekend’ worden aangemerkt. Uw gemeente heeft voldoende ruimte om de risico’s met de algemene reserve en specifieke bestemmingsreserve te kunnen opvangen. 3.4 Conclusie financiële positie
De gemeente Hardenberg beschikt over een voldoende gezonde financiële positie en is derhalve goed in staat om toekomstige tegenvallers, zoals nu onderkend op geld en op kans van het vóórkomen, op te vangen.
12
4. Grondexploitaties 13
4.
Grondexploitaties
4.1 Algemeen
Wij hebben de grondexploitaties 2021 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij: 1) 2) 3)
4) 5)
4.2 Gehanteerde parameters
De gemeente heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan opgesteld. Er zijn door de Raad in 2021 drie nieuwe grondexploitaties geopend: Meerstal II, De Wieken II en ’t Refter. De raad heeft bij besluit van 9 november 2021 de Nota Grondexploitatie 2022 vastgesteld, waarmee is besloten om in de jaarrekening 2021 enkele grondexploitaties af te sluiten. Dit betreft de complexen De Steenmaat, Locatie Elzenhof en Knarrenhof. De afsluiting van deze complexen resulteert in een nadelig resultaat van € 6.000. In 2021 is voor € 2.794.000 tussentijdse winst genomen op basis van de ‘percentage of completion’ methode. In 2021 is de verliesvoorziening afgenomen met € 407.000.
De gemeente Hardenberg heeft evenals voorgaande jaren projectbegrotingen opgesteld die inzicht geven in de verwachte kosten en opbrengsten per project. De kostenstijgingen zijn geschat op 2%, de stijging van de opbrengsten zijn geschat op 1% tenzij reeds anders met afnemers is overeengekomen. De rente is vastgesteld op 2,25%. Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten ent de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat.
14
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
De bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties) van de gemeente hebben zich in 2021 als volgt ontwikkeld: Grondexploitatie (bedragen x € 1.000)
Bruto boekwaarde per 1.1.2021
Netto boekwaarde per 1.1.2021
Saldo van gerealiseerde uitgaven (+) en verkopen (-/-) 2021
Winst / Verlies 2021
Mutatie voorziening 2021
Netto boekwaarde per 1.1.2021
Bedrijventerreinen
7.559
5.930
(-/-) 3.327
834
467
3.904
Woningbouw
20.466
10.118
(-/-) 6.778
1.960
-60
5.240
Totaal
28.025
16.048
(-/-) 10.105
2.794
407
9.144
De huidige situatie op de vastgoedmarkt heeft in 2021 een positieve impact gehad op de grondexploitaties van de gemeente Hardenberg. In 2021 heeft de gemeente voor ruim € 18 miljoen aan kavels verkocht en tevens konden de getroffen verliesvoorzieningen met circa € 0,4 miljoen worden verlaagd. Doordat de opbrengsten uit kavelverkopen de uitgaven ruimschoots overstijgen, is de netto boekwaarde van de grondexploitatie in 2021 met bijna € 7 miljoen afgenomen. Verwachte verliezen Voor 9 grondexploitaties worden (overeenkomstig voorgaande jaren) verliezen verwacht. De verliesvoorziening heeft met name betrekking op de complexen Centrumplan Hardenberg en Gezondheidpark. Het uiteindelijke te verwachten verlies op deze grondexploitaties bedraagt € 11.570.000. Ten opzichte van de jaarrekening 2020 is de voorziening voor te verwachten verliezen met € 407.000 gedaald, als gevolg van verbeterde vooruitzichten. De omvang van de gevormde verliesvoorziening is op basis van de huidige verwachtingen toereikend. De voorziening is overeenkomstig het BBV in mindering gebracht op de boekwaarde van de grondexploitaties in de balans. 4.4 Tussentijdse winstneming
In de notitie grondexploitaties van de commissie BBV is het volgende opgenomen: “Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. Voor winstneming geldt de percentage of completion methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op 15
de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Op basis van bovenstaande voorwaarden is vastgesteld dat in 2021 op een tiental complexen een tussentijdse winst verantwoord is genomen van in totaal € 2.794.000. De tussentijdse winstneming is circa € 900.000 hoger dan in 2e Berap was geraamd, wat met name is veroorzaakt door de beter dan verwachte gerealiseerde kavelverkopen. Wij verwijzen naar de specificatie die is opgenomen in de paragraaf grondbeleid in het jaarverslag.
16
5. Voorzieningen
17
5.
Voorzieningen
5.1 Voorzieningen algemeen
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Hardenberg toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor: 1. 2. 3.
4.
Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten. Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten. Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren. Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.
Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen. 5.2 Onderhoudsvoorzieningen
Voorzieningen groot onderhoud Lasten van groot onderhoud kunnen in het jaar van ontstaan ten laste van een vooraf gevormde voorziening worden gebracht (artikel 44 lid 1c BBV). Een dergelijke voorziening wordt door de raad gevormd, op grond van de financiële verordening artikel 212 Gemeentewet, om de lasten groot onderhoud over meerdere begrotingsjaren te egaliseren. Binnen de gemeente Hardenberg zijn voorzieningen gevormd voor het groot onderhoud aan gemeentelijke gebouwen. Uw gemeenteraad heeft in 2021 een Nota Vastgoedmanagement 2021-2025 vastgesteld en daarmee een besluit genomen voor het vormen van een voorziening groot onderhoud van de gebouwen voor initieel € 2.000.000. Daarnaast is op basis van de onderliggende vastgestelde onderhoudsplannen in 2021 een bedrag van € 635.000 gedoteerd aan de voorziening. Wij hebben vastgesteld dat de ‘formele’ beheersplannen voor het boekjaar 2021 op een juiste wijze tot stand zijn gekomen en de hoogte van de voorziening voor groot onderhoud juist is bepaald.
18
Daarnaast worden de verwachte kosten / verplichtingen van het onderhoud continu geactualiseerd. Cijfermatig wordt de voorziening derhalve berekend conform de meest actuele cijfers, rekening houdend met stijgingen in het prijspeil. Wij vragen nog wel de aandacht voor de panden waarvan de gemeente niet voornemens is deze langdurig in bezit te houden (zoals bepaalde woningen). De gemeente heeft het standpunt ingenomen dat deze niet meegenomen worden in de onderhoudsvoorziening en daarmee ook geen sprake is van een egalisatie van de lasten voor groot onderhoud. Dit zou ertoe kunnen leiden dat in de toekomst incidenteel grote uitgaven voor onderhoud moeten worden gedaan die rechtstreeks ten laste van de exploitatie komen. Het aantal gebouwen dat dit betreft is beperkt. Op basis van verwachte onderhoudsuitgaven, rekening houdend met een stijgend prijspeil, is de dotatie voor 2022 al verhoogd ten opzichte van 2021 van € 635.000 naar € 668.500 en is sprake van een jaarlijks toereikende dotatie aan de onderhoudsvoorzieningen. 5.3 Voorziening pensioen wethouders
Voorziening pensioen wethouders Deze voorziening heeft per ultimo 2021 een stand van € 5.600.000. Aan de pensioenvoorziening wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door VISMA | Idella. Bij het opstellen van de berekeningen gebruikt VISMA | Idella de volgende parameters: Berekeningsdatum:
31 december 2021
Rekenrente:
0,528%
Sterftetabel:
GBM/GBV 2014/2019
Leeftijdsterugstelling:
Man: 5 jaar, Vrouw: 1 jaar
De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de van toepassing zijnde verslaggevingsrichtlijnen. Ten aanzien van de gebruikte sterftetabel is de meest recente tabel gehanteerd. In 2021 heeft een dotatie plaatsgevonden van circa € 120.000 aan de voorziening in verband met actualisatie van de pensioenverplichting, waarbij rekening is gehouden met een aanpassing van de rekenrente. Deze dotatie is noodzakelijk om te waarborgen dat het toekomstig doelvermogen op het moment van uitbetaling van pensioen beschikbaar is.
19
5.4 Voorziening riolering en afvalstoffenheffing
Voorzieningen afvalstoffenheffing en riolering De gemeente Hardenberg classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en afvalstoffenheffing. Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen heffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en afvalstoffenheffing en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. In 2021 is het tarief van de rioolheffing en afvalstoffenheffing kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering en afvalstoffenheffing is toegevoegd aan de voorziening. Wij adviseren u om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken. Daarnaast is het noodzakelijk dat in de paragraaf lokale heffingen in de jaarrekening 2021 de analyse van de kostendekkendheid van de tarieven nog wordt opgenomen.
20
5.5 Schattingen
Schattingen Het college is verantwoordelijk voor het maken van schattingen bij het opmaken van de jaarrekening. Als accountant beoordelen wij deze schattingen: Belangrijke schattingen
Mate van subjectiviteit
Onze beoordeling
Toelichting
2021
Waardering van grond en gebouwen inclusief afschrijvingen
Laag
De afschrijvingstermijnen zijn vergelijkbaar met die wij bij andere gemeenten zien. Er zijn geen indicaties dat de afschrijvingstermijnen niet zijn afgestemd op de economische levensduur van de activa.
Waardering van de in Hoog exploitatie genomen gronden
Jaarlijks worden de parameters die ten grondslag liggen aan de bepaling van de in exploitatie genomen gronden beoordeeld op basis van een herziene grondexploitatieberekening. De berekeningen zijn toereikend.
21
Voorzieningen
Gemiddeld
De saldi in de voorzieningen worden jaarlijks geactualiseerd en op een consistente wijze berekend. Aan de voorzieningen liggen toereikende berekeningen en onderbouwingen ten grondslag.
Waardering van deelnemingen en uitzettingen (Financiële Vaste Activa)
Laag
Er zijn geen indicaties dat een afwaardering van de boekwaarde van een deelneming of uitzetting noodzakelijk is.
Waardering debiteuren
Laag
Minimaal jaarlijks wordt de voorziening voor dubieuze debiteuren geactualiseerd. Wij kunnen ons vinden in de wijze waarop de voorziening voor de diverse soorten vorderingen bepaald is.
Controleverschil
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Aanvaardbare bandbreedte – gebaseerd op materialiteitsoverwegingen
22
6. Decentralisaties overheid 23
6.
Decentralisaties overheid
6.1 Sociaal domein Algemeen
Het college van de gemeente Hardenberg is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in de volgende paragrafen.
6.2 Persoonsgebonden budgetten WMO en jeugdzorg
Overeenkomstig voorgaand jaar blijkt uit de controleverklaring die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s. De totale besteding aan PGB’s bedraagt voor 2021 voor de gemeente Hardenberg: Jeugdzorg WMO Totaal
2021 € 406.000 € 732.000 € 1.138.000
Als gevolg hiervan heeft uw gemeente zelfstandig werkzaamheden verricht omtrent de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten. De werkzaamheden bestonden uit het aansluiten van declaraties en zorgovereenkomsten en het toetsen van herindicatie verslagen, zorgplannen, meldingen en telefonisch contact met de klant. Uit deze controle blijken geen bijzonderheden en hiermee is uw gemeente in staat geweest om voldoende zekerheid te verkrijgen omtrent de getrouwheid van de Pgb-last en de rechtmatigheid van de verstrekkingen/ toekenningen. Er is geen sprake van resterende onzekerheden die wij moeten meenemen in onze oordeelsvorming. 6.3 Sociaal domein – Kosten WMO en Jeugdzorg
Uw gemeente heeft voor de financiële verantwoording van de Jeugdzorg en WMO aansluiting gezocht met de ontvangen productieverantwoordingen van de zorgleveranciers. Deze productieverantwoordingen worden voorzien van een goedkeurende controleverklaring. Ten tijde van de uitvoering van onze accountantscontrole tot op heden zijn nog niet alle productieverantwoordingen en bijbehorende controleverklaringen ontvangen.
24
Wij hebben, in overleg met de organisatie, onze controlewerkzaamheden met betrekking tot het sociaal domein gepland staan voor eind april 2022. Derhalve kunnen wij nog geen conclusie trekken ten aanzien van de getrouwheid en rechtmatigheid van deze kosten WMO en Jeugdzorg. Totale uitgaven Productieverantwoording inclusief een goedkeurende controleverklaring Ontbreken van c.q. geen goedkeurende controleverklaring bij de productieverantwoording (onzekerheid in de controle)
Jeugdzorg € 15.957.000 € 15.530.600
WMO € 11.473.000 € 10.520.900
€
€
426.400
952.100
25
7. Interne beheersing en automatisering 26
7.
Interne beheersing en automatisering
7.1 Samenvatting bevindingen managementletter 2021
Als onderdeel van de jaarrekeningcontroles 2021 hebben wij in het najaar 2021 de tussentijdse (interim) controle uitgevoerd. Deze interimcontrole is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de gemeente met name de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze bevindingen, voortvloeiend uit de interimcontrole, zijn vastgelegd in onze managementletter aan het college van 17 januari 2022. Uit onze interimcontrole blijkt dat de gemeente haar zaken beheersmatig op orde heeft, voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole. Ons beeld is dat de administratieve organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne controles) van de gemeente Hardenberg voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Bij de uitvoering van de interimcontrole zijn nog wel enkele verbeterpunten geconstateerd ten aanzien van de kwaliteit van de interne beheersing.
27
7.2 Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de controle van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen.
28
8. Rechtmatigheid
29
8. Rechtmatigheid 8.1 Begrotingsrechtmatigheid
De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet. Deze normen dient de gemeenteraad zelf nader in te vullen en te concretiseren. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat de gemeenteraad hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Een overschrijding van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft door de accountant niet in alle gevallen te worden meegewogen in zijn oordeel. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat de accountant deze kostenoverschrijdingen betrekt bij de beslissing of hij al dan niet een goedkeurend rechtmatigheidsoordeel kan afgeven. Essentieel is dat de raad nadere regels kan stellen wanneer: 1.
Lastenoverschrijdingen zijn gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten 2. Lastenoverschrijdingen passen binnen het beleid of 3. Lastenoverschrijdingen bij open einde regelingen. Daarnaast moet de accountant deze lastenoverschrijdingen – waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de raad deze nog dient te autoriseren – in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de raad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid kijkt de accountant naar de lastenoverschrijdingen per programma die de rapportagetolerantie overschrijden.
30
Op twee programma’s is een begrotingsoverschrijding op de lasten geconstateerd, welke de rapportagetolerantie overschrijdt. Deze zijn in de tabel hierna opgenomen: Lastenoverschrijding programma Programma Ondernemend Hardenberg Programma Zo doen we het in Hardenberg
Begrotingsafwijking € €
Onrechtmatig, telt niet mee in oordeel
5.344.000
✓
288.000
✓
Onrechtmatig telt wel mee in oordeel
Tegenover de hogere lasten op bovenstaande programma’s staan ook hogere baten, waardoor de onrechtmatigheid niet meegewogen wordt in ons rechtmatigheidsoordeel. De hogere baten ten opzichte van begroting op het programma Ondernemend Hardenberg worden voornamelijk veroorzaakt door hogere baten op de grondexploitaties ten opzichte van de gewijzigde begroting als gevolg van enerzijds een hogere tussentijdse winstneming en anderzijds meer verkopen dan begroot. Binnen het programma Zo doen we het in Hardenberg worden de hogere opbrengsten veroorzaakt door meerdere verschillen, waaronder onder andere een aanvullende rijksbijdrage voor BOA Handhaving (€ 50.000) en extra huuropbrengsten van de brandweerkazerne (€ 28.000). 8.2 Europese aanbestedingen
Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole, zoals vastgesteld door de raad, bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw organisatie uitgevoerde crediteurenanalyse gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2021 is nageleefd. Naast inzicht in de rechtmatigheid van individuele dossiers geeft deze analyse ook inzicht in de beheersing van het inkoopproces, die (ook) het naleven van de aanbestedingswetgeving moet waarborgen. Daarbij zijn ons de volgende zaken opgevallen: 1. De organisatie heeft zelf een inkoopanalyse uitgevoerd en heeft een aantal van de hieronder genoemde afwijkingen geconstateerd. Wij merken de aandacht die de organisatie heeft voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Desondanks adviseren wij hieraan in de organisatie continue aandacht te blijven geven waardoor de benodigde discipline bij degenen die inkopen gestimuleerd worden.
31
2. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden is voor vijf leveranciers een afwijking van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd ter grootte van in totaal € 673.500. Dit bedrag aan onrechtmatigheden hebben wij meegewogen in ons accountantsoordeel voor de rechtmatigheid ten behoeve van het boekjaar 2021 (zie bijlage A). 3. De Kadernota Rechtmatigheid 2018 vereist dat in de jaarrekening een toelichting wordt opgenomen bij de Niet uit de balans blijkende verplichtingen indien er niet Europees is aanbesteed voor deze leverancier. In de jaarrekening 2021 is deze toelichting niet opgenomen en derhalve nemen wij de totale fout (€ 673.500) ook mee als getrouwheidsfout. 8.3 Rechtmatigheidsverklaring vanaf 2022
Over de jaarrekening 2022 van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen zal – zoals het er nu naar uitziet – het college verplicht zijn een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening op te nemen. Het formele wetsbesluit moet nog worden goedgekeurd en het BBV wordt hierop in de komende tijd aangepast. De accountant zal zijn/haar oordeel geven over de getrouwheid van de jaarrekening waar de rechtmatigheidsverantwoording onderdeel van uitmaakt. De accountant verstrekt geen afzonderlijk rechtmatigheidsoordeel meer. Inmiddels is een standaardtekst voor deze verantwoording ontwikkeld. Hierin geeft het college aan dat er zich geen rechtmatigheidsfouten (alleen de 3 criteria: begroting, voorwaarden en M&O) in de financiële handelingen gedurende het kalenderjaar hebben voorgedaan boven een gestelde verantwoordingsgrens. De keuze van de hoogte van deze grens – de verantwoordingsgrens – wordt aan het college overgelaten en is maximaal 3% van de totale lasten inclusief de toevoegingen aan reserves. Overigens merken wij hierbij op dat de huidige drempels ten aanzien van foutevaluatie volgens het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) uitgaan van maximaal 1% afwijking (ook ten aanzien van getrouwheid). Hiermee ontstaat mogelijk een discrepantie tussen eigen normenkader en accountantsregelgeving. Dit geldt voor fouten én onzekerheden.
Als deze zich gezamenlijk boven de grens bevinden dan is het vereist aan te geven welke afwijkingen het betreft. Van het college wordt tevens verwacht dat in de paragraaf bedrijfsvoering een toelichting op de rechtmatigheidsverantwoording wordt gegeven en welke acties zij neemt om dergelijke afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Om deze verplichting te kunnen invoeren moet onder andere de Gemeentewet, het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO) en de Kadernota rechtmatigheid nog worden aangepast. Vooralsnog wordt nog steeds uitgegaan van de invoering per 2022. De wijziging in de verantwoordelijkheden ten aanzien van rechtmatigheid betekent dat het college zelfstandig een controlesystematiek moet inrichten, deze moet
32
laten uitvoeren en over de uitkomsten moet rapporteren middels een rechtmatigheidsverantwoording. De organisatie heeft al diverse voorbereidende maatregelen genomen en is actief bezig met de implementatie van dit traject.
33
9.Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2021
34
9.
Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2021
9.1 Wijziging in verslaggevingsvoorschriften en overige wet- en regelgeving
In de jaarrekening 2021 is een materieel foutherstel doorgevoerd die toereikend is verwerkt en toegelicht conform de bepalingen binnen de verslaggevingsrichtlijnen. In 2021 zijn geen stelsel- of schattingswijzigingen verwerkt.
9.2 Bevestiging van het college
Wij vragen het college een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening te verstrekken voor afgifte van onze controleverklaring.
9.3 Beperking in reikwijdte van de controle
Er zijn geen meningsverschillen met het management noch het college geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door de medewerkers en het college van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.
9.4 Wet Normering Topinkomens (WNT)
De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 209.000 niet te boven gaan. Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.
De gemeente heeft ten opzichte van de concept versie van de jaarrekening (d.d. 12 april 2022) verdere aanpassingen doorgevoerd conform de vereisten in het BBV en daarmee voldoet de jaarrekening aan de minimale vereisten op basis van het BBV.
Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2021 voor de topfunctionarissen (gemeentesecretaris en griffier) en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken.
35
Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd In overeenstemming met de Regeling Controleprotocol WNT 2021 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is. In onze controleverklaring hebben wij bovenstaande expliciet opgenomen. 9.5 Single Information Single Audit (SiSa-Bijlage)
De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien documenten aan het CBS te leveren. De SiSa-bijlage die opgenomen is in de jaarrekening, is opgesteld door de gemeente Hardenberg. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij hebben wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa -bijlage bij de jaarrekening 2021 van de gemeente vastgesteld. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal SiSa- regelingen in de jaarrekening significant toegenomen. Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze terecht is ingevuld. Medewerkers van uw gemeente hebben dit aan ons bevestigd. In het kader van de totstandkoming van de SiSa-bijlage merken wij nog het volgende op. Bij de meest recente review van de Audit Dienst Rijk (ADR) van de accountantscontrole van de SiSa-bijlagen (de zogenaamde single review) hebben wij gemerkt dat deze dienst (zeer)kritisch is op de kwaliteit van de aangeleverde SiSa-bijlagen door de gemeenten en de hierop uitgevoerde accountantscontroles.
Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2021 in het kader van SiSa zijn verantwoord. Wij doen dit met een tabel, die wij ook opnemen als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke, financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben de tabel opgenomen in bijlage B van dit rapport.
36
9.6 TOZOregeling (Sisa)
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is ondanks een snelle invoering van deze regeling en de wijzigingen ervan gedurende 2020 en 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst. De Nota verwachtingen accountantscontrole schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw Misbruik en Oneigenlijk beleid voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld met daarin de getroffen interne beheersmaatregelen, zoals de controle achteraf en hoe u gebruikmaakt van het Inlichtingenbureau. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente het M&O-beleid heeft nageleefd, waarmee is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste. In bijlage C hebben wij de verplichte uitdieping van de foutenevaluatie van de Tozo -regeling aan het Rijk opgenomen.
9.7 Fraude als onderdeel van de accountantscontrole
In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Hoewel wij een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, willen wij opmerken dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd binnen het controleteam en met de ambtelijke organisatie van de gemeente Hardenberg. Tijdens dit overleg is gesproken of het management aanwijzingen en of vermoedens heeft gehad voor de mogelijke aanwezigheid materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of de werknemers zijn betrokken die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing, of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn voor de jaarrekening. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die erop gericht waren om het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren.
Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht.
37
Conclusie: Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. 9.8 COVID-19 algemeen
In maart 2020 is het Covid-19 virus uitgebroken en na een jaar is nog geen sprake van volledig herstel. Maatschappelijk en economisch heeft dit grote gevolgen en veel organisaties worden financieel geraakt. Ook voor de gemeente Hardenberg brengt dit onzekerheden met zich mee. Enerzijds worden de contouren van de economische en maatschappelijke impact van het virus steeds duidelijker, anderzijds is nog steeds sprake van (economische) beperkingen en heeft dit mogelijk ook impact op de door de gemeente te realiseren doelstellingen. In 2021 heeft de gemeente een analyses uitgevoerd van de impact van Covid-19. De uitkomst laat zien dat de benodigde weerstandscapaciteit voor de geïnventariseerde risico’s gedekt kunnen worden met het weerstandsvermogen van de gemeente (zie ook hoofdstuk 3.3). Vooralsnog ondervindt de gemeente, in financieel opzicht, geen grote hinder van de Corona-pandemie. Het college schat op basis van de uitgevoerde analyses het doorvoeren van een duurzame waardevermindering op de activa van de gemeente niet van toepassing. De in de jaarrekening gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaatbepaling zijn gebaseerd op een positieve continuïteitsveronderstelling.
Hoewel de toekomstige financiële impact van de uitbraak van Covid-19 ten tijde van het opmaken van deze jaarrekening niet duidelijk is, is het college van mening dat op basis van de thans beschikbare informatie, de inmiddels genomen maatregelen en de huidige liquiditeitspositie, dat de bij het opmaken van deze jaarrekening gehanteerde continuïteitsveronderstelling niet materieel wordt beïnvloed.
9.9 COVID-19 verwerking in de jaarrekening
De commissie BADO heeft op 26 februari 2021 de ‘Notitie effecten en risico’s voor decentrale overheden vertaald naar de jaarrekening’ uitgebracht. In deze notitie zijn richtlijnen, voorstellen en aandachtspunten opgenomen ten aanzien van de verantwoording van de impact van Covid-19 in de jaarrekening. In de notitie is in hoofdstuk 4.3 opgenomen dat de organisatie de mogelijkheid wordt geboden om een onverplichte paragraaf in de jaarrekening op te nemen. Het college heeft ervoor gekozen om een separate paragraaf Covid-19 op te nemen in de jaarrekening. In de jaarrekening 2021 van de gemeente Hardenberg is tevens op diverse onderdelen een toelichting opgenomen op de impact van Covid-19. Wij concluderen dat de huidige wijze van toelichten voldoet aan de vereisten zoals voorgeschreven door de commissie BBV en de BADO notitie.
38
9.10 Verantwoordingen gemeente Ommen
Op basis van de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) tussen de gemeenten Hardenberg en Ommen heeft laatstgenoemde een aantal taken van haar bedrijfsvoering uitbesteed aan de gemeente Hardenberg. De gemeente Hardenberg legt middels voorgeschreven formats verantwoording af aan de gemeente Ommen. Wij geven bij deze verantwoordingen controleverklaringen en rapportages van feitelijke bevindingen af op basis van audit instructies van de accountant van de gemeente Ommen, conform de gemaakte afspraken in de DVO. Wij hebben deze verantwoordingen gecontroleerd en de rapportages afgegeven op basis van de afspraken. De strekking van deze controleverklaringen zijn goedkeurend en inmiddels heeft ook al collegiaal overleg met de accountant van gemeente Ommen plaatsgevonden en zijn onze werkzaamheden geheel afgerond.
9.11 Belasting opbrengsten
Bij de start van onze controle is gebleken dat de gemeente Hardenberg nog geen adequate inschatting heeft gemaakt ten aanzien van de verwachte opbrengst toeristenbelasting voor 2021. De gemeente heeft, op basis van het laatst op te leggen kohier ultimo april 2022 de inschatting voor de hoogte van de toeristenbelasting gemaakt en verwerkt in de definitieve jaarrekening en heeft dit nog geleidt tot een resultaatcorrectie in de jaarrekening 2021. Wij adviseren u om voor de jaarrekening 2022 al in een vroegtijdig stadium een toereikende inschatting te maken van de hoogte van de op te leggen belastingaanslagen zodat dit niet op een later tijdstip nog gecorrigeerd moet worden in de jaarrekening.
39
Bijlagen
40
Bijlage A – Niet-gecorrigeerde controleverschillen en / of onzekerheden Toleranties t.b.v. foutenevaluatie (getrouwheid en rechtmatigheid)
Fouten
Goedkeuringstolerantie (respectievelijk 1% en 3% van de totale lasten)
€ 1.905.600
Rapporteringtolerantie fouten en onzekerheden (grens waarboven gerapporteerd wordt aan de Raad)
€
Foutenevaluatie
Fouten
100.000
Onzekerheden €
5.716.800 €
100.000
Onzekerheden
Aard van de fouten
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Getrouwheid
Niet naleven Europese aanbestedingsregels - zie hoofdstuk 8.2
€
673.500
€
673.500
€
-
€
-
Zorg in Natura (WMO) – zie hoofdstuk 6.2
€
-
€
-
€
952.100
€
952.100
Zorg in Natura (Jeugdhulp) – zie hoofdstuk 6.2
€
-
€
-
€
426.400
€
426.400
Totaal
€
673.500
€
673.500
€ 1.378.500
Rechtmatigheid
€ 1.378.500
Bevestiging college Wij vragen van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening, waarin het college bevestigt dat geen sprake is van niet- gecorrigeerde fouten die, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening materieel (kunnen) zijn. Conclusie: De uitgevoerde werkzaamheden met betrekking tot de jaarrekening 2021 zijn afgerond en wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring omtrent zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid.
41
Bijlage B – SiSa - Fouten en onzekerheden 2021 Nr.
Specifieke uitkering of overig
JenV A7
Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving
JenV A8
Regeling eenmalige specifieke uitkering voor gemeenten i.v.m. het treffen van maatregelen [...] criminaliteit veroorzaakt door asielzoekers in 2021 en 2022
JenV A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen medeoverheden)
FIN B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
BZK C1
Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik
BZK C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
BZK C41B
Specifieke uitkering Regeling flexibele inzet woningbouw (SiSa tussen medeoverheden)
BZK C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
Fout of onzekerheid
Financiële omvang Toelichting fout/onzekerheid in Euro’s
42
OCW D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2020-2022 (OAB)
OCW D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingenonderwijsvertragingen
DRE DRE10C
Regiodeal Zuid-Oost Drenthe
IenW E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
SZW G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 ParticipatieWet gemeentedeel 2021
SZW G2
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden gebundelde uitkering Participatiewet in jaar T_gemeentedeel 2021
SZW G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen) gemeentedeel 2021
SZW G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2021
SZW G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2021
43
SZW G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ en achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BOB in jaar T_gemeentedeel 2021
SZW G3
BBZ vanaf 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T_gemeentedeel 2021
SZW G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen
SZW G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen
SZW G4
Tozo 2
SZW G4
Tozo 3
SZW G4
Tozo 4
SZW G4
Tozo 5
SZW G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T
SZW G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire - gederfde baten die
44
voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T SZW G12
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Bijzondere bijstand in jaar T
SZW G12
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Wet Inburgering van 13 september 2012 in jaar T
SZW G12
Aantal gedupeerden (zoals omschreven in artikel 1 van de Regeling specifieke uitkering compensatie van de kosten die verband houden met het kwijtschelden van publieke schulden binnen het SZW-domein van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire toeslagen)
VWS H4
Specifieke uitkering Sport
VWS H8
Regeling Sportakkoord 2020-2022
VWS H16
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden
LNV L5B
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
LNV L5B (Overijssel)
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
45
Uit de tabel blijkt dat wij bij de door ons reeds volledig gecontroleerde regelingen geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Strekking controleverklaring rechtmatigheid
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid
Goedkeurend
46
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging en overige dienstverlening Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met de Nederlandse Corporate Governance Code dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Hardenberg in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Astrium beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersings- maatregelen. Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: • Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.
• Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle gevolmachtigden en werknemers bij Astrium. • Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften. • Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. • Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de
accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen. • Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Astrium wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Indien de bestuursstructuur van de controlecliënt voorziet in een audit commissie of algemeen bestuur, overwegen wij ook een van deze beide instanties te raadplegen. De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om de bedreiging weg te nemen.