Gemeente Hardenberg, accountantsverslag 2023

Gemeente Hardenberg Accountantsverslag 2023

VERTROUWELIJK Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Hardenberg Postbus 500 7770 BA HARDENBERG

Heliumstraat 64 2718 SL Zoetermeer telefoon (088) 236 7000 e-mail Audit@flynth.nl

kenmerk

behandeld door

datum

661077220/SH/1160

S. Hof MSc RA T. van der Woude MSc

16 mei 2024

onderwerp

Accountantsverslag 2023

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2023. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2023 en voor het beoordelen van de financiële positie van de gemeente Hardenberg. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2023 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Hardenberg. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden. Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2023. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij hebben deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 13 mei jl. met een ambtelijke afvaardiging en de portefeuillehouder besproken.

Graag geven wij in uw vergadering op 11 juni as. een nadere toelichting op dit verslag. Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Hardenberg voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken. Hoogachtend, Flynth Audit B.V. Digitaal ondertekend door Sietse Hof

S. Hof MSc RA

Flynth Audit B.V. is lid van BKR International. Bankrekeningnummer IBAN NL67 RABO 0106 6642 20 - BIC: RABONL2U. Handelsregister 09063021. www.flynth.nl Dienstverlening vindt plaats onder algemene voorwaarden, op aanvraag verkrijgbaar en gedeponeerd bij de KvK in Arnhem.

Inleiding In het kader van de door de gemeenteraad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Hardenberg brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaars-controlewerkzaamheden die wij hebben uitgevoerd. Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2023. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.

Inleiding

Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente.

Samenvatting

Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2023 van de gemeente Hardenberg en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw gemeente. In dit kader hebben wij diverse gesprekken gevoerd met het college en de organisatie over gemaakte risico-inschattingen, getroffen beheersmaatregelen en onze geplande controlewerkzaamheden. De toelichtingen in dit verslag zijn beperkt tot de punten die voortvloeien uit de door ons geïdentificeerde frauderisico’s vanuit de controle van de jaarrekening.

Kernpunten van de controle

Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2023 verstrekt.

Rechtmatigheidsverantwoording

Inhoud accountantsverslag

Analyse vermogen en resultaat

Hoofdstuk 1

Bestuurlijke samenvatting

Hoofdstuk 2

Kernpunten van de controle

Hoofdstuk 3

Rechtmatigheidsverantwoording

Hoofdstuk 4

Analyse vermogen en resultaat

Hoofdstuk 5

Interne beheersing & automatisering

Hoofdstuk 6

Externe ontwikkelingen

Bijlage A

(Gecorrigeerde) bevindingen

Bijlage B

SiSa fouten en onzekerheden

Bijlage C

Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd

Bijlage D

Onze communicatie met u

661077220/SH/1160

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

1. Bestuurlijke samenvatting

661077220/SH/

Bestuurlijke samenvatting Controleverklaring

Belangrijkste bevindingen

Wij hebben de accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Hardenberg afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving.

Controlebevindingen Er resteren twee ongecorrigeerde controleverschillen met een totale impact op het resultaat van € 487.500 nadelig. Deze bevindingen hebben geen impact op ons oordeel. Daarnaast is er sprake van diverse gecorrigeerde controleverschillen, voor een specificatie verwijzen wij u naar bijlage A2.

De gehanteerde materialiteit bedraagt € 2.124.500 voor fouten, respectievelijk € 6.373.500 voor onzekerheden.

Rechtmatigheidsverantwoording In de jaarrekening 2023 is voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Het college concludeert dat er voor een bedrag van € 8.820.000 aan onrechtmatigheden aanwezig zijn. Dit bedrag ligt boven de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens, waardoor het college terecht concludeert dat er niet rechtmatig is gehandeld. Hierbij wordt opgemerkt dat een aanzienlijk deel van de onrechtmatigheden past binnen de met de raad gemaakte afspraken. Wij kunnen instemmen met de conclusie van het college en constateren dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt.

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.

Resultaat over 2023

€ 20.000.000 € 15.000.000

1. Doorontwikkeling van de rechtmatigheidsverantwoording en de onderliggende ingerichte interne controles.

€ 10.000.000 € 5.000.000 €0 2021 2022 2023 Jaarrekening 661077220/SH/1160

Begroting

2. Vanwege het toenemende belang van digitale vastleggingen adviseren wij u het komend jaar aandacht te blijven houden voor de inrichting van uw applicaties.

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Uw weerstandsvermogen

Belangrijkste aandachtspunten 2024

Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2023 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie de volgende aandachtspunten voor 2024 benoemen:

€ 25.000.000

Inleiding

Interne beheersing en automatisering

5,00 4,00

4,02

Externe ontwikkelingen

3,14

3,00 2,76

Bijlagen

2,00 1,00 2021

2022

2023

2. Kernpunten van de controle

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (1/3) Controleverklaring

Wij hebben de accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Hardenberg afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid verstrekt, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Verder hebben we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving. De voor fouten en onzekerheden gehanteerde materialiteit bedraagt € 2.124.500 respectievelijk € 6.339.000. De bevindingen in onze rapportage zijn opgenomen vanaf € 100.000. Vorenstaande conform het controleprotocol dat op 7 november 2023 is vastgesteld door uw gemeenteraad.

Reikwijdte van de controle

Grondslagen en verantwoording conform BBV

In de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven. Gedurende het verloop van de controle over boekjaar 2023 is op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2023 voldoende voor de doelstelling van de controle van gemeente Hardenberg. Het college heeft de jaarrekening opgesteld volgens de verslaggevingsvereisten van het besluit begroting en verantwoording (BBV). De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de grondslagen in de jaarrekening. Wij constateren dat er in het boekjaar 2023 geen wijzigingen zijn doorgevoerd in de gehanteerde waarderingsgrondslagen.

Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast. Schattingen

Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Voorzieningen

661077220/SH/1160

Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames van het college beoordeeld en zijn tot de conclusie gekomen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en gebaseerd zijn op gebalanceerde overwegingen. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de paragraaf voorzieningen verderop in dit hoofdstuk.

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (2/3) Verwerking vooruitontvangen middelen SiSa

Sociaal domein

Binnen de vooruit ontvangen bedragen, worden door de gemeente middelen verantwoord die van een medeoverheid ontvangen zijn, maar die nog niet (volledig) aan hun doel besteed zijn. Dit betekent dat bij ontvangst van deze middelen, het bedrag nog niet als bate verantwoord wordt. Op het moment dat deze (gedeeltelijk) besteed zijn, dienen de vooruit ontvangen middelen voor het bestede deel verantwoord te worden als bate. Wij hebben geconstateerd dat ten aanzien van een aantal specifieke uitkeringen, voor in totaal een bedrag van € 153.500, te weinig aan baten is verantwoord. Deze afwijking hebben wij als controleverschil aangemerkt. Hierbij wordt opgemerkt dat de verantwoording in de SiSa-bijlage wel juist is. De kosten voor Jeugdhulp en WMO steunt u niet alleen op de controleverklaring en financiële productieverantwoordingen van zorgaanbieders, maar baseert u zich ook op de beheersmaatregelen die in uw eigen procesgang de waarborg bieden dat de juiste zorgprestaties conform de gemaakte afspraken zijn verleend. Op basis daarvan resteren in onze controle geen onzekerheden voor de prestatielevering. Wel constateren wij dat, op basis van de gedurende het voorjaar van 2024 ontvangen productieverantwoordingen, niet alle eindafrekening van de zorgaanbieders meer in de jaarrekening zijn verantwoord. De impact hiervan is € 641.000 nadelig, welke wij als controleverschil hebben aangemerkt.

Single Information Single Audit (SiSa)

Frauderisicoanalyse

Rechtmatigheidsverantwoording

661077220/SH/1160

In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd voor ontvangen specifieke uitkeringen en gerelateerde bestedingen door middel van de SiSa-bijlage. Het Rijk en provincies maken in toenemende mate gebruik van deze specifieke uitkeringen. Ook in 2023 is het aantal regelingen toegenomen. Het afzonderlijk verantwoorden van deze specifieke regelingen zorgt voor de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten. De controledruk neemt zowel voor de ambtelijke organisatie als voor ons als accountant toe. Voor een nadere toelichting op de uitkomsten van de controle verwijzen wij naar bijlage B. Het college heeft een frauderisicoanalyse opgesteld. Wij adviseren het college om dit periodiek te bespreken zodat deze analyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersomgeving wordt. Uit onze werkzaamheden voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn geen bevindingen gebleken. In de opgenomen toelichtingen van het college hebben we geen afwijkingen geconstateerd en achten we de werkzaamheden van het college toereikend om tot een oordeel te komen. Voor een nadere toelichting verwijzen we u naar het hoofdstuk rechtmatigheidsverantwoording in dit verslag.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Algemeen (3/3) Wet Normering Topinkomens (WNT)

De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 223.000 niet te boven gaan. Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2023 voor de topfunctionarissen en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken.

Analyse vermogen en resultaat

Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt circa € 16.398.000 versus een begroot resultaat (na wijziging) van € 3.142.000. Het voordeligere resultaat ten opzichte van de gewijzigde begroting is door het college nader toegelicht op pagina 199 en 200 van de jaarstukken. De belangrijkste afwijkingen betreffen: - Leges bouwvergunningen - Budgetoverhevelingen - Vrijval Noodfonds energie - Lasten sociaal domein

€ 2,1 miljoen voordeel € 5,9 miljoen voordeel € 1,3 miljoen voordeel € 2,4 miljoen nadeel

Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de financiële hoofdlijnen in de jaarstukken 2023. In hoofdstuk 4 ‘Analyse vermogen en resultaat’ van dit verslag gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole - Grondexploitaties (1/2) Algemeen

Wij hebben de grondexploitaties 2023 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij:

1. De gemeente heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan opgesteld.

2. In 2023 is voor € 1.270.000 tussentijdse winst genomen op basis van de ‘percentage of completion’ methode.

Inleiding

3. In 2023 is de verliesvoorziening toegenomen met € 384.000. Gehanteerde parameters

Tussentijdse winstneming

De gemeente Hardenberg heeft evenals voorgaande jaren projectbegrotingen opgesteld die inzicht geven in de verwachte kosten en opbrengsten per project. De kostenstijgingen zijn geschat op 2,5%, de stijging van de opbrengsten zijn vanaf 2026 geschat op 1% tenzij reeds anders met afnemers is overeengekomen. De rekenrente is vastgesteld op 1,85% (2022: 2,25%). Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten ent de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat. In de notitie grondexploitaties van de commissie BBV is het volgende opgenomen: “Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. Voor winstneming geldt de percentage of completion methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien.

Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én Bijlagen

3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Op basis van bovenstaande voorwaarden is vastgesteld dat in 2023 op 7 complexen een tussentijdse winst verantwoord is genomen van in totaal € 1.270.000. Wij verwijzen naar de specificatie die is opgenomen in de paragraaf grondbeleid in het jaarverslag.

661077220/SH/1160

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Grondexploitaties (2/2) Ontwikkeling grondexploitaties

De bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties) van de gemeente Hardenberg hebben zich in 2023 als volgt ontwikkeld:

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (1/2) Voorzieningen algemeen

Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Hardenberg toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor:

1.

2.

3.

4.

Onderhoudsvoorzieningen

Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten. Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten. Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren.

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.

Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen. Voorzieningen groot onderhoud Lasten van groot onderhoud kunnen in het jaar van ontstaan ten laste van een vooraf gevormde voorziening worden gebracht (artikel 44 lid 1c BBV). Een dergelijke voorziening wordt door de raad gevormd, op grond van de financiële verordening artikel 212 Gemeentewet, om de lasten groot onderhoud over meerdere begrotingsjaren te egaliseren. Binnen de gemeente Hardenberg zijn voorzieningen gevormd voor het groot onderhoud aan gemeentelijke gebouwen. Uw gemeenteraad heeft in 2021 een Nota Vastgoedmanagement 2021-2025 vastgesteld en daarmee een besluit genomen voor het vormen van een voorziening groot onderhoud van de gebouwen. Jaarlijks wordt er voor € 825.000 gedoteerd aan de voorziening om daarmee een egalisatie van de toekomstige onderhoudskosten te genereren. De toekomstige onderhoudskosten worden gebaseerd op beheerplannen die jaarlijks geactualiseerd worden. Voor het bepalen van de voorziening is gebruik gemaakt van de beheerplannen van 2024. De actualisatie van deze beheerplannen heeft geleid tot een incidentele storting in de voorziening van € 1.550.000 om te voorkomen dat de voorziening met de huidige dotatie in de toekomst negatief wordt.

Deze incidentele storting is verwerkt in de jaarrekening 2023. Na verwerking van de incidentele storting voldoet de voorziening aan de kaders van het BBV.

661077220/SH/1160

Inleiding

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Voorzieningen (2/2) Voorziening pensioen wethouders

Voorziening pensioen wethouders Deze voorziening heeft per ultimo 2023 een stand van € 4.722.000. Aan de pensioenvoorziening wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door VISMA | Idella. Bij het opstellen van de berekeningen gebruikt VISMA | Idella de volgende parameters: Inleiding

Berekeningsdatum: Rekenrente: Sterftetabel:

31 december 2023 3,16% GBM/GBV 2016/2021

De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de aanwijzingen die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar circulaire d.d. 8 december 2023 heeft voorgeschreven. Tevens is rekening gehouden met de indexatie van de pensioenen door het ADP met 3,03% per 1 januari 2024. Voorziening verlof

Voorziening riolering en afvalstoffenheffing

Met ingang van 2022 is het voor ambtenaren op basis van de CAO mogelijk om uren te reserveren als spaarverlof. Met het saldo spaarverlof kunnen ambtenaren sparen om eerder met pensioen te gaan of om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen. De gemeente loopt hiermee tegen een financiële verplichting aan omdat een ambtenaar geen werkzaamheden verricht in een bepaalde periode, maar wel doorbetaald wordt. Op grond van het BBV dient hiervoor een voorziening gevormd te worden, waardoor de kosten dienen te worden genomen in het jaar waar het recht op spaarverlof ontstaat. Daarbij dient tevens een voorziening gevormd te worden voor uren die omgezet kunnen worden in spaarverlof. De gemeente Hardenberg heeft deze voorziening in de jaarrekening verantwoord en heeft deze bepaald op € 1.422.000. De vorming van deze voorziening voldoet aan de kaders van het BBV. Voorzieningen afvalstoffenheffing en riolering De gemeente Hardenberg classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en afvalstoffenheffing.

Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen heffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en afvalstoffenheffing en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. In 2023 is het tarief van de rioolheffing en afvalstoffenheffing kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering en afvalstoffenheffing is toegevoegd aan de voorziening. Wij adviseren u om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken.

661077220/SH/1160

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Kernpunten van onze jaarrekeningcontrole – Sociaal domein Algemeen

Persoonsgebonden budgetten WMO en jeugdzorg

Productieverantwoordingen

Het college van de gemeente Hardenberg is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in de volgende paragrafen. Overeenkomstig voorgaand jaar blijkt uit de controleverklaring die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s. Deze onzekerheid is ontstaan door leemten in de bedrijfsvoering van de SVB. De totale besteding aan PGB’s bedraagt voor 2023 voor de gemeente Hardenberg: 2023

2022

Jeugdzorg

€.538.000

€ 406.000

Wmo

€ 613.000

€ 732.000

Totaal

€ 1.151.000

€ 1.138.000

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Wij hebben vastgesteld dat de gemeente, middels nader onderzoek, voldoende werkzaamheden heeft verricht om de prestatielevering vast te stellen.

Rechtmatigheidsverantwoording

Uw gemeente heeft voor de financiële verantwoording van de Jeugdzorg en WMO aansluiting gezocht met de ontvangen productieverantwoordingen en controleverklaringen van de zorgleveranciers. Op het moment dat de controleverklaring een goedkeurend oordeel heeft, hebben wij in beginsel voldoende zekerheid over de getrouwheid van deze kosten WMO en Jeugdzorg inclusief prestatieverklaring.

Analyse vermogen en resultaat

Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 259.000 en € 118.000 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen, dit met name omdat deze zorgaanbieders gelet op de omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. aanschrijven van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen.

661077220/SH/1160

Inleiding

Jeugdhulp

WMO

Lasten 2023

€ 19.480.000

€ 10.952.000

Besteding met productieverantwoording en goedkeurende controleverklaring

€ 19.221.000

€ 10.834.000

Besteding zonder productieverantwoording en goedkeurende controleverklaring

€ 259.000

€ 118.000

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Verantwoordelijkheden m.b.t. fraude Uw verantwoordelijkheid

Onze verantwoordelijkheid

Geen aanwijzingen

661077220/SH/1160

•

De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij de met governance belaste personen en het college. Deze verantwoordelijkheid betreft ook het opzetten en onderhouden van interne beheersmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële rapportage, de werking van de bedrijfsvoering en naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.

•

Het uitvoeren, vastleggen en actualiseren van de frauderisicoanalyse als geïntegreerd onderdeel van de bij uw onderneming in gebruik zijnde interne beheersing, een evaluatie van de mogelijke impact en waarschijnlijkheid van frauderisico's en de ondernomen acties om frauderisico's te beperken, inclusief de risico's van omkoping, corruptie en frauderisico's met betrekking tot cybersecurity.

•

Het waarborgen dat de cultuur en de omgeving van uw onderneming integer zijn en ethisch gedrag bevorderen.

•

Het onderzoeken van iedere vermeende of vermoede misstand die onder de aandacht van de met governance belaste personen en het college wordt gebracht; en

Kernpunten van de controle

•

Daarnaast zijn de met governance belaste personen verantwoordelijk voor het monitoren van het risico op managementfraude, voor het bepalen of de interne beheersmaatregelen voldoende zijn om frauderisico's te identificeren, voor de beoordeling van de competentie en integriteit van zichzelf en van het overige management en voor het versterken van een cultuur van integriteit en ethisch gedrag.

Rechtmatigheidsverantwoording

•

Wij hebben een fraudediscussie gevoerd en bevestigingen verkregen van de met governance belaste personen, het college en anderen binnen de gemeente ten aanzien van de interne beheersing, risicoinschattingen (inclusief de processen om de risico's op fraude in de gemeente te identificeren en erop in te spelen), en eventuele kennis met betrekking tot fraude of vermoede fraude.

•

Verder hebben wij het college verzocht om informatie die het eventueel aan zijn werknemers heeft meegedeeld over haar visie op bedrijfspraktijken en ethisch gedrag.

•

Daarnaast hebben wij inzicht verkregen in de wijze waarop de met governance belaste personen toezicht uitoefenen op de door het college gevolgde processen om de risico's op fraude te identificeren en hierop in te spelen.

•

Wij hebben de geplande controlewerkzaamheden besproken met de met governance belaste personen.

•

Wij moeten adequaat reageren op tijdens de controle geconstateerde (vermoede) fraude.

•

Wij rapporteren over onze gevolgde controleaanpak met betrekking tot fraude(risico’s) in de controleverklaring.

Tijdens onze controlewerkzaamheden zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen.

Inleiding

Samenvatting

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Significante frauderisico’s Risico

Uitgevoerde controlewerkzaamheden

Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management (inclusief superusers)

Het risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het college van burgemeester en wethouders hebben wij ondervangen door het selecteren van journaalposten op basis van risicocriteria, zoals de memoriaalboekingen en de schattingsposten. Deze journaalposten alsook de belangrijke schattingen van het college van burgemeester en wethouders, zoals de waardering van vaste activa en debiteuren en de volledigheid van de voorzieningen, hebben wij in detail gecontroleerd. Eveneens hebben wij de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen.

Het frauderisico dat een medewerker zelfstandig crediteurenstamgegevens muteert en / of valse inkoopfacturen verwerkt in de administratie en / of betalingen aan crediteuren omleidt voor persoonlijk gewin

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het factuurverwerkings- en betalingsproces. Daarnaast hebben we een deelwaarneming verricht op de bedrijfskosten en hebben we vastgesteld dat de prestaties geleverd zijn en de betalingen zijn verricht aan het juiste bankrekeningnummer.

Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom aanbestedingen voor het aangaan van contracten. Verder hebben wij kennis genomen van de aanbestedingsrichtlijnen en de eigen analyse op het voldoen aan deze richtlijnen van gemeente Hardenberg en een gegevensgerichte controle verricht op geselecteerde crediteuren en de hieraan ten grondslag liggende contracten om vast te stellen dat is voldaan aan de aanbestedingsrichtlijnen.

Frauderisico in de inkomende subsidies (juiste afgrenzing en voldoen aan voorwaarden)

Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing rondom het verantwoorden van subsidiebaten en het evalueren van het continu voldoen aan subsidievoorwaarden. Tevens hebben wij een gegevensgerichte controle verricht op de in het boekjaar verantwoorde subsidiebaten waarbij met behulp van de subsidiebeschikkingen en andere documenten is vastgesteld dat de baten in het juiste boekjaar verantwoord zijn en dat gemeente Hardenberg voldaan heeft aan de eventuele voorwaarden zoals uiteengezet in de subsidiebeschikkingen.

661077220/SH/1160

Tevens hebben wij een download ontvangen van de banktransacties (CAMT053-bestand). Middels dit bestand zijn verschillende analyses verricht. We hebben o.a. gecontroleerd of er meerdere ontvangers zijn gekoppeld aan één bankrekeningnummer en een IBAN-NAAM controle uitgevoerd om vast te stellen of de naam van de tegenrekeningen overeenkomt met de naam uit de IBAN-NAAM software.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

3. Rechtmatigheidsverantwoording

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (1/4) Conclusie rechtmatigheid

In de jaarrekening (pagina 230) heeft het college de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Het college concludeert dat de rechtmatigheidsfouten de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens overstijgen. In de paragraaf bedrijfsvoering (pagina 162) wordt een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van de rechtmatigheidsverantwoording. Op basis van onze werkzaamheden kunnen wij instemmen met de conclusie van het college en constateren wij dat de rechtmatigheidsverantwoording een getrouwe weergave biedt. In dit hoofdstuk geven wij een nadere toelichting voor de relevante onderdelen.

Definitie rechtmatigheid

Verantwoordingsen rapportagegrens

Het juridische begrip rechtmatigheid heeft betrekking op alle geldende wet- en regelgeving. Rechtmatigheid is dan het handelen in overeenstemming met de wet- en regelgeving. Het begrip rechtmatigheid in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording is een minder omvattend begrip. Hierbij bestaat er een duidelijke relatie met het financieel beheer. Er moet immers worden verantwoord dat baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Het gaat om de financiële beheershandelingen. De verantwoordingsgrens valt binnen een bandbreedte van 0% en 3% van de totale lasten van de gemeente, inclusief eventuele toevoegingen aan de reserves. Voor zowel de fouten als voor onduidelijkheden afzonderlijk geldt hetzelfde percentage, waarbij fouten en onduidelijkheden niet bij elkaar opgeteld worden. We hebben vastgesteld dat in de financiële verordening de verantwoordingsgrens is opgenomen ter hoogte van 1%. De rapporteringsgrens is bepaald op € 100.000.

Normen en toetsingskader

Het normenkader voor de rechtmatigheidsverantwoording betreft uw inventarisatie van de voor de verantwoording relevante wet- en regelgeving. Het normenkader heeft u geactualiseerd op basis van wijzigingen in wet- en regelgeving en is vastgesteld op 7 november 2023. Uw inventarisatie van regelgeving bestaat uit externe- en eigen regelgeving. We constateren dat u de actualisatie nauwkeurig heeft uitgevoerd en dat het normenkader aansluit op de geldende externe- en eigen regelgeving. Het operationaliseren van het normenkader is een taak van het college en wordt vastgelegd in een toetsingskader. In het toetsingskader is per wet/regeling/verordening vastgelegd welke artikelen relevant zijn voor de toetsing. Uw gemeente heeft ervoor gekozen geen toetsingskader vast te stellen, waardoor de operationalisatie van het normenkader niet inzichtelijk is gemaakt voor de gemeenteraad. Op basis van de kadernota rechtmatigheid bent u niet verplicht het toetsingskader vast te stellen, maar we adviseren u voor volgend jaar een toetsingskader vast te stellen, zodat duidelijk is op welke onderdelen uw rechtmatigheidscontroles toezien.

661077220/SH/1160

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (2/4) Begrotingscriterium

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt is het niveau waarop de gemeenteraad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft, in lijn met de door u vastgestelde financiële verordening. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn op hoofdlijnen door de wetgever bepaald (artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet) en heeft de gemeenteraad nader ingevuld en geconcretiseerd in de financiële verordening. Uw gemeenteraad heeft het begrotingscriterium geconcretiseerd door: •

Over- en onderschrijdingen op programmaniveau beoordeeld worden.

•

Verschuiving tussen jaarschijven in een investeringskrediet is toegestaan.

•

Een overschrijding van lasten in ten opzichte van de begroting is acceptabel als hier direct gerelateerde inkomsten tegenover staan of als deze geautoriseerd zijn door middel van vaststelling van een tussentijdse rapportage.

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de juiste investering, het toereikend zijn van het begrotingsbedrag en het begrotingsjaar van belang zijn.

Analyse vermogen en resultaat

Als blijkt dat de gerealiseerde bedragen hoger zijn dan de, ook na de laatste begrotingswijziging, geraamde bedragen dan kan er sprake zijn van onrechtmatige uitgaven (begrotingsonrechtmatigheid). Deze lasten zijn dan namelijk buiten het budgetrecht van de gemeenteraad tot stand gekomen.

Interne beheersing en automatisering

In deze paragraaf gaan wij in op het begrotingscriterium en de verschillende onderwerpen die het begrotingscriterium raken. De gemeenteraad bepaalt zelf op welk niveau de budgetten in de begroting en investeringen worden geautoriseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

661077220/SH/1160 661077220/SH/

Inleiding

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (3/4) Begrotingsrechtmatig heid - programma’s

Uit onze werkzaamheden om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording te toetsen zijn we niet tot een ander oordeel gekomen dan het college in de rechtmatigheidsverantwoording heeft verantwoord. Ten aanzien van de begrotingsrechtmatigheid heeft het college afwijkingen geconstateerd en daarbij, in lijn met de criteria die zijn vastgesteld in financiële verordening, geconcludeerd of er sprake is van acceptabele afwijkingen. De uitkomsten van deze analyse hebben wij onderstaand samengevat. Soort

Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik criterium

Verschil

Oordeel college

Overschrijdingen exploitatie budgetten

€ 4.772.000

Onrechtmatig

Overschrijdingen investeringskredieten

€ 1.735.000

Onrechtmatig

TOTAAL

€ 6.507.000

Totaal van bovenstaande begrotingsafwijkingen die passen binnen de afspraken met de raad en derhalve als acceptabel zijn aangemerkt

€ 6.248.000

De rechtmatigheidseis betreft ook de toetsing op juistheid en volledigheid van de gegevens, die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving (M&O-criterium). Om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden te voorkomen, zijn functionerende beheersmaatregelen nodig. Het gaat er bij het M&O-criterium om dat in de organisatie effectieve maatregelen zijn getroffen om misbruik te voorkomen, dan wel op te sporen, en dat vigerende wet- en regelgeving duidelijk is, aangepast is aan actuele omstandigheden en te handhaven is. Om dit te bewerkstellingen is een mix van maatregelen nodig.

Hardenberg heeft een nota M&O-beleid vastgesteld met de algemene uitgangspunten en de filosofie van de gemeente met betrekking tot het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik. Deze monden uit in de keuzes die de organisatie ter zake maakt. De uitwerking daarvan in (een mix van) concrete beheersmaatregelen moet geïntegreerd zijn in de administratieve organisatie/interne controle van de organisatie Vanuit de verbijzonderde interne controle zijn diverse deelwaarnemingen verricht ten aanzien van het rechtmatigheidsaspect. De uitgevoerde werkzaamheden geven geen indicatie tot een rechtmatigheidsfout. Ook uit onze werkzaamheden ten aanzien van de getrouwheid blijken geen bevindingen die indicatie geven tot een fout in het kader van het M&O-criterium.

661077220/SH/1160

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Jaarrekening - Rechtmatigheidsverantwoording (4/4) Voorwaardencriterium

Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. In de hierna volgende paragrafen worden de voorwaarden met de hoogste impact / risico binnen de jaarrekening nader toegelicht.

Voorwaardencriterium - Aanbestedingswet

De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Om de rechtmatigheid van de aanbestedingen vast te stellen heeft u een analyse uitgevoerd op de verstrekte inkoopopdrachten over een periode van vier jaar. In de analyse heeft u beoordeeld of de opdrachten tijdig zijn aanbesteed. Voor de aanbestede opdrachten is beoordeeld of de realisatie van de inkoopopdracht aansluit op de aanbesteding. Ten aanzien van het onderliggende proces van toetsing hebben wij geconstateerd dat de toetsing gedurende het jaar door de gemeente is uitgevoerd.

Er zijn acht afwijkingen van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd, met een totaal inkoopvolume in 2023 van € 2.313.000. Dit bedrag aan onrechtmatigheden is meegenomen in de door het college rechtmatigheidsverantwoording ten behoeve van het boekjaar 2023. Wij merken een toenemende aandacht die de gemeente heeft voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij adviseren u om continue aandacht te blijven houden voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels, waardoor de benodigde gedragsverandering bij de inkopende functionarissen wordt gestimuleerd. Voorwaardencriterium - Wet Fido, schatkistbankieren, Ufdo en Ruddo

De Wet financiering decentrale overheden (Fido) en onderliggende regelingen in de vorm van Regeling schatkistbankieren decentrale overheden, Uitvoeringsregel financiering decentrale overheden (Ufdo) en Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo), bevatten regels die de risico’s voor lokale overheden moeten beperken bij lenen en beleggen. Aan deze overtredingen van de Wet fido zijn in veel gevallen geen (directe) financiële gevolgen verbonden. Uit de werkzaamheden van de verbijzonderde interne controle (VIC) blijken geen bevindingen aanwezig zijn.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing en automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

4. Analyse vermogen en resultaat

Jaarverslag – Kwaliteit toelichtingen en belangrijkste kengetallen

Jaarverslag voldoet aan eisen BBV

Kwaliteit paragrafen

In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan de eisen die het BBV hieraan stelt.

De paragrafen in de jaarstukken voldoen aan de gestelde eisen en geven een nadere toelichting over het door gemeente Hardenberg gevoerde beleid.

Inleiding

Samenvatting Verenigbaarheid jaarrekening en jaarverslag

Informatiewaarde

Wij zijn verplicht vast te stellen of wij op grond van de tijdens de controle verkregen informatie onjuistheden of tegenstrijdigheden hebben geconstateerd tussen de jaarrekening en het jaarverslag die gebruikers van de jaarstukken zouden kunnen beïnvloeden. Dit is naar onze mening niet het geval.

We hebben de informatiewaarde van uw jaarstukken gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de gemeenteraad. De inzichtelijkheid is toereikend en heeft de aandacht van het college.

Solvabiliteit

Netto schuldquote

Structurele exploitatieruimte

60

50

50

48

40

46

30

44

3

20

42

2

10

40

1

5 4

38

0 2021

2022

2023

Hardenberg

661077220/SH/1160

0 2021

2022

2023

Hardenberg

2021

2022

2023

Hardenberg

Weerstandsratio 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

2021

2022

2023

Hardenberg

Jaarverslag – Toelichting kengetallen Relatie tussen kengetallen

Weerstandsvermogen

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden verkregen van de financiële positie van uw gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van uw financiële positie. De analyse van de weerstandsratio en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol is vastgesteld of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s, zoals opgenomen in de risicoparagraaf, te worden betrokken. In de jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing. Evenals voorgaande jaren worden de risico’s periodiek geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2023 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten:

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Bedrag Benodigde weerstandscapaciteit op basis van risicosimulatie

€ 21.000.000

Weerstandscapaciteit

€ 84.500.000

Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte risico’s in 2023 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van een weerstandratio van 4,02 (2021: 3,14) kan de weerstandcapaciteit van de gemeente kan als ‘uitstekend’ worden aangemerkt. Uw gemeente heeft voldoende ruimte om de risico’s met de algemene reserve te kunnen opvangen. Solvabiliteit

De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2023 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 48% (2022: 46% waarmee de norm van > 50% (minst risicovol) van de Provincie Overijssel nog niet wordt behaald. Uw gemeente valt in de categorie B (20%-50%) en derhalve wordt de financiële positie op basis van de solvabiliteit als een gemiddeld risico onderkend. De netto schuldquote bedraagt 38% (2022: 41%). De ratio geeft aan in hoeverre de schulden meer bedragen dan de jaarlijkse inkomsten. Wij stellen vast dat ruim wordt voldaan aan de norm van < 90% van de Provincie Overijssel. Dit kengetal valt derhalve positief uit voor de gemeente en wordt als een laag risico onderkend. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het hoofdstuk financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

661077220/SH/1160

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Jaarverslag – Voorspellend vermogen Resultaat versus gewijzigde begroting

€ 25.000.000 € 20.000.000 € 15.000.000

Inleiding

€ 10.000.000 Samenvatting

€ 5.000.000 €0 2021

2022 Jaarrekening

Analyse

2023

Begroting

De grafiek hierboven laat het verschil tussen het begrote- en gerealiseerde saldo van baten en lasten over de afgelopen drie jaren zien. Hierbij valt op dat de realisatie in de afgelopen jaren steeds voordeliger is uitgevallen dan was begroot (na wijzigingen). Een belangrijke verklaring voor deze afwijking betreft de jaarlijkse budgetoverhevelingen. Voor het boekjaar 2023 zijn de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting door het college nader toegelicht op pagina 199 en 200 van de jaarstukken. De belangrijkste afwijkingen betreffen: - Leges bouwvergunningen € 2,1 miljoen voordeel - Budgetoverhevelingen € 5,9 miljoen voordeel - Vrijval Noodfonds energie € 1,3 miljoen voordeel - Lasten sociaal domein € 2,4 miljoen nadeel

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

5. Interne beheersing & automatisering

Samenvatting interne beheersing en automatisering Samenvatting bevindingen managementletter 2023

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 hebben wij in het najaar van 2023 de tussentijdse (interim) controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de gemeente Hardenberg en met name gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze bevindingen, voortvloeiend uit de interim-controle, zijn vastgelegd in onze managementletter van d.d. 9 november 2023. Uit onze interim-controle blijkt dat de gemeente Hardenberg haar zaken beheersmatig voldoende op orde heeft, voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole, zie hiervoor ook de onderstaand tabel met onze procesmonitor. Ons beeld is dat de administratieve organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne controles) van de gemeente voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Voor onze specifieke bevindingen en overige aanbevelingen (verbeterpunten) verwijzen wij u naar de genoemde managementletter.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

Samenvatting interne beheersing en automatisering Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat wij ons hier specifiek richten op de aspecten van de geautomatiseerde gegevensverwerking die van belang zijn voor de financiële verslaglegging. Wij geven geen oordeel over de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking van de gemeente als geheel. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen.

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

661077220/SH/1160

6. Externe ontwikkelingen

Externe ontwikkelingen (1/3) Inhuur van externen

Op 1 mei 2006 is de Verklaring Arbeidsrelatie vervallen en vanaf dat moment is de Wet DBA van kracht geworden. Hierbij heeft de Belastingdienst in overleg modelovereenkomsten bij de inhuur van externen, direct of via bijvoorbeeld een uitzendbureau, of bemiddelingsbureau opgesteld. Op het moment dat exact volgens deze regels wordt gewerkt, loopt de opdrachtgever geen risico, in de praktijk is dat echter over het algemeen niet zo. Een externe doet mee aan het personeelsfeest, ontvangt een kerstpakket, werkt op een laptop van de opdrachtgever, werkt er al jaren 4 dagen per week etc. De modelovereenkomsten voor vrije vervanging zijn bijvoorbeeld per 1 januari 2024 vervallen waar niet altijd op wordt gelet. Tot en met 2024 geldt er vanuit de Belastingdienst nog het handhavingsmoratorium, maar dat vervalt per 1 januari 2025. Dit houdt in dat de Belastingdienst dan kan gaan naheffen, niet terug naar het verleden, maar wel vanaf dat moment. Op dit moment wordt er ook gecontroleerd door de Belastingdienst, zij hebben hiervoor extra personeel aangenomen en bij deze controles wordt vaak geconstateerd dat er geen sprake is van een externe, maar gewoon van een werknemer. Dit bijvoorbeeld omdat iemand via zijn eigen B.V. wordt ingehuurd tijdens ziek en piekdiensten.

Voor uw organisatie is het derhalve van belang om in 2024 aandacht te hebben voor het proces van de inhuur van externen en ervoor zorg te dragen dat de onderliggende overeenkomsten voldoen aan de vereisten van de Belastingdienst.

NIS2

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

De NIS2-regelgeving introduceert strenge(re) eisen op het gebied van cyber- en informatiebeveiliging voor de ondernemingen die onder de nieuwe wet als essentiële of belangrijke entiteit worden aangewezen.

Analyse vermogen en resultaat

Volgens de NIS2-regelgeving kan gemeente Hardenberg als een NIS2 essentiële entiteit / belangrijke entiteit worden aangemerkt. Het moeten voldoen aan NIS2 is niet op basis van aanwijzing, maar automatisch. Belangrijke nieuwe verplichtingen zijn:

Interne beheersing & automatisering

•

Verplichting tot uitvoeren risicobeoordeling en nemen van passende maatregelen om risico’s te mitigeren.

•

Verplichting tot het melden van incidenten binnen 24 uur; en

•

Verplichting tot het registreren in een Europees register.

Inwerkingtreding van de NIS2-regelgeving wordt verwacht per 1 september met handhaving vanaf 1 oktober 2024. Wij hebben begrepen dat u met de voorbereiding gestart bent. Het is van belang dat u tijdig uw voorbereidingen afrondt. Het niet voldoen aan de NIS2-regelgeving kan significante boetes tot gevolg hebben in de vorm van geldboetes als ook eventuele persoonlijke aansprakelijkheid van het college.

661077220/SH/1160

Inleiding

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Externe ontwikkelingen (3/3) Duurzaamheid - ESG

In een tijdperk waarin duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid centraal staan, wordt de noodzaak voor duurzaamheidsverslaggeving in de publieke sector steeds urgenter. Organisaties in de publieke sector hebben een intrinsieke verantwoordelijkheid om transparantie te bieden over hun impact op mens en milieu. Het opstellen en delen van een duurzaamheidsverslag is niet langer een optionele praktijk, maar eerder een essentiële stap naar het opbouwen van vertrouwen, het voldoen aan verwachtingen van belanghebbenden en het stimuleren van positieve verandering. Duurzaamheidsverslaggeving is momenteel geen wettelijke vereiste voor organisaties in de publieke sector, maar het belang ervan wordt steeds groter. De samenleving hecht veel waarde aan duurzaamheid en verslaggeving hierover. Vanaf het boekjaar 2024 zullen beursgenoteerde bedrijven zich conformeren aan de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en de European Sustainability Reporting Standards (ESRS) als leidende richtlijnen voor duurzaamheidsverslaggeving. Duurzaamheidsonderwerpen worden volgens de laatste standaarden gecategoriseerd in Environmental, Social en Governance, ofwel ESG. Dit gaat dus verder dan alleen klimaat gerelateerde aspecten. In de ESRS is een nuttig kader opgenomen van thema’s die relateren aan ESG.

Het is echter geen allesomvattend model, aangezien er voor organisaties mogelijk relevante thema’s zijn die niet zijn opgenomen, en omgekeerd. Het kader en de thema’s zoals opgenomen in de ESRS kan ook de publieke sector ondersteunen bij verantwoordingsprocessen.

Voor publieke organisaties die geen onderneming voeren (zijnde een grote B.V. of N.V.) is de CSRD momenteel niet van toepassing. Het is nog niet duidelijk of andere Nederlandse rechtspersonen waaronder die in de publieke sector in de toekomst mogelijk verplicht zullen worden om een duurzaamheidsverslag op te stellen. Mogelijk kunt u wel worden benaderd door een CSRD plichtige onderneming die u vragen stelt over uw duurzaamheidsbeleid en doelstellingen. Gezien de kerntaak van de publieke sector om duurzame meerwaarde voor de samenleving te creëren, ligt het voor de hand dat de sector bekend is met het rapporteren van toegevoegde waarde in het jaarverslag. Het toevoegen van duurzaamheidsinformatie zou dan ook een logische stap zijn. De publieke sector kan hierbij leren van (beursgenoteerde) bedrijven om op die manier meer maatschappelijke waarde te genereren. Indien u meer informatie wenst over dit onderwerp, verzoeken wij u dit aan te vragen bij uw bekende contactpersonen bij Flynth.

661077220/SH/1160

Inleiding

Samenvatting

Kernpunten van de controle

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

Externe ontwikkelingen (3/3) Notitie Grondbeleid

Notitie Rente

De nieuwe grondbeleid is een actualisatie van de notitie grondbeleid uit 2019. Vanwege de invoering van de Omgevingswet is een actualisatie noodzakelijk. Alle wijzigingen in de notitie die te maken hebben met de Omgevingswet treden in werking gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Alle overige wijzigingen treden in werking met ingang van begrotingsjaar 2025. Toepassing met ingang van de jaarrekening 2024 is mogelijk maar niet verplicht. Voor de tussenliggende periode is de notitie uit 2019 leidend aangevuld met het addendum uit december 2022 inzake warme gronden.

Inleiding

Naast aanpassingen in terminologie vanwege wijzigingen in wet- en regelgeving heeft de invoering van de Omgevingswet met name gevolgen voor de verslaggevingsaspecten bij faciliterend grondbeleid.

Samenvatting

In de Notitie rente 2023 wordt ingegaan op de verwerking van de rentelasten en –baten in de begroting en jaarstukken. Doelstelling van deze notitie is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot rente door gemeenten (harmonisering), stimuleren dat gemeenten de (verwachte) werkelijke rentelasten opnemen in de begroting en de jaarstukken en het eenduidig inzichtelijk maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan (transparantie).

Kernpunten van de controle

De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitaties. Vanaf 2016 was in verband met de invoering van de Vennootschapsbelasting (Vpb) voor grondexploitaties de rentetoerekening gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage over het vreemde vermogen. In de praktijk hanteert de Belastingdienst een andere toerekening van rente aan de grondexploitaties. Hiermee is de noodzaak voor een afwijkend rentepercentage voor grondexploitaties vervallen en ligt het voor de hand de rente-omslag ook te gebruiken voor de rente aan de grondexploitaties. In het publiekrechtelijke kostenverhaal bij faciliterende grondexploitaties moet overeenkomstig de Omgevingswet voor de rentetoerekening wel een ander rentepercentage worden gehanteerd. Bij kostenverhaal op basis van een overeenkomst kunnen uiteraard ook afspraken worden gemaakt over het verrekenen van rente. De hoogte van het rentepercentage is dan onderdeel van de afspraken in de overeenkomst en kan afwijken van de omslagrente.

Rechtmatigheidsverantwoording

Analyse vermogen en resultaat

Interne beheersing & automatisering

Externe ontwikkelingen

Bijlagen

De bepalingen en richtlijnen van deze notitie treden in werking met ingang van het begrotingsjaar 2025. Eerdere toepassing bij de begroting 2024 is toegestaan, het college van de gemeente Hardenberg is voornemens om in 2024 de nieuwe systematiek al toe te passen. Met het verschijnen van deze notitie wordt de eerdere versie (gepubliceerd in 2017) buiten werking gesteld.