Gemeente Hardenberg, accountantsverslag 2022
Tekst van het document
VERTROUWELIJK Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Hardenberg Postbus 500 7770 BA HARDENBERG
Edelgasstraat 57 2718 SX ZOETERMEER telefoon (088) 236 80 00 e-mail Audit@Flynth.nl
kenmerk
behandeld door
datum
661077220/SH/1519
S. Hof MSc RA
17 mei 2023
onderwerp
Accountantsverslag 2022
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag over het boekjaar 2022. Dit verslag bevat de belangrijkste uitkomsten van de door ons uitgevoerde werkzaamheden, waarvan wij vinden dat die voor u relevant zijn voor een goed begrip van de jaarrekening 2022, en voor het beoordelen van de financiële positie van uw gemeente. De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2022 gecontroleerd. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Hardenberg. Wij bespreken deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 6 juni as. met uw gemeenteraad en eventuele vragen die er zijn, worden dan beantwoord. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden. Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2022. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.
Wij bedanken de medewerkers van de gemeente voor de prettige samenwerking en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Hoogachtend, Flynth Audit B.V. Digitaal ondertekend door Sietse Hof
S. Hof MSc RA
Flynth Audit B.V. is lid van BKR International. Bankrekeningnummer IBAN NL67 RABO 0106 6642 20 - BIC: RABONL2U. Handelsregister 09063021. www.flynth.nl. Dienstverlening vindt plaats onder algemene voorwaarden, op aanvraag verkrijgbaar en gedeponeerd bij de KvK in Arnhem
Accountantsverslag Gemeente Hardenberg – Boekjaar 2022
1.
Inleiding
In het kader van de door de raad aan ons verstrekte opdracht voor de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Hardenberg brengen wij u hierbij verslag uit van onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van onze eindejaarscontrolewerkzaamheden die wij onlangs hebben uitgevoerd.
Het accountantsverslag is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1
Inleiding
Dit accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in uw beoordeling van de jaarrekening 2022. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.
Hoofdstuk 2
Kernpunten van de controle
Hoofdstuk 3
Analyse vermogen en resultaat
Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij vinden dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening van uw gemeente.
Hoofdstuk 4
Grondexploitaties
Hoofdstuk 5
Voorzieningen
Hoofdstuk 6
Sociaal domein
Hoofdstuk 7
Interne beheersing en automatisering
Hoofdstuk 8
Rechtmatigheid
Hoofdstuk 9 2022)
Overige bevindingen (jaarrekeningcontrole
Onze werkzaamheden zijn erop gericht een oordeel te kunnen geven over de jaarrekening 2022 van de gemeente Hardenberg en niet primair op het opsporen van fraudes of onregelmatigheden in uw organisatie. De bevindingen in deze brief zijn daarom beperkt tot de punten die voortvloeien uit de controle van de jaarrekening. Wij hebben onze controlewerkzaamheden afgerond en hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2022 verstrekt. In hoofdstuk 2.1 lichten wij dit nader toe. Wij bespreken deze rapportage tijdens de bijeenkomst op 6 juni as. met uw gemeenteraad.
Bijlagen: A.
Niet-gecorrigeerde controleverschillen
B.
SiSa - Fouten en onzekerheden 2022
C.
Onafhankelijkheidsbevestiging en overige dienstverlening
Fusie Astrium Overheidsaccountants en Flynth Audit B.V. Graag informeren wij u over de juridische fusie tussen Astrium Overheidsaccountants en Flynth Audit B.V. per 1 september jl. Door deze fusie is de schaalgrootte van onze accountantsorganisatie toegenomen, waardoor wij als breed full service accountantskantoor nog beter kunnen bedienen en adviseren. Als gevolg van deze juridische fusie wordt de dienstverlening aan uw gemeente nu formeel uitgevoerd vanuit Flynth Audit B.V. en heeft de fusie geleid tot enkele verschuivingen in onze teambezetting. De heer Hof, die ook voorgaand jaar reeds betrokken was bij de controle van de gemeente Hardenberg, zal met ingang van dit boekjaar optreden als eindverantwoordelijk accountant van uw gemeente. Uw contactpersonen zullen verder grotendeels gelijk blijven en de manier van samenwerken blijft zoals u dat van ons gewend was.
661077220/SH/1519
3
2. Kernpunten van de controle
661077220/SH/1519
4
2.
Kernpunten van de controle
2.1 Controleverklaring
De jaarrekeningcontrole is uitgevoerd zoals overeengekomen in de opdrachtbevestiging. In september 2022 hebben wij de interim-controle verricht, die gericht is op de processen binnen de organisatie. De interim-controle hebben wij afgesloten met een managementletter. De controle in het voorjaar 2023 is gericht op het uitbrengen van een oordeel omtrent de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening 2022 van de gemeente Hardenberg. Wij hebben op 15 mei 2023 een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2022 verstrekt voor zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid. Deze controleverklaring hebben wij u separaat toegezonden. Als gevolg van de herziening van Standaard 700 is onze controleverklaring met ingang van dit boekjaar uitgebreid met de onderdelen frauderisico’s en aangelegenheden met betrekking tot continuïteit. In onze controleverklaring rapporteren wij over de werkzaamheden en uitkomsten die wij met betrekking tot frauderisico’s en continuïteit hebben uitgevoerd. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar paragraaf 9.6 van dit verslag.
2.2 Reikwijdte van de controle
2.3 Grondslagen en verantwoording conform BBV
2.4 Onafhankelijkheid
2.5 Schattingen
661077220/SH/1519
Met de opdrachtbevestiging heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. De reikwijdte van onze controle staat hierin omschreven. Er is gedurende het verloop van de controle over 2022 op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Tijdens de uitvoering hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. De accountantscontrole omvat onder meer een onderzoek naar de toepassing van de juistheid van de grondslagen in de jaarrekening. Naar onze mening zijn de door het college gekozen grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar, conform wet- en regelgeving en consistent toegepast. In het boekjaar 2022 zijn geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van de belangrijkste verslaggevingsgrondslagen in het BBV en relevante notities uitgebracht door de Commissie BBV. ⚫
Flynth Audit B.V. (hierna: Flynth) is onafhankelijk van de gemeente Hardenberg en voor zover wij weten heeft zich geen inbreuk voorgedaan op de van toepassing zijnde regels en het beleid ten aanzien van onafhankelijkheid.
⚫
Ons zijn geen relaties bekend tussen Flynth en de gemeente Hardenberg, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
Bijlage C bevat een nadere uiteenzetting van onze onafhankelijkheid. Schattingen op basis waarvan een aantal jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de schattingen en veronderstellingen aanvaardbaar zijn in het kader van de jaarrekening als geheel.
5
2.6 Goedkeuringsen rapporteringstolerantie
De materialiteit bij de planning en uitvoering van de jaarrekeningcontrole 2022 is € 1.900.000 (2021: € 1.905.600). Deze materialiteit vloeit voort uit de wettelijk voorgeschreven (minimum)vereisten, zoals opgenomen in de Bado en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol, hetgeen voldoet aan de wettelijke minimumvereisten. Goedkeuringstoleranties Fouten
1% van de totale lasten
€ 1.900.000 (2021: € 1.905.600)
Onzekerheden
3% van de totale lasten
€ 5.700.000 (2021: € 5.716.800)
Rapporteringstoleranties Fouten
Controleprotocol
€
100.000
Onzekerheden
Controleprotocol
€
100.000
Realisatie fouten en onzekerheden
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Zie bijlage A van deze rapportage Fouten
€
343.000
€
1.007.873
Onzekerheden
€
0
€
0
Strekking controleverklaring goedkeurend De totale omvang van de fouten is lager dan de tolerantie van 1% van de totale lasten (€ 1.900.000) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. De totale omvang van de onzekerheden is lager dan de tolerantie van 3% van de totale lasten (€ 5.700.000) en heeft derhalve geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring. Voor een nadere toelichting op fouten en onzekerheden verwijzen wij naar bijlage A. 2.7 Analyse vermogen en resultaat
2.8 Grondexploitaties
661077220/SH/1519
Het gerealiseerde resultaat (inclusief de mutaties in de reserves) bedraagt circa € 21.825.000 positief versus een begroot resultaat (na wijziging) van € 10.634.000. Dit overschot ten opzichte van de begroting wordt grotendeels veroorzaakt door een hogere algemene uitkering (€ 1,7 miljoen), lager kosten bedrijfsvoering (€ 1,5 miljoen) en het doorschuiven van budgetten naar 2023 voor (deels) niet in 2022 afgeronde projecten (€ 4,3 miljoen). Voor een nadere toelichting hierop verwijzen wij u naar de bestuurlijke samenvatting in de jaarstukken 2022. In hoofdstuk 3 gaan wij nader in op het resultaat en de ontwikkeling van het (weerstands)vermogen. Door uw gemeente is de exploitatieberekening van de grondexploitaties ten behoeve van de jaarrekening 2022 geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld of de uitgangspunten aanvaardbaar zijn. De waarde van de voorraden bouwgronden in exploitatie, rekening houdend met voorziening risico’s ad € 11 miljoen, per eind 2022 in de balans bedraagt € 8,2 miljoen.
6
Het verloop van deze balanspost is als volgt weer te geven: Verloopoverzicht van de voorraad (grondexploitaties)
Bedrag * € 1.000
Stand per 1 januari 2022
9.144
Vermeerderingen
(+)
7.854
Verminderingen
(-/-)
12.146
Winstneming
(+)
2.818
Mutatie voorziening verliezen grondexploitaties (+ = vrijval / -/- = toevoeging)
(+)
577
Stand per 31 december 2022
8.247
Een nadere specificatie van de boekwaarde is opgenomen in paragraaf 4.3. Onze conclusie is dat wij kunnen instemmen met de schattingen die door het College zijn gemaakt bij de actualisatie van de complexen en daarmee ook met de uitkomsten van deze actualisatie. In hoofdstuk 4 gaan wij nader in op de controle alsmede de uitkomsten daarvan inzake de grondexploitaties. 2.9 Voorzieningen
2.10 Sociaal Domein
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van uw gemeente toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor een nadere toelichting verwijzing wij naar hoofdstuk 5 van dit verslag. Kosten Jeugdwet en Wmo Inzake de kosten Jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente voornamelijk op productieverantwoordingen van zorgaanbieders welke zijn voorzien van een controleverklaring. Van een aantal zorgaanbieders is geen controleverklaring ontvangen of is geen goedkeurend oordeel opgenomen in de controleverklaring. Daarnaast geldt dat een aantal zorgaanbieders hoeven overeenkomstig het landelijk controleprotocol geen accountantsverklaring hoeven aan te leveren, omdat de omzet van deze aanbieders lager is dan € 125.000. Dit leidt primair tot een onzekerheid van € 426.400 bij Jeugdzorg en € 952.100 bij WMO. Deze onzekerheid is echter ondervangen doordat de gemeente aanvullende interne controles heeft verricht op de prestatielevering. Hiermee is deze onzekerheid ondervangen en derhalve niet meegenomen in de foutenevaluatie. PGB-budget De totale kosten inzake de PGB-budgetten zijn door uw gemeente gebaseerd op de schatting van de SVB.
Evenals vorig jaar heeft geen sluitende controle op de levering van de zorg plaatsgevonden door de SVB. Hierdoor ontstaat initieel een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering. Deze onzekerheid is echter ondervangen doordat de gemeente aanvullende interne controles heeft verricht op de prestatielevering. Hiermee is deze onzekerheid ondervangen en derhalve niet meegenomen in de foutenevaluatie.
661077220/SH/1519
7
2.11 EUaanbestedingen
De gemeente dient te voldoen aan de EU-aanbestedingsregels zoals eveneens middels uw eigen normenkader is vastgesteld. Bij enkele leveranciers is vastgesteld dat de geleverde dienst ten onrechte niet Europees is aanbesteed. In hoofdstuk 8.2 lichten wij dit nader toe. In bijlage A hebben wij een onrechtmatigheid ten aanzien van de aanbestedingsregels opgenomen van € 664.873.
661077220/SH/1519
8
3. Analyse vermogen en resultaat 661077220/SH/1519
9
3.
Analyse vermogen en resultaat
3.1 Eigen vermogen
Het BBV kent een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling (het gerealiseerde saldo van baten en lasten) en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. De gemeente mag geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen muteren. Om het resultaat van de jaarrekening goed te kunnen begrijpen, is het van belang dat u inzicht heeft in wat het effect op de reserves van uw gemeente is geweest (x € 1.000). Resultaat 2022 De totale baten van uw gemeente over 2022 bedragen:
€ 205.483
De totale lasten van uw gemeente over 2022 bedragen:
€ 188.305
Het resultaat bedraagt (saldo baten en lasten programma’s voor reservemutaties):
(-/-) €
17.178
Gedurende het jaar heeft u reeds voor diverse zaken besloten gelden te reserveren. Deze gelden zijn in de reserves gestort:
€
6.481
Tevens hebt u besloten tot het dekken van diverse uitgaven uit de reserves. Deze gelden zijn uittrokken uit de reserve:
€
1.833
(-/-) €
4.468
€
21.825
Per saldo gedurende het jaar gelden onttrokken (meer onttrokken aan de reserves dan toegevoegd): Gerealiseerd resultaat 2022 na reservemutaties
661077220/SH/1519
(x € 1.000)
10
3.2 Financiële positie
Het eigen vermogen van uw gemeente is in 2022 met € 17.178.000 toegenomen naar een omvang van € 121.049.000, conform het saldo van baten en lasten (exclusief mutaties in bestemmingsreserves) zoals dat is verantwoord in de programmarekening. Daarnaast heeft de gemeente in 2022 per saldo voor een bedrag van € 4.468.000 onttrokken aan de bestemmingsreserves, waardoor het eigen vermogen afneemt. Het resultaat na mutaties in de reserves bedraagt € 21.825.000. In de balans is dit afzonderlijk onder het eigen vermogen gepresenteerd (“Gerealiseerd resultaat”). De totale vermogenspositie wordt onder andere tot uitdrukking gebracht door middel van het solvabiliteitspercentage. Dit percentage wordt bepaald door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ultimo 2022 bedraagt dit solvabiliteitspercentage 46% (2021: 42% waarmee de norm van > 50% (minst risicovol) van de Provincie Overijssel nog niet wordt behaald. Uw gemeente valt in de categorie B (20%-50%) en derhalve wordt de financiële positie op basis van de solvabiliteit als een gemiddeld risico onderkend. De netto schuldquote bedraagt 41% (2021: 51%). De ratio geeft aan in hoeverre de schulden meer bedragen dan de jaarlijkse inkomsten. Wij stellen vast dat ruim wordt voldaan aan de norm van < 90% van de Provincie Overijssel. Dit kengetal valt derhalve positief uit voor de gemeente en wordt als een laag risico onderkend.
Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar het hoofdstuk financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
3.3 Weerstandsvermogen
Ten einde een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente dienen naast het eigen vermogen ook de risico’s zoals opgenomen in de risicoparagraaf te worden betrokken. In de jaarrekening zijn de risico’s weergegeven in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing. Evenals voorgaande jaren worden de risico’s periodiek geactualiseerd zodat een actueel inzicht bestaat in de risico’s. In de jaarrekening 2022 is de actuele stand van zaken ten aanzien van de risico’s opgenomen en laat zich als volgt samenvatten: Bedrag Benodigde weerstandscapaciteit op basis van risicosimulatie
€ 22.850.000
Weerstandscapaciteit
€ 71.745.000
Wij zijn van mening dat de integrale risicobenadering en de financiële vertaling van de verwachte risico’s in 2022 op een adequate wijze heeft plaatsgevonden. Op basis van een weerstandratio van 3,14 (2021: 2,76) kan de weerstandcapaciteit van de gemeente kan als ‘uitstekend’ worden aangemerkt. Uw gemeente heeft voldoende ruimte om de risico’s met de algemene reserve te kunnen opvangen. 3.4 Conclusie financiële positie
661077220/SH/1519
De gemeente Hardenberg beschikt over een voldoende gezonde financiële positie en is derhalve goed in staat om toekomstige tegenvallers, zoals nu onderkend op geld en op kans van het vóórkomen, op te vangen.
11
661077220/SH/1519
4. Grondexploitaties
12
4.
Grondexploitaties
4.1 Algemeen
4.2 Gehanteerde parameters
4.3 Tussentijdse winstneming
Wij hebben de grondexploitaties 2022 beoordeeld en onze bevindingen zijn in deze paragraaf opgenomen. Samenvattend concluderen wij: 1) De gemeente heeft voor alle BIE (bouwgronden in exploitatie) een individueel en geactualiseerd exploitatieplan opgesteld.
2)
Er is door de Raad in 2022 één nieuwe grondexploitaties geopend: De Marke III.
3)
De raad heeft bij besluit van 9 november 2022 de Nota Grondexploitatie 2022 vastgesteld, waarmee is besloten om in de jaarrekening 2022 enkele grondexploitaties af te sluiten. Dit betreft de complexen De Steenmaat, Locatie Elzenhof en Knarrenhof. De afsluiting van deze complexen resulteert in een nadelig resultaat van € 6.000.
4)
In 2022 is voor € 2.818.000 tussentijdse winst genomen op basis van de ‘percentage of completion’ methode.
5)
In 2022 is de verliesvoorziening afgenomen met € 577.000.
De gemeente Hardenberg heeft evenals voorgaande jaren projectbegrotingen opgesteld die inzicht geven in de verwachte kosten en opbrengsten per project. De kostenstijgingen zijn geschat op 2%, de stijging van de opbrengsten zijn geschat op 1% tenzij reeds anders met afnemers is overeengekomen. De rente is vastgesteld op 2,25%. Wij zijn van mening dat de projectbegrotingen zijn gebaseerd op valide uitgangspunten ent de stijging van de opbrengsten relatief voorzichtig is ingeschat. In de notitie grondexploitaties van de commissie BBV is het volgende opgenomen: “Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. Voor winstneming geldt de percentage of completion methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1.
Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Op basis van bovenstaande voorwaarden is vastgesteld dat in 2022 op 15 complexen een tussentijdse winst verantwoord is genomen van in totaal € 2.818.000. De tussentijdse winstneming is circa € 900.000 hoger dan in 2 e Berap was geraamd, wat met name is veroorzaakt door de beter dan verwachte gerealiseerde kavelverkopen. Wij verwijzen naar de specificatie die is opgenomen in de paragraaf grondbeleid in het jaarverslag.
661077220/SH/1519
13
4.4 Ontwikkeling grondexploitaties
De bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties) van de gemeente hebben zich in 2022 als volgt ontwikkeld: Grondexploitatie (bedragen x € 1.000)
Bruto boekwaarde per 1.1.2022
Netto boekwaarde per 1.1.2022
Saldo van gerealiseerde uitgaven (+) en verkopen (-/-) 2022
Winst / Verlies 2022
Mutatie voorziening 2022
Netto boekwaarde per 1.1.2022
Bedrijventerreinen
4.245
3.081
(-/-) 476
1.318
-736
4.659
Woningbouw
16.470
6.063
(-/-) 3.816
1.500
159
3.589
Totaal
20.715
9.144
(-/-) 4.292
2.818
-577
8.248
De huidige situatie op de vastgoedmarkt heeft in 2022 een positieve impact gehad op de grondexploitaties van de gemeente Hardenberg. In 2022 heeft de gemeente voor ruim € 12 miljoen aan kavels verkocht en tevens konden de getroffen verliesvoorzieningen met circa € 0,6 miljoen worden verlaagd. Doordat de opbrengsten uit kavelverkopen de uitgaven ruimschoots overstijgen, is de netto boekwaarde van de grondexploitatie in 2022 met bijna € 1 miljoen afgenomen. Verwachte verliezen Voor 8 grondexploitaties worden (overeenkomstig voorgaande jaren) verliezen verwacht. De verliesvoorziening heeft met name betrekking op de complexen Centrumplan Hardenberg en Gezondheidspark. Het uiteindelijke te verwachten verlies op deze grondexploitaties bedraagt € 11 miljoen. Ten opzichte van de jaarrekening 2021 is de voorziening voor te verwachten verliezen met € 577.000 gedaald, als gevolg van verbeterde vooruitzichten. De omvang van de gevormde verliesvoorziening is op basis van de huidige verwachtingen toereikend. De voorziening is overeenkomstig het BBV in mindering gebracht op de boekwaarde van de grondexploitaties in de balans.
661077220/SH/1519
14
661077220/SH/1519
5. Voorzieningen
15
5.
Voorzieningen
5.1 Voorzieningen algemeen
Wij hebben gecontroleerd of de voorzieningen van de gemeente Hardenberg toereikend zijn. Daarbij hebben we specifiek beoordeeld of de gevormde voorzieningen voldoen aan de eisen en voorwaarden van het BBV. In artikel 44 van het BBV is opgenomen dat voorzieningen (alleen) gevormd moeten worden voor: 1.
Verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, doch redelijkerwijs te schatten.
2.
Op de balansdatum bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten.
3.
Kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt, mits het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren.
4.
Van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden.
Overigens geldt dat altijd voldoende onderbouwing aanwezig dient te zijn alvorens een voorziening gevormd mag worden. Voor de opgenomen voorzieningen in de jaarrekening hebben wij deze ontvangen. 5.2 Onderhoudsvoorzieningen
Voorzieningen groot onderhoud Lasten van groot onderhoud kunnen in het jaar van ontstaan ten laste van een vooraf gevormde voorziening worden gebracht (artikel 44 lid 1c BBV). Een dergelijke voorziening wordt door de raad gevormd, op grond van de financiële verordening artikel 212 Gemeentewet, om de lasten groot onderhoud over meerdere begrotingsjaren te egaliseren. Binnen de gemeente Hardenberg zijn voorzieningen gevormd voor het groot onderhoud aan gemeentelijke gebouwen. Uw gemeenteraad heeft in 2021 een Nota Vastgoedmanagement 2021-2025 vastgesteld en daarmee een besluit genomen voor het vormen van een voorziening groot onderhoud van de gebouwen voor initieel € 2.000.000. Daarnaast is op basis van de onderliggende vastgestelde onderhoudsplannen in 2022 een bedrag van € 668.500 gedoteerd aan de voorziening. Wij hebben vastgesteld dat de ‘formele’ beheersplannen voor het boekjaar 2022 op een juiste wijze tot stand zijn gekomen en de hoogte van de voorziening voor groot onderhoud juist is bepaald. Daarnaast worden de verwachte kosten / verplichtingen van het onderhoud continu geactualiseerd. Cijfermatig wordt de voorziening derhalve berekend conform de meest actuele cijfers, rekening houdend met stijgingen in het prijspeil. Wij hebben geconstateerd dat in 2022 ook onvoorziene kosten zijn onttrokken aan de voorziening.
In de onderhoudsplannen is geen rekening gehouden met onvoorziene uitgaven, waardoor de voorziening hier in principe geen ruimte voor biedt. Dergelijke onvoorziene uitgaven zouden via de staat van baten en lasten verantwoord dienen te worden. Voor 2022 is de omvang aan onvoorziene uitgaven beperkt. Wij adviseren om in de toekomst bij het bepalen van het onderhoudsplan extra ruimte in te bouwen voor onvoorziene uitgaven of om in de toekomst de onvoorziene uitgaven niet via de voorziening te laten lopen, maar via de staat van baten en lasten.
661077220/SH/1519
16
5.3 Voorziening pensioen wethouders
Voorziening pensioen wethouders Deze voorziening heeft per ultimo 2022 een stand van € 4.989.000. Aan de pensioenvoorziening wethouders liggen actuariële berekeningen ten grondslag. Deze zijn gemaakt door VISMA | Idella. Bij het opstellen van de berekeningen gebruikt VISMA | Idella de volgende parameters: Berekeningsdatum:
31 december 2022
Rekenrente:
2,472%
Sterftetabel:
GBM/GBV 2015/2020
De berekeningsdatum en gebruikte rekenrente zijn in lijn met de aanwijzingen die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in haar circulaire d.d. 9 december 2022 heeft voorgeschreven. Tevens is rekening gehouden met de indexatie van de pensioenen door het ADP met 11,96% per 1 januari 2023. 5.4 Voorziening verlof
5.5 Voorziening riolering en afvalstoffenheffing
Met ingang van 2022 is het voor ambtenaren op basis van de CAO mogelijk om uren te reserveren als spaarverlof. Met het saldo spaarverlof kunnen ambtenaren sparen om eerder met pensioen te gaan of om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen. De gemeente loopt hiermee tegen een financiële verplichting aan omdat een ambtenaar geen werkzaamheden verricht in een bepaalde periode, maar wel doorbetaald wordt. Op grond van het BBV dient hiervoor een voorziening gevormd te worden, waardoor de kosten dienen te genomen worden in het jaar waar het recht op spaarverlof ontstaat. Daarbij dient tevens een voorziening gevormd te worden voor uren die omgezet kunnen worden in spaarverlof. De gemeente Hardenberg heeft deze nieuwe voorziening in de jaarrekening verantwoord en heeft deze bepaald op € 690.000. De vorming van deze voorziening voldoet aan de kaders van het BBV. Voorzieningen afvalstoffenheffing en riolering De gemeente Hardenberg classificeert de voorzieningen riolering en afvalstoffenheffing als een voorziening artikel 44 lid 2 van het BBV (van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden). De mutatie op deze voorzieningen betreft het resultaat op het product riolering en afvalstoffenheffing.
Het resultaat op deze producten bestaat enerzijds uit de ontvangen heffingen en anderzijds uit de kapitaallasten van de geïnvesteerde bedragen in riolering en afvalstoffenheffing en de kosten voor klein en groot onderhoud aan de rioleringen. Deze verwerkingswijze is conform het BBV. In 2022 is het tarief van de rioolheffing en afvalstoffenheffing kostendekkend gebleken, waardoor het overschot op het product riolering en afvalstoffenheffing is toegevoegd aan de voorziening. Wij adviseren u om jaarlijks te monitoren op basis van het GRP of de omvang van de voorziening riolering toereikend is c.q. blijft om de resultaten uit het product Riolering te kunnen dekken.
661077220/SH/1519
17
661077220/SH/1519
6. Sociaal domein
18
6.
Sociaal domein
6.1 Sociaal domein - Algemeen
6.2 Persoonsgebonden budgetten WMO en jeugdzorg
Het college van de gemeente Hardenberg is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Voor het sociaal domein is de gemeente echter afhankelijk van diverse partijen, zoals de Sociale Verzekeringsbank (SVB) en tal van zorgaanbieders. Om verantwoording af te kunnen leggen over de lasten die samenhangen met het sociaal domein is de gemeente daarom afhankelijk van het verkrijgen van betrouwbare verantwoordingsinformatie van deze partijen. Dit uit zich in de bevindingen in de volgende paragrafen. Overeenkomstig voorgaand jaar blijkt uit de controleverklaring die door de accountant van de SVB is afgegeven, dat er geen zekerheid kan worden verkregen omtrent de geleverde zorg in de vorm van PGB’s. Deze onzekerheid is ontstaan door leemten in de bedrijfsvoering van de SVB. De totale besteding aan PGB’s bedraagt voor 2022 voor de gemeente Hardenberg: 2022
2021
Jeugdzorg
€
406.000
€
413.000
WMO
€
732.000
€
686.000
Totaal
€ 1.138.000
€ 1.099.000
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente, middels nader onderzoek, voldoende werkzaamheden heeft gedaan om de prestatielevering vast te stellen en deze onzekerheid tot nihil terug te brengen. Wij nemen dan ook geen onzekerheid mee in onze foutevaluatie ten aanzien van PGB budgetten. 6.3 Sociaal domein – Kosten WMO en Jeugdzorg
661077220/SH/1519
Uw gemeente heeft voor de financiële verantwoording van de Jeugdzorg en WMO aansluiting gezocht met de ontvangen productieverantwoordingen van de zorgleveranciers. Voor de kosten vanuit de Jeugdwet en de Wmo kon respectievelijk een bedrag van € 779.300 en € 1.345.700 niet onderbouwd worden met ontvangen controleverklaringen en financiële productieverantwoordingen, dit met name omdat deze zorgaanbieders gelet op de omvang van de zorgkosten op basis van de gemaakte afspraken geen controleverklaring hoeven aan te leveren. Uw gemeente heeft diverse aanvullende interne verbijzonderde controles (o.a. aanschrijven van cliënten) uitgevoerd om de zogenaamde ‘prestatielevering’ alsnog te vast te kunnen stellen. Deze inspanningen hebben ervoor gezorgd dat wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de lasten in het sociaal domein hebben kunnen vaststellen. Jeugdzorg
WMO
Totale uitgaven
€ 15.692.700
€ 11.330.300
Productieverantwoording inclusief een goedkeurende controleverklaring
€ 14.913.400
€ 9.984.600
Ontbreken van c.q. geen goedkeurende controleverklaring bij de productieverantwoording
€
779.300
€
1.345.700
19
7. Interne beheersing en automatisering
661077220/SH/1519
20
7.
Interne beheersing en automatisering
7.1 Samenvatting bevindingen managementletter 2022
Als onderdeel van de jaarrekeningcontroles 2022 hebben wij in het najaar van 2022 de tussentijdse (interim) controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de bedrijfsvoering binnen de gemeente met name de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Onze bevindingen, voortvloeiend uit de interim-controle, zijn vastgelegd in onze managementletter aan het college van 30 november 2022. Uit onze interim-controle blijkt dat de organisatie haar administratieve organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen), voor zover wij dat beoordelen in het licht van de jaarrekeningcontrole beheersmatig op orde heeft en op diverse onderdelen verbeteringen heeft doorgevoerd. Ons beeld is dat de administratie organisatie en interne beheersing (de controles binnen de processen, gecombineerd met de verbijzonderde interne controles) van de gemeente Hardenberg voldoet aan de daaraan te stellen eisen. Bij de uitvoering van de interim-controle zijn nog wel enkele verbeterpunten geconstateerd ten aanzien van de kwaliteit van de interne beheersing. Wij constateren dat het college aandacht heeft voor onze aanbevelingen en al werkt aan de opvolging daarvan.
7.2 automatiseringsomgeving
Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen, die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de controle van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen.
661077220/SH/1519
21
661077220/SH/1519
8. Rechtmatigheid
22
8. Rechtmatigheid 8.1 Begrotingsrechtmatigheid
De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet. Deze normen dient de gemeenteraad zelf nader in te vullen en te concretiseren. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat de gemeenteraad hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Een overschrijding van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft door de accountant niet in alle gevallen te worden meegewogen in zijn oordeel. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat de accountant deze kostenoverschrijdingen betrekt bij de beslissing of hij al dan niet een goedkeurend rechtmatigheidsoordeel kan afgeven. Essentieel is dat de raad nadere regels kan stellen wanneer: 1.
Lastenoverschrijdingen zijn gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten 2. Lastenoverschrijdingen passen binnen het beleid of 3. Lastenoverschrijdingen bij open einde regelingen. Daarnaast moet de accountant deze lastenoverschrijdingen – waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de raad deze nog dient te autoriseren – in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de raad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid kijkt de accountant naar de lastenoverschrijdingen per programma die de rapportagetolerantie overschrijden. Wij stellen vast dat er geen sprake is van lastenoverschrijdingen in de programmarekening. Wel is er sprake van enkele overschrijdingen van de investeringskredieten, voor een totaalbedrag van € 709.775. Deze overschrijdingen passen binnen het bestaande beleid, waarbij als gevolg van de gestegen bouw- en ontwikkelprijzen wordt geanticipeerd op prijsstijgingen tot 10%. Deze overschrijdingen tellen derhalve niet mee in de oordeelsvorming voor de rechtmatigheid.
Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf ‘Begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Lastenoverschrijding programma
Investeringskredieten
661077220/SH/1519
Begrotingsafwijking
Onrechtmatig, telt niet mee in oordeel
€
V
709.775
Onrechtmatig telt wel mee in oordeel
23
8.2 Europese aanbestedingen
Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole, zoals vastgesteld door de raad, bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw organisatie uitgevoerde crediteurenanalyse gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2022 is nageleefd. Naast inzicht in de rechtmatigheid van individuele dossiers geeft deze analyse ook inzicht in de beheersing van het inkoopproces, die (ook) het naleven van de aanbestedingswetgeving moet waarborgen. Daarbij zijn ons de volgende zaken opgevallen: 1. De organisatie heeft zelf een inkoopanalyse uitgevoerd en heeft een aantal van de hieronder genoemde afwijkingen geconstateerd. Wij merken de aandacht die de organisatie heeft voor het naleven van de Europese aanbestedingsregels. Desondanks adviseren wij hieraan in de organisatie continue aandacht te blijven geven waardoor de benodigde discipline bij degenen die inkopen gestimuleerd worden. 2. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden is voor drie leveranciers een afwijking van de Europese aanbestedingsrichtlijnen geconstateerd ter grootte van in totaal € 664.873. Dit bedrag aan onrechtmatigheden hebben wij meegewogen in ons accountantsoordeel voor de rechtmatigheid ten behoeve van het boekjaar 2022 (zie bijlage A).
8.3 Rechtmatigheidsverklaring vanaf 2023
De formele wetswijziging waarmee de inwerkingtreding van rechtmatigheidsverantwoording is geregeld is in 2022 vastgesteld en het BBV zal hierop in de komende periode worden aangepast. Dit betekent dat het college van de gemeente Hardenberg verplicht is om met ingang van de jaarrekening over het boekjaar 2023 een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening op te nemen. De accountant zal met ingang van het boekjaar 2023 zijn/haar oordeel geven over de getrouwheid van de jaarrekening waar de rechtmatigheidsverantwoording van het college onderdeel van uitmaakt. De accountant verstrekt geen afzonderlijk rechtmatigheidsoordeel meer. Binnen de gemeente wordt hard gewerkt aan de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording door de interne controles steeds meer in te bedden in de bedrijfsvoering en conform adviezen het boekjaar 2022, evenals het boekjaar 2021 als oefenjaar te gebruiken. Hierdoor heeft de gemeente voldoende ervaring kunnen opdoen met de rechtmatigheidscontrole, waarmee een goede basis is gevormd voor de daadwerkelijke implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording in boekjaar 2023. Wij hebben er derhalve vertrouwen in dat het college in staat is om een rechtmatigheidsverklaring over 2023 te kunnen afgeven.
Wel zullen in de kader in 2023 nog de benodigde verordeningen (controleverordening en financiële verordening) en het controleprotocol geactualiseerd moeten worden, waarin door de gemeenteraad keuzes en besluiten inzake de rechtmatigheidsverantwoording worden geformaliseerd. De organisatie heeft deze documenten in voorbereiding.
661077220/SH/1519
24
9. Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2022
661077220/SH/1519
25
9.
Overige bevindingen jaarrekeningcontrole 2022
9.1 Wijziging in verslaggevingsvoorschriften en overige wet- en regelgeving 9.2 Bevestiging van het college 9.3 Beperking in reikwijdte van de controle 9.4 Wet Normering Topinkomens (WNT)
In de jaarrekening 2022 zijn geen stelsel- of schattingswijzigingen verwerkt. Hier was ook geen aanleiding toe. De gemeente heeft de jaarrekening opgesteld conform de vereisten in het BBV.
Wij hebben van het college een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen.
Er zijn geen meningsverschillen met het management noch het college geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door de medewerkers en het college van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad. De Wet Normering Topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd, beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van € 216.000 niet te boven gaan. Daarnaast dient u het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000.
Uit de werkzaamheden blijkt dat in 2022 voor de topfunctionarissen (gemeentesecretaris en griffier) en overige medewerkers geen sprake van een overschrijding van de grensbedragen en dat de WNT juist is verantwoord in de jaarstukken. Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd In overeenstemming met de Regeling Controleprotocol WNT 2022 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is. In onze controleverklaring hebben wij bovenstaande expliciet opgenomen.
9.5 Single Information Single Audit (SiSa-Bijlage)
661077220/SH/1519
De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien documenten aan het CBS te leveren. De SiSa-bijlage die opgenomen is in de jaarrekening, is opgesteld door de gemeente Hardenberg. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij hebben wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa -bijlage bij de jaarrekening 2022 van de gemeente vastgesteld. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal SiSa- regelingen in de jaarrekening significant toegenomen. 26
Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze terecht is ingevuld. Medewerkers van uw gemeente hebben dit aan ons bevestigd. In het kader van de totstandkoming van de SiSa-bijlage merken wij nog het volgende op. Bij de meest recente review van de Audit Dienst Rijk (ADR) van de accountantscontrole van de SiSa-bijlagen (de zogenaamde single review) hebben wij gemerkt dat deze dienst (zeer)kritisch is op de kwaliteit van de aangeleverde SiSabijlagen door de gemeenten en de hierop uitgevoerde accountantscontroles. Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2022 in het kader van SiSa zijn verantwoord. Wij doen dit met een tabel, die wij ook opnemen als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke, financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben de tabel opgenomen in bijlage B van dit rapport. 9.6 Wet open overheid (Woo)
9.7 Fraude als onderdeel van de accountantscontrole
Op grond van de Wet open overheid (Woo) zijn bestuursorganen met ingang van het boekjaar 2022 verplicht om in de jaarstukken een openbaarheidsparagraaf op te nemen waarin verslag wordt gedaan over de uitvoering van de beleidsvoornemens op dit gebied. De gemeente Hardenberg heeft aan deze verplichting voldaan door in paragraaf 5.10 van het jaarverslag uitvoerig te rapporteren over het beleid en de uitgevoerde activiteiten ten aanzien van de Woo. In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Hoewel wij een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, willen wij opmerken dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht en met ingang van het boekjaar 2022 rapporteert de accountant in de controleverklaring specifiek over de verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd binnen het controleteam en met de ambtelijke organisatie van de gemeente en hebben als uitwerking daarvan risico’s geïdentificeerd en ingeschat op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg is van fraude.
Als onderdeel van ons proces voor het identificeren van risico’s op een afwijking van materieel belang in de jaarrekening die het gevolg zijn van fraude, hebben wij frauderisicofactoren overwogen met betrekking tot frauduleuze financiële verslaggeving, oneigenlijke toe-eigening van activa en omkoping en corruptie. Daarnaast hebben wij de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem van Hardenberg geëvalueerd. Het college heeft in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag gerapporteerd over de getroffen maatregelen ter preventie van fraude, waaronder de aanwezigheid van gedragscodes, beheersingsmaatregelen en borging. Wij constateren dat Hardenberg voldoende aandacht heeft voor fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik, onder andere doordat er in processen, procedures en systemen aandacht is voor maatregelen om fraudes en misbruik te voorkomen. Daarnaast heeft de gemeente in 2022 een overkoepelende frauderisicoanalyse uitgevoerd. Tevens de gemeente Hardenberg voldoende aandacht voor risicomanagement in brede zin, ook in relatie tot de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Tijdens overleggen met medewerkers en het college en management van de gemeente Hardenberg is gesproken of het management aanwijzingen en of vermoedens heeft gehad voor de mogelijke aanwezigheid materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of de werknemers zijn betrokken die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing, of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn voor de jaarrekening.
661077220/SH/1519
27
Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd gericht op de geïdentificeerde frauderisico’s. In onderstaande tabel geven wij een nadere toelichting op de geïdentificeerde risico’s, de uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten daarvan. Geïdentificeerde frauderisico’s
Onze controlewerkzaamheden en observaties
Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management (inclusief superusers)
Het doorbreken van beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico’s van materiële onjuistheden in de jaarrekening slechts beperken, en niet volledig mitigeren, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. Wij hebben de opzet en implementatie geëvalueerd van de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten en het maken van schattingen. Tevens hebben wij specifieke aandacht gegeven aan de toegangsbeveiligingen in het IT-systeem en de mogelijkheid dat hierdoor functiescheidingen worden doorbroken. Wij hebben journaalposten geselecteerd op basis van risicocriteria en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht. Deze werkzaamheden omvatten onder meer inspectie van informatie uit brondocumenten. Wij hebben geen significante transacties buiten het kader van de normale bedrijfsuitoefening geïdentificeerd. Tevens hebben wij specifieke controlewerkzaamheden verricht ten aanzien van belangrijke schattingen van het college zoals de waardering van vaste activa en debiteuren en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten.
Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van het doorbreken van de interne beheersing door het college.
Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken
De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex en het risico op mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans, gelet op de veelvoud aan leveranciers en grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten, een verhoogd risico voor overheden. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij gecontroleerd of er voldoende functiescheiding is gehanteerd bij aanbestedingstrajecten en bij het aangaan van contracten. We hebben bij het uitvoeren van deze controlewerkzaamheden enkele onrechtmatigheden geconstateerd (zie hoofdstuk 8.2), echter deze bevindingen hebben geen relatie met fraude.
Frauderisico in de inkomende subsidies (juiste afgrenzing en voldoen aan voorwaarden)
Het frauderisico in deze opbrengstenstroom is gerelateerd aan de algemene tendens om begrotingsoverschrijdingen zoveel mogelijk te vermijden. Wij hebben werkzaamheden verricht op de afgrenzing van inkomende subsidies waarbij wij de aan het boekjaar 2022 toegerekende subsidies hebben gecontroleerd. Uit onze werkzaamheden zijn geen bevindingen gebleken.
Conclusie: Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. 661077220/SH/1519
28
9.8 Verantwoordingen gemeente Ommen
Op basis van de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) tussen de gemeenten Hardenberg en Ommen heeft laatstgenoemde een aantal taken van haar bedrijfsvoering uitbesteed aan de gemeente Hardenberg. De gemeente Hardenberg legt middels voorgeschreven formats verantwoording af aan de gemeente Ommen. Wij geven bij deze verantwoordingen controleverklaringen en rapportages van feitelijke bevindingen af op basis van audit instructies van de accountant van de gemeente Ommen, conform de gemaakte afspraken in de DVO. Wij hebben deze verantwoordingen over 2022 gecontroleerd en de rapportages afgegeven op basis van de afspraken. De strekking van deze controleverklaringen zijn goedkeurend en inmiddels heeft ook al collegiaal overleg met de accountant van gemeente Ommen plaatsgevonden en zijn onze werkzaamheden geheel afgerond.
9.9 Belasting opbrengsten
9.10 Verwerking vooruit ontvangen middelen
661077220/SH/1519
Voor de toeristenbelastingen zijn door de gemeente gedurende 2022 voorlopige aanslagen opgelegd aan de verschillende accommodaties binnen de gemeente. De totale omvang van deze voorlopige aanslagen betreft ongeveer 90% van de werkelijk opgelegde aanslagen over het jaar 2021. Deze afslag is gekozen op basis van tussentijdse signalen vanuit de verschillende accommodaties, waaruit af te leiden viel dat de toerisme op de parken lager leek dan voorgaand jaar. Bij het ontvangen van de aangiften over 2022 van de verschillende accommodaties blijkt echter dat het aantal overnachtingen bij een aantal grote partijen hoger uitvalt, waardoor ook de definitieve aanslag hoger uit zal vallen. De verwachte meeropbrengst betreft € 209.000. Aangezien deze niet in de jaarrekening verwerkt is, nemen wij dit verschil op als controleverschil. Binnen de vooruit ontvangen bedragen, worden door de gemeente middelen verantwoord die van een medeoverheid ontvangen zijn, maar die nog niet (volledig) aan hun doel besteed zijn. Dit betekent dat bij ontvangst van deze middelen, het bedrag nog niet als bate verantwoord wordt. Op het moment dat deze (gedeeltelijk) besteed zijn, dienen de vooruit ontvangen middelen voor het bestede deel verantwoord te worden als bate.
Wij hebben geconstateerd dat ten aanzien van de specifieke uitkering stimulering sport in 2022, een bedrag van € 134.000 teveel aan baten is verantwoord, welke wij als controleverschil aanmerken. Hierbij wordt opgemerkt dat de verantwoording in de SiSa-bijlage wel juist is.
29
661077220/SH/1519
Bijlagen
30
Bijlage A – Niet-gecorrigeerde controleverschillen en / of onzekerheden Toleranties t.b.v. foutenevaluatie (getrouwheid en rechtmatigheid)
Fouten
Goedkeuringstolerantie (respectievelijk 1% en 3% van de totale lasten)
€ 1.900.000
Rapporteringtolerantie fouten en onzekerheden (grens waarboven gerapporteerd wordt aan de Raad)
€
Foutenevaluatie
Onzekerheden
Fouten Rechtmatigheid
100.000
Getrouwheid
Onzekerheden €
5.700.000 €
100.000
Aard van de fouten
Getrouwheid
Rechtmatigheid
Baten toeristenbelasting niet volledig verantwoord – zie hoofdstuk 9.9
€
209.000
€
209.000
€
-
€
-
Baten specifieke uitkering stimulering sport te hoog verantwoord – zie hoofdstuk 9.10
€
134.000
€
134.000
€
-
€
-
Niet naleven Europese aanbestedingsregels - zie hoofdstuk 8.2
€
-
€
664.873
€
-
€
-
Totaal
€
343.000
€ 1.007.873
€
-
€
-
Bevestiging college Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college bevestigt dat geen sprake is van nietgecorrigeerde fouten die, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening materieel (kunnen) zijn. Conclusie: Bij de jaarrekening 2022 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt inzake getrouwheid en rechtmatigheid.
661077220/SH/1519
31
Bijlage B – SiSa - Fouten en onzekerheden 2022 Aangezien wij ten aanzien van de SiSa-regelingen geen fouten en/of onzekerheden boven de rapportagetolerantie zoals die is voorgeschreven in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole SiSa 2022 hebben geconstateerd is, zijn er geen bevindingen in onderstaande tabel opgenomen. Nr.
Specifieke uitkering of overig
A8
Regeling eenmalige specifieke uitkering voor gemeenten i.v.m. het treffen van maatregelen [...] criminaliteit veroorzaakt door asielzoekers in 2021 en 2022
A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
A13
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen
A15
Regeling eenmalige specifieke uitkering voor gemeenten in verband met het treffen van maatregelen ter vermindering van overlast en criminaliteit veroorzaakt door asielzoekers in 2022 en 2023
A16
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
C55
Aanpak energiearmoede
C62
Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire
C75B
Regiodeals 3e tranche (SiSa tussen medeoverheden)
C209
Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen
661077220/SH/1519
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in Euro’s
Toelichting fout/onzekerheid
32
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
E20
Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021
E21
Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020 – 2022
E44B
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa tussen medeoverheden)
E84
Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-2023
F20
Regeling specifieke uitkering Impulsaanpak winkelgebieden
G2
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022
G2
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden gebundelde uitkering Participatiewet in jaar T_gemeentedeel 2022
G3
Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2022
G3
BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ en achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BOB in jaar T_gemeentedeel 2022
661077220/SH/1519
33
G3
BBZ vanaf 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022
G4
Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen _gemeentedeel 2022
G4
Tozo 2_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 3_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 4_gemeentedeel 2022
G4
Tozo 5_gemeentedeel 2022
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T_gemeentedeel 2022
G4
Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T_gemeentedeel 2022
G10
Wet inburgering_ gemeentedeel 2022
G12
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Bijzondere bijstand in jaar T_gemeentedeel 2022
G12
Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Wet Inburgering van 13 september 2012 in jaar T_gemeentedeel 2022
G13
Besteding/baten onderwijsroute_gemeentedeel 2022
G13
Bestedingen/baten overige voorzieningen_ gemeentedeel 2022
661077220/SH/1519
34
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
H8
Regeling Sportakkoord 2020-2022
H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
DRE10C
Regiodeal Zuid-Oost Drenthe
Strekking controleverklaring rechtmatigheid
Goedkeurend
Strekking controleverklaring getrouwheid
Goedkeurend
661077220/SH/1519
35
Bijlage C – Onafhankelijkheidsbevestiging en overige dienstverlening Bevestiging onafhankelijkheid In overeenstemming met de Nederlandse Corporate Governance Code dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Hardenberg in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Flynth beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersings- maatregelen. Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: • Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.
• Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle gevolmachtigden en werknemers bij Flynth. • Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften. • Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. • Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de