GEAMENDEERD - Getekend raadsvoorstel/besluit

Raadsvoorstel Zaaknummer: Behandelaar: E-mail:

396745 Erik Hoitink erik.hoitink@hardenberg.nl

College:

27 september 2022

Raad:

8 november 2022

Onderwerp: voorstellen aanvullend budget begroting 2023 WIJ STELLEN DE GEMEENTERAAD VOOR OM TE BESLUITEN: 1. In te stemmen met de voorstellen aanvullend budget begroting 2023, zoals toegelicht bij dit raadsvoorstel en de daaruit voortvloeiende financiële gevolgen ten laste van de algemene middelen te dekken. 2. Ter uitvoering van de voorgestelde investeringen de volgende kredieten beschikbaar te stellen: - Update beleidsplan kunstwerken 2023 € 580.000 - Versnelde verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2023 € 800.000 - Bermverstevigingsprogramma 2023-2025 € 1.550.000 - Ruimte voor spelen en bewegen 2023 € 297.000 - Verbetering leefomgeving vissen in stedelijk gebied € 25.000 - Uitvoering Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan 2023 € 1.000.000 - Gemeentelijke bijdrage aan sportvoorzieningen € 924.000 - Gebiedsontwikkeling Hardenberg centrum Vechtzone € 300.000 - Actualisatie centrumplan Dedemsvaart 2023-2025 € 1.950.000 - Verbeteren binnenklimaat Gashouder Dedemsvaart € 223.000 - Huisvesting Taalschool in de Slag € 500.000 - Vervanging sanitairgebouw Kotermeerstal Dedemsvaart € 210.000 - Toekomstbestendige beleef havens 2023 € 60.000 - Verbeteren ontsluiting Vechtrijk € 200.000 - Herinrichting Herenstraat/Kerkplein Slagharen € 900.000 - Opwaardering groene woonomgeving 2023 € 300.000 - Vervanging pollers € 300.000 - Vervanging verkeersregelinstallaties 2023 € 192.000 - Vergroenen

centrum Hardenberg 2023 € 375.000 - Vervanging meubilair € 1.224.000 3. In te stemmen met het opnemen van de overige investeringen – als opgenomen bij dit raadsvoorstel – en deze te verwerken in het investeringsprogramma voor de komende jaren c.q. de meerjarenbegroting 2024-2026. 4. In te stemmen met het voorstel om € 300.000 van de opbrengst OZB niet-woningen in te zetten voor verlaging van het tarief OZB niet-woningen. 5. De 2e begrotingswijziging van de begroting 2023 vast te stellen, waarin de financiële gevolgen van dit besluit zijn verwerkt. Inleiding Gelijktijdig met de aanbieding van de begroting 2023 leggen wij uw raad diverse voorstellen met aanvullend budget voor. Daarbij is het gewenst om enige context te schetsen rond (het proces van) de begroting 2023 en de nu voorliggende voorstellen.

Voorafgaand hechten wij er aan om kort in te gaan op de onzekere sociaaleconomische en maatschappelijke situatie waarin de samenleving zich thans bevindt. De Troonrede 2022 gaf daar een kernachtige samenvatting van: “De onzekerheid van mensen over de dag van morgen en de verder weg gelegen toekomst groeit. Over koopkracht en woningnood. Over de opvang van asielzoekers en de oorlog in Oekraïne. Maar ook over de grote veranderingen die op ons afkomen op terreinen als arbeidsmarkt, klimaat, energie en stikstof. Al deze onderwerpen zijn bepalend voor de manier waarop wij en onze kinderen straks wonen, werken, ondernemen en met elkaar samenleven. (…) Daarin staat Nederland overigens niet alleen. Andere landen staan voor vergelijkbare opgaven. Niemand kan voorspellen hoe de wereld eruitziet als de kinderen van nu zelf kinderen hebben. Maar het zal anders zijn, want onze huidige manier van leven stuit op economische, sociale en ecologische grenzen. Dat vergt een andere economie en arbeidsmarkt. Een andere omgang met ruimte en natuur. Andere manieren van wonen, werken, ondernemen en reizen. En andere vormen van samenleven.” Tegen deze achtergrond is ook de begroting 2023 van de gemeente Hardenberg tot stand gekomen. Een begroting die omgeven is met onzekerheden op sociaaleconomisch en maatschappelijk gebied en die is ingericht ‘met de kennis van nu’.

Tegelijkertijd zijn wij ook vanuit onze stabiele en stevige financiële positie voorbereid op deze onzekerheden. Al deze ontwikkelingen en onzekerheden maken overigens niet we dat het ons kunnen veroorloven om te wachten op wat de toekomst ons brengt. Onzekerheden – wij spreken liever van uitdagingen – vragen namelijk ook van de lokale overheid om handelend op te treden in het belang van onze inwoners, instellingen en bedrijven en om te investeren in de toekomst. De titel van het nieuwe coalitieakkoord is daarbij leidend: “oog voor elkaar, blik op de toekomst”. De begroting 2023 is de eerste begroting in de nieuwe raadsperiode 2022-2026. Dat gegeven brengt enige complexiteit met zich mee, die wij bij de aanbieding van de kaderbrief 2023 reeds hebben aangekondigd. Het begrotingsproces start normaliter met de kadernota, waarbij de gemeenteraad de kaders voor de begroting voor het komende jaar vaststelt. Dit betreft dan zowel de beleidsmatige als financiële kaders. Eens per vier jaar, in het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen, wordt geen kadernota maar een kaderbrief samengesteld. Het doel van beide documenten is hetzelfde als het gaat om de financiële kaderstelling. In afwijking van een kadernota bevat de kaderbrief 2023 geen voorstellen voor nieuw beleid. Op het moment van voorbereiding van de kaderbrief 2023 was er namelijk nog geen coalitieakkoord.

Daarom is in de kaderbrief 2023 aangekondigd dat er feitelijk langs twee sporen wordt gewerkt: enerzijds het spoor van de ‘begroting bestaand beleid’ en anderzijds een spoor waarbij de ambities vanuit het coalitieakkoord ‘oog voor elkaar, blik op de toekomst’ een vertaling dienen te krijgen in zo concreet mogelijke plannen. Belangrijkste reden voor deze tweesporen-aanpak is het gegeven dat de vaststelling van de begroting is gebonden aan wettelijke termijnen en het proces van de gemeenteraadsverkiezingen en coalitieonderhandelingen die uiteindelijk zijn uitgemond in een coalitieakkoord daar niet synchroon mee loopt. Qua inrichting sluit de ‘begroting bestaand beleid’ overigens nog aan bij de thematische opbouw die de laatste jaren voor de begroting is gebruikt. Onze ambitie is om toe te werken naar een begroting die meer aansluiting heeft met (de ambities vanuit) het nieuwe coalitieakkoord, maar waarbij tevens wordt ingezet op verdere optimalisering van de planning- en controlcyclus. Ondanks de relatief korte periode tussen de start van het nieuwe college en het moment dat de begroting 2023 ter bespreking aan uw raad wordt aangeboden, zijn wij er nu reeds in geslaagd om een deel van de ambities vanuit het coalitieakkoord globaal uit te werken, zodat deze door uw raad kunnen worden betrokken bij de behandeling van de begroting 2023. Dat voorstel ligt thans bij u voor.

Deze eerste uitwerking van het coalitieakkoord in de richting van de begroting 2023 heeft geleid tot circa 50 voorstellen voor aanvullend budget, die wij als bijlage bij dit raadsvoorstel hebben gevoegd. Wat al deze voorstellen met elkaar verbindt, is dat ze samenhangen met de thema’s in het 2

coalitieakkoord of kunnen worden gezien als eerste uitwerking van de ambities in het coalitieakkoord. Daarbij is het goed om te herhalen dat de ambities uit het coalitieakkoord niet per definitie leiden tot nieuw beleid. In belangrijke mate bestaan de ambities van de nieuwe coalitie namelijk ook uit het bestendigen van gemaakte beleidskeuzes. Bovendien is het ook mogelijk dat nieuw beleid kan worden gerealiseerd binnen bestaande middelen. Daarom proberen we bij de uitwerking van het coalitieakkoord de term ‘nieuw beleid’ zoveel mogelijk te vermijden. De voorstellen voor aanvullend budget zijn – zoals gezegd – een vertaling van de ambities vanuit het coalitieakkoord, en vragen om een politiek-bestuurlijke afweging. Wij leggen deze voorstellen met een positief advies ter integrale afweging aan uw raad voor. Beoogd effect Besluitvorming te doen laten plaatsvinden over de voorstellen voor aanvullend budget als eerste uitwerking van de ambities vanuit het coalitieakkoord 2022-2026 ‘oog voor elkaar, blik op de toekomst’ en deze met een begrotingswijziging verwerken in de begroting 2023. Argumenten Financiële kaders Coalitieakkoord 2022-2026 Naast de beleidsmatige ambities – waar wij hierna nog op terug komen – is in het coalitieakkoord ook een financiële paragraaf opgenomen, die medebepalend is geweest voor de inrichting van de ‘begroting bestaand beleid’ voor 2023.

Deze financiële paragraaf kent 3 onderdelen. Ad. 1 Stelpost prijsontwikkeling geplande investeringen In het coalitieakkoord is een stelpost aangekondigd voor de prijsontwikkeling op reeds geplande investeringen, zoals onderwijshuisvesting, verkeer, etc.. Vanwege de aanzienlijke stijging van bouw- en ontwikkelprijzen hielden wij op dat moment over de volle breedte rekening met prijsstijgingen tot 10%, hetgeen zich in een bedrag van circa € 5,5 miljoen vertaalde voor oplopende kosten als gevolg van de huidige marktomstandigheden. Deze prijsontwikkeling is daar waar mogelijk verwerkt in de ‘begroting bestaand beleid’. Het is hierbij wel goed om op te merken dat prijsontwikkelingen vanwege de huidige mondiale situatie uiterst lastig zijn in te schatten. Wij houden rekening met nog te verwachten onzekerheden en zijn daar in zoverre op voorbereid dat de algemene reserve ruimte biedt om op deze onzekerheden te acteren, indien daar aanleiding toe bestaat. Het spreekt voor zich dat wij u hierover tijdig informeren. Ad. 2 Voortzetting programma’s met incidentele middelen Daarnaast is in het coalitieakkoord beschreven dat diverse bestaande programma’s een aflopende incidentele financiering kennen. De voortzetting van deze programma’s vraagt een bedrag van circa € 9 miljoen voor de komende jaren.

Het gaat hier bijvoorbeeld over het evenementenbeleid, het economische programma, erven met kwaliteit, het inclusiebeleid, duurzaamheid, de ontwikkeling van de ambtelijke organisatie en het Fonds Maatschappelijke Initiatieven. De financiële vertaling van de voortzetting van deze programma’s is verwerkt in de ‘begroting bestaand beleid’. Ad. 3 Nieuw investeringsprogramma In het coalitieakkoord is geschetst dat bij de ambities van de coalitie ook een ambitieus investeringsprogramma past. Daarbij werd ingeschat dat met de te verwachten ontwikkeling van de algemene reserve, een extra investeringsruimte van € 30 miljoen volstrekt verantwoord is. Momenteel wordt toegewerkt naar een beleidsmatige en financiële vertaling van de ambities vanuit het coalitieakkoord om te bezien in hoeverre beslag wordt gelegd op deze extra investeringsruimte. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de ambities vanuit het coalitieakkoord een divers karakter hebben.

3

Enerzijds betreft het ambities die zien op het herbevestigen van gemaakte beleidskeuzes. Dergelijke ambities vinden hun financiële vertaling veelal in de begroting bestaand beleid. Voorbeelden daarvan zijn de voortzetting van de maatregelen vanuit het programma ‘Samen Door’ en de voorzetting van de nieuwe economische koers van de gemeente Hardenberg. Anderzijds betreft het ambities die niet per definitie een financiële component kennen. Een voorbeeld daarvan is de verbetering van de samenwerking tussen scholen, huisartsen, hulpverleners, ziekenhuis, sportverenigingen en Samen Doen teams. Tenslotte betreft het ambities die naar verwachting wel een financiële component kennen, maar nu nog niet in alle gevallen zodanig geconcretiseerd kunnen worden dat nu reeds een accurate financiële vertaling te maken is. In het coalitieakkoord wordt bijvoorbeeld de vernieuwing van theater De Voorveghter, de uitbreiding van de haven en de verfraaiing van de Markt genoemd. Naar deze elementen zal eerst een haalbaarheidsstudie moeten worden uitgevoerd, voordat de richting en uitvoering van de plannen kan worden bepaald. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat binnen uw raad een proces loopt om te bezien in hoeverre kan worden toegewerkt naar een raadsprogramma, al dan niet verbonden met een investeringsagenda.

Vanzelfsprekend houden wij met deze ontwikkeling rekening bij de verdere (financiële) vertaling van de ambities vanuit het coalitieprogramma. Oog voor elkaar, blik op de toekomst Het coalitieakkoord 2022-2026 is gestoeld op twee elementen. Het eerste element is de kracht van de samenleving, waarbinnen het noaberschap in het DNA van de inwoners van de gemeente Hardenberg is geworteld. Hardenberg is daarmee een gemeente waar de samenleving centraal staat en waar het draait om ieders welzijn en alles wat van waarde is. Dit element komt tot uitdrukking in ‘oog voor elkaar’ in de titel van het coalitieakkoord. Het tweede element is het belang van voortdurende aandacht voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de gemeente Hardenberg. Waarbij behoud en versterking van onze (boven)regionale positie van groot belang is, omdat de gemeente vanwege haar ligging de verbindende schakel vormt tussen de regio's om ons heen. Dit element komt tot uitdrukking in ‘blik op de toekomst’ in de titel van het coalitieakkoord. Beide elementen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en komen in het coalitieakkoord tot uitdrukking in het streven naar brede welvaart. Dit streven is in het coalitieakkoord uitgewerkt rond 4 thema’s: • Hardenberg in ontwikkeling. • Knooppunt Hardenberg. • Hardenberg voor elkaar. • Energiek Hardenberg.

Het voert te ver om een volledige opsomming te maken van alle onderdelen die in het coalitieakkoord zijn uitgewerkt binnen de 4 genoemde thema’s, maar het is wel van belang om verschillende onderdelen van het coalitieakkoord nader toe te lichten, aangezien deze mede richting geven aan de doorvertaling van het coalitieakkoord in de begroting 2023 en verder. Wellicht ten overvloede merken wij op dat enkele onderwerpen ook reeds in algemene zin in de begroting bestaand beleid 2023 worden benoemd, maar wij hechten eraan om deze onderwerpen hier te accentueren omdat deze mede bepalend zijn voor de kleuring van onze ambities. Volkshuisvesting In 2022 heeft de gemeenteraad ingestemd met het versnellingsprogramma woningbouw 2022-2025. Met dit programma geven wij een antwoord op de stagnerende woningmarkt. Het programma weerspiegelt een hoge ambitie die ziet op aanzienlijke groei en versnelling. Onze inzet is om de woningbouwproductie verder te versnellen en de plancapaciteit op orde te brengen om jaarlijks 400 4

woningen te kunnen bouwen in de verschillende kernen. De eerste resultaten van dit versnellingsprogramma zijn reeds zichtbaar. Grondbeleid Naast de noodzakelijke versnelling van onze woningbouwproductie, zien wij het belang van het ontwikkelen van (nieuwe) woon- en werklocaties. Dat vraagt om een adequate grondportefeuille, maar tegelijkertijd vraagt dit om een passend grondbeleid. Gelijktijdig met de begroting 2023 leggen wij de nota grondexploitatie 2023 aan u voor. In deze nota beschrijven wij dat wij vaker een actieve grondpolitiek zullen moeten toepassen. Daarbij zullen wij per ontwikkeling moeten afwegen welke rol en houding de gemeente aanneemt bij een gebiedsontwikkeling. Voor de komende periode voorzien we een gerichte opbouw van de grondportefeuille in onze gemeente op een selectief aantal locaties en daarmee ook een toename van het investeringsvolume in gronden. Voorbeelden hiervan zijn de Wvglocaties in Dedemsvaart en Balkbrug en grondaankopen voor werklocaties. Centra-ontwikkeling Het belang van ontwikkeling van de centra komt in het coalitieakkoord nadrukkelijk aan de orde. Niet alleen is een kwaliteits- en investeringsimpuls voor de centra van Dedemsvaart en Hardenberg van belang, maar ook de ontwikkeling van middelgrote kernen zoals Slagharen en Balkbrug nemen wij ter hand.

Voor de gewenste kwaliteitsimpuls hebben wij ook reeds de eerste investeringen opgenomen. Voor Dedemsvaart actualiseren wij het Centrumplan, waarbij wij specifiek inzetten op het gebied rond de Markt en de Wisseling, in combinatie met de Hoofdvaart. Daarnaast zetten wij in het coalitieakkoord expliciet in op het behoud van de status van streekcentrum voor de kern Hardenberg. Ons pleidooi daarvoor bij Provinciale en Gedeputeerde Staten van Overijssel lijkt er toe te leiden, dat de kern Hardenberg deze status bij de actualisatie van de provinciale Omgevingsvisie behoudt. Landbouw In het coalitieakkoord 2022-2026 is gesteld, dat gelet op de grote maatschappelijke opgaven waar de sector voor staat de landbouw waardering en versterking verdient. De landbouw (agro en food) is één van de drie economische topsectoren in de gemeente Hardenberg. Wij willen dat de landbouw maximale ruimte wordt geboden binnen het gemeentelijke beleid. Daar waar agrarische ondernemers willen innoveren op en rond het eigen landbouwbedrijf zal de gemeente dat stimuleren en ondersteunen. Op beleidsmatig, regionaal / strategisch en projectniveau willen we onze inzet daarom vergroten. We verwachten veel planologische en vergunningsaanvragen van zowel stoppende als ontwikkelende en innoverende bedrijven en verschillende gebiedsprocessen in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied.

Aangenaam Hardenberg Wij verwachten in 2023 een nieuwe gemeentelijke visie op Kunst en Cultuur af te ronden, waarbinnen de maatschappelijke en educatieve rol van de bibliotheken mede centraal zal komen te staan. In het coalitieakkoord wordt daarnaast benoemd dat evenementen onlosmakelijk verbonden zijn met de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de gemeente Hardenberg. Wij streven daarbij naar een beeldbepalend evenement dat een stimulans kan zijn voor de recreatieve en economische ontwikkeling van de gemeente. In 2023 gaan we dit in overleg met de omgeving verder verkennen, waarbij suggesties en ideeën van harte welkom zijn. Daarnaast beoordelen we in hoeverre het huidige evenementenbeleid nog op alle punten passend is en bijdraagt aan de ambities. Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is één van de pijlers van de economische koers van de gemeente. Over de wijze waarop deze sector ook in de toekomst van grote toegevoegde waarde kan blijven is recent onderzoek uitgevoerd. Voor de verdere versterking is extra inzet nodig op ondernemerschap (nieuwe productontwikkeling), versterking van het ecosysteem en bestemmingsontwikkeling. Met betrekking

5

tot Recreatie en Toerisme werken we samen met recreatieondernemers en Vechtdal Marketing aan seizoensverlenging en -versterking. Kernenbeleid De komende periode willen we echt werk maken van kernenbeleid en inwonersparticipatie. Onze ambitie is daarbij om de samenleving centraal te stellen en als lokale overheid meer aan te sluiten bij maatschappelijke initiatieven. In de aanloop naar een concreet voorstel willen we leren van goede voorbeelden elders. In afstemming met de Plaatselijke Belangen komen we in 2023 met een voorstel naar uw raad. Onderdeel van dit voorstel zal het Fonds Maatschappelijke Initiatieven zijn dat we beter willen benutten, bijvoorbeeld door eventuele klemmende voorwaarden los te laten. Een toegankelijk fonds moet initiatieven vanuit de samenleving verder aanjagen. Onderwijs Een goede verbinding met het onderwijsveld is voor ons van wezenlijk belang. Daarom streven wij naar het (her)introduceren van een Lokale Educatieve Agenda, waarbij binnen een structureel overleg met scholen en kinderopvang wordt gesproken over thema’s als voor- en vroegschoolse educatie, het Nationaal Programma Onderwijs, gelijke kansen, vroegtijdig schoolverlaten, de relatie tussen zorg en onderwijs etc.. Daarnaast worden er 7 nieuwbouwprojecten vanuit het Integraal Huisvestingsplan Basisonderwijs in 2023 naar uitvoering gebracht.

Daarvoor worden middelen vanuit de begroting ingezet, aangevuld met budget voor toegenomen bouwkosten vanuit het coalitieakkoord. Tegen de achtergrond van de huidige sociaaleconomische situatie zal overigens de uitvoering van de projecten en forse opgave worden. Met betrekking tot het leerlingenvervoer bepalen we in nauw overleg met uw raad en een klankbordgroep van ouders hoe we in nieuw leerlingenvervoer voorzien na afloop van de contractperiode. Daarbij betrekken we ook de Verordening Leerlingenvervoer. Samen Door Met het transformatieprogramma ‘Samen Door’ is ervoor gekozen om het maatschappelijk domein in Hardenberg toekomstbestendig te maken zonder in te boeten op de kwaliteit van zorg, ondersteuning of dienstverlening. Het resultaat is een houdbaar lokaal stelsel voor zorg, ondersteuning en begeleiding aan inwoners. Het primaire uitgangspunt is passende ondersteuning op verschillende levensgebieden voor iedereen in Hardenberg. In het transformatieprogramma wordt gewerkt met jaarlijkse actieplannen. Begin 2022 is de raad per brief geïnformeerd over de uitvoering van actieplan 1. Wij verwachten op korte termijn actieplan 2 vast te kunnen stellen en informeren de raad aansluitend over de concrete doelen en inzet. Sport In het coalitieakkoord wordt expliciet stilgestaan bij het belang van sporten en bewegen.

Tegen deze achtergrond zullen er in 2023 diverse investeringen in de sport worden gedaan. Met de realisatie van deze sportvoorzieningen komen wij tegemoet aan de wensen van de clubs en dragen wij bij aan een goed en gezond sportklimaat. Wel maken wij ons zorgen over de betaalbaarheid van sport. In 2023 wordt daarom gekeken of er een integrale investeringslijst kan worden gemaakt met bestaande sportwensen. Energiek Hardenberg Op het gebied van energietransitie zal op vier sporen inzet worden gepleegd. 1. Ten aanzien van de transitievisie warmte gaan we verder aan de slag met de aanpak per woningtype, waarbij we toewerken naar instrumenten die inwoners kunnen helpen om zelf maatregelen te nemen. De urgentie daartoe is substantieel toegenomen door de nog steeds stijgende energieprijzen (energiearmoede als thema benoemen bij inkomen). 2. Ten aanzien van het Klimaatakkoord werken we vanuit de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 toe naar een hernieuwde invulling van de duurzaam op te wekken 166 GWh in de aanloop naar de RES 2.0. Uitgangspunten zijn daarbij zijn voor ons ‘van onderop, draagvlak en participatie’. We bereiden deze hernieuwde invulling in de aanloop naar de RES 2.0 in nauw overleg voor met de raad. 6

3. We willen ondernemers faciliteren en stimuleren om innovatie stappen te zetten. Daarbij bieden wij ook ruimte voor toepassingen die elders al wel functioneren maar hier nog niet, zoals groen gas, waterstof, batterijen etc.. 4. Tenslotte zetten wij versneld in op het verduurzamen van gemeentelijke panden, waar wij jaarlijks € 800.000 extra voor ramen. Door versnelde inventarisatie van verduurzamingsmaatregelen ontstaat inzicht in concrete besparingsmogelijkheden en kunnen we ons energieverbruik sneller verminderen. Op korte termijn proberen we door slimmer inregelen en kleine aanpassingen energiebesparing te realiseren. Verder inventariseren we op welke manier (versneld) verduurzamings-maatregelen getroffen kunnen worden om onze gebouwen op lange termijn energiezuiniger te maken. Circulariteit In het kader van circulariteit streven we naar een samenleving waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde behouden en waarin afval niet meer bestaat. Daartoe volgen wij in 2023 een proces met stakeholders om te komen tot een gedragen en doorleefd besluit met betrekking tot grondstoffen en de inzameling ervan in de vorm van een Gemeentelijk Grondstoffen Plan. Vanzelfsprekend zal de raad daar vanuit zijn kaderstellende rol nauw bij betrokken worden. Veiligheid Momenteel wordt gewerkt aan de actualisatie van het Integraal veiligheidsplan (IVP).

Gelet op het feit dat de gemeenten Dalfsen, Ommen en Hardenberg met hetzelfde basisteam van de politie van doen hebben, gelet op de gezamenlijke prioriteiten en gelet op de bestaande en beoogde samenwerking, zal het IVP een deel kennen dat gericht is op het gehele Vechtdal en een deel dat aandacht schenkt aan aspecten en accenten van de eigen gemeente. De gemeenteraad en belangrijke ketenpartners worden bij het opstellen van het IVP betrokken. Daarnaast zal het coalitieakkoord hier belangrijke input voor vormen. In het coalitieakkoord is eveneens uitgesproken dat het programma voor de aanpak van overlast gevende jeugdgroepen (RE-ACT) wordt voortgezet, en waar mogelijk wordt verbreed. Verder is onze inzet om het project Buurtbemiddeling voort te zetten, waarmee een laagdrempelige aanpak van burenconflicten en daarmee een lagere inzet van politie, Vechtdal Wonen, gemeente Hardenberg en Samen Doen Hardenberg wordt beoogd. Jeugd en gezondheid In 2023 implementeren we het Hardenbergse Model voor Ondersteuning. In dit model wordt er gestreefd naar een netwerkgerichte ketenaanpak voor ondersteuning en hulp aan jeugdigen en volwassenen.

Hardenberg kiest ervoor om de individuele hulp en ondersteuning te borgen in de al bestaande samenwerkingsketen en ondersteuningsstructuren van huisartsen, het lokale ziekenhuis, de (jeugd)gezondheidszorg, thuiszorg, kerken, het maatschappelijk werk, het welzijnswerk, het verenigingsleven en het onderwijs. Het Hardenbergse Model voor Ondersteuning bevat specifieke arrangementen georganiseerd op het snijvlak van het voorliggend veld en de specialistische ondersteuning. De arrangementen sluiten aan op het belangrijkste uitgangspunt van het Hardenbergse Model voor Ondersteuning: normaliseren en het versterken van het (opvoedkundig) klimaat rondom een inwoner zodat er sneller lichtere hulp en ondersteuning kan worden ingezet in de ‘normale’ omgeving van de inwoner. Deze arrangementen vormen het hart van de transformatieopgave van de gemeente Hardenberg: het voorliggend organiseren van ondersteuning in de reeds bestaande samenwerkingsketens. Bereikbaarheid De ligging van de gemeente Hardenberg ten opzichte van de regio’s Zwolle, Drenthe, Twente en ook Duitsland biedt veel kansen. Ten opzichte van deze regio's willen we onze bereikbaarheid behouden en verbeteren. Daarvoor zijn goede verbindingen nodig, zowel per trein, auto als fiets. In het coalitieakkoord wordt het belang van de Nedersaksenlijn expliciet benoemd.

Met de realisatie van de Nedersaksenlijn ontstaat een railverbinding tussen Twente en Groningen waarin Hardenberg een spoorknooppunt wordt (verbinding richting Zwolle en Duitsland). Daartoe zal het in 2022 opgestelde 7

bidbook samen met het ministerie, de drie provincies en de omliggende gemeenten verder uitgewerkt moeten worden in een MIRT-onderzoek. Hardenberg kent daarnaast een uitgebreid netwerk van recreatieve fietspaden. We willen het fietsnetwerk aanpassen aan het veranderde gebruik. Denk daarbij aan het verbreden van paden, het toevoegen van voorzieningen, het verbeteren van de kwaliteit van de fietspaden, het toevoegen van verbindingen. We willen de ambities uit het coalitieprogramma nader verkennen en uitwerken. Zo wordt inzichtelijk gemaakt hoe zich dit verhoudt tot de ambities in het mobiliteits- en fietspadenplan en tot de ambities op het vlak van recreatie en toerisme. Verkeersveiligheid In het coalitieakkoord is de ambitie opgenomen om in te zetten op een verbetering van de verkeersveiligheid van de N36, met een lobby van N36 naar A36. Het Rijk stelt € 115 miljoen beschikbaar voor de verbetering van de verkeersveiligheid van de N36, waarmee de ambitie om de veiligheid te verbeteren (grotendeels) kan worden ingevuld. De minister heeft aangegeven de verkeersveiligheidsmaatregelen met de regionale partijen te willen opstellen. Daarnaast is in ons Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan vanaf 2023 jaarlijks € 1 miljoen opgenomen voor de uitvoering van projecten die veelal bijdragen aan het verbeteren van verkeersveiligheid en die bovendien inzetten op veilige fietsverbindingen.

Economie De recent door de raad vastgestelde nieuwe economische koers voor de gemeente Hardenberg vormt in het nieuwe coalitieakkoord de leidraad voor het economische beleid. In de nieuwe koers staat economische ontwikkeling maximaal ten dienste aan de welvaart in brede zin voor de inwoners en ondernemers van de gemeente Hardenberg. Binnen de nieuwe economische koers zetten we voor wat betreft de drie economische topsectoren in op nieuwe publiek-private samenwerkingsarrangementen (hubs) waarmee we gericht en behoeftegestuurd werken aan de opgaven zoals in onze koers geschetst en aan de verbetering van het Hardenbergse welvaartsniveau in brede zin. De gemeente faciliteert het totstandkomingsproces en investeert mee. Concreet betreft het een hub voor de agro-industrie (Future Farm), een hub voor de maak-industrie (IQBLVD) en het House of Hospitality voor de vrijetijdseconomie. Klimaat en water In het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit willen we uitvoering geven aan de ambities uit de omgevingsvisie en coalitieakkoord op deze thema’s. De ambities voor Klimaat en water zijn traditioneel al verankerd in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), en worden bekostigd vanuit de heffing riolering. Het huidige GRP loopt eind dit jaar af. De opvolger daarvan zal in 2023 aan de raad worden aangeboden.

Biodiversiteit heeft grote raakvlakken met klimaat en water, zowel in bewustwording en communicatie als in de uitvoering. We willen daarom de mogelijkheden voor synergie tussen deze drie thema’s benutten door de opvolger van het huidige GRP uit te breiden met ambities voor biodiversiteit. Het nieuwe programma zal de titel ‘Klimaat, Water en Biodiversiteit’ meekrijgen. Het nieuwe programma heeft als doel het creëren van een aantrekkelijke, klimaatrobuuste, groene en biodiverse leefomgeving. Dit willen we samen met onze inwoners doen, omdat de leefomgeving verder gaat dan alleen de openbare ruimte. Werk en inkomen Ons uitgangspunt is dat we iedereen die wil en kan werken aan het werk willen helpen. De meeste mensen met een uitkering willen ook werk. Tevens is het een wettelijke (Participatiewet) gemeentelijke verplichting om mensen te helpen bij het vinden van werk. Vooral mensen met een arbeidsbeperking. Gezien de huidige krappe arbeidsmarkt is het verdedigbaar te stellen dat als iemand niet snel werk kan vinden er mogelijk sprake is van een arbeidsbeperking. Voor mensen met een arbeidsbeperking kunnen specifieke instrumenten (loonkostensubsidie, jobcoaching en no-risk polis) ingezet worden. Waar nodig gaan we deze instrumenten inzetten. 8

Armoedebestrijding Het principe dat iedereen meedoet is de grondslag voor ons minimabeleid. Daarom hebben we een sterk en robuust minimabeleid waarin mensen tot 130% van de bijstandsnorm worden ondersteund. Wel constateren wij dat de vele goede initiatieven uit de afgelopen jaren hebben geleid tot een veelvoud aan fondsen en regelingen. Onder het motto ‘Genereus maar eenvoudig’ streven wij naar eenvoudiger en minder regelingen, met behoud van het ruimhartige karakter van ons minimabeleid. Daarbij hebben wij aandacht voor calamiteiten en andere actuele ontwikkelingen, zoals energiearmoede. Daartoe evalueren we onze huidige minimaregelingen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de energiearmoede, waar steeds meer inwoners als gevolg van de voortdurende energiecrisis mee geconfronteerd worden. Dit vraagstuk is voor ons omgeven met grote urgentie. De beleidsregels Energietoeslag zijn daartoe door uw raad inmiddels verlengd en verruimd, zodat meer inwoners aanspraak kunnen maken op de energietoeslag. Daarnaast hebben wij de beleidsregels Individuele bijzondere bijstand voor energiekosten te verlengd en verruimd. Tegelijkertijd realiseren wij ons dat de effecten van o.a. de energiecrisis op de koopkracht van onze inwoners zodanig zijn, dat deze niet zijn op te vangen met lokale maatregelen. Primair zal dan ook op nationaal niveau moeten worden ingezet op passende maatregelen.

De miljoenennota 2023 schetst daartoe een omvangrijk pakket met maatregelen voor koopkrachtreparatie. Wij bestuderen thans dit pakket, maar constateren wel dat een substantieel deel van het aangekondigde maatregelenpakket nog nader uitgewerkt en geconcretiseerd dient te worden door de Rijksoverheid. Inburgering Vanuit onze verantwoordelijkheid voor inburgering zetten wij in op een uniform en kwalitatief goed aanbod voor inburgeraars. Dat helpt bij uitstroom naar werk, naar een vervolgopleiding of naar maatschappelijke activiteiten. Statushouders vormen thans een groot deel van onze bijstandspopulatie. Daarom begeleiden we statushouders naar fulltime-trajecten waarbij zij inburgeringslessen krijgen of werkzaam zijn. Organisatie die aansluit bij onze ambities Bij de reeds bestaande en nieuwe gemeentelijke ambities hoort een ambtelijke organisatie die daar naadloos op aansluit en die in staat is om uitvoering te geven aan de veranderende verhouding van de lokale overheid ten opzichte van de samenleving. De ontwikkeling die de ambtelijke organisatie doormaakt vanuit de ontvlechting van de bestuursdienst Ommen-Hardenberg ondersteunen wij, mede omdat binnen deze ontwikkelingsrichting de samenleving centraal staat. Dat geldt eveneens voor onze ambitie om nog meer in te zetten op inwonersparticipatie.

Tegelijkertijd leert recent benchmarkonderzoek dat de ambtelijke organisatie relatief ‘krap in de jas’ zit, mede vanuit het gegeven dat Hardenberg om meerdere redenen een bijzondere gemeente is. Daarom hebben wij het concernmanagementteam gevraagd om ons uiterlijk in het eerste kwartaal van 2023 integraal en concernbreed te adviseren welke formatieve investering in de organisatie nodig is. Daarbij hebben wij een deels incidenteel en deels structureel financieel kader meegegeven, waarbij ons voorstel is om dit bedrag als stelpost in de begroting 2023 op te nemen. Wellicht ten overvloede merken wij nog op dat er ook benchmarkonderzoek is gedaan naar de formatie van de griffie. Wij geven u in overweging om naar aanleiding daarvan zelf het gesprek te voeren en uw eigen afweging te maken? Lokale lastendruk Wij streven naar een gelijkblijvende belastingdruk voor onze inwoners en verhogen de belastingen alleen inflatoir. Voor 2023 verhogen wij de belastingen met 3%. Dit is lager dan de huidige inflatie, maar wij vinden het niet verantwoord om in deze tijd de belastingen verder te verhogen. Wel constateren wij – nu al jaren – dat de tarieven voor de OZB niet woningen hoog zijn. Het tarief voor de woningen ligt rond het landelijk gemiddelde. In het coalitieakkoord hebben wij afgesproken dat we blijven zoeken naar een goede balans tussen de categorieën in de OZB.

Wij stellen u daarom voor om een deel van de meeropbrengst OZB niet-woningen, namelijk € 300.000, in te zetten voor verlaging van het tarief nietwoningen. 9

Risico's en kanttekeningen Zoals gezegd hebben we in de voorstellen voor aanvullend budget nog niet alle onderwerpen uit het coalitieakkoord kunnen meenemen. We verwachten dat er nog een aanvulling komt in de Kadernota 2024 (voor de meerjarenbegroting (2024-2027), die in juni 2023 met uw raad wordt besproken. Nog niet alle voorstellen voor aanvullend budget konden nu ook al concreet worden vertaald in een daadwerkelijk budget. Daarom zijn er enkele pro memori (PM) posten opgenomen. Er is analyse en onderzoek nodig om de benodigde bedragen te kunnen bepalen. We noemen deze voorstellen al wel, omdat deze in de (nabije) toekomst een beslag op financiële middelen gaan leggen. Daarbij kan het gaan om substantiële bedragen. Voorbeelden hiervan zijn de ontwikkeling van de Voorveghter en het omliggende gebied, de herijking van de agenda vrijetijdseconomie, de regio-deal Zuid- en OostDrenthe en het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen. Verder is het goed om te benadrukken dat het nog niet voor alle investeringen zeker of de genoemde bedragen volledig zijn. Vaak moeten plannen nog worden gemaakt en uitgewerkt. En is het benodigde bedrag ook afhankelijk van de wensen en bijdragen vanuit de samenleving. Bovendien is voor een belangrijk deel van de voorstellen voor aanvullend budget (nog) geen adequate planning van uitvoering over de jaren heen gemaakt.

Dit betekent dat het gevraagde budget nog tussen de jaren kan verschuiven. Financiën In de bijlage bij dit raadsvoorstel is een overzicht opgenomen van de voorstellen aanvullend budget, met de daarbij behorende toelichting. Samenvattend leidt ons voorstel tot een budgetvraag van: • totaal investeringen in 2023-2026 € 30,6 miljoen • totaal structurele lasten in 2023 van € 765.000 oplopend naar € 2.657.000 in 2026 (inclusief kapitaallasten uit investeringen) • totaal aan incidentele lasten 2023-2026 € 4,96 miljoen. Wij stellen u voor om de totale budgetvraag ten laste van de algemene middelen te dekken. De begroting 2023 en de algemene reserve bieden hiervoor voldoende ruimte. In navolgend overzicht zijn de gevolgen voor de begroting 2023 en volgende jaren in beeld gebracht. Daarin hebben wij ook de structurele doorwerking van de 2e bestuursrapportage 2023 verwerkt. Bedragen x € 1.000 Structureel saldo begroting 2023 Doorwerking 2e bestuursrapportage 2022 Voorstel aanvulling budget Stelpost uitvraag formatie Verlaging OZB niet-woningen Bijgesteld structureel saldo Incidenteel saldo begroting 2023 Doorwerking 2e bestuursrapportage 2022 Voorstel aanvulling budget Stelpost uitvraag formatie Bijgesteld incidenteel saldo

2023 2024 2025 2026 11.728 15.036 17.670 10.258 -337 -337 -337 -337 -765 -1.447 -2.061 -2.647 -1.000 -1.000 -1.000 -1.000 -300 -300 -300 -300 9.326 11.952 13.972 5.974 -6.747 0 -1.867 -205 -8.819

-4.419 0 -1.473 -205 -6.097

-4.330 0 -1.008 -205 -5.543

-372 0 -609

507

5.855

8.429

4.993

Totaal saldo 10

-981

Ook na verwerking van deze aanvullende budgetvraag is sprake van een meerjarig sluitende begroting en neemt de algemene reserve de komende jaren toe naar zo’n € 98 miljoen. Kortom, ook na verwerking van deze aanvullende budgetvraag is sprake van een solide financiële positie. Een belangrijke ambitie uit ons coalitieakkoord. Een financiële positie die ons ook in staat stelt om tegenvallers als gevolg van de hoge inflatie en de gestegen energieprijzen de komende jaren op te kunnen vangen. Verwerking persoonsgegevens N.v.t. Communicatie N.v.t. Uitvoering Na besluitvorming wordt e.e.a. door middel van een begrotingswijziging verwerkt in de begroting 2023.

Burgemeester en wethouders van de gemeente Hardenberg, Secretaris,

Burgemeester,

I.A.A. Oostmeijer-Oosting

M.W. Offinga

Bijlage Overzicht voorstellen aanvullend budget

11

Raadsbesluit Zaaknummer:

396745

Onderwerp: voorstellen aanvullend budget begroting 2023 De raad van de gemeente Hardenberg; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 27 september 2022; Besluit: 1. In te stemmen met de voorstellen aanvullend budget begroting 2023, zoals toegelicht bij dit raadsvoorstel en de daaruit voortvloeiende financiële gevolgen ten laste van de algemene middelen te dekken. 2. Ter uitvoering van de voorgestelde investeringen de volgende kredieten beschikbaar te stellen: - Update beleidsplan kunstwerken 2023 € 580.000 - Versnelde verduurzaming gemeentelijk vastgoed 2023 € 800.000 - Bermverstevigingsprogramma 2023-2025 € 1.550.000 - Ruimte voor spelen en bewegen 2023 € 297.000 - Verbetering leefomgeving vissen in stedelijk gebied € 25.000 - Uitvoering Gemeentelijk Verkeer en Vervoer Plan 2023 € 1.000.000 - Gemeentelijke bijdrage aan sportvoorzieningen € 924.000 - Gebiedsontwikkeling Hardenberg centrum Vechtzone € 300.000 - Actualisatie centrumplan Dedemsvaart 2023-2025 € 1.950.000 - Verbeteren binnenklimaat Gashouder Dedemsvaart € 223.000 - Huisvesting Taalschool in de Slag € 500.000 - Vervanging sanitairgebouw Kotermeerstal Dedemsvaart € 210.000 - Toekomstbestendige beleef havens 2023 € 60.000 - Verbeteren ontsluiting Vechtrijk € 200.000 - Herinrichting Herenstraat/Kerkplein Slagharen € 900.000 - Opwaardering groene woonomgeving 2023 € 300.000 - Vervanging pollers € 300.000

- Vervanging verkeersregelinstallaties 2023 € 192.000 - Vergroenen centrum Hardenberg 2023 € 375.000 - Vervanging meubilair € 1.224.000 3. In te stemmen met het opnemen van de overige investeringen – als opgenomen bij dit raadsvoorstel – en deze te verwerken in het investeringsprogramma voor de komende jaren c.q. de meerjarenbegroting 2024-2026. 4. In te stemmen met het voorstel om € 300.000 van de opbrengst OZB niet-woningen in te zetten voor verlaging van het tarief OZB niet-woningen.

12

5. Een noodfonds - als gevolg van gestegen energiekosten – in te stellen van € 5 miljoen voor een periode van 2 jaren en dit bedrag ten laste van de algemene reserve te dekken. 6. € 100.000 beschikbaar te stellen voor het continueren van het “Pak je kans fonds” en dit bedrag ten laste van de algemene reserve te dekken. 7. De 2e begrotingswijziging van de begroting 2023 vast te stellen, waarin de financiële gevolgen van dit besluit zijn verwerkt. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Hardenberg van 8 november 2022. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

F.G.S. Droste

M.W. Offinga

13