Evaluatie 2021 hoofdstuk 6

Hoofdstuk 6 Advisering Het Oversticht 6.1 Algemeen Eind 2019 is aan het Oversticht gevraagd de uitvoering van het rood-voor-rood-beleid te evalueren aan de hand van een caseonderzoek. Bij deze evaluatie gaat het niet om kwantitatieve gegevens (oppervlakte gesloopte bebouwing versus aantal gebouwde woningen), maar om de ruimtelijke kwaliteit en het proces van behandelen, adviseren over en toetsen van aanvragen. Wat het proces betreft heeft het onderzoek zich onder andere gericht op de rol van het Ruimtelijke Kwaliteits Team (RKT) Buitengebied van de gemeente. De rol van het RKT is in samenhang bekeken met de rollen van andere betrokken actoren, te weten de aanvrager, zijn/haar adviseur, de planbehandelaar en het gemeentebestuur. Het Oversticht heeft aan de hand van het caseonderzoek een aantal aanbevelingen aan de gemeente gedaan.

Het Oversticht heeft 7 concrete rood-voor-rood projecten nader onderzocht. De dossier- en contactgegevens zijn door de gemeente aangeleverd. Naast dossieronderzoek zijn de locaties door adviseurs van Het Oversticht bezocht en is gesproken met de initiatiefnemers en voor zover mogelijk ook de adviseurs van de initiatiefnemers. De projecten dateren uit de periode 2008 – 2018. Verder is een groepsinterview gehouden met het RKT en een aantal planbehandelaars. Per 1 januari 2020 is het RKT uitgebreid met een medewerkster van het Oversticht. Daarmee is extra onafhankelijke deskundigheid aan het RKT toegevoegd. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de uitkomsten van de door Het Oversticht uitgevoerde evaluatie en de advisering door het RKT.

6.2 Uitkomsten evaluatie De belangrijkste conclusies uit het onderzoek van Het Oversticht zijn: 1. Het beëindigen van een agrarisch bedrijf, en daarmee het opruimen van oude stallen, is de voornaamste reden voor deelname aan de rood-voor-rood regeling. 2. In alle onderzochte casussen is er sprake geweest van vooroverleg met de gemeente, voordat de aanvraag werd ingediend. 3. Advisering door het RKT heeft in meerdere gevallen pas plaatsgevonden toen aanvrager en diens adviseur al redelijk ver waren met het uitwerken van de plannen. 4. Hoewel er steeds vooraf is gecommuniceerd over de eisen en randvoorwaarden, worden deze vanuit de beleving van aanvragers en adviseurs toch vaak als onduidelijk bestempeld. 5. Het RKT heeft in de casussen een meedenkende rol gehad ten opzichte van de planbehandelaar, maar naar buiten toe is dat niet altijd duidelijk geweest. 6. Er is in alle gevallen verschil tussen de oorspronkelijke aanvraag en het uiteindelijke ruimtelijke kwaliteitsplan. Maar waardoor dit is ontstaan valt niet altijd te reconstrueren. Dit geldt met name voor de oudere aanvragen. 7. De compensatiewoningen zijn voor het overgrote deel gebouwd. Waar dat nog niet het geval is, komt dat door persoonlijke omstandigheden. 8. Op meerdere erven zijn duidelijke verschillen zichtbaar tussen het ruimtelijke kwaliteitsplan en dat wat er daadwerkelijk is gerealiseerd. 9.

In het algemeen kan worden gezegd dat de ruimtelijke kwaliteit is verbeterd, maar het daadwerkelijke effect verschilt per casus.

10. Aanvragers zijn over het algemeen tevreden, maar in de communicatie zijn er verbeterpunten te benoemen. Vooral ook omdat de diverse rollen (aanvrager, adviseur, planbehandelaar, RKT) niet altijd duidelijk zijn. De belangrijkste aanbevelingen zijn: 1. Zorg ervoor dat de verschillende rollen van het begin af aan duidelijk zijn en verken hoe de dialoog over ruimtelijke kwaliteit met de aanvrager het best gevoerd kan worden. 2. Zorg ervoor dat de planbehandelaar altijd het eerste aanspreekpunt voor de aanvrager is. Het RKT zou voor een aanvrager (bij gelijkblijvende werkwijze) onzichtbaar moeten zijn. 3. Denk in het kader van de komst van de Omgevingswet na over de manier waarop met aanvragers de dialoog over ruimtelijke kwaliteit het best kan worden gevoerd. 4. Heb aandacht voor de dossiervorming. 5. Meer aandacht voor de borging van ruimtelijke kwaliteit in het hele proces, inclusief het beoordelingskader voor de welstandsadviseur. 6. Houd als gemeente vast aan de kwaliteitsambities, maar blijf wel in gesprek met aanvrager. 7. Heb meer aandacht voor toezicht en handhaving. Deze aanbevelingen zijn herkenbaar en hier wordt uitvoering aan gegeven. Het RKT houdt zich aan de werkinstructie en geeft uitsluitend interne adviezen (zie hierna). De planbehandelaar is bij elke aanvraag de eerste contactpersoon.

Bij ruimtelijke kwaliteit gaat het niet alleen om landschappelijke inpassing, ook de architectuur van de gebouwen speelt een belangrijke rol. In de ruimtelijke kwaliteitsplannen wordt meestal geen aandacht besteed aan architectuur, omdat hierop het welstandstoezicht van toepassing is. Door het relatief ruime welstandsbeleid van de gemeente komt het daarom voor dat gebouwen (welstand) en erfinrichting (ruimtelijke kwaliteitsplan) uiteindelijk niet goed op elkaar zijn afgestemd. Hier is nu meer aandacht voor, en in voorkomende gevallen worden in het bestemmingsplan beeldkwaliteitseisen opgenomen of wordt een afzonderlijk beeldkwaliteitsplan opgesteld. Het contact met aanvragers verloopt in de meeste gevallen via een adviseur. Terwijl de aanvrager degene is die uiteindelijk het plan uit moet voeren. De gemeente heeft geen zicht op de communicatie tussen aanvrager en zijn adviseur. Maar er wordt nu nadrukkelijker aandacht geschonken aan de uitvoerbaarheid van het ruimtelijke kwaliteitsplan, om te voorkomen dat het plan uiteindelijk niet wordt of kan worden gerealiseerd. Voor het toezicht op de daadwerkelijke uitvoering van de ruimtelijke kwaliteitsplannen is in de jaarplanning tijd ingeruimd voor de toezichthouders. Maar er wordt vooral geïnvesteerd in het voortraject, om te voorkomen dat handhavend optreden achteraf nodig is (zie par.4.2).

Afbeelding: een van de door Het Oversticht onderzochte projecten 2

6.3 Advisering RKT Het RKT Buitengebied is een intern adviesteam dat collega’s adviseert over concrete aanvragen en projecten in het buitengebied. Het doel daarvan is dat de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit een volwaardige plek krijgt in de uiteindelijke advisering richting het college van b & w over principeverzoeken. Vanaf 1 januari 2020 is het RKT uitgebreid met een medewerkster van het Oversticht. Daarmee is extra onafhankelijke deskundigheid aan het RKT toegevoegd. Elk principe-verzoek wordt door de planbehandelaar om advies aan het RKT voorgelegd. In het jaar 2020 heeft het RKT 139 adviezen uitgebracht. Dit is een lichte stijging ten opzichte van het jaar daarvoor, toen zijn 129 adviezen uitgebracht. In alle gevallen is er sprake geweest van unanieme advisering. De adviezen van het RKT vinden in alle gevallen een plek in het collegevoorstel, wat overigens niet wil zeggen dat het advies altijd 1-op-1 wordt overgenomen. Als de Omgevingswet in werking treedt, moet de gemeente beschikken over een adviescommissie voor de omgevingskwaliteit. Over de invulling van deze commissie (zowel qua bemensing als takenpakket) en de verhouding tot het RKT wordt op dit moment nagedacht.

6.4 Conclusie Het Oversticht doet in haar evaluatierapport een aantal aanbevelingen om de gemeentelijke ambities op het gebied van de ruimtelijke kwaliteit beter te bereiken. Het gaat dan zowel om inhoudelijke als procesmatige aanbevelingen. Deze aanbevelingen zijn herkenbaar en voor het grootste deel al doorgevoerd. Er vindt toezicht op uitvoering van de ruimtelijke kwaliteitsplannen plaats, maar daarnaast wordt er vooral voor gezorgd dat ruimtelijke kwaliteitsplannen zo worden opgezet dat ze uitvoerbaar zijn en initiatiefnemers ook zelf de meerwaarde daarvan zien. Ruimtelijke kwaliteit heeft een volwaardige plek gekregen in de advisering en besluitvorming over principe-verzoeken. Over rol en positie van het RKT onder de Omgevingswet wordt nog nagedacht.

Afbeelding: voorbeeld opzet erfinrichtingsplan (onderdeel ruimtelijke kwaliteitsplan) 3