Bijlage Novemberbrief 2024

Novemberbrief 2024

Inhoudsopgave Inleiding ....................................................................................................................................................................... 3 Programma 1 Ruimtelijk Hardenberg ............................................................................................................... 6 Centrumontwikkeling..................................................................................................................................... 6 Landbouw en Platteland ............................................................................................................................... 6 Woningbouw..................................................................................................................................................... 7 Mobiliteit ............................................................................................................................................................ 9 Grondexploitatie ............................................................................................................................................ 11 Programma 2 Economisch en recreatief Hardenberg ..............................................................................

13 Economie .......................................................................................................................................................... 13 Sportbeleid en sportaccommodaties..................................................................................................... 13 Kunst en cultuur ............................................................................................................................................. 14 Openbaar groen en open lucht recreatie............................................................................................. 15 Programma 3 Duurzaam Hardenberg ............................................................................................................ 16 Energietransitie en energie-innovatie ................................................................................................... 16 Duurzaamheid en klimaatadaptie ........................................................................................................... 16 Programma 4 Sociaal Hardenberg ................................................................................................................... 19 Jeugd, jeugdhulp en onderwijs ................................................................................................................

19 Wmo en participatie ..................................................................................................................................... 20 Programma 5 Dienstverlenend Hardenberg ................................................................................................ 22 Organisatie en ambities .............................................................................................................................. 22 Veiligheid .......................................................................................................................................................... 23 Programma 6 Financiën ....................................................................................................................................... 25 Algemeen ......................................................................................................................................................... 25 Septembercirculaire

............................................................................................................................ 26

Totaaloverzicht ........................................................................................................................................................ 29 Overzicht van baten en lasten .................................................................................................................. 29

2

Inleiding Deze novemberbrief is het derde rapportagemoment in de nieuwe P&C-cyclus. Onderstaand treft u voor de volledigheid nogmaals de nieuwe opzet van de P&C-cyclus aan.

Het doel van de novemberbrief is de raad te ondersteunen om zijn 3 taken uit te voeren: •

kaderstellende rol (inclusief budgetrecht) richting college.

•

controlerende rol (door verantwoording van het college te ontvangen).

•

vertegenwoordigende rol (door wensen en bedenkingen te uiten).

De opzet van de novemberbrief wijkt af van de bestuursrapportages van voorgaande jaren. De rapportage blijft beperkt tot een financiële rapportage, waarin wordt ingegaan op: •

het verwerken van collegebesluiten in 2024 met financiële gevolgen die nog niet zijn meegenomen in de meibrief of de zomernota;

•

significante financiële afwijkingen van de begroting;

•

budgetoverhevelingen naar een volgend boekjaar;

•

administratieve wijzigingen zonder gevolgen voor het begrotingssaldo.

De informatie in de brief is gebaseerd op de kennis van de stand van zaken tot op dit moment. Belangrijk aandachtspunt is dat de novemberbrief niet bedoeld is voor voorstellen nieuw beleid. Leeswijzer In deze novemberbrief worden per thema de financiële consequenties van de ontwikkelingen sinds de vaststelling van de meibrief en zomernota 2024 weergegeven. Ook wordt bij een aantal thema's gevraagd een krediet beschikbaar te stellen of te verhogen. De kapitaallasten van deze krediet(aanpassing)en zijn meegenomen onder de budgetbijstellingen met gevolg voor het begrotingsresultaat. Resultaten Na de meibrief/zomernota werd een nadelig saldo begroot van € 894.000 (673k +50k +171k). De novemberbrief heeft een begroot resultaat van €6.132.800 (inclusief budgetoverhevelingen). De omvang van de budgetoverhevelingen zijn €6.559.500. De begroting in het lopende jaar wordt verlaagd en in het nieuwe jaar verhoogd. De dekking bestaat uit een deel van het resultaat van het lopende jaar dat ten gunste van het volgend

3

jaar wordt gebracht, zg. resultaatbestemming. Na budgetoverheveling blijft er een negatief saldo over van €426.700. Het nadelig resultaat uit deze Novemberbrief ad € 426.700 leidt ertoe dat over 2024 op dit moment een nadelig resultaat van € 1,3 miljoen wordt geprognosticeerd. Deze voorlopige € 1,3 miljoen is incidenteel. De structurele effecten in 2025 tot en met 2027 zijn tot en met de meibrief ingepast in de begroting 2025. De structurele bijstelling van de novemberbrief na 2025 bestaat alleen uit kapitaallasten van investeringen. De kapitaallasten van deze krediet(aanpassing)en zijn meegenomen onder de budgetbijstellingen met gevolg voor het begrotingsresultaat. Verdere structurele effecten worden nader geanalyseerd en indien nodig verwerkt bij de perspectiefnota 2026. Overzicht van baten en lasten + = voordeel

2024

2025

2026

2027

-1.685

1.037

-743

-1.248

Totaal saldo na meibrief + addendum

-673

582

-1.188

-1.571

Bijstelling raad 6 februari 2024

-50

Bijstelling zomernota 2024

-171

-68

-67

-67

Totaal saldo na zomernota 2024

-894

514

-1.255

-1.638

Bijstelling novemberbrief 2024

-427

22

-63

-63

-1.321

536

-1.318

-1.701

- = nadeel

Totaal saldo begroting 2024

Totaal saldo na novemberbrief 2024 Relatie met begroting 2025

Bij de begroting 2025 gaan we uit van een nieuwe uitgangspositie, deze is gebaseerd op basis van de meicirculaire 2024, autonome ontwikkelingen, de uitkomst van de perspectiefnota. Dit zorgt voor een nieuw meerjarig saldo waarbij nog geen rekening is gehouden met een structurele doorwerking van de kapitaallasten van de investeringen €130.000 (€67.000+€63.000), volgend uit de novemberbrief. Budgetoverheveling Van een aantal budgetten wordt voorgesteld deze te laten vrijvallen in 2024 en weer beschikbaar te stellen in 2025 en 2026. Na de toelichtingen per programma is een totaaloverzicht van de wijzigingen en budgetoverhevelingen opgenomen. Reëel begroten Zoals ook vermeld in de begroting 2025 is reëel begroten een proces dat wij in gang hebben gezet om onze inkomsten en uitgaven van een zo realistisch mogelijke raming te voorzien. Voor wat betreft de inkomsten zijn wij, net als andere gemeenten, voor een groot deel afhankelijk van het Rijk en hebben wij slechts beperkt invloed op de inkomsten. We zien een

4

toename van decentralisatie- uitkeringen en van de specifieke uitkeringen die wij als gemeente ontvangen. Naast dat deze middelen pas aangekondigd worden nadat de gemeentelijke begroting is opgesteld zijn dit ook veelal incidentele middelen. Zowel het aandeel incidenteel als het aandeel 'laat bekend' lijkt de afgelopen jaren te zijn toegenomen. Dit plaatst ons in een lastige situatie. Voor het beïnvloedbare deel zien wij dat de totale afwijking in deze novemberbrief en het aantal budgetoverhevelingen opnieuw laat zien dat het hoge prioriteit moet hebben om dit proces anders in te richten. Op dit moment wordt er gewerkt aan een set van budgettaire spelregels, deze gaan ons helpen om bijsturing tijdens een begrotingsjaar goed in te richten. Daarnaast onderzoeken wij een oplossing voor de overheveling van meerjarige programmabudgetten. Deze budgetten hevelen wij jaar in jaar uit over omdat zij een meerjarig bestedingsplan kennen. Dit zorgt voor "vervuiling" van de budgetoverhevelingen. Op deze wijze proberen wij ook meer balans aan te brengen tussen middelen, (organisatorische) capaciteit en verwachtingen bij de inwoners. Risico's en kanttekeningen De budgetten van het lopende jaar zijn doorgelicht naar de kennis en stand van zaken per eind september 2024. Het voorlopige nadelige rekeningresultaat komt uit op €1,3 miljoen.

Nadien kunnen en zullen zich nog ontwikkelingen voordoen, die eraan bijdragen dat het rekeningresultaat 2024 gaat afwijken van het in dit raadsvoorstel geprognosticeerde resultaat. Voorbeelden hiervan zijn de uitgaven op de zogenaamde open einde regelingen, als de uitvoering van de WMO, verlenen Jeugdzorg en de bijstand, mogelijke renteontwikkelingen en de decembercirculaire. In de jaarrekening 2024 zullen wij, zoals gebruikelijk, een toelichting geven op deze afwijkingen.

5

Programma 1 Ruimtelijk Hardenberg Centrumontwikkeling Centrumontwikkeling Slagharen

BUDGETOVERHEVELING € 123.000

Met betrekking tot de centrumontwikkeling Slagharen is de projectontwikkelaar inmiddels bekend en in een afrondende fase van de planvoorbereiding voor de bouw van het appartementencomplex. Daarmee kan ook de planvorming starten voor de herinrichting van de buitenruimte. De uitvoering van deze werkzaamheden staat dan gepland in de 2e helft van 2025. Voorgesteld wordt het beschikbare budget voor deze werkzaamheden ad € 123.000 door te schuiven naar 2025. Centrumplan Balkbrug

BUDGETOVERHEVELING € 350.000

Het budget voor de herinrichting van het openbaar gebied rond de nieuw te bouwen supermarkt in Balkbrug wordt in 2024 niet besteed. Dat is het gevolg van het feit dat de Jumbo in 2024 heeft besloten geen nieuwe supermarkt met “openbare” ruimte te realiseren maar de huidige supermarkt gaat verbouwen en uitbreiden. Stimulering van de centrumontwikkeling is en blijft een belangrijke opgave. Om deze reden wordt voorgesteld het budget van €350.000 over te hevelen naar 2025. Kastanjehof

BUDGETOVERHEVELING € 100.000

Door capaciteitsgebrek is het onderzoek naar toekomstig gebruik van de Kastanjehof begin 2024 niet opgestart. Per juni is het project overgedragen en inhoudelijk na de zomervakantie opgestart. Dit najaar start het team met een behoefte inventarisatie, begeleid door BOEi. BOEi krijgt opdracht voor het Procesgericht haalbaarheidsonderzoek en het Verduurzamingsonderzoek. In 2025 wordt het onderzoek verder uitgevoerd en zal naar verwachting ook het budget 2024 van € 100.000 worden ingezet. Herinrichting/ vergroening marktplein

BUDGETOVERHEVELING € 1.000.000

De plannen voor de herinrichting/ vergroening van het marktplein zijn gereed. Uitvoering start in 2025. De resterende middelen 2024 van € 1 miljoen zijn onderdeel van de totaalinvestering. Landbouw en Platteland Decentralisatie uitkering Nationaal Programma Landelijk Gebied BUDGETOVERHEVELING € 80.000 In de Decembercirculaire 2023 heeft het Rijk het volgende opgenomen: 5. Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak; Bij de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied zijn naast het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ook medeoverheden betrokken. Gemeenten spelen naast provincies en waterschappen een belangrijke rol bij de totstandkoming van de provinciale gebiedsprogramma’s en dat vraagt extra inzet van personeel. Deze decentralisatie-uitkering is een bijdrage in de gemaakte kosten vanuit gemeenten voor hun bijdrage aan gebiedsprogramma’s in 2023.

6

De bijdrage voor de gemeente Hardenberg is € 80.000. Wij verwachten dat de uitvoering van het gebiedsprogramma niet meer in 2024 plaatsvindt. Wij stellen u voor om het budget over te hevelen naar 2025, voor de helft naar plattelandsvernieuwing en voor de andere helft naar het budget voor Erven met kwaliteit. Plattelandsvernieuwing

BUDGETOVERHEVELING € 300.000

De verwachting was dat in 2023 een start zou worden gemaakt met de uitvoering van het Nationaal en het Provinciaal Programma Landelijk Gebied, dat ook voor onze gemeente grote gevolgen zal hebben. Op landelijk en provinciaal niveau zijn er echter nog geen definitieve keuzes gemaakt, zodat er nu minder geïnvesteerd wordt in gebiedsprocessen, een perspectief voor de landbouw en het behouden van de leefbaarheid en de economische kwaliteit van ons platteland. Hoewel de ontwikkeling van het NPLG is stopgezet, is wel duidelijk dat momenteel voor veel agrarische bedrijven onzekerheid bestaat over het toekomstperspectief. Voor een vitale agrarische sector en een vitaal landelijk gebied ontwikkelen we nu een eigen agenda voor de landbouw en het landelijk gebied. Hierbij gaat het om stimulerende maatregelen in de agrarische sector, maar ook om (recreatieve en sociaal-economische) meekoppelkansen. Na besluitvorming over het gemeentelijke programma kan in 2025 de uitvoering starten. Voorgesteld wordt een bedrag van € 300.000 over te hevelen naar de begroting in 2025 (€ 150.000) en 2026 (€ 150.000). Woningbouw Inhuur vergunningverleners BWT

BUDGETOVERHEVELING € 300.000

Om de inhuurkosten voor het behandelen van de aanvragen omgevingsvergunning (bouwaanvragen) die in 2024 zijn ingekomen en in 2025 worden behandeld te kunnen dekken, is het noodzakelijk dat er een budget van € 300.000 wordt overgeboekt naar 2025. Leges omgevingsvergunningen

N € 200.000 INC

De meest recente prognose voor de opbrengsten leges omgevingsvergunningen over het jaar 2024 wijst uit dat de raming hiervoor moet worden verlaagd met € 200.000. De redenen voor de lagere opbrengst zijn de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 en de effecten van de geactualiseerde Notitie Lokale heffingen van de Commissie Besluit Begroting en verantwoording (BBV). De notitie van de commissie BBV bepaalt dat leges moeten worden toegerekend aan het moment van aanvraag en dat alle openstaande aanvragen nog moeten worden verantwoord in het verslagjaar. Veel initiatiefnemers hebben er voor gekozen een aanvraag omgevingsvergunning in december 2023 onder oude wetgeving in te dienen. Bij verandering van bouwwetgeving komt dit effect vaker voor. In december 2023 zijn er ruim honderd aanvragen ingekomen. Dit is circa 15% van het totaal in 2023 ontvangen aanvragen. Het aantal aanvragen en de te verwachten opbrengsten komen hierdoor voor 2024 lager uit al zien we wel dat het aantal vergunningen in de loop van 2024 weer aantrekt.

7

Leges ruimtelijke plannen

N € 250.000 INC

Ook voor de legesopbrengsten omgevingsplanwijzigingen heeft de invoering van de Omgevingswet effecten. Veel aanvragers hebben ook hier van de mogelijkheid gebruik gemaakt om in 2023 nog onder de oude wetgeving hun aanvraag in te dienen. De leges hiervoor zijn dan ook in 2023 ontvangen en verantwoord. Dit heeft mogelijk ook effect van de opbrengsten voor 2024. We verwachten op dit moment een tekort van ongeveer € 250.000. Wet Kwaliteitsborging

BUDGETOVERHEVELING € 15.000

De wet kwaliteitsborging voor het bouwen is op 1 januari 2024 in werking getreden. De implementatiekosten gaan doorlopen tot in 2025. Om die reden is het noodzakelijk dat het resterende beschikbare budget van € 15.000 wordt overgeheveld naar 2025. Actualisatie welstandsnota

BUDGETOVERHEVELING € 30.000

Een besluit over de uitwerking van de beleidsmatige vertaling van de karakteristieke objecten en structuren is nog niet genomen. De verwachting is dat dit begin 2025 gaat plaatsvinden. Daarna volgt de uitwerking. Om die reden is het noodzakelijk dat het budget van € 30.000 naar 2025 wordt overgeheveld. Actualiseren woonbeleid

BUDGETOVERHEVELING € 125.000

In de begroting 2024 is een bedrag van € 150.000 opgenomen voor de actualisatie van het integrale woonbeleid. Het project loopt door in 2025, waarin besluitvorming zal plaatsvinden. Gaat onder andere over het op te stellen beleidskader huisvesting arbeidsmigranten. Dit beleidskader gaat onderdeel uitmaken van de gehele beleidsherziening wonen waarover eveneens in 2025 besluitvorming gaat plaatsvinden. Belangrijk dat het resterende budget van € 125.000 doorgeschoven wordt naar 2025. Stimulering woningbouw

BUDGETOVERHEVELING € 225.000

Vanuit de begroting 2023 zijn bedragen overgeheveld naar de begroting 2024. Het gaat om middelen voor de stimulering van sociale woningbouw met als einddatum 2025 en een bedrag voor het stimuleren van de woningbouw in het algemeen om betaalbare woningbouw te kunnen realiseren. Deze bedragen hangen samen met de actualisatie van het woonbeleid, waarvan de afronding gepland staat in 2025. De provincie heeft onlangs 4 programmalijnen vastgesteld. Eén daarvan is om tot versnelling/ontwikkeling te komen van betaalbare woningbouw in middel grote en kleine kernen van projecten die een extra ondersteuning in de vorm van subsidie nodig hebben. Ter ondersteuning van de uitvoering van de Woondeal West Overijssel. De subsidievoorwaarden worden nog uitgewerkt. Een onderdeel daarvan kan zijn dat vanuit de betreffende gemeente cofinanciering beschikbaar is.

8

Voor de uitvoering van dit beleid en projecten moeten we middelen beschikbaar houden in 2025. -

Stimulering sociale woningbouw

€

50.000

-

Stimulering woningbouw in het algemeen

€

175.000

Wet goed verhuurderschap

BUDGETOVERHEVELING€ 29.000

Voor de implementatie van de Wet goed verhuurderschap heeft het Rijk voor de jaren 2023 t/m 2027 middelen beschikbaar gesteld. Om de nieuwe taken vanuit de wet goed te kunnen implementeren, draait de gemeente Hardenberg mee in een pilot. Aan deze pilot doet een aantal gemeenten mee en daarbij worden we begeleid door Vizier Oost. Omdat het eindbeeld van de implementatie nog niet goed in beeld is, willen we de beschikbaar gestelde middelen graag meenemen naar volgend jaar. Voor dit jaar gaat het specifiek om een bedrag van € 29.000. Wet betaalbare huren

BUDGETOVERHEVELING € 44.000

Voor de implementatie van de Wet betaalbare huren heeft het Rijk bij de Septembercirculaire 2024 voor de jaren 2024 t/m 2029 middelen beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn ook bedoeld voor het ontvangen en behandelen van meldingen en voor de handhaving op deze meldingen. Het beschikbaar stellen van de middelen leggen wij via een aparte begrotingswijziging - waarin we alle effecten van de septembercirculaire verwerken - ook voor de jaarschijf 2024 aan u voor. Het uitwerken van het proces van uitvoering van de wet richt zich in de laatste maanden van dit jaar met name op het bekendheid geven aan de nieuwe wet. De daadwerkelijke implementatie en inzet van middelen hiervoor vindt plaats in 2025. Wij stellen daarom voor om de middelen voor het jaar 2024 over te hevelen naar 2025. Het gaat dan specifiek om een bedrag van € 44.000. Mobiliteit Publieke mobiliteit

BUDGETOVERHEVELING € 98.000

Middels een zorgvuldig proces willen we gezamenlijk deskundigheid inhuren om te onderzoeken hoe publieke mobiliteit in onze gemeente vormgegeven kan worden om de autoafhankelijkheid in onze gemeente te verkleinen en alle voorzieningen voor iedereen toegankelijk te krijgen. Dit proces loopt inmiddels. Het laatste kwartaal van 2024 formuleren we een onderzoeksopdracht en selecteren een bureau met projectleider om dit onderzoek over publieke mobiliteit te gaan doen. De projectleider en het bureau kunnen dan direct in januari aan de slag. De uitwerking betreft niet alleen theoretisch onderzoek maar omvat mogelijk ook pilotprojecten om de haalbaarheid te onderzoeken. Daarom willen we het nog niet bestede deel van € 98.000 overhevelen naar 2025.

9

Nedersaksenlijn

BUDGETOVERHEVELING € 55.000

Het MIRT-onderzoek (MIRT = Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) is in september 2024 afgerond. In het BO_Mirt van 6 november 2024 wordt besloten of de Nedersaksenlijn (NSL) de volgende fase van het MIRT-proces mag betreden door het nemen van de zogenaamde startbeslissing. Over dit proces bent u geïnformeerd doordat u de 2e kamerbrief van 23 september actief is aangeboden. De regio financiert de MIRT-verkenning samen met het rijk. Ook de gemeente Hardenberg zal hieraan bijdragen. Het gereserveerde bedrag van € 55.000 voor de NSL in 2024 willen wij om die reden overhevelen naar 2025, aangezien we in 2024 geen aanvullende kosten meer verwachten. In de begroting van 2025 zijn geen middelen meer gereserveerd voor de NSL. Openbaar vervoer aanpassingen Dedemsvaart

BUDGETTAIR NEUTRAAL

Op 16 september 2024 heeft het college ingestemd met het voorkeursmodel om het openbaar vervoernetwerk in het noordelijke deel van de gemeente te optimaliseren en dit in samenwerking met de provincie verder uit te werken. Het nieuwe geoptimaliseerde OVnetwerk voorziet in rechtstreekse snelle verbindingen tussen Slagharen en Zwolle (via Dedemsvaart en Balkbrug), een rechtstreekse verbinding tussen Dedemsvaart en Hardenberg en behoud van de rechtstreekse verbindingen tussen Hardenberg/Dedemsvaart en Hoogeveen. Hiervoor moeten in Dedemsvaart 11 openbaar vervoer halteplaatsen worden ingericht en aangepast en 12 openbaar vervoer halteplaatsen worden opgeheven. Daarbij is tevens besloten het hiertoe benodigde krediet ad € 610.400 te verwerken in de Novemberbrief 2024 (n.b.: de uit de investering voortvloeiende kapitaallasten kunnen worden gedekt uit de beschikbare middelen voor openbaar vervoer). Parkeerexploitatie

N € 385.000 INC

Tijdens de (lopende) onderzoeken t.b.v. de evaluatie van het parkeerbeleid is geconstateerd dat de betalingsbereidheid en inkomsten uit naheffingen op dit moment lager zijn dan geraamd. Naar aanleiding daarvan wordt op dit moment ook de wijze van handhaving geëvalueerd. De verwachting is dat met een intensivering van de handhaving de betalingsbereidheid weer terug zal komen op niveau van vóór corona. Dit levert naar verwachting € 250.000 aan extra inkomsten op. Ook verwachten we dat een deel van de gemiste inkomsten het gevolg zijn van een te hoge inschatting van de inkomsten na invoering van het nieuwe beleid, met o.a. lagere tarieven voor vergunningen en 3 uur gratis parkeren in het gemeentehuis en op zaterdag in het LOC+. De inkomsten hiervoor waren ca. € 135.000 hoger ingeschat. Als onderdeel van de evaluatie gaan we onderzoeken op welke wijze dit is op te lossen en zullen wij ook met voorstellen komen. De evaluatie wordt naar verwachting in het eerste kwartaal 2025 aan uw raad aangeboden.

10

Leges inkomsten Telecommunicatiewet

N € 50.000 INC

De inkomsten uit leges zijn naar verwachting in 2024 € 50.000 lager dan begroot. De aantallen aanvragen zijn te hoog ingeschat. In de begroting 2025 is hiermee reeds rekening gehouden. Prins Bernhardbrug

KREDIET 2025 NAAR VOREN HALEN

De voorbereiding voor het vervangen van de Prins Bernhardbrug is in volle gang. In 2024 zijn hiervoor inmiddels meer werkzaamheden gedaan als verwacht. Dit heeft onder andere te maken met de urgentie die wij zien ontstaan voor een adequate vervanging. Wij stellen dan ook voor om het voorbereidingsbudget van 2025 voor een bedrag van € 235.000 naar voren te halen en te gebruiken als dekking. Voor de vervanging zelf is reeds eerder een bedrag geraamd in de meerjarenbegroting. Gezien de nog steeds stijgende marktprijzen, zal het college naar verwachting begin 2025 met een voorstel komen dit bedrag voor de uitvoering naar boven bij te stellen. Onderhoudsbijdrage wegen aan project Haardijk

BUDGETTAIR NEUTRAAL

Zoals gebruikelijk voeren wij waar mogelijk projecten in combinatie met groot onderhoud wegen uit (werk met werk maken). Dit geldt ook voor het project fietstunnel Haardijk. Het betreft in dit geval het laten samen vallen met de aanleg van de fietstunnel (thv de Hessenweg). Hiertoe storten wij de bijdrage van € 400.000 ten laste van het onderhoudsbudget Wegen in de reserve dekking kapitaallasten om dit toe te voegen aan het projectbudget.

Grondexploitatie Voorzieningen grondexploitatie

V € 315.000 INC

Bij het opstellen van de nota Grondexploitatie 2025 zijn alle grondexploitaties geactualiseerd. Hierbij zijn de ramingen voor 2024 herzien en deze worden budgettair neutraal aangepast. De voorzieningen kunnen verlaagd worden met € 315.000 en dit komt ten gunste van de algemene middelen. De specificatie is als volgt: -

Woongebied Moeshoek Werkgebied Moeshoek Gezondheidspark De Marke III Centrumplan Hardenberg Centrumplan Dedemsvaart Broeklanden Zuid

-/-/-/-/-/-

€ € € € €

€ 7.000 € 5.000 66.000 33.000 109.000 39.000 132.000

Voor een nadere toelichting op deze mutaties verwijzen wij kortheidshalve naar de Nota Grondexploitatie 2025 die gelijktijdig met deze Novemberbrief aan uw raad wordt aangeboden.

11

Voorlopige winstneming grondexploitatie

V € 1.400.000 INC

Aan de hand van de geprognosticeerde inkomsten en uitgaven is er een voorlopige winstberekening gemaakt volgens de zgn.POC-methode: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd kan tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Strategische verwerving

N € 50.000 STR

Om in de nabije toekomst kansrijke gelegenheidsaankopen te kunnen blijven doen die bijdragen aan de gemeentelijke ambities is in de Nota Grondexploitatie voorgesteld om het bestaande revolverende verwervingsbudget op te hogen naar €5,0 miljoen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de Nota Grondexploitatie 2025. De kapitaallasten van de verhoging van het krediet bedragen structureel € 50.000.

12

Programma 2 Economisch en recreatief Hardenberg Economie Detailhandel Structuurvisie Dedemsvaart

BUDGETOVERHEVELING€ 236.500

Bij de Detailhandel Structuurvisie Dedemsvaart is een bedrag beschikbaar voor 2024 van (nog) € 236.500. Dit bedrag is niet in het jaar 2024 besteed. De reden hiervan is dat in Dedemsvaart met pandeigenaren wordt gesproken over aankoop of herontwikkeling van panden. Het heeft in 2024 nog niet geleid tot concrete aankopen. De verwachting is dat in 2025 resultaat kan worden bereikt. Toekomstbestendige bedrijventerreinen

BUDGETOVERHEVELING € 190.000

In de strategiebrief bedrijventerreinen is in de begroting een bedrag van € 200.000 opgenomen voor het uitvoeren van de ambities omtrent toekomstbestendige bedrijventerreinen over een periode van vier jaar. Het bedrag hiervoor is voor € 190.000 niet benut en dat willen we meenemen naar 2025. Er zijn hierbij plannen om het bedrag in te zetten als cofinanciering bij de regiodeal om zo meer middelen beschikbaar te krijgen voor een meer omvangrijk plan voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen in gemeente Hardenberg. Economische agenda

BUDGETOVERHEVELING € 200.000

Het jaar 2025 is het laatste jaar waarin de economische koers gefinancierd wordt vanuit incidentele middelen die beschikbaar zijn gesteld in 2021. In de Perspectiefnota en Begroting 2025 is aangegeven dat wij graag willen doorgaan met de economische koers en is hiervoor in 2028 een programmabudget van € 400.000 incidenteel opgenomen. Om deze middelen aan te vullen wordt ook voorgesteld de nu nog beschikbare middelen (€ 200.000) over te hevelen naar de nieuwe programmaperiode van de economische koers. In de perspectiefnota van 2026 zal nader uitgewerkt zijn hoe deze in de economische koers besteed worden. Sportbeleid en sportaccommodaties Krediet Sporthal de Slag - Realisatie onderwijsruimten

V € 4.600 STR

In 2023 is gestart met de realisatie van onderwijsruimten op de bovenverdieping van Sporthal de Slag. De werkzaamheden zijn voorspoedig verlopen en de ruimtes zijn inmiddels in gebruik genomen. De algemene kosten vielen mee en er is nauwelijks sprake geweest van onvoorziene uitgaven. Hierdoor resteert € 66.000 van het eenmalige krediet wat resulteert in een structureel lagere kapitaallast van € 4.600.

13

IHP's sport

BUDGETOVERHEVELING € 90.000

De nadrukkelijke wens van de raad is om de investeringen in de sportaccommodaties zo veel mogelijk planmatig te laten verlopen. IHP's voor de binnensport, buitensport en de zwembaden zijn deels afgerond, deels in voorbereiding. Dat vraagt veel onderzoek ter onderbouwing van de afwegingen en keuzes, die onlosmakelijk verbonden zijn aan het opstellen van meerjaren investeringsplannen. In de begroting 2024 is hiervoor € 220.000,,beschikbaar. Op basis van lopende uitgaven en verplichtingen is het volledige bedrag nodig, maar zal € 90.000,- ervan ten laste komen van het begrotingsjaar 2025. Dit is budgettair neutraal, maar het vraagt om overheveling van € 90.000,- naar 2025. Kunst en cultuur Theater de Voorveghter – aanpassing regieplek

N € 5.000 STR

Vanuit de Risico Inventarisatie & Evaluatie is geconstateerd dat de regieplek in de theaterzaal niet meer voldoet aan de gestelde Arbo-eisen. Aanpassing is noodzakelijk zodat de medewerkers veilig en prettig kunnen werken. Gezien het spoedeisende karakter en de noodzaak om de werkzaamheden buiten het theaterseizoen uit te voeren heeft college besloten dat de werkzaamheden reeds opgestart mochten worden. Voor de aanpassing is een bedrag benodigd van € 72.000 wat een structurele kapitaallast van € 5.000 per jaar betekent. Subsidie Cultuur als motor voor talentontwikkeling BUDGETOVERHEVELING € 138.000 Het cluster Cultuur is in 2024 lange tijd onderbezet geweest. Hierdoor is een aantal subsidies nog niet uitgegeven. In begin 2025 zullen deze subsidies, die beschikbaar zijn gesteld voor 2024, alsnog worden toegekend. Het betreft de programmalijn ‘Kunst en Cultuur als motor voor talentontwikkeling’ en specifiek de onderdelen ‘Verhoging deelname activiteiten’,’ Cultuureducatie onderwijs’ en ‘Creatieve broedplekken’. In totaal gaat het om € 138.000,- die dient overgeheveld te worden naar 2025. Cultuurmakelaar en Fonds Culturele Burgerinitiatieven BUDGETOVERHEVELING € 140.000 Voor de opdracht voor de Cultuurmakelaar en het Fonds Culturele Burgerinitiatieven is voor 2024 € 200.000,- begroot.

Aangezien de cultuurmakelaar halverwege 2024 is gestart zijn de kosten van de inhuur lager dan geraamd. Daarnaast is het fonds nog niet aangesproken. E.e.a. leidt tot een overschot van 140.000. Wij stellen voor om dit bedrag over te hevelen naar 2025, waardoor er ook voor dat jaar budget beschikbaar is. Loonsverhoging volgens CAO-regeling bibliotheek

N € 22.000 INC

De bibliotheek zal in 2024 nog een verhoging van de subsidie van € 22.000- ontvangen in verband met een loonsverhoging van 4% vanuit de CAO Openbare Bibliotheken per 1 juli 2024.

14

Theater de Voorveghter

BUDGETOVERHEVELING € 65.000

In 2024 heeft het Theater de Voorveghter een incidenteel budget ad € 100.000 ontvangen voor ruimtelijke verkenning toekomst van de Voorveghter. Op dit moment is er een financieel onderzoek gaande. De verwachte uitgaven hiervoor zijn € 35.000. Het restant van € 65.000 zal volgend jaar gebruikt worden voor het vervolgonderzoek en voor een verdere verkenning van de verschillende scenario’s.

Openbaar groen en open lucht recreatie Openbaar Groen

V €50.000 INC

Vanuit het budget Openbaar Groen valt € 100.000 vrij binnen de post beheersing eikenprocessierups. In de zomernota is aangekondigd dat de uitgaven voor bestrijding van eikenprocessierups hoger zijn, dan in voorgaande jaren. Dat is het geval, maar desondanks valt een deel van het budget vrij. Afgelopen zomer hebben we binnen het openbare groen te maken gehad met overmatige stormschade. Wij stellen voor het herstel van deze schade, ad. €50.000 incidenteel, ten laste te brengen van het niet ingezette budget bestrijding eikenprocessierups. Gezonde Schoolpleinen

BUDGETOVERHEVELING € 50.000

Vanuit de subsidiepot voor Gezonde Schoolpleinen wordt voorgesteld een bedrag van €50.000 over te hevelen naar de jaarschijf 2026. Het maximale subsidiebedrag is €20.000 per school. Sommige scholen vragen eerst een kleiner startbudget. Een deel van de toegekende subsidiebedragen wordt pas uitbetaald nadat de school de aanleg van het Gezonde Schoolplein heeft afgerond. De school heeft daarvoor 2 jaar de tijd. Er blijft daardoor in de jaarschijf 2024 een bedrag over. Dit bedrag wordt doorgeschoven naar 2026 om de te verwachten nabetalingen te dekken. Inzet doelgroepers

N € 75.000 INC

We verwachten voor de inzet van doelgroepen in het groen een tekort van € 75.000. Dit vindt zijn verklaring in het niet structureel doorvoeren van cao-stijgingen van vorig jaar en dit jaar. In de Meibrief 2025 komen wij terug op het structurele effect hiervan, waarbij wij ook eventuele cao/minimumloon-ontwikkelingen in 2025 zullen meenemen.

15

Programma 3 Duurzaam Hardenberg Energietransitie en energie-innovatie Project Duurzaamheid

BUDGETOVERHEVELING € 1.600.000

Voor duurzaamheid (energietransitie en -innovatie) ontvangt de gemeente van medeoverheden diverse subsidies/bijdragen, zoals de CDOKE. Op enkele lasten na zijn de door de gemeente gemaakte kosten in 2024 te dekken vanuit deze bijdragen. Dat leidt er naar verwachting toe dat in 2024 het eigen gemeentelijk budget (begroting) beperkt wordt belast. Bij de verlaging van het budget in de begroting voor 2023 en 2024 van 500K naar 250K/jaar is afgesproken dat “restant” budgetten duurzaamheid over de jaargrens heen worden getild (dus als resultaatverplichting/ -bestemming) en dat bij Rijk, provincie en RegioDeals vanuit het programma wordt gezocht naar aanvullende financiering. Budgetten die daaruit voor duurzaamheidsmaatregelen voortkomen (provincie, Rijk en RegioDeal) worden toegekend aan budgetten voor het programma duurzaamheid. Het verschil tussen baten en lasten voor het Project Duurzaamheid loopt in 2024 naar verwachting op realisatiebasis op naar € 1.600.000. Conform de afspraak wordt dit bedrag als resultaatbestemming overgeheveld naar 2025. Het nieuwe energieprogramma Hardenberg is in voorbereiding en gaat eind 2024 ter besluitvorming naar college en raad.

Bij dit nieuwe energieprogramma komt een financieringsvoorstel met de benodigde programmamiddelen voor 2025 en verder, gericht op het gaan werken met meerjarige programmabudgetten De resultaatbestemming wordt betrokken bij c.q. onderdeel van de uitwerking van dit programmagerichte financieringsvoorstel voor het energieprogramma Hardenberg in 2025 en daarop volgende jaren.

Duurzaamheid en klimaatadaptie PROGRAMMA KLIMAAT, WATER EN BIODIVERSITEIT In het programma Klimaat, Water en biodiversiteit (KWB) heeft uw raad voor de periode 2023-2027 vastgelegd hoe we ons water- en rioleringssysteem gaan onderhouden, en hoe we het geschikt gaan maken voor de toekomst (zie ook https://www.hardenberg.nl/kleurtgroen/programma-klimaat-water-en-biodiversiteit). In de zomernota hebben wij u inhoudelijk over de voortgang van dit programma geïnformeerd. Ook hebben we de uitgangspunten van functiegericht rioolbeheer toegelicht, en aangegeven dat we in de exploitatie de nodige ruimte hebben ingebouwd om tegenvallers op te kunnen vangen. Tot slot hebben we een aantal concrete financiële aandachtspunten benoemd. In deze novemberbrief werken we deze per thema verder uit. Thema Leefbaarheid & Bewustwording

BUDGETOVERHEVELING € 130.000

De uitvoering van de biodiversiteitsmonitor loopt volgens planning, namelijk realisatie in 2025. Echter, komt het kasritme niet geheel overeen met de daadwerkelijke kosten voor uitvoering. We houden in 2024 middelen over die in 2025 nodig zijn voor uitvoering. Middels

16

een budgetoverheveling nemen we deze middelen mee naar 2025. Het betreft een bedrag van € 130.000. Thema Betrouwbaarheid & Gezondheid Kostenstijging onderhoud drukriolering en gemalen

BUDGETTAIR NEUTRAAL VERREKENING VOORZIENING

In de zomernota hebben wij u gemeld dat de kosten voor beheer en onderhoud van gemalen en drukriolering de laatste anderhalf jaar sterk zijn gestegen, en dat we op deze posten een overschrijding verwachten die tot € 300.000 kan oplopen. Inmiddels is duidelijk dat de overschrijding inderdaad ca € 300.000 zal zijn. We stellen voor om dit bedrag vanuit de voorziening riolering structureel toe te voegen aan de exploitatie. Deze wijziging is daarmee kostenneutraal. Diverse storingen en calamiteiten agv extreme weersomstandigheden BUDGETTAIR NEUTRAAL VERREKENING VOORZIENING Dit jaar (en ook de tweede helft van het vorige jaar) was extreem nat. Als gevolg daarvan hebben we bovengemiddeld veel storingen aan ons rioleringssysteem gehad. We hebben ca € 120.000 extra aan kosten daarvoor gemaakt. In de zomernota hebben wij u al gemeld dat we bezig zijn een knelpunt in de riolering in De Krim op te lossen. Dit knelpunt was bij het opstellen van de begroting 2024 nog niet in zijn volle omvang bekend. Inmiddels is dit wel het geval, en hebben we ook de oplossing al gerealiseerd. De kosten hiervoor bedroegen ca € 80.000. Als gevolg van een knelpunt in de riolering langs de Grote Beltenweg-Rheezerweg hebben een aantal campings bij hevige neerslag wateroverlast. Inmiddels hebben we noodmaatregelen getroffen om de meest acute problemen op te lossen.

Daarnaast werken we aan een structurele oplossing. Deze zal in 2025 zijn beslag krijgen. De kosten voor genoemde zaken hebben we in de begroting 2024 niet voorzien. Het betreft een bedrag van € 20.000. Als gevolg van de al eerder genoemde extreem natte periode hebben we bovengemiddeld veel kosten aan een aantal duikers moeten maken. Hiervoor is een extra budget benodigd van €45.000. We stellen voor om de bovengenoemde bedragen (totaalbedrag € 265.000) incidenteel vanuit de voorziening riolering aan de exploitatie toe te voegen.

17

Zowel de structurele als incidentele aanwending van de voorziening rioolheffing zoals hierboven aangegeven passen naar verwachting binnen de bandbreedte v.w.b. de hoogte van deze voorziening. Indien nodig komen we hier in 2025 op terug. Afvalstoffenheffing

BUDGETTAIR NEUTRAAL VERREKENING VOORZIENING

De afvalstoffenheffing laat een incidentele meeropbrengst zien. Dit wordt veroorzaakt door de ledigingen van 2023, die afgerekend zijn in 2024. Bij de jaarrekening waren de aantallen iets te laag aangehouden. Dit kan toegevoegd worden aan de voorziening. Rioolheffing

BUDGETTAIR NEUTRAAL VERREKENING VOORZIENING

De rioolheffing laat een meeropbrengst zien van € 70.000. Hiervan heeft € 60.000 betrekking op niet-woningen en € 10.000 op woningen. De meeropbrengst kan worden toegevoegd aan de voorziening rioolheffing. De raming van het aantal belastingplichtigen en de hoogte van de aanslagen van de grootverbruikers was te laag. In de begroting 2025 wordt hier rekening mee gehouden.

18

Programma 4 Sociaal Hardenberg Jeugd, jeugdhulp en onderwijs Renovatie basisscholen CBS De Ark en CBS De BLoemenhof

N € 13.000 STR

Begin dit jaar hebben wij de benodigde vergoeding voor de renovatie van CBS De Ark in Dedemsvaart en de CBS De Bloemenhof in Hardenberg verstrekt. In de meerjarenbegroting heeft de gemeenteraad hiervoor kredieten beschikbaar gesteld. Deze kredieten waren niet toereikend door de toename van de prijzen in de utiliteitsbouw. Het betreft een tekort van totaal +/- € 187.000. Omdat beide renovaties al voor 2021 waren gepland, hebben wij dit voorjaar besloten, vooruitlopend op de vaststelling van de Novemberbrief, de benodigde vergoedingen (inclusief het te kort) te verstrekken. Op 28 mei jl en 16 juli jl hebben wij de gemeenteraad schriftelijk hierover geïnformeerd. Incidenteel Budget ‘Sloop van OBS De Ontdekking’

V € 300.000 INC

BUDGETOVERHEVELING € 546.000 In de begroting 2024 is een incidenteel totaal budget opgenomen van € 846.000 voor de sloop van de OBS De Ontdekking, voor het afboeken van de resterende boekwaarde van dit schoolgebouw en voor de bekostiging van de tijdelijke huisvesting ter overbrugging van de nieuw te bouwen school ‘Baalderhof’. De uitvoering van de sloop en de nieuw te bouwen school is opgeschoven naar 2025 waardoor we dit budget ook pas in 2025 nodig hebben. Daarnaast heeft het schoolbestuur besloten de OBS de Ontdekking op te heffen en te fuseren met OBS ’t Spectrum in Baalderveld. Hiermee hebben we tijdens de sloop en de bouw geen alternatieve huisvesting voor OBS De Ontdekking nodig. Wij stellen dan ook voor om het geraamde incidentele budget af te ramen naar € 546.000 en dit bedrag over te hevelen naar 2025. Jeugdhulp

N € 3.100.000 INC

In de zomernota werd een verwachtte begrotingsoverschrijding van ongeveer 3 miljoen ten aanzien van de kosten voor jeugdhulp. Deze verwachting is in de afgelopen maanden ongeveer gelijk gebleven. De toename is voornamelijk te verklaren door de complexer wordende zorgvragen. De stijging van complexiteit is een (landelijke) trend met verschillende oorzaken. Zo hebben factoren als de toegenomen prestatiedruk op school, invloed van social media en verandering in gezinsstructuren invloed op de (mentale) gezondheid van jongeren, wat leidt tot grotere zorgvragen. Toegenomen bewustzijn en herkenning zorgen ervoor dat problemen sneller worden gezien en aangepakt. Deze landelijke trend van toename van complexere zorgvragen is ook in Hardenberg zichtbaar. Uit nadere analyse blijkt dat aan de 10 duurste jeugdhulpcasussen 15% van het gehele begrootte jeugdhulp budget van 2024 besteed wordt. Dit is casuïstiek waar wij als gemeente weinig tot geen invloed op hebben, omdat we verplicht zijn om hulp in te zetten wanneer dit wordt geïndiceerd vanuit de jeugdbescherming/reclassering, de rechtbank, huisartsen, jeugdartsen en/of medisch specialisten. Door de inzet van de consulent derde verwijzer en de 19

jeugdconsulent bij de huisarts proberen we samenwerking met deze derde verwijzers te versterken. Op de hulpvragen waar wij meer invloed op hebben, acteren we door in te zetten op het lokaal verbeteren van de jeugdhulpketen. Er lopen verschillende pilots, die voorbereiden op de doelen uit de Hervormingsagenda Jeugd (jongeren in balans, jeugdconsulent bij de huisarts, verkorte verwijsroute). We besteden hierbij in het bijzonder aandacht aan normaliseren, preventie en een goede doorstroom tussen verschillende zorgvormen. Dit doen we allemaal in samenwerking met onze (lokale) jeugdhulpaanbieders. We brengen de collectieve verantwoordelijkheid rondom jeugdhulp ter sprake en werken gezamenlijk aan verbeteringen om de gezinnen de hulp te geven die ze nodig hebben.

Wmo en participatie BUIG

BUDGETTAIR NEUTRAAL

In Hardenberg zien we, net als in de rest van Nederland, een stijging in onze uitkeringslasten (zowel uitkeringen als loonkostensubsidie). Oorzaak is een toenemend aantal uitkeringen (5%), meer inzet van loonkostensubsidie en daarnaast een hoger bedrag per uitkering en loonkostensubsidie (denk o.a. aan stijging wettelijk minimum loon). Dit leidt tot een structureel hogere uitgaven ad. € 3.570.000. Het Rijk heeft hierop geanticipeerd en ook de BUIG die wij ontvangen verhoogd met € 3.570.000. Het stijgende aantal in te zetten casussen loonkostensubsidie zal uiteindelijk ook leiden tot extra benodigde capaciteit. Beschut Werk

N € 500.000 INC

Voor wat betreft beschut werk lukt het nog steeds goed om mensen te plaatsen. Op zichzelf is dit een goed resultaat omdat het alternatief voor deze mensen een gemeentelijke uitkering zou zijn. Echter, tezamen met de stijging van het wettelijk minimum loon leidt dit wel tot een steeds hogere uitgave in de afgelopen jaren. Tot nu toe konden we deze hogere uitgaven incidenteel binnen bestaande budgetten opvangen. We verwachten op dit moment voor 2024 een tekort van ongeveer € 500.000. Het zal niet toereikend zijn om het volledige tekort op te vangen. Er is een aanpassing van de gemeentelijke begroting noodzakelijk. Een deel van de hogere uitgaven wordt middels een hogere BUIG-uitkering door het Rijk in 2025 gecompenseerd. Implementatie AVE

N € 157.000 INC N € 10.000 INC

De implementatie van de AVE-methodiek (Aanpak Voorkomen Escalatie) vereist een duidelijke en consistente aanpak om complexe zorg- en veiligheidsvraagstukken op een gestructureerde en efficiënte manier te kunnen beheren. Casusregie speelt hierbij een cruciale rol, omdat het zorgt voor een eenduidige coördinatie en afstemming tussen alle betrokken partijen, zowel binnen als buiten de gemeente. Door casusregie centraal te organiseren binnen de AVE-methodiek kunnen we ervoor zorgen dat escalatie van problematische situaties vroegtijdig wordt gesignaleerd en effectief wordt aangepakt. Om de 20

volledige implementatie van AVE succesvol te realiseren, is het noodzakelijk om aanvullende middelen vrij te maken. Deze middelen zijn essentieel om de benodigde structuurveranderingen in het sociaal domein door te voeren en om de AVE-methodiek effectief binnen de organisatie te integreren. Wmo totaal

V € 260.000 INC

Op de Wmo posten in totaal verwachten we, op basis van de prognose van eind augustus, een voordeel van € 260.000. Dit voordeel is optel som van tekorten en voordelen op het totaal van posten onder de Wmo, hieronder een toelichting per onderdeel. Voor leerlingen vervoer zien we een tekort ontstaan door de stijging van het aantal leerlingen in het speciaal onderwijs en binnen de bijzonder doelgroep (Oekraïense) vluchtelingen. Bij Wmo collectief vervoer zien we een voordeel. Na corona blijven we zien dat het aantal ritten achterblijft bij de verwachte stijging. Voor Wmo hulpmiddelen en woningaanpassingen zien we een tekort ontstaan. Hierbij zijn woningaanpassingen de minst constante factor waardoor we op voorhand onvoldoende kunnen inschatten wat er begroot moet worden. Huishoudelijke hulp heeft de afgelopen jaren een stijgende trend in het aantal cliënten op de algemene voorziening, hierdoor ontstaat er ook dit jaar een tekort. Bij Wmo begeleiding zien we een voordeel ontstaan, dit door een lichte dalende trend in het aantal cliënten. Daarnaast is er een positief effect op de uitgaven door de nieuwe inkoop Wmo begeleiding, gestart op 1 januari 2023, een andere afrekening systematiek levert hier een voordeel op. Het positieve effect van 2023 is in de begroting van 2024 niet meegenomen.

Bij Beschermd wonen vallen net als in voorgaande jaren middelen vrij, waardoor er een voordeel is. Voor een deel investeren we hiermee op de Pilot Beschermd Thuis voor de komende jaren. Voor 2025 zijn deze posten, waar kan, reëel begroot op basis van de prognose en de verwachtingen van nu. Leerlingen vervoer komt in 2025 onder jeugd te vallen.

21

Programma 5 Dienstverlenend Hardenberg Organisatie en ambities Groene en gezonde maatlat

N € 50.000 INC

In de zomernota 2024 hebben wij u gemeld dat het beschikbaar gestelde budget van € 100.000 niet toereikend is, doordat gaandeweg het proces is besloten om ook de ondersteuning van een ontwerpbureau en adviesbureau in te zetten en er zijn meer bijeenkomsten nodig dan vooraf kon worden ingeschat. Hierdoor wordt het budget met € 50.000 overschreden. ICT

BUDGETOVERHEVELING € 250.000

De implementatie voor de software voor de BAG/WOZ/Belasting-Innen en de aanbesteding Gegevensdistributie hebben vertraging opgelopen en schuiven door naar 2025. Wij verzoeken u daarom het incidenteel beschikbaar gestelde budget van € 250.000 over te hevelen naar 2025. WOZ Taxatiekosten en proceskosten

N € 125.000 INC

Door achterstand in bezwarenafhandeling en de toename van beroepszaken moet extra capaciteit worden ingehuurd om alsnog de wettelijke termijnen te halen. Dit komt doordat de focus meer ligt op de afhandeling van de ingekomen beroepszaken dan de bezwaarschriften. De afhandeling van een beroepszaak is arbeidsintensiever. Aantal ingekomen (hoger) beroepszaken in 2024 bedraagt 45. Het aantal lopende (hoger) beroepszaken (over meerdere jaren) bedraagt 54. Cassatieberoep betreft 1 beroep. Ten opzichte van voorgaande jaren is dit een stijging van ongeveer 45%. Van de ingekomen (hoger) beroepschriften is 84% ingediend door No-cure, No-pay organisaties (NCNP). De ingekomen bezwaarschriften zijn gedaald met 44%. 67% van de ingekomen bezwaarschriften zijn ingediend door NCNP organisaties. Alle zaken die zijn ingediend door NCNP-organisaties zijn arbeidsintensiever door de vele wettelijke bepalingen waar men zich op beroept. Hierdoor is een negatief effect ontstaan van € 125.000. Energiebudgetten

N € 111.000 INC VERREKENING VOORZIENING

€

5.000

De afgelopen twee jaren was de energiemarkt onstabiel waardoor het lastig was om de kosten te voorspellen en is besloten de energiebudgetten niet bij te stellen. De markt is nu stabieler en de tarieven voor gas en elektra zijn bekend. De tarieven zijn na de energiecrisis weer gezakt, maar liggen nog wel hoger dan voor de energiecrisis. De vaste kosten als netwerkkosten en energiebelasting zijn gestegen. Op basis van gemiddelde jaar verbruiken is een kostenprognose gemaakt. Hierbij is rekening gehouden met veranderingen in verbruik door onder andere verduurzaming. Voor Elektra hebben we dit jaar afgerond € 1.500.000 nodig, wat betekent dat we een nadeel verwachten van € 407.000. Het effect op het budget Elektra Riolering in 2024 is € 5.000 voordelig, dit wordt verrekend met de voorziening. 22

Bij Gas zien we dat we de budgetten naar beneden bij kunnen stellen (voordeel). In totaal hebben we afgerond € 550.000 nodig, wat betekent dat we een voordeel hebben van € 296.000. Bovengenoemde bedragen zijn inclusief de afrekeningen 2023. Dit wordt nog nader geanalyseerd. Energie - Compensatie SEFE

V € 179.000 INC

In 2022 moest de gemeente verplicht een nieuw gascontract tegen hogere tarieven afsluiten in verband met de sanctieregeling tegen Rusland. Dit jaar kon de compensatie aangevraagd worden voor de hogere kosten. We verwachten hier een tegemoetkoming van € 179.000 (incidenteel voordeel). Veiligheid LOC – compensatie huur

V € 80.000 INC

De gemeente is conform de tijdelijke huur- compensatieregeling uit de vaststellingsovereenkomst nog tot 1-1- 2025 een bijdrage aan het LOC verschuldigd. Over het jaar 2024 valt deze naar verwachting 80.000 euro lager uit dan begroot omdat het LOC meer m2 heeft kunnen verhuren en door een positieve correctie op de BTW van voorafgaande jaren. Brandweerkazerne Hardenberg – Onderzoekskosten

V € 45.000 INC

Via een raadsbrief d.d. 28-05-2024 is de raad geïnformeerd over het tot nader order uitstellen van een definitieve keus voor de toekomstige huisvesting brandweerkazerne in Hardenberg. En dat het in dit stadium te prematuur is hiervoor middelen te reserveren omdat de veiligheidsregio het vastgoedbeleid en het daaraan gerelateerd technisch-financiële normenkader nog niet heeft vastgesteld. Zolang daar nog geen duidelijkheid over bestaat, zijn de verdere voorbereidingen voor de toekomstige huisvesting van de brandweerkazerne Hardenberg on-hold gezet. De beschikbaar gestelde gelden met de Meibrief 2024 voor verder onderzoek zijn dit jaar niet nodig. Dit levert een voordeel op van € 45.000. Wijkboerderij Baalder

N € 72.000 INC

In het collegebesluit d.d. 02-07-2024 (zaaknummer 712083) is besloten om wijkboerderij Baalder op te knappen en beperkt aan te passen zodat de wijkboerderij op lange termijn een maatschappelijke bijdrage kan blijven leveren aan de wijk Baalder. Er is een bedrag nodig van € 15.000 voor het vervangen van de elektrische installaties. De eenmalige meerkosten voor verduurzaming van de wijkboerderij worden bekostigd uit de reeds beschikbare kredieten voor verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Tevens is het besluit genomen om de wijkboerderij op te nemen in de vaste gebouwvoorraad van de gemeente, zodat geld gereserveerd wordt voor groot onderhoud. Hiervoor moet een toevoeging aan de voorziening plaatsvinden van € 72.000 (nadeel).

23

Beheer exploitatie gronden – Budget Implementatie Vastgoednota BUDGETOVERHEVELING € 50.000 Bij de vaststelling van de Vastgoednota in 2021 was voor een aantal jaren budget beschikbaar gesteld voor de implementatie en uitvoering. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor binnensportaccommodaties is bijna gereed (besluitvorming Q4 2024). De IHP’s buitensportaccommodaties en zwembaden zijn in voorbereiding, verwachting is dat deze in Q1 2025 ter besluitvorming worden aangeboden. Het Huurbeleid is in concept klaar, verdere uitvoering en implementatie zal in 2025 plaatsvinden. Doordat deze werkzaamheden niet meer plaats kunnen vinden in 2024 wordt € 50.000 van het incidentele budget doorgeschoven naar 2025.

24

Programma 6 Financiën Algemeen Bedrijfskleding

N € 85.000 INC 2024 V € 85.000 INC 2025

De DVO Openbaar Gebied met Ommen wordt per 1-1-2025 beëindigd. In dat kader is eerder besloten om het bestaande kledingpakket voor de buitendienst medewerkers tot en met 2024 te handhaven en eind 2024 tot totale vervanging inclusief nieuw logo over te gaan. De aanschafkosten bedragen € 135.000. Geplande levering is december 2024. Dit jaar is een budget van € 50.000 beschikbaar, een aanvulling met € 85.000 is daarom nodig. Echter, in 2025 is € 100.000 beschikbaar (€ 50.000 was overgeheveld vanuit 2023) waarvan € 15.000 gereserveerd moet blijven voor reguliere aanschaf). OZB

V € 300.000 INC

Naar verwachting laat de OZB een meeropbrengst zien van € 300.000. Dit heeft betrekking op de OZB-woningen en OZB niet-woningen. Voor de niet-woningen betreft het een bedrag van € 260.000. Hiervan heeft € 115.000 betrekking op 2023. De overige € 145.000 heeft betrekking op 2024. Voor de OZB-woningen betreft het een bedrag van € 40.000. Voor zowel de woningen als de niet-woningen heeft het betrekking op de waardeontwikkeling. Deze is hoger dan waar bij de vaststelling van de tarieven rekening mee is gehouden. Bezwaar en beroep tegen vastgestelde WOZ-waarden kunnen de definitieve opbrengst nog beïnvloeden. Dividend ROVA

N € 55.500 INC

ROVA heeft 2023 afgesloten met een positief resultaat van € 5,38 miljoen. Dit is € 1,4 miljoen boven de begroting en € 1.0 miljoen boven realisatie 2022. Hardenberg ontvangt als gevolg van het bestaande dividendbeleid € 336 per aandeel c.q. € 274.500 (op basis van 816 aandelen). Deze dividenduitkering is € 55.500 lager dan begroot Voorziening verlof

BUDGETTAIR NEUTRAAL VERREKENING VOORZIENING

Tot en met september is een verloftegoed opgenomen voor een bedrag van € 11.000. Dit bedrag wordt verrekend met de voorziening verlof. Stelpost prijscompensatie

N € 43.700 INC

Het beschikbare bedrag is toegedeeld op basis van ingediende aanvragen vanuit de afdelingen. Er is nog een restant bedrag van € 43.700 nodig dat ten laste van het begrotingsresultaat zal worden gebracht.

25

Overige stelposten (nog in te vullen)

V € 23.500 INC

Het voordeel betreft incidentele vrijval van overige bedragen, die via het Gemeentefonds zijn ontvangen, voorhands zijn gereserveerd, maar in 2024 niet zijn besteed of reeds zijn verwerkt. Vrijval stelpost onvoorziene uitgaven (structurele tegenvallers)

V € 200.000 INC

Deze stelpost is in 2024 niet aangewend. Dit betekent dat het op deze stelpost begrote bedrag van € 200.000 structureel, dit jaar incidenteel kan vrijvallen ten gunste van het begrotingsresultaat. Stelpost Samen Door

V € 175.000 INC

Er is in 2024 een stelpost van € 1.500.000 opgenomen voor vrije begrotingsruimte. We willen deze inzetten om de stelpost Samen Door van € 1.325.000 te laten vervallen. Het restant van de stelpost vrije begrotingsruimte kan vrijvallen ten gunste van het begrotingsresultaat. Rente

V € 1.290.000 INC

Op basis van de boekwaarde van de investeringen per 31 december 2023 zijn de rentelasten geactualiseerd, dit leidt tot een incidenteel voordeel van € 1.290.000. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat geplande investeringen een langere doorlooptijd hebben, nieuwe investeringen later dan gepland worden uitgevoerd en een financieel technische aanpassing van de toerekening van rente (begroting technisch werd rente toegerekend in jaar van toekenning). Septembercirculaire V € 327.000 INC In de septembercirculaire worden de effecten verwerkt van de miljoenennota zoals die door het rijk is gepresenteerd. In deze novemberbrief nemen we de effecten van de septembercirculaire mee voor zover deze betrekking hebben op 2024. De effecten voor 2025 en verder worden als separate begrotingswijziging op de Begroting 2025 en meerjarenraming verwerkt en in een raadsbrief aangeboden. De septembercirculaire kent algemene ontwikkelingen die invloed hebben op de omvang van de algemene uitkering en specifieke mutaties. Specifieke mutaties betreffen gelden die worden toegevoegd aan de algemene uitkering maar bedoeld zijn voor een specifiek doel. De specifieke mutaties worden in principe toegevoegd aan het budget waar de mutatie betrekking op heeft en zorgt niet voor invloed op het resultaat.

Algemene ontwikkelingen Uitkeringsfactor en ontwikkeling uitkeringsbasis Het accres wordt bepaald op basis van allerlei variabelen (maatstaven). Als gevolg van veranderingen in de maatstaven is de uitkeringsfactor ligt afgenomen. Tegelijkertijd hebben hoeveelheidsverschillen een positief effect op de omvang van de algemene uitkering. Deze effecten hebben gezamenlijk in 2024 een voordelig effect van € 784.000. 26

WOZ De algemene uitkering wordt bijgesteld op basis van de ontwikkeling van de WOZ waarde. De WOZ waarden zijn als gevolg van de stijgende huizenprijzen fors gestegen. Dit resulteert erin dat gemeenten een hogere ‘verdiencapaciteit’ hebben op de OZB-belasting waardoor de algemene uitkering naar beneden wordt bijgesteld. Dit betreft een technische berekening voor de algemene uitkering die losstaat van de daadwerkelijke OZB opbrengsten. De negatieve bijstelling van de algemene uitkering bedraagt voor de gemeente Hardenberg € 1.036.000. BTW-Compensatie Fonds (BCF) Het BTW-Compensatiefonds (BCF) heeft een plafond. Dit plafond muteert jaarlijks met het accrespercentage. In 2024 bedraagt het BCF-plafond voor gemeenten € 4,3 miljard. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2024 € 447 miljoen. Voor ons is dat een bedrag van rond de € 1,4 miljoen. In de begroting 2024 was reeds rekening gehouden met een voordeel van € 750.000. In de meicirculaire 2025 vindt de afrekening plaats.

Specifieke ontwikkelingen Via de septembercirculaire zijn de volgende specifieke mutaties doorgevoerd. Taakmutaties - Toezicht en handhaving aanpassing kwaliteitseisen kinderopvang (€ 3.000 positief) - Digitaal stelsel omgevingswet (€ 37.000 negatief) Decentralisatie-, integratie-, specifieke uitkeringen - Landelijke aanpak adreskwaliteit (€ 4.000 positief) - Wet betaalbare huur (€ 30.000 positief) - Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 (€ 20.000 positief) - Faciliteitenbesluit opvangcentra (€ 316.000 positief) - Einde lening inburgeringsplichtig (€ 4.000 positief) De bijdrage Faciliteitenbesluit Opvangcentra betreft een jaarlijkse bijdrage vanuit het rijk voor gemeenten die een opvangcentra hebben gevestigd binnen de gemeente. Deze bijdrage betreft een aanvulling op de algemene uitkering. In de begroting 2024 was reeds rekening gehouden met een bijdrage van € 253.000.

27

Het totale effect van de septembercirculaire bedraagt:

Via deze novemberbrief stellen we voor de algemene mutaties toe te voegen aan het resultaat. Voor de specifieke mutaties stellen we voor deze toe te voegen aan de budgetten waar ze betrekking op hebben.

28

Totaaloverzicht Overzicht van baten en lasten

Overzicht van baten en lasten + = voordeel

2024

2025

2026

2027

7.704

8.792

1.934

-295

-36 7.668

-68 -63 8.661

-67 -63 1.804

-67 -63 -425

Incidenteel Incidenteel saldo na meibrief Bijstelling raad 6 februari Bijstelling zomernota Bijstelling novemberbrief Stand na novemberbrief