Bijlage 7 bij toelichting - Nader onderzoek en projectplan Wnb

Nader onderzoek en projectplan Wet natuurbescherming Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen Waterschap Vechtstromen

Opdrachtgever: Waterschap Vechtstromen M. Geerink Postbus 5006 7600 GA Almelo

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

202318 13-6-2022

Definitief 2

© 2021 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Algemene informatie ...................................................................................................................................... 5

1.1

Inleiding project ...................................................................................................................................... 5

1.1.1

Nader onderzoek ........................................................................................................................... 5

1.1.2

Ontheffing Wet natuurbescherming.............................................................................................. 5

1.2

NAW-gegevens ....................................................................................................................................... 8

1.3

Periode ontheffing .................................................................................................................................. 8

2

Huidige situatie ............................................................................................................................................... 9

2.1 3

Plangebied .............................................................................................................................................. 9 Ecologisch inventarisatie: achtergrond ......................................................................................................... 14

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 14

3.2

Bureauonderzoek ................................................................................................................................. 14

3.3

Veldonderzoek ...................................................................................................................................... 14

3.3.1

Beekrombout ............................................................................................................................... 15

3.3.2

Poelkikker .................................................................................................................................... 15

3.3.3

Veld- en waterspitsmuis .............................................................................................................. 16

3.3.4

Otter & steenmarter .................................................................................................................... 19

3.3.5

Kleine marterachtigen ................................................................................................................. 19

3.3.6

Knoflookpad ................................................................................................................................. 19

3.4 4

Actualiteit inventarisatiegegevens ....................................................................................................... 21 Ecologisch inventarisatie: resultaten ............................................................................................................ 22

4.1

Beekrombout ........................................................................................................................................ 22

4.2

Poelkikker ............................................................................................................................................. 22

4.3

Veld- en waterspitsmuis ....................................................................................................................... 22

4.4

Otter & steenmarter ............................................................................................................................. 23

4.5

Kleine marterachtigen .......................................................................................................................... 23

5

Werkzaamheden en planning ....................................................................................................................... 27

5.1

Werkzaamheden en werkwijze ............................................................................................................ 27

5.2

Eindbeeld .............................................................................................................................................. 27

5.3

Planning ................................................................................................................................................ 27

6

Effecten ......................................................................................................................................................... 28

6.1

Beekrombout ........................................................................................................................................ 28

6.2

Poelkikker ............................................................................................................................................. 28

6.3

Veld- en waterspitsmuis ....................................................................................................................... 28

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 3

6.4

Otter & steenmarter ............................................................................................................................. 28

6.5

Kleine marterachtigen .......................................................................................................................... 29

6.6

Knoflookpad.......................................................................................................................................... 30

6.6.1

Geschiktheid huidige plangebied ................................................................................................. 30

6.6.2

Versterken toekomstig leefgebied............................................................................................... 30

7

Verbodsbepalingen ....................................................................................................................................... 34

7.1

Habitatrichtlijn ...................................................................................................................................... 34

7.2

Andere soorten ..................................................................................................................................... 35

8

Doel en belang .............................................................................................................................................. 36

8.1

Doel....................................................................................................................................................... 36

8.2

Wettelijk belang.................................................................................................................................... 36

9

Alternatieven................................................................................................................................................. 37

9.1

Alternatieve locatie .............................................................................................................................. 37

9.2

Alternatieve inrichting .......................................................................................................................... 37

9.3

Alternatieve werkwijze ......................................................................................................................... 37

9.4

Alternatieve planning ........................................................................................................................... 38

10

Staat van instandhouding ......................................................................................................................... 39

10.1

Otter ..................................................................................................................................................... 39

10.2

Kleine marterachtigen .......................................................................................................................... 39

10.2.1

Bunzing ........................................................................................................................................ 39

10.2.2

Hermelijn ..................................................................................................................................... 39

10.2.3

Wezel ........................................................................................................................................... 40

10.3

Knoflookpad.......................................................................................................................................... 40

10.4

Zorgvuldig handelen ............................................................................................................................. 41

11 11.1

Maatregelen .............................................................................................................................................. 42 Maatregel ............................................................................................................................................. 42

11.1.1

Algemeen ..................................................................................................................................... 42

11.1.2

Broedvogels ................................................................................................................................. 42

11.1.3

Otter............................................................................................................................................. 42

11.1.4

Kleine marterachtigen ................................................................................................................. 43

11.1.5

Knoflookpad ................................................................................................................................. 44

11.2

Doel maatregel ..................................................................................................................................... 47

11.3

Afhankelijkheid derden ........................................................................................................................ 47

12

Literatuur .................................................................................................................................................. 48

Bijlage 1 – Resultaten muizenonderzoek .............................................................................................................. 49 Bijlage 2 – Situering nevengeul Vechtrijk Gramsbergen ....................................................................................... 51 Bijlage 3 – Ontwerp Vechtrijk Gramsbergen ......................................................................................................... 52 Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 4

1 Algemene informatie 1.1 Inleiding project Het waterschap Vechtstromen is voornemens in samenwerking met de gemeente Hardenberg een gedeelte van de uiterwaarden van de Overijsselse Vecht her in te richten, in het kader van het project ‘Ruimte voor de Vecht’ (afbeelding 1). Het totale plangebied betreft een gebied ter grootte van 47 hectare, welke zal worden opgesplitst in twee afzonderlijke plangebieden en rapportages (afbeelding 2). Het noordelijke gedeelte ter grootte van 36 hectare in opdracht van waterschap Vechtstromen (deze rapportage) en het zuidelijke gedeelte, ter hoogte van Gramsbergen ter grootte van circa 11 ha, in opdracht van de gemeente Hardenberg. In het voorjaar van 2021 is door Eelerwoude een Quickscan Wet natuurbescherming opgesteld. Naar aanleiding van deze Quickscan is op 29 juni 2021 een gesprek gevoerd met vergunningverleners van de provincie Overijssel. Naar aanleiding van de Quickscan en het overleg is naar voren gekomen dat nader onderzoek naar een aantal beschermde soorten en soortgroepen noodzakelijk was. Hiernaast is bepaald dat voor een aantal lastig te bepalen soorten op voorhand al bekend was dat het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk was. Zowel het uitgevoerde nadere onderzoek als de noodzaak voor het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming wordt in deze rapportage behandeld.

Voor de soorten waarvoor ontheffing zal worden aangevraagd worden ook de mitigerende en compenserende maatregelen behandeld.

1.1.1 Nader onderzoek • • • • •

Beekrombout: nader onderzoek naar voortplantingsbiotoop langs de oevers van de Vecht; Poelkikker: aanwezigheid van poelkikker in de binnen het plangebied aanwezige poelen; Veld- en waterspitsmuis: onderzoek naar het voorkomen van deze soorten binnen het plangebied; Otter: onderzoek naar de aanwezigheid van voortplantingsverblijfplaatsen; Steenmarter: onderzoek naar het voorkomen van steenmarters binnen het plangebied.

1.1.2 Ontheffing Wet natuurbescherming • • •

Otter: ontheffing is noodzakelijk voor de vernietiging en verstoring van mogelijke dagverblijfplaatsen van otter welke lastig tot niet in het veld zijn vast te stellen; Kleine marterachtigen: voor bunzing, hermelijn en wezel heeft de provincie Overijssel een ‘Brochure soortenbescherming in Overijssel’ opgesteld. Op basis hiervan wordt een ontheffing aangevraagd; Knoflookpad: er dient een ontheffing te worden aangevraagd voor het aantasten van geschikt landbiotoop.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 5

Afbeelding 1: Ligging van het totale plangebied (zowel waterschap als gemeente) ten opzichte van Gramsbergen (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 6

Afbeelding 2: Verdeling van de twee deelgebieden binnen het gehele plangebied (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 7

1.2 NAW-gegevens M. Geerink Waterschap Vechtstromen Postbus 5006 7600 GA Almelo

1.3 Periode ontheffing De ontheffing wordt aangevraagd voor een periode van 5 jaar vanaf het moment dat de ontheffing verleend wordt. Werkzaamheden hebben een kortere doorlooptijd, maar in verband met eventuele uitloop en vertragingen wordt voor een langere periode een ontheffing aangevraagd.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 8

2 Huidige situatie 2.1 Plangebied Het plangebied in deze rapportage behelst het noordelijke gedeelte van het plangebied (36 ha) tussen De Haandrik en de dorpskern van Gramsbergen (afbeelding 2). Het plangebied ligt hierbij vrijwel geheel ingesloten tussen de Vecht ten noorden van het plangebied en de spoorlijn en het naastgelegen Kanaal Almelo-De Haandrik. Het plangebied bestaat grotendeels uit extensief (noordoosten) en intensief (zuidwesten) beheerde graslanden, doorkruist door middel van enkele sloten. Daarnaast wordt het plangebied ook gedeeltelijk gebruikt als akkerbouwgrond. De overige ruimte bestaat onder andere uit een ruige oever van de Vecht met veel soorten van zeer voedselrijke gronden als grote brandnetel, rietgras en harig wilgenroosje. Daarnaast bestaat de zuidgrens uit een natte laagte/sloot met een dichte begroeiing van grauwe wilg, zwarte els en gewone vlier met enkele oude zomereiken en schietwilgen. Opgaande beplanting is alleen aanwezig in een tweetal bosschages in het noorden van het plangebied, waar voornamelijk ratelpopulieren, vlieren, schietwilgen en zomereiken aanwezig zijn in en rondom de hier aanwezige natte laagtes en poelen. De verdere omgeving van het plangebied bestaat grotendeels uit intensief beheerde landbouwgronden welke geregeld worden afgewisseld door kleine landschapselementen in de vorm van brede sloten, houtwallen en elzensingels.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 9

Afbeelding 3a: Eén van de twee poelen in het noorden van het plangebied, in deze poel is gedurende meerdere jaren knoflookpad waargenomen.

Afbeelding 3b: Het grote met riet en wilg dicht gegroeide waterelement in het noorden van het plangebied. De nevengeul loopt door de poel.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 10

Afbeelding 3c: Uitstroom van de stuw De Haandrik.

Afbeelding 3d: Ruige oeverbegroeiing langs de Vecht, zoals vrijwel langs het gehele plangebied aanwezig is.

Afbeelding 3e: Begroeiing van de zuidelijk gelegen laagte waarop de nevengeul wordt aangesloten.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 11

Afbeelding 3f: Meest noordelijk gelegen bosschage te midden van de agrarische percelen.

Afbeelding 3g: Meest zuidelijke bosschage welke gedeeltelijk overlapt met de te graven nevengeul.

Afbeelding 3h: Akkerperceel in het midden van het plangebied.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 12

Afbeelding 3i: Sloot gelegen in het zuiden van het plangebied.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 13

3 Ecologisch inventarisatie: achtergrond 3.1 Inleiding De aanwezige natuurwaarden zijn in beeld gebracht op basis van een verkenning van bestaande inventarisatiegegevens en gericht onderzoek naar diverse soorten en soortgroepen.

3.2 Bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is gebruikgemaakt van landelijke, provinciale en indien beschikbaar regionale verspreidingsinformatie: • NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) (NDFF, 2022). • De flora- en faunadatabase van Eelerwoude is eveneens geraadpleegd. Eelerwoude heeft meerdere onderzoeken in de nabije omgeving uitgevoerd. De data van deze onderzoeken zijn opgeslagen in deze database. Zie de literatuurlijst voor een totale lijst van de geraadpleegde bronnen.

3.3 Veldonderzoek Op basis van aantal veldbezoeken is het plangebied onderzocht op de aanwezigheid van verblijfplaatsen en de functionele leefomgeving van diverse beschermde soorten. De onderzoeken zijn uitgevoerd door N. Otten, T. Asbreuk en M. Hoofd. Betreffende personen zijn ecologische adviseur en werkzaam bij Eelerwoude (zie kader – ecologisch deskundige). In tabel 1 zijn de onderzoekdata weergegeven. Hierbij zijn tevens de onderzoekers, starttijd en weersomstandigheden genoteerd. Kader - Ecologisch deskundige De veldmedewerkers van Eelerwoude beschikken over een uitgebreide ervaring met de betreffende soortgroepen en voldoen aan de criteria van ‘ecologisch deskundige’. Met een ecologisch deskundige wordt bedoeld een persoon die voor de situatie en soorten ten aanzien waarvan hij of zij gevraagd is te adviseren en/of te begeleiden, aantoonbare ervaring en kennis heeft op het gebied van soortspecifieke ecologie. De ervaring en kennis dienen te zijn opgedaan doordat de deskundige:

-

op HBO- dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als zwaartepunt (Nederlandse) ecologie; en/of op MBO-niveau een opleiding heeft afgerond met als zwaartepunt de Wet natuurbescherming, soortenherkenning en zorgvuldig handelen ten opzichte van die soorten; en/of

-

als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, zoals bijvoorbeeld een bureau welke is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenbescherming en is aangesloten bij en werkzaam voor de daarvoor in Nederland bestaande organisaties (zoals bijvoorbeeld Zoogdiervereniging, RAVON, Stichting Das en Boom, Vogelbescherming Nederland, Vlinderstichting, Natuurhistorisch Genootschap, KNNV, NJN, IVN EIS Nederland, FLORON, SOVON, STONE, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, De Landschappen en Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied; en/of

-

zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van de soortenmonitoring en/of -bescherming.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 14

Tabel 1. Type onderzoek, datum, start- en eindtijd, onderzoeker(s) en de weersomstandigheden genoteerd per veldbezoek. Datum

12-05-2021 23-06-2021 06-07-2021 18-10-2021 19-10-2021 20-10-2021 20-10-2021 21-10-2021 21-10-2021

Type onderzoek

08:00 –

Beekrombout

13:30

Beekrombout &

18:00 –

poelkikker

22:15

Poelkikker

11-11-2021

20:45 – 22:30

Onderzoeker

N. Otten N. Otten N. Otten

Weersomstandigheden 10 °C, droog, bewolkt weer, windkracht 1 Bft 15 °C, droog, bewolkt weer, windkracht 1 Bft 18 °C, droog, licht bewolkt weer, windkracht 2 Bft

Plaatsen LIFE-traps

09:00 –

N. Otten & T.

12 °C, droog, zwaar bewolkt weer,

muizenonderzoek

14:45

Asbreuk

windkracht 1 Bft

Scherpstellen LIFE-traps

16:30 –

muizenonderzoek

20:15

1e controleronde LIFE-

07:30 –

traps muizenonderzoek

11:15

2e controleronde LIFE-

16:45 –

traps muizenonderzoek

19:15

3e controleronde LIFE-

07:30 –

traps muizenonderzoek

10:30

4e controleronde LIFE-

16:50 –

traps muizenonderzoek

19:50

ophalen LIFE-traps muizenonderzoek

27-10-2021

eindtijd

Quickscan Wnb &

5e controleronde en 22-10-2021

Start –

N. Otten N. Otten N. Otten N. Otten N. Otten

15 °C, droog, zwaar bewolkt weer, windkracht 1 Bft 16 °C, droog, bewolkt weer, windkracht 3 Bft 16 °C, droog, bewolkt weer, windkracht 3 Bft 12 °C, droog, bewolkt weer, windkracht 3 Bft 10 °C, droog, licht bewolkt weer, windkracht 3 Bft

07:30 –

N. Otten & M.

7 °C, droog, zwaar bewolkt weer,

12:50

Hoofd

windkracht 3 Bft

1e ronde otter en

17:00 –

steenmarter

20:10

2e ronde otter en

15:00 –

steenmarter

19:30

N. Otten N. Otten

16 °C, droog, half bewolkt weer, windkracht 2 Bft 10 °C, droog, zwaar bewolkt weer, windkracht 2 Bft

3.3.1 Beekrombout Voor de beekrombout is geen onderzoeksprotocol opgesteld. Omdat het onderzoek zich heeft gericht op de aanwezigheid van voortplantingsbiotoop in de oeverzone van de Vecht is gedurende twee veldbezoeken gezocht naar larvenhuidjes op de oever van de Vecht (12 mei & 23 juni). Larvenhuidjes indiceren dat de oever langs het plangebied wordt gebruikt als onderdeel van het voortplantingshabitat. Deze zijn doorgaans te vinden in clusters op holle oevers, boomwortels en stenen binnen enkele meters van het water (Vlinderstichting, 2021). Hiernaast is specifiek gelet op de aanwezigheid van nog niet uitgekleurde dieren en eiafzettende vrouwtjes. Rondvliegende adulten zijn ook genoteerd maar indiceren niet meteen dat de oeverzone van het plangebied wordt gebruikt als voortplantingsbiotoop. buff

3.3.2 Poelkikker Voor poelkikker zijn volgens het kennisdocument Poelkikker (Bij12, 2017) en onderzoeksprotocol NGB (Netwerk Groene Bureaus) (NGB, 2017) 2 veldbezoeken uitgevoerd tussen begin april en eind juli (23 juni & 6 juli). Tussen deze twee veldbezoeken zit ook meer dan 10 dagen. Deze veldbezoeken zijn uitgevoerd gedurende gunstige omstandigheden (relatief warme en vochtige avonden). Hierbij is binnen het gehele plangebied geluisterd naar roepende mannetjes van poelkikker, welke op geluid zijn te onderscheiden van de gelijkende bastaardkikkers. Hiernaast zijn aan het begin van de avond ook zichtwaarnemingen gedaan van aanwezige

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 15

roepende kikkers in de binnen het plangebied aanwezige waterelementen. Hierbij is gelet op de kleur van de kwaakblazen, grootte en algemene grondkleur/marmering. Hierbij zijn de kwaakblazen van poelkikker wit tegenover grijs, een stuk kleiner en bezitten ze meer groen met relatief weinig marmering. Deze waarnemingen zijn aanvullingen, beide soorten zijn op basis van geluid van elkaar te onderscheiden.

3.3.3 Veld- en waterspitsmuis Voor zowel water- als veldspitsmuis is geen onderzoeksprotocol of kennisdocument beschikbaar. Onderzoek naar spitsmuizen en andere muizensoorten is uitgevoerd met behulp van vallen, zgn. ‘LIFE-traps’. Dit onderzoek is uitgevoerd aan het einde van de zomer, voor de winter tussen 18 en 22 oktober. Hiervoor is gekozen omdat de trefkans dan het hoogst is, er zijn veel jongen aanwezig welke zijn geboren in het afgelopen seizoen en er is nog geen sprake geweest van extreme wintersterfte. Hiernaast zijn de weersomstandigheden voor dit onderzoek middel LIFE-traps nog gunstig doordat het nog relatief warm is, wat sterfte in de vallen tot een minimum beperkt. In totaal zijn 85 vallen geplaatst, verspreid over het plangebied in één raai van tien en vijftien raaien van vijf vallen per raai (afbeelding 4 & 5). Hierbij wordt gewerkt van hoog naar laag om zowel het geschikt leefgebied voor water- als veldspitsmuis te doorkruizen in de oever van de vecht. Hiernaast is één raai van tien vallen neergezet in een ruige rand van de meest noordelijk gelegen bosschage (specifiek voor veldspitsmuis) en één rij van vijf vallen in een natte laagte langs de Vecht, ten behoeve van Waterspitsmuis. De LIFE-traps waren gevuld met een mix van hooi, pindakaas, zonnebloempitten en meelwormen.

In eerste instantie zijn de vallen geplaatst en niet op scherp gezet (‘pre-baiten’), dit is de gewenningsperiode voor de muizen. Hierop volgend worden de vallen op scherp gezet en volgen vijf controlemomenten, alvorens de vallen weer uit het veld zijn gehaald. In totaal hebben hierbij 425 (5 x 85) vangmomenten plaatsgevonden.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 16

Afbeelding 4: Eerste gedeelte van de geplaatste raaien, 1 t/m 11 gedurende het muizenonderzoek (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 17

Afbeelding 5: Tweede gedeelte van de geplaatste raaien, 12 t/m 16 gedurende het muizenonderzoek (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 18

3.3.4 Otter & steenmarter Voor steenmarter en otter is nog geen onderzoeksprotocol beschikbaar. Hierom is in overleg met de provincie gekozen voor een onderzoek vanaf het water, middels een kano. Door gebruik te maken van een kano, in combinatie met een warmtebeeldcamera konden wissels naar verblijfplaatsen van otter in de oever van de Vecht worden vastgesteld. In aansluiting hierop, in de avond is vervolgens middels een warmtebeeldcamera gezocht naar de aanwezigheid van steenmarters binnen het plangebied. Het onderzoek naar beide soorten is uitgevoerd, verspreid over twee veldbezoeken later in het najaar (>oktober) (27 oktober & 11 november). Op deze manier is op het water en binnen het plangebied vrijwel geen recreatie aanwezig in de vorm van vissers, zwemmers en recreatieve bootvaart. Verstoring binnen het plangebied is dan tot een minimum beperkt waardoor een representatief beeld is verkregen.

3.3.5 Kleine marterachtigen De provincie Overijssel heeft voor egel en kleine marterachtigen een ‘Brochure soortenbescherming in Overijssel’ opgesteld. Hierbij dient via een leefgebieden benadering bepaald te worden of het aanvragen van een ontheffing Wet natuurbescherming noodzakelijk is (provincie Overijssel, 2021). Deze werkwijze is opgesplitst in drie fases (zie kader). • •

•

Fase 1: Op een ecologische functiekaart wordt de habitatgeschiktheid van het projectgebied in beeld gebracht. Fase 2: Op basis van de ecologische functiekaart onderbouwt een ecologisch deskundige of er verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming worden overtreden en hoe de effecten van de verbodsovertredingen met maatregelen voorkomen of verzacht kunnen worden. Fase 3: Wanneer het aannemelijk is dat door het project vaste voortplantingsplaatsen, of rustplaatsen van kleine marterachtigen of egels beschadigd kunnen worden, dan vraagt de initiatiefnemer ontheffing aan bij de Provincie Overijssel.

Met deze benadering is het hele plangebied beoordeeld op de aanwezigheid van geschikt habitat voor kleine marterachtigen.

3.3.6 Knoflookpad Knoflookpad plant zich voort in een kleine poel, in het uiterste noorden van het plangebied, zo is door RAVON vastgesteld in 2021. Deze poel blijft gehandhaafd bij het uitvoeren van de werkzaamheden desondanks is binnen het plangebied geschikt landbiotoop aanwezig. Bij het graven van de nevengeul wordt mogelijk geschikt biotoop van knoflookpad aangetast. Door de verborgen levenswijze en de grootte van het plangebied is nader onderzoek naar knoflookpad niet mogelijk. Wel is via GIS bepaald welke hoeveelheid geschikt leefgebied aanwezig is rondom de poel. Het landbiotoop van knoflookpad ligt doorgaans binnen 600 meter van het voortplantingsbiotoop (RAVON, 2009). In afbeelding 6 is te zien welk gedeelte van het plangebied en de omliggende gebieden dit behelst doordat een buffer van 600 meter is getrokken rondom de poel. In deze afbeelding is te zien dat veel omliggende gronden niet toegankelijk zijn doordat deze worden begrenst door watergangen en wegen. In H6.6 worden de effecten van de geplande werkzaamheden besproken op het landbiotoop van knoflookpad.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 19

Afbeelding 6: Buffer van 600 meter welke in potentie binnen de range vallen van knoflookpad (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 20

3.4 Actualiteit inventarisatiegegevens Alle veldbezoeken hebben plaatsgevonden in het voorjaar, zomer en najaar van 2021 en zijn derhalve actueel.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 21

4 Ecologisch inventarisatie: resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten van het uitgevoerde nader onderzoek besproken. Hierbij worden niet alleen de resultaten van het veldonderzoek besproken maar ook de resultaten van de leefgebieden benadering, uitgevoerd voor kleine marterachtigen.

4.1 Beekrombout Gedurende twee veldbezoeken is het plangebied beoordeeld op de aanwezigheid van beekrombout. Hierbij zijn geen larvenhuidjes, niet uitgekleurde dieren en ei-afzettende vrouwtjes welke voortplanting indiceren waargenomen. Naast voortplanting-indicerende waarnemingen zijn er ook geen uitgekleurde adulten vastgesteld. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de Vecht in zijn algemeenheid wel wordt gebruikt als onderdeel van het voortplantingsbiotoop (NDFF, 2022). Echter wordt de oever langs het plangebied niet als dusdanig in gebruik genomen. Beekrombout plant zich voort in onbegroeide, zandige substraten welke niet te rijk zijn aan nitraten en fosfaten. Over de gehele lengte van het plangebied is weinig open zand aanwezig met een relatief dikke laag slib. Mogelijk is dit de rede dat er op deze locatie geen voortplanting plaatsvindt (Vlinderstichting, 2021).

4.2 Poelkikker Gedurende twee veldbezoeken, op geschikte avonden zijn geen roepende mannetjes van poelkikker vastgesteld. Wel zijn binnen het plangebied roepende bastaardkikkers gehoord. Op basis van zichtwaarnemingen zijn met name in de westelijk gelegen poel grote aantallen bastaardkikkers vastgesteld. Deze bastaardkikkers kenmerkten zich door grote, gemarmerde dieren met duidelijk grijze kwaakblazen.

4.3 Veld- en waterspitsmuis Er zijn in totaal 83 muizen gevangen in 425 vangmomenten van 6 verschillende soorten; rosse woelmuis (n=26), huisspitsmuis (n=32), aardmuis (n=3), veldmuis (n=4), bosmuis (n=10), dwergmuis (n=8) (tabel 2). Zie voor de exacte gegevens van gevangen muizen per val bijlage 1. Veld- en waterspitsmuis zijn hierbij niet aangetroffen. Tabel 2: Gevangen muizensoorten per vangmoment tussen 20-oktober en 22-oktober 2021.

20-10-2021 07.30u

20-10-2021 16.30u

21-10-2021 07.30u

21-10-2021 16.30u

22-10-2021 07.30u

Totaal per soort

8 10 1 1 1

3 2 -

8 10 1 3

1 3 1 -

6 7 3 6

26 32 3 4 10

Dwergmuis

-

1

1

1

5

8

Totaal

21

6

23

6

27

83

Rosse woelmuis Huisspitsmuis Aardmuis Veldmuis Bosmuis

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 22

Afbeelding 7: Impressie van een aantal gevangen muizen. Links: dwergmuis; Rechts: rosse woelmuis.

4.4 Otter & steenmarter Gedurende twee veldbezoeken is zowel vanaf het water als vanaf het land met behulp van een nachtkijker en verrekijker gezocht naar exemplaren van otter en steenmarter. Hiernaast is voor otter specifiek, door middel van een kano gekeken naar mogelijk aanwezige wissels welke zouden kunnen duidelijk op voortplantingsverblijfplaatsen. Voor steenmarter is te voet, kort na zonsondergang gekeken of er dieren aanwezig waren. Het plangebied was hierbij goed inspecteerbaar doordat de mais was geoogst en er verder geen ‘zicht-brekende’ elementen meer aanwezig waren. Hierbij zijn geen individuen waargenomen van zowel steenmarter op het land als otter in het water. Verblijfplaatsen van steenmarter binnen het plangebied kunnen hierom worden uitgesloten. Voortplantingsverblijfplaatsen of zeer intensief gebruikte andere verblijfplaatsen van otter kunnen ook worden uitgesloten. Wissels of geschikte verblijfplaatsen achter wilgen zijn niet vastgesteld. Mogelijk zijn er wel dagrustplaatsen van otter in de oever aanwezig.

4.5 Kleine marterachtigen Naar de drie kleine marterachtigen (bunzing, hermelijn en wezel) is geen gericht nader onderzoek uitgevoerd, maar is gewerkt conform de ‘Brochure Soortenbescherming in Overijssel’ (provincie Overijssel, 2021). Als eerste is bepaald aan de hand van kaartmateriaal en de uitgevoerde veldbezoeken waar de geschikte leefgebieden zich bevinden voor kleine marterachtigen. Hiervoor geldt dat deze soorten een voorkeur hebben voor een cultuurlandschap waarbij voldoende dekking is in bosschages, houtstapels, ruigtes, takkenrillen en dicht struweel. Door het ‘netter’ worden van tuinen, erven en het agrarisch gebied nemen dekking en voedselmogelijkheden af (Zoogdiervereniging, 2021). Verblijfplaatsen worden hierbij gemaakt in de bovengenoemde elementen binnen het cultuurlandschap. Foerageren gebeurt doorgaans aan de randen van deze elementen met voldoende dekking. De drie soorten mijden heel open gebied zonder dekking en zijn hierdoor afhankelijk van lijnvormige landschapselementen die foerageergebieden en verblijfplaatsen met elkaar verbinden (afbeelding 8) (provincie Noord-Brabant, 2017).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 23

Afbeelding 8: Potentieel geschikt leefgebied voor kleine marterachtigen in een kleinschalig landschap met veel ruige randen en kleinschalige boselementen.

Potentieel geschikt leefgebied is met name aanwezig in het noorden van het plangebied, rondom de bosschages en de randen. Deze randen bestaan uit het elzenbroekbos langs het spoort en de ruige oevers van de Vecht. Deze elementen kunnen ook worden gebruikt als verbindingszone tussen verschillende gebieden binnen het plangebied en kunnen ook in verbinding staan met de omgeving. Op basis van deze informatie is een ecologische functiekaart gemaakt (afbeelding 9) waarop het essentiële leefgebied en de verbindingszones worden weergegeven. Rondom deze zones is een buffer getrokken van 5 meter (randzone). Met name deze randzones worden door kleine marterachtigen gebruikt om in te foerageren omdat hier voedsel te vinden is in de vorm van met name veel kleine knaagdieren in de vorm van (woel)muizen. In het kaartbeeld zijn vervolgens ook de potentiële verbindingszones en leefgebieden weergegeven buiten het plangebied, welke mogelijk een relatie hebben met het plangebied zelf. Op de kaart is goed te zien dat er zowel binnen als buiten het plangebied veel verbindingszones aanwezig zijn welke worden onderbroken door wegen, watergangen en spoorverbindingen. De waterwegen zorgen hierbij voornamelijk een barrière indien de oevers dusdanig steil zijn dat zij hierdoor niet het water uit kunnen komen (zoals bij het kanaal).

Kleine marterachtigen kunnen goed zwemmen en steken dan ook geregeld watergangen over. Ook eindigen een aantal landschapselementen soms midden in een open landschap waardoor soorten zich niet goed en veilig door het landschap kunnen verplaatsen. Geschikt leefgebied binnen het plangebied is voornamelijk aanwezig langs de

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 24

ruige Vechtoever in het noorden en rondom de bosschage ten zuiden hiervan. In de omgeving gaat het hierbij voornamelijk om de overkant van de Vecht, de oude vechtarmen en de kleine bosschages in de omgeving. De kaart met potentieel leefgebied in afbeelding 9 vormt de basis voor de effectenbeoordeling in paragraaf 6.5.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 25

Afbeelding 9: Ecologische functiekaart van het beschikbare leefgebied en verbindingszones binnen en rondom het plangebied voor kleine marterachtigen.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 26

5 Werkzaamheden en planning 5.1 Werkzaamheden en werkwijze Voor het graven van de nevengeul worden een groot aantal graafwerkzaamheden uitgevoerd. Dit betekend dat er ten tijde van de realisatie veel groot materieel in de vorm van graafmachines en heen en weer rijdende vrachtwagens plaatsvindt. In het kielzog hiervan worden andere maatregelen meegenomen als het graven van een vispassage, diverse poelen en enkele dempingswerkzaamheden

5.2 Eindbeeld In het noordelijke deel dient rondom de stuw De Haandrik een meestromende nevengeul gerealiseerd te worden. Deze nevengeul ligt ruim tussen de Vecht en de dijk waarop het spoor ligt. Het is een geul die zoveel mogelijk landschappelijk wordt ingepast, maar zal worden voorzien van een kunstwerk ten behoeve van een goede waterverdeling. De waterverdeling gaat via een regelbare inlaad vanwege de ligging van het kanaal. De afvoer is dusdanig berekend dat erosie kan plaatsvinden. De nevengeul wordt hierdoor een meanderende watergang met steile oevers in de buitenbochten en zeer flauwe oevers in de binnenbochten. De nevengeul vangt een hoogteverschil op van twee meter. Daardoor is de stroomsnelheid divers. Er ontstaat variatie door de verplaatsing van zand. Het gebied om de nevengeul wordt ingericht als natuur/extensieve landbouw en biedt kansen voor onder meer stroomdalgrasland en het ontwikkelen van begroeide natuurvriendelijke oevers. In het vervolg dient aandacht te zijn voor een scheiding van rust en recreatie om deze voor beide optimaal in te richten. Uitzonderlijke cultuurhistorische- en waterbouwkundige waarden van het noordelijke gebied, zoals stuw De Haandrik en de plek van het kasteel Huis van Gramsbergen. Zie voor de situering van de nevengeul binnen het plangebied bijlage 2 en voor het ontwerp bijlage 4.

5.3 Planning De planning van de geplande werkzaamheden is tot op heden nog niet bekend. Op zijn vroegst wordt gestart met de werkzaamheden in 2023. Hierbij zal een groot gedeelte van de werkzaamheden moeten worden uitgevoerd in het voorjaar en de zomer in verband met de hoge waterstanden in de winter. Er dient echter serieus rekening gehouden te worden met vertragingen door (bezwaar)procedures. Derhalve wordt de ontheffing voor een langere tijd aangevraagd.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 27

6 Effecten In dit hoofdstuk worden de effecten besproken van de geplande werkzaamheden op de in dit projectplan behandelde soorten en soortgroepen. Voor een aantal soorten is er sprake van een negatief effect, waarbij een verbodsbepaling vanuit de Wet natuurbescherming wordt overtreden. Deze soorten worden in het overige gedeelte van de rapportage verder behandeld omdat hiervoor een ontheffing wordt aangevraagd bij de provincie Overijssel. Omdat de oever van de Vecht niet zal worden ontsteent en eveneens geen natuurvriendelijke oevers worden gegraven zullen de effecten op beschermde soorten minder zijn dan op voorhand werd verwacht.

6.1 Beekrombout Voortplantingsbiotoop van beekrombout is gedurende het nader onderzoek niet aangetroffen binnen het plangebied. Negatieve effecten zijn derhalve op voorhand uitgesloten. Hiernaast wordt een negatief effect op de oeverzone niet meer verwacht omdat het ontstenen van de vechtoever en het graven van natuurvriendelijke oevers niet meer zal worden uitgevoerd. De oevers worden alleen beïnvloed door het graven van de in- en uitlaat van de nevengeul. Het aanvragen van een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is niet noodzakelijk.

6.2 Poelkikker De poelkikker is niet binnen het plangebied vastgesteld, een negatief effect is hierom op voorhand uitgesloten. Het project heeft mogelijk een positief effect op poelkikker en amfibieën in het algemeen omdat nieuwe, geschiktere waterelementen worden gegraven binnen het plangebied. Het aanvragen van een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is niet aan de orde.

6.3 Veld- en waterspitsmuis Zowel veld- als waterspitsmuis zijn gedurende een intensief veldonderzoek niet vastgesteld binnen het plangebied. Potentieel geschikt leefgebied wordt niet door één of meerdere soorten gebruikt. Een negatief effect is uitgesloten. Het aanvragen van een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming is niet noodzakelijk.

6.4 Otter & steenmarter Gedurende het nader onderzoek naar otter en steenmarter zijn beide soorten niet vastgesteld. Beide soorten hebben zeer grootte territoria waarvan het plangebied (mogelijk) slechts een klein onderdeel uitmaakt. Vaste rust- en verblijfplaatsen en essentieel leefgebied zijn derhalve niet aanwezig. Voor otter betreffen deze vasterust en verblijfplaatsen locaties waar jongen worden geworpen en hierom vaak worden gebruikt. Hiervan zijn geen sporen gevonden in de vorm van uitwerpselen, prooiresten of wissels. Mogelijk zijn in de oever binnen het plangebied, of net hierbuiten wel dagrustplaatsen van otter aanwezig welke incidenteel worden gebruikt. Deze zijn in het veld niet tot nauwelijks vast te stellen doordat deze zich bevinden in dichte oevervegetaties, struwelen, bosschages of kunstmatige holtes, bijvoorbeeld onder bruggen. Doordat dagrustplaatsen incidenteel worden gebruikt zijn wissels niet aanwezig evenals grote hoeveelheden aan sporen. Door het graven van de nevengeul zullen ten tijde van de uitvoering veel mensen en machines

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 28

aanwezig zijn. De mogelijk aanwezige dagrustplaatsen zijn tijdelijk ongeschikt door de werkzaamheden. Derhalve treedt mogelijk een tijdelijk negatief effect op voor otter omdat deze verblijfplaatsen niet meer functioneel zijn. Dit is echter slechts van tijdelijke aard, nadat de werkzaamheden zijn afgerond is de oeverzone weer beschikbaar. Hiernaast zijn voldoende alternatieven aanwezig in de omliggende oevers langs de Vecht en de bruggen over het kanaal. Wel is het nemen van enkele maatregelen noodzakelijk om tijdelijke negatieve effecten te voorkomen. Voor steenmarter is het aanvragen van een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming niet noodzakelijk. Voor otter wordt mogelijk, tijdelijk de functionaliteit van de dagrustplaatsen aangetast, dit is ontheffingplichtig. Hiervoor dient een ontheffing te worden aangevraagd bij de provincie Overijssel.

6.5 Kleine marterachtigen In het buitengebied zijn de drie soorten kleine marterachtigen (bunzing, hermelijn en wezel) in veel gevallen afhankelijk van landschapselementen zoals bosjes, houtwallen, ruigten en bloemrijke bermen. Genoemde soorten zijn grotendeels gebonden aan een dichte bodembedekking van bladeren, struweel en ruigtes om in te verblijven. Met name de randen van dergelijke elementen worden gebruikt als onderdeel van het foerageergebied. Alle soorten zijn gebaat bij een kleinschalig landschap met veel lijnvormige landschapselementen welke ze ook gebruiken om zich veilig langs te verplaatsen (ecologische verbindingszones). Zie voor de ecologische functiekaart van het huidige leefgebied en verbindingszones afbeelding 9. Door de werkzaamheden worden de potentieel geschikte leefgebieden en verbindingszones tijdelijk ongeschikt. Verstoring neemt toe waardoor mogelijk aanwezige vaste- rust en verblijfplaatsen, essentieel leefgebied en verbindingszones worden verstoord en niet langer functioneel zijn. Dit effect zal echter beperkt zijn, genoemde soorten hebben zeer grote territoria waarbinnen het plangebied slechts een onderdeel uitmaakt. Hiernaast is op afbeelding 9 te zien dat er voldoende alternatieve leefgebieden en verbindingszones aanwezig zijn waarna kan worden uitgeweken.

Met name de gehele noordoever van de Vecht wordt niet verstoort en blijft als geheel functioneel, dit geldt ook voor de omliggende gebieden zoals de oude Vechtarmen en de bosschages ten zuiden van het plangebied. Hiernaast wordt op de lange termijn een positief effect verwacht, de ruige vechtoever blijft onaangetast en is direct na de werkzaamheden weer toegankelijk voor de kleine marterachtigen. Hiernaast neemt rust toe binnen het plangebied omdat de omgeving tussen de nevengeul en de Vecht ontoegankelijk wordt voor wandelaars. Door de nevengeul neemt ook structuur toe, de momenteel ongeschikte, agrarische percelen worden doorkruist door de nevengeul. Dit levert ruige oeverranden op en de mogelijkheid voor opslag om zich te ontwikkelen. Hierdoor ontstaan nieuwe verblijfplaats en foerageermogelijkheden (nieuw leefgebied) en nieuwe mogelijkheden om zich door het landschap te verplaatsen (nieuwe verbindingszones). Kortom, tijdelijk zullen de werkzaamheden een negatief effect veroorzaken op het leefgebied en verbindingszones van één of meer soorten kleine marterachtigen. Dit is ontheffingsplichtig. Op de lange termijn heeft de geplande ontwikkeling een positief effect doordat meer structuur aanwezig is. De Vechtoever binnen het plangebied is binnen 1 jaar na uitvoering weer functioneel.

De nevengeul naar verwachting na circa 3 jaar, totdat hier een volwaardige begroeiing is ontwikkeld. Wel is het nemen van enkele maatregelen noodzakelijk, zie hiervoor hoofdstuk 11.1.4.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 29

6.6 Knoflookpad Knoflookpad is afhankelijk van twee verschillende hoofdelementen, geschikt voortplantingsbiotoop (poel) en landbiotoop. Het voortplantingsbiotoop wordt behouden bij de geplande ontwikkeling. Het beschikbare landbiotoop wordt echter gereduceerd van 98.621 tot 55.344 vierkante meter in een straal van 600 meter rondom de poel, zie hiervoor afbeelding 10 en 11. Momenteel is de populatie zeer klein (enkele tientallen dieren) en kwetsbaar door het ontbreken van geschikte voortplantingspoelen en landbiotoop. Het betreft een uitgezette populatie op een voormalige bronpopulatie welke al jaren daalt in aantal wat indiceert dat het huidige ecologie van het plangebied niet voldoet. Sinds 2018 zijn hier al geen roepende dieren meer gehoord ondanks jaarlijkse monitoring zowel door N. Otten als diverse andere vrijwilligers en medewerkers van RAVON. Alleen middels Edna is de soort in 2022 nog vastgesteld. Het nemen van maatregelen is hierom noodzakelijk om deze soort te behouden voor de toekomst.

6.6.1 Geschiktheid huidige plangebied • Er is slechts één geschikte voortplantingspoel aanwezig van slechte kwaliteit (dichtgroeiende met wilg), dit maakt het voortplantingsbiotoop zeer kwetsbaar. Verzuring door blad, verdroging en introductie van vis kunnen de poel in de toekomst gemakkelijk ongeschikt maken. • Het plangebied is zeer monotoon en bestaat enkel uit grasland en ruigte zonder veel variatie. Dit geldt ook voor de oevers van de Vecht welke zijn vastgelegd door middel van puin. • Er is weinig goed vergraafbare grond aanwezig in de vorm van weggeslagen zand, oeverwallen, schraal grasland of kleinschalige akkerbouw. • Geschikte overwinteringslocaties zijn alleen aanwezig op gebieden waar geen inundatie optreed. Dit betreffen enkel de hoger gelegen stukken buiten het plangebied rondom de woning en het spoor. Deze stukken zijn permanent droog en daarom geschikt om in te overwinteren. Hier was in het verleden een moestuinencomplex aanwezig welke in het verleden waarschijnlijk geschikt landbiotoop vormde.

6.6.2 Versterken toekomstig leefgebied De aanleg van de nevengeul zal het landhabitat van de knoflookpad aantasten, het is noodzakelijk om maatregelen te nemen. Hiernaast zal ook het voortplantingsbiotoop van knoflookpad moeten worden versterkt. • De NNN hectares worden opnieuw verdeeld binnen het gebied, dit biedt een kans om een meer aaneengesloten gebied aan te wijzen ten gunste van de knoflookpadpopulatie. Hierbij wordt verschralingsbeheer toegepast en neemt het aandeel natuur binnen het gehele plangebied toe ter vervanging van intensief beheerde landbouwgronden. • De oevers van de nevengeul worden natuurvriendelijk, dit biedt structuur en goed vergraafbare grond over de gehele lengte van het plangebied. Voor knoflookpad, een soort welke afhankelijk is van een zeer dynamisch milieu zijn dergelijke ingrepen essentieel. Zeker omdat deze dynamiek in het huidige biotoop ontbreekt. • Er zijn mogelijkheden om extra voortplantingspoelen aan te leggen, hierdoor wordt de kwetsbaarheid van het huidige voortplantingsbiotoop gedeeltelijk opgeheven doordat alternatieven worden geboden. Het betreft het realiseren van twee waterelementen met een totaal oppervlakte van 2.930 vierkante meter (afbeelding 12 H11.1.5). Op deze manier neemt kwetsbaarheid af doordat er diverse alternatieven kunnen worden geboden.

• Het kleinschalig plaggen rondom de poelen zorgt ervoor dat de vruchtbare bovengrond wordt verwijderd en hieronder schralere vegetatie zich kan ontwikkelen. • Opbrengen van 200 vierkante meter aan schrale zandgrond boven inundatieniveau binnen 200 meter van de huidige voortplantingspoel; • Bij opstellen regels voor landbouw met beperkingen worden maatregelen opgenomen ten gunste van de knoflookpadpopulatie. Het gaat hierbij om minder intensief landgebruik welke de soort ten goede komt. Het wordt verwacht dat het huidige biotoop voor knoflookpad, vrijwel ongeschikt is. Het halveren hiervan kan de gunstige staat van instandhouding van knoflookpad echter wel aantasten. Het is noodzakelijk dat het

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 30

beschikbare leefgebied duurzaam wordt versterkt. Wanneer concrete maatregelen worden genomen in het uitbreiden van het NNN, graven van nieuwe waterelementen en realiseren van een dynamische nevengeul kan de gunstige staat van instandhouding behouden blijven.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 31

Afbeelding 10: Beschikbare landbiotoop in de huidige situatie (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 32

Afbeelding 11: Beschikbare landbiotoop in de nieuwe situatie, na het graven van de nevengeul (ESRI, 2021).

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 33

7 Verbodsbepalingen Er zal een ontheffing worden aangevraagd voor vijf soorten met twee verschillende beschermingsregimes: Habitatrichtlijn: Otter en knoflookpad; Andere soorten: Bunzing, hermelijn en wezel.

7.1 Habitatrichtlijn Het opzettelijk doden of vangen van in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, met uitzondering van de soorten, bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied (artikel 3.5 lid 1) N.v.t. Ontheffing voor het doden en vangen is niet nodig. Er worden voldoende maatregelen genomen om doden en vangen te voorkomen vanuit de zorgplicht. Incidentele slachtoffers vallen niet onder de reikwijdte van de wet. Ontheffing voor het doden en vangen van dieren is dan ook niet nodig. Het opzettelijk verstoren van dieren als bedoeld in het eerste lid (artikel 3.5 lid 2) Hoewel het binnen dit project niet de bedoeling is de aanwezige soorten dusdanig te verstoren waardoor de ecologische functionaliteit van het plangebied tijdelijk in het geding komt, wordt zekerheidshalve hiervoor wel een ontheffing aangevraagd. Het betreft hier echter een tijdelijke verstoring van otter en knoflookpad, gedurende de werkzaamheden. Het opzettelijk vernielen of rapen van eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur (artikel 3.5 lid 3) N.v.t.

Het beschadigen of vernielen van voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid (artikel 3.5 lid 4) Hoewel het binnen dit project niet de bedoeling is de aanwezige verblijfplaatsen definitief aan te tasten of op te heffen waardoor de ecologische functionaliteit in het geding komt, wordt zekerheidshalve hiervoor wel een ontheffing aangevraagd voor otter en knoflookpad. Voor otter komt mogelijk de tijdelijke functionaliteit in het geding. Voor knoflookpad geldt dat landbiotoop niet is vast te stellen en mogelijk tijdelijk wordt vernietigd tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden. Het opzettelijk plukken en verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen van planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied (artikel 3.5, lid 5) N.v.t.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 34

7.2 Andere soorten Het opzettelijk doden of vangen van in het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel A, bij de wet Natuurbescherming (artikel 3.10 lid 1a) N.v.t. Het opzettelijk beschadigen en vernielen van de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoel in onderdeel a (artikel 3.10 lid 1b) Hoewel het binnen dit project niet de bedoeling is de aanwezige verblijfplaatsen aan te tasten komt mogelijk tijdelijk de functionaliteit van de verblijfplaatsen in het geding. Zekerheidshalve wordt een ontheffing aangevraagd voor de drie soorten kleine marterachtigen (bunzing, hermelijn en wezel). Het opzettelijk plukken en verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen van vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B van de Wet Natuurbescherming in hun natuurlijke verspreidingsgebied (artikel 3.10 lid 1c) N.v.t.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 35

8 Doel en belang 8.1 Doel In 2007 hebben de gebiedspartners rond de Vecht, waaronder waterschap Vechtstromen, de gemeente Hardenberg en de provincie Overijssel, het programma ‘Ruimte voor de Vecht’ gestart met als doelen waterveiligheid, een sociaaleconomisch impuls en het integraal realiseren van de natuuropgaven. De kern van het programma bestond uit het omvormen van de Vecht tot een veilige, half natuurlijke laaglandrivier. Inmiddels is vanuit het programma Ruimte voor de Vecht een groot aantal deelprojecten succesvol uitgevoerd. Het gebied rondom Gramsbergen is tot nu toe niet meegenomen in de planvorming. Voorafgaand is door de partners een aantal doelen geformuleerd. In hoofdlijnen gaat het om de volgende doelen: • Het realiseren van een halfnatuurlijke laaglandrivier en terugbrengen rivierprocessen op basis van de Kaderrichtlijn Water. • Het realiseren van een aantrekkelijkere leefomgeving. • Het benutten van economische kansen voor recreatie, toerisme en horeca. • Meer belevingsmogelijkheden van de Vecht. • Verbinden van de Stad en de Vecht. • Realiseren aanlegplaatsen voor passanten en inwoners. • Aanpassen en anticiperen op klimaatverandering (Klimaatadaptatie/waterveiligheid). • Kwaliteitsverbetering entree. • Natuur inclusieve landbouw. • Vergroten waterveiligheid. • Vergroten van de biodiversiteit.

8.2 Wettelijk belang Habitatrichtlijn: • in het belang van de bescherming van de wilde flora of fauna, of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats. Voor knoflookpad wordt het huidige leefgebied verbeterd, voor otter wordt het huidige leefgebied significant uitgebreid (nevengeul). Zie hiervoor H8.1. • in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten. Het meest bepalende belang is het verhogen van de waterveiligheid in het kader van de KRW doelstellingen. Zie hiervoor H8.1. Ander soorten: • in het kader van de ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden of van kleinschalige bouwactiviteiten, met inbegrip van het daarop volgende gebruik van het gebied of het gebouwde; Zie hiervoor H8.1. • in het kader van bestendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer; Zie hiervoor H8.1. • in het algemeen belang. Zie hiervoor H8.1.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 36

9 Alternatieven 9.1 Alternatieve locatie In het gehele stroomgebied van de Vecht worden projecten uitgevoerd ten behoeve van waterveiligheid, natuur en natuur inclusieve landbouw. Hiernaast worden bij steden en dorpen ook werkzaamheden uitgevoerd welke de beleefbaarheid van de rivier vergroten. Momenteel zijn al diverse projecten in uitvoering of uitgevoerd zoals de uiterwaarden in Baalder, Brucht, Beerze, Ommen, Vechtpark Hardenberg en de Rheezermaten. In de bovenstroom (boven Hardenberg) zijn betrekkelijk weinig projecten uitgevoerd. Om ook hier de landbouw om te vormen, te investeren in natuur en te werken aan waterveiligheid is een groot plangebied noodzakelijk. Hieraan voldoet het plangebied. Hiernaast zijn binnen het plangebied betrekkelijk weinig natuurwaarden aanwezig, hetgeen in andere plangebieden vaak anders is. Het vinden van een alternatieve locatie is hierom geen oplossing, de werkzaamheden zijn noodzakelijk op basis van de KRW richtlijnen. Hiernaast is specifiek gekozen voor dit plangebied gekozen vanwege het stuwcomplex de Haandrik. Men wil een bijdrage leveren aan de vispasseerbaarheid als aanvulling op de al aanwezige vistrap. Er is gekozen voor de zuidkant van de Vecht omdat aan de noordkant een waterkering aanwezig is. Vanwege veiligheidsredenen kan deze niet worden verwijderd.

9.2 Alternatieve inrichting Er is voor deze inrichting gekozen omdat op deze manier het beste kan worden voldaan aan de KRW richtlijnen. Het graven van de nevengeul doet recht aan zowel natuur als waterberging. Het landschap wordt kleinschaliger met veel variatie in oeverzones langs de nevengeul. Dit is gunstig voor veel soorten als kleine marterachtigen, (water)insecten en vogels. In het speciaal voor vogels omdat er ten tijde van veel recreatie op de Vecht zelf watervogels de afgesloten nevengeul kunnen gebruiken als vluchtplaats. Hiernaast wordt ook geprobeerd het leefgebied van knoflookpad te versterken door het graven van nieuwe, duurzame waterelementen. Het vergroten van het aantal poelen maakt deze soort minder kwetsbaar doordat er meer alternatieven aanwezig zijn dan in de huidige situatie het geval is en de populatie kan groeien doordat geschikt voortplantingsbiotoop toeneemt. De alternatieve inrichting is gericht op natuur, een andere inrichting levert voor de natuur geen betere situatie op.

9.3 Alternatieve werkwijze Bij het uitvoeren van de werkzaamheden wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met aanwezige beschermde soorten waarvoor ontheffing is aangevraagd. Hiernaast wordt de zorgplicht in acht genomen om zo min mogelijk schade te berokkenen aan andere binnen het plangebied aanwezige soorten. Dit wordt geborgd doordat werkzaamheden worden uitgevoerd volgens ecologisch werkprotocol en een werkplan van de aannemer. In dit werkplan zal de aannemer zaken vanuit het ecologisch werkprotocol gedetailleerd opnemen in de toe te passen werkwijze. Hiernaast zullen de werkzaamheden worden uitgevoerd onder ecologische begeleiding van een ter zaken kundige. Een alternatieve werkwijze is hierom niet aan de orde omdat de aannemer is gebonden aan de voorwaardes vanuit de ontheffing, het ecologisch werkprotocol en de begeleidend ecologisch deskundige.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 37

9.4 Alternatieve planning De planning is grotendeels afhankelijk van de waterstanden en de hoeveelheid neerslag. Derhalve worden werkzaamheden in het voorjaar/zomer uitgevoerd. Werken in de natte winterperiode is in veel gevallen praktisch niet mogelijk. Een alternatieve planning is hierdoor niet mogelijk.

Ontwikkelingsproject Vechtrijk Gramsbergen | Eelerwoude | 38

10 Staat van instandhouding 10.1

Otter

De otter is in 2002 uitgezet in Nederland, Noordwest-Overijssel en Friesland vormen het bolwerk van de soort. Inmiddels bestaat de populatie uit circa 450 dieren en betreft het een levensvatbare populatie. Otter heeft wel een matig ongunstige staat van instandhouding terwijl de soort wel een gunstige trend laat zien (Wageningen University & Research, 2019). Door dit uitzettingsprogramma in 2002 en het verbeteren van de waterkwaliteit nemen de aantallen van otter toe in zowel aantal als verspreiding. Otter staat ook niet meer op de recentste rode lijst van zoogdieren (Zoogdiervereniging, 2020). De otter leeft in oeverzones met voldoende dekking en rust. Dit kan bestaan uit zowel moerasgebieden, meren, kanalen en rivieren. Het is hierbij belangrijk dat het water schoon is en hierin voldoende voedsel in de vorm van vis aanwezig is (Zoogdiervereniging, 2021). Otters jagen voornamelijk ‘s nachts waarbij zij overdag te vinden zijn in een dagrustplaats, welke zich bevindt in dichte oevervegetaties of holtes. De nesten van otters, waarin jongen worden geworpen liggen doorgaans hoger in een overstroming vrije zone. Vanuit deze verblijfplaatsen worden jongen regelmatig verplaatst. Afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel worden de meeste jongen geboren in de lente en de zomer. Onder gunstige omstandigheden kunnen jongen jaarrond worden geworpen.