Bijlage 2a Stedenbouwkundig plan Slagharen Noord
Tekst van het document
Stedenbouwkundig plan Slagharen-Noord December 2024
Colofon Opdrachtgever Gemeente Oldebroek Contactpersoon Elsbeth Luning Uitgevoerd door BügelHajema Adviseurs Datum 9 december 2024 E info@bugelhajema.nl I www.bugelhajema.nl
Inhoudsopgave 1. Inleiding ..................................................................................... 4 2. Stedenbouwkundig plan ............................................................ 6 2.1 Woonprogramma .................................................................. 10 2.2 Groennorm 3 - 30 - 300 ......................................................... 12 2.3 Mobiliteit ............................................................................... 14 2.4 Water ..................................................................................... 16 3. Duurzaamheidsleidraad & GPR ............................................... 18 4. Sferen en beeldkwaliteit .......................................................... 22 4.1 Openbare ruimte ................................................................... 24 5. Analyse .................................................................................... 26 5.1 Algemene hoogtekaart .......................................................... 27 5.2 Ondergrond ........................................................................... 28 5.3 Klimaateffectatlas .................................................................. 30 5.4 Ruimtelijke analyse ................................................................ 32 Literatuur .....................................................................................
34
3
1. Inleiding Het dorp Slagharen gaat aan de noordwestzijde uitbreiden met een nieuwe
Kortom, een onderscheidende (sociaal) duurzame en klimaatadaptieve
woonwijk. Vanaf de Herenstraat is het dorp, omstreeks halverwege de
nieuwe woonwijk Slagharen-Noord. Een wijk die hoog scoort op de Groene
20e eeuw, planmatig aan beide zijden verkaveld. De uitbreidingen van het
en gezonde maatlat van de gemeente Hardenberg.
dorp zijn geleidelijk gegroeid. De wijk Slagharen Noord wordt binnen deze traditie in het noordwesten aan het dorp toegevoegd.
Het plangebied Het plangebied van Slagharen Noord is gelegen ten noorden van de
Slagharen Noord dankt zijn naam aan ‘de slagen’. Dat zijn strakke
Witmanweg en ten zuidoosten van de Rondweg (zie afbeelding hiernaast).
rechthoekige stukken land en ‘haare’ betekent hoger gelegen gebied.
Het plangebied vormt de nieuwe rand van de bebouwde kom.
Beide elementen zijn in het plangebied terug te vinden en vormen de uitgangspunten voor het stedenbouwkundig ontwerp.
Koppeling omgevingsplan en beeldkwaliteitsplan Het stedenbouwkundige plan voor Slagharen Noord vindt zijn uitwerking
Het stedenbouwkundige plan is opgesteld in lijn met de Omgevingsvisie
in het seperate beelkwaliteitsplan (BKP) en het omgevingsplan. Daar waar
en de ‘Groene en gezonde maatlat’ van de gemeente Hardenberg, waarin
het omgevingsplan de mogelijkheden qua grootte, gebruik van de gronden
de ambities op het vlak van duurzaamheid zijn verwoord. Circulair bouwen
en gebouwen juridisch regelt, bepaalt het BKP de verschijningsvorm en
en verminderen van de energievraag vormen belangrijke uitgangspunten
beeldkwaliteit. Het spreekt voor zich dat beide documenten van belang
bij de realisatie van deze duurzame wijk.
zijn bij de ontwikkeling naar een aangename woonwijk met een goed leefklimaat.
Daarnaast is in het ontwerp rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverandering (wateroverlast, droogte en hittestress) en kansen voor
Ambitie
versterking van biodiversiteit. Betaalbare woningen, sociale duurzaamheid
Slagharen Noord moet een wijk worden:
en de nadruk op fietsen en wandelen (auto te gast) staan hoog op de
•
agenda: Slagharen Noord wordt een plek waar iedereen gezond oud kan worden in een groene omgeving en waar mensen naar je omzien.
met een onderscheidende ruimtelijke - en woonkwaliteit worden die aansluit bij het landschap, karakter en de uitstraling van Slagharen
•
met aandacht voor specifieke doelgroepen (starters, doorstromers en senioren)
• 4
en die voorziet in de woningbouwbehoefte in Slagharen en aantrekkelijk is voor mensen ‘van buitenaf’
Plangebied Slagharen Noord (bron: Google Earth)
1:5.000
¯
5
2. Stedenbouwkundig plan Voor het stedenbouwkundig plan van Slagharen Noord zijn de volgende uitgangspunten per thema opgesteld:
Uitgangspunten groen en water •
Water-bodem sturend. Afkoppelen regenwater en drietrapsstrategie van vasthouden-bergen-afvoeren. Toepassing van wadi’s
Uitgangspunten verkaveling
•
Klimaatbestendige woonwijk
Voor de afvoer van turf en water zijn er vaarten gegraven met daarop de
•
Grote biodiversiteit
verticale hoofdwijken. Tussen de hoofdwijken in werden wijken gegraven,
•
Behoud van het bestaande groen en bomen
verticaal op de vaart.
•
Toevoegen van (inheemse) klimaatbestendige beplantingssoorten
•
Rationele smalle stroken verkaveling vanaf ontginningsas
•
Kruidenrijk graszones (met extensiever beheer)
•
Halfopen
•
Groene en gezonde wijk (3-30-300 regel is het streven)
landschap
met
opgaande
beplanting
zoals
kleine
bosgebieden verspreid door het gebied •
Wegenpatroon strak en rechtlijnig
•
Laanbeplanting aan één kant van de weg (vaak eik)
Uitgangspunten inrichting gezonde leefomgeving en openbare ruimte
•
Verspreide bebouwing
•
Sociale binding, horen en gezien worden
•
Afremmen autogebruik (stimuleren fietsen en wandelen, korte
Uitgangspunten wonen •
Circa 130 woningen
•
Beleven (natuurspeeltuin, veilig en comfortabel)
•
Focus op gezinnen, starters en ouderen
•
Ontmoeten (ontmoetingsplekken, inrichting openbare ruimte)
•
Vrijstaande kavels, twee onder 1 kappers en rijwoningen. Ook
•
Bewegen (beweegtuinen, spelen, aantrekkelijke wandel- en fietsroutes)
mantelzorgwoningen, kangoeroewoningen of een knarrenhof mogelijk •
Een inclusieve woonkwaliteit passend bij de behoefte van de doelgroepen
• 6
langzaamverkeersroutes naar de voorzieningen)
Optimale mix van doelgroepen per buurt
Uitgangspunten leefbaarheid en mobiliteit •
Stimuleren openbare laadplekken auto en fiets
•
Afremmen autogebruik en mogelijk lagere parkeernormen
•
Zo weinig mogelijke oppervlakte verharding
•
Met elkaar voor elkaar (buurtschuur/tuin, boomgaard, pluktuin)
Uitgangspunten duurzaamheid •
Circulair bouwen en duurzame energievoorziening
•
Geen gasnet maar ‘all electric’ warmte voorziening
•
Passieve zongerichte oriëntatie van woningen (mogelijkheden binnen karakteristieke structuur van het gebied)
•
Energieneutraal of energieleverende woningen, laagst mogelijke CO2 voetafdruk - zonnepanelen, opvangen/hergebruiken grijs water (hemelwater) en opslaan energie in woning (zoutaccu’s, aardwarmte)
•
Houtbouw
i.c.m.
gebruik
circulaire
‘Cradle-to-Cradel
bouwmaterialen.
(C2C) Kwaliteitenkaart Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs)
Uitgangspunten natuurinclusief bouwen •
Nestkasten in (of aan) woningen (vogels, vleermuizen)
•
Insectenhotels
•
Groene gevels mogelijk
•
Gras- of sedumdaken mogelijk 7
Ontwerp ruimtelijke hoofdopzet
Ruimtelijke kwaliteit
Het plan voor Slagharen Noord speelt in op de kernkwaliteiten in het
•
De
kernkwaliteiten
van
het
landschap;
rechthoekige
lineaire
gebied. Daarnaast bouwt het plan verder op de kwaliteiten en de
verkaveling, bosjes en doorzichten zijn het uitgangspunt en de drager
bevindingen uit de analysefase (zie hoofdstuk 6 Analyse). De ondergrond,
van het stedenbouwkundig plan.
bodem, watersysteem, natuur, groen, verkeersstructuur, milieu-aspecten
•
Waardevolle doorzichten van en naar het plangebied worden geborgd
en de wensen van omwonenden zijn nader onderzocht. Zoals eerder
•
Het
al benoemd is de naam Slagharen opgebouwd uit de rechthoekige
historische
bebouwingslint
langs
de
Witmanweg
wordt
gerespecteerd.
kavelstructuur en de ‘haare’ wat hoger gelegen gebied betekent. Slagharen Noord is gelegen op een net iets hoger gelegen deel (uitloper
Groene en Gezonde maatlat
van de dekzandrug).
De gemeenteraad van Hardenberg heeft de ‘Groene en Gezonde maatlat’ Beide onderdelen vormen de uitgangspunten voor het stedenbouwkundig
geïnitieerd. Deze maatlat is een methode om biodiversiteit, klimaat en
plan.
landelijke
gezondheid een prominente plek te geven bij nieuwe en bestaande
gebied en vormen een belangrijke kwaliteit. Deze vormen de basis van
ontwikkelingen. Deze maatlat geldt ook voor Slagharen Noord en wordt
het plan. De wegen, wadi’s en bomenrijen ondersteunen deze
verder ontwikkeld aan de hand van de praktijk.
De
lange
lijnen
en
de
doorzichten
naar
het
structuur. De lineaire structuur wordt afgewisseld door de aanwezige bosjes en het gebruik van zowel lintbebouwing als hofjes. Blikvanger is de ‘Herenboerderij’ met bijbehorend erf en schuurwoningen.
8
Op basis van de uitgangspunten en de kwaliteiten van het gebied is het stedenbouwkundig plan opgesteld. Het plan is weergegeven op pagina 11
Flexibiliteit in woningtypen In het ontwerp zijn woonbuurten met een mix van verschillende woningtypen opgenomen. Het plangebied wordt in fasen gerealiseerd, waardoor in iedere fase een aanbod van verschillende woningen “op
Duurzame mobiliteit en infrastructuur
de markt” komt. Binnen het plangebied is het mogelijk om flexibel
De wegenstructuur sluit aan op de kenmerkende lineaire strokenstructuur.
met woningtypes om te gaan. Dit betekent dat waar op de verkaveling
Door de weg te laten verspringen tussen stroken worden lange
rijenwoningen zijn aangegeven er ook twee-onder-een-kapwoningen
rechtstanden voorkomen. Dit voorkomt dat er hard wordt gereden in
kunnen komen en ook andersom, inspelend op de actuele woningvraag.
de wijk. Daarnaast worden wandel- en fietsverbindingen aangelegd die korte(re) verbindingen met het centrum en voorzieningen vormen. Op
Sociaal - duurzame woonwijk
deze manier is het aantrekkelijker om de fiets te pakken in plaats van de
Gezondheid en sociale waarde zijn twee onderwerpen die een belangrijke
auto. Ook is er de mogelijkheid om verschillende ‘ommetjes’ door de wijk
bijdrage leveren aan het welzijn van mensen. Door deze twee onderwerpen
te wandelen.
nadrukkelijk mee te nemen zorgt de gemeente Hardenberg voor de randvoorwaarden die het de bewoners makkelijk maakt om gezond en in
Duurzame mobiliteit is een belangrijk thema dat invloed heeft in de wijze
verbinding met hun omgeving te leven.
waarop wijken worden ingericht. De toename van elektrische auto’s
Een goede aansluiting op het netwerk van voorzieningen in heel Slagharen,
en het autodelen vragen om andere oplossingen dan gewoonlijk. De
nieuwe ontmoetingsplekken en gezamenlijke functies zijn in het plan
elektrische auto zal op termijn een belangrijke schakel gaan vormen in
opgenomen. Dit daagt uit tot ontmoeten en bewegen.
het energiesysteem op wijkniveau. Uitgangspunt is dat het gebruik van fietsen en wandelen wordt gestimuleerd, en het gebruik van (een tweede) auto wordt ontmoedigd. Parkeren vindt plaats in parkeerkoffers.
9
Klimaatbestendigheid In
het
ontwerp
is
rekening
gehouden
met
de
gevolgen
van
klimaatverandering (wateroverlast, droogte en hittestress) en kansen voor versterking van biodiversiteit. Tussentijdse verkavelingsplannen zijn door W/E adviseurs (middels de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn stedenbouw (GPR) doorgerekend. Het geeft goed weer hoe hoog het plan scoort op de duurzaamheidsthema’s (energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde), in vergelijking met andere wijken binnen de gemeente.
Groen-blauwe structuur De bestaande beplanting in het middengebied wordt (voor het overgrote deel) behouden en waar mogelijk versterkt. Dit geeft de wijk gelijk een volwassen en groene uitstraling. Dit zorgt voor voldoende schaduwplekken en voorkomt hittestress. Het beplantingsassortiment wordt verrijkt met een diversiteit aan (bloeiende) soorten. Dit zorgt voor een aantrekkelijk woonmilieu en voor meer diversiteit voor mens en dier. Door de hele wijk vind je wadi’s die er voor zorgen dat het regenwater wordt vastgehouden en opgevangen in droge periodes en bij pieken afgevoerd (naar de waterberging langs de rondweg en verder).
10
Slagharen Noord schaal 1:2000
Slagharen Noord schaal 1:2000
Legenda
Woningen Kavel Erf Parkeerplaatsen Hagen Openbaar groen
Legenda
Bestaande groenstructuur Woningen
Begroeid talud Kavel
Wadi
Erf
Moestuin
Parkeerplaatsen
Sportveld Hagen
Speelbos Openbaar groen Nieuwe bomengroenstructuur Bestaande talud Fiets-Begroeid en wandelpad
Weg Wadi Moestuin Verkeersremmende maatregel Sportveld Speelbos
N
Nieuwe bomen 0
10
Fiets- en wandelpad 20
40
60
80
Weg Verkeersremmende maatregel
N 0
10
20
40
60
80
Stedenbouwkundig plan Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs) 11
2.1 Woonprogramma Sociale duurzaamheid en het ‘omzien naar elkaar’ wordt bereikt door
In de herenboerderij bevinden zich appartementen. Rondom het erf zijn
mensen uit verschillende levensfasen in een buurt bij elkaar te laten
rijwoningen en een 2/1-kap in een schuurwoning volume gepland.
wonen. In het stedenbouwkundig plan van Slagharen Noord is er daarom
Het idee voor het erf van de Herenboerderij is een mandelig terrein
voor gekozen om verschillende typologiën met elkaar te mengen. Zo is er
dat gezamenlijk wordt beheerd door de bewoners. Op het erf van de
ruimte voor rijwoningen (huur, goedkope koop en middeldure koop) in
Herenboerderij is ruimte voor ontmoeting en voor bijvoorbeeld voor
de hofjes.
samen eten (in een gezamenlijke woonkamer of in de buitenruimte). Er is ruimte voor het verbouwen van eigen groente in een gezamelijke
Het deelgebied rondom de Herenboerderij zorgt voor vernieuwende typologiën (wonen op een ‘boerenerf’) en zorgt voor een interessante mix. Het realiseren van betaalbare woningen vormt een belangrijk uitgangspunt van het programma. Dat bestaat uit de volgende verdeling:
12
•
15% sociaal (Vechtdal)
•
55 % goedkope koop, middenduur
•
30% duur.
moestuin en het plukken van fruit uit de boomgaard.
Woonprogramma Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs) 13
2.2 Groennorm 3 - 30 - 300 De ambities voor een duurzaam Slagharen Noord zijn door de gemeente Hardenberg hoog ingestoken. Het aanbod van groenvoorzieningen heeft veel invloed op de thema’s die in het leidraad naar voren komen (hittestress, gezondheid, gebruikskwaliteit, sociale waarde). De 3 - 30 - 300 regel is een (vrijwillige) vuistregel voor het vergroenen van steden:
3 Iedereen moet vanuit zijn huis minstens drie bomen kunnen zien. 30 Elke buurt moet een boomkroonbedekking van 30% hebben. 300 Iedereen woont maximaal 300 meter van een openbaar park of groene ruimte. Het stedenbouwkundige plan voor Slagharen is doorgerekend op basis van deze uitgangspunten. Daaruit bleek dat op sommige locatie de 30% kroonbedekking niet gehaald wordt omdat ook rekening wordt gehouden met de gewenste doorzichten en de zoninval op de daken (in verband met zonnepanelen). De uitkomsten zijn voorgelegd aan de raadscommissie. Daarna zijn in het plan extra bomen aan het plan toegevoegd waar dat mogelijk was (rekening houdend met de zichtlijnen en bezonning). Hierin
is
een
goede
balans
gevonden,
waarmee
een
groene,
klimaatbestendige en duurzame wijk ontstaat. 30 - 30 - 300 regel (bron: Stichting Steenbreek) 14
30 - 30 - 300 regel Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs) 15
2.3 Mobiliteit Ontsluiting
Parkeren
Het plan voor Slagharen Noord is zo ontworpen dat bewegingen te voet of
Gemotoriseerd verkeer wordt ontmoedigd en ook uit het straatbeeld
op de fiets worden gestimuleerd. De kortste routes naar de omgeving van
gehouden. Daartoe wordt er geparkeerd op eigen terrein en in
de wijk zijn namelijk de langzaam verkeer verbindingen (bruine pijlen).
parkeerkoffers. Deze parkeerkoffers zijn omsloten door een haag van
Deze leiden de bewoners makkelijk richting het centrum / dorpshart,
minimaal 1 meter breed (zie referentiebeelden openbare ruimte). De
naar het nabij gelegen Kronkelbos en verder richting het noorden. Aan de
parkeerkoffers zijn gelegen nabij de woningen die geen parkeren op eigen
noordzijde is ook de mogelijkheid om te wandelen over klompenpaden.
terrein hebben (rijwoningen en het Herenerf). Bij voorkeur worden de
In de wijk worden alle wegen ingericht als 30km/uur zone en rijden fietsers
parkeervakken uitgevoerd in halfverharding of graskeien.
ook op de rijbaan. Het autoverkeer heeft maar twee ontsluitingswegen en worden geleid naar de rondweg. De wegen in het plangebied zijn smal en hebben bij voorkeur een inrichting van een ‘karrenspoor’ (zie beelden openbare ruimte), Auto’s rijden met de banden over twee sporen met daartussen groene ruimte (bijvoorbeeld graskeien). Hierdoor wordt sneller rijden ontmoedigd en de oppervlakte verharding verminderd. Lange rechtstanden worden voorkomen door verspringende wegenstructuur. Daar
waar
de
wadi’s
de
wegen
kruisen
liggen
kansen
voor
verkeersremmende maatregelen. Bijvoorbeeld in de vorm van verdiept liggende keienstroken. Hiermee wordt de oppervlakkige afkoppeling van regenwater ook zichtbaar en afleesbaar.
16
Ontsluiting Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs)
Parkeren in clusters Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs) 17
2.4 Water Het plangebied is gelegen op de uitloper van een stuwwal met in de diepere ondergrond (circa 2 meter) een keileemlaag. Deze situatie is bepalend voor de waterhuishouding. Hemelwater en oppervlaktewater De hemelwaterafvoer in voorliggend plan wordt volledig gescheiden van afvalwater. Een deel van het hemelwater wordt geïnfiltreerd en een deel wordt afgevoerd via het regenwaterriool. In het op te stellen waterhuishoudkundig plan wordt dit uitgewerkt. Grondwater Het plangebied bevindt zich niet in een grondwaterwingebied of grondwaterbeschermingsgebied. Daar- naast is er in de huidige situatie geen sprake van grondwateroverlast. Het grondwater wordt zoveel mogelijk aangevuld met schoon infiltrerend water. In het plangebied wordt grondwaterneutraal gebouwd om grondwateroverlast in de toekomst te voorkomen. Afvalwater Bij het bouwrijp maken van de uitbreiding wordt een gescheiden rioolstelsel aangelegd, dat is afgestemd op het toekomstige aantal woningen. Het nieuwe stelsel zal worden aangelegd conform het rioleringsplan’ van de gemeente Hardenberg. 18
(bronnen: RCE, AHN, Pdok, Gemeente Hardenberg, bewerking door BügelHajema Adviseurs)
19
3. Duurzaamheidsleidraad & GPR Duurzaamheidsleidraad - de Groene en Gezonde maatlat
Klimaatadaptatie
In de duurzaamheidsleidraad zijn de duurzaamheidsambities voor
•
Het gebied is klimaatadaptief: hittestress, wateroverlast en droogte worden zoveel mogelijk beperkt.
Slagharen Noord uitgewerkt op basis van zeven duurzaamheidsthema’s. Voor al deze duurzaamheidsthema’s zijn ambities geformuleerd. Dit zijn abstracte, maar richtgevende uitspraken van wat bereikt moet worden.
Gezondheid
Per duurzaamheidsthema staan hieronder de ambities weergeven:
•
Energie
Sociale waarde
•
•
Een energieneutrale wijk met nul-op-de-meter sociale woningen.
De leefomgeving is comfortabel en nodigt uit tot bewegen.
Veiligheid en ontmoeting worden optimaal gefaciliteerd.
Circulariteit
Gemeentelijke Praktijk Richtlijn stedenbouw (GPR)
•
In de wijk worden circulaire (hernieuwbare en hergebruikte) materialen
De
toegepast in de gebouwen en in de openbare ruimte.
verkavelingsplannen zijn door W/E adviseurs (middels GPR) doorgerekend
ambities
worden
vertaald
naar
prestaties.
Tussentijdse
op hoe het plan scoort of de duurzaamheidsthema’s. Zie schema hiernaast. Mobiliteit •
Een autoluw gebied met voorzieningen voor emissieloze deelmobiliteit
Energie
en opwek van zonne-energie.
•
Vermindering energievraag
•
Energiebesprarende maatregelen op gebiedsniveau.
Natuur en biodiversiteit •
20
Het gebied heeft een dragende groenstructuur met een zeer hoge
Ruimtelijke inrichting
biodiversiteit
•
Ruimte en grondgebruik
•
Natuur
•
Water
•
Bebouwing en infrastructuur.
Gezondheid •
Geluid
•
Luchtkwaliteit
•
Externe veiligheid
•
Hinder en comfort.
Gebruikskwaliteit •
Mobiliteit
•
Functionaliteit
•
Belevingswaarde.
Toekomstwaarde •
Toekomstgerichtheid
•
Flexibiliteit
•
Gebruikswaarde.
Duurzaamheidsprestaties van twee vroege ontwerpvarianten (bron: W/E Adviseurs) 21
Duurzaamheidsprestaties uiteindelijk ontwerp Naar aanleiding van de eerste GPR berekening van de twee varianten is een optimale variant uitgewerkt. Deze variant is ook vergeleken met twee andere plannen voor woonwijken uit de gemeente Hardenberg. Bij het plan voor Bransveen was de grondexploitatie sturend, het programma selectief sturend en de ruimtelijke- en woonkwaliteit volgend. Het plan voor Ydenhoogte had ook een sturende grondexploitatie maar zowel het programma als de ruimtelijke (woon)kwaliteit waren selectief sturend en hebben meer impact gehad op de grondexploitatie. Bijzonder aan het plan voor Slagharen Noord is dat er een verschuiving is in de bovengenoemde waarden. De grondexploitatie is juist volgend aan het programma en de kwaliteit (en duurzaamheid). Dit levert een duurzame woonwijk op met een goede balans tussen de thema’s.
Normen GPR:
22
•
Voldoen aan wet-en regelgeving: Score 6,0
•
Enkele aanvullende maatregelen nemen: Score 7,0 - 8,0
•
Een koploperspositie innemen: Score 9,0 - 10,0
Duurzaamheidsprestaties van Slagharen Noord t.o.v. Ydenhoogte en Bransveen (bron: W/E Adviseurs) 23
4. Sferen en beeldkwaliteit Het beeld van Slagharen sluit aan op haar omgeving maar biedt ook een eigen karakter. Elementen uit de omgeving, of de ligging van de plek is als aanleiding genomen om de verschillende zones van een eigen identiteit te voorzien. Het plangebied Slagharen Noord is onderverdeeld in 3 sferen. De sfeergebieden krijgen een ‘eigen gezicht’ die zich toont als je over de rondweg en door de wijk rijdt. Hierdoor ontstaat een divers en dorps beeld. Daarnaast zijn de karakteristieke zichtlijnen, zichtrelaties van en naar het buitengebied en de lineaire structuur geborgd in het stedenbouwkundige plan en openbare ruimte. A. Wonen in het hof In ‘Wonen in het hof’ wordt gewoond aan een groen hof (met voorzijde) of aan een parkeerhof (met achterzijde) in een dorpse setting. Ieder hof krijgt een eigen herkenbare sfeer. De sfeer binnen de hofjes draagt bij aan het dorpse karakter van Slagharen. Dit gebied wordt gekenmerkt door de eenheid in kleur en materiaal. De woningen geven een kleinschalig karakter aan de plek waarin de architectuur zichtbaar op elkaar is afgestemd. De eenheid en kleinschalige opzet geeft een intieme sfeer aan de hofjes.
Sferen in Slagharen Noord (bron: BügelHajema Adviseurs) 24
Eenduidige architectuur met een kleinschalige dorpse uitstraling.
B. Wonen aan het lint
C. Wonen op het Herenerf
De lineaire lijnen vormen de hoofdstructuur van Slagharen Noord. Net als
Het herenerf vormt het agrarische gezicht van Slagharen Noord gezien
bij bestaande bebouwingslinten verschilt de architectuur en materialisatie
vanaf de noordzijde. Het Herenerf zorgt voor een overgang tussen het
van elkaar. Hierdoor lijkt het organisch gegroeid. Om verbinding te
meer landelijk gebied en het dorp. Een woongebouw in de vorm van
maken met de andere twee sfeergebieden komen elementen (d.m.v.
een Herenboerderij en schuurwoningen op het erf. De Herenboerderij
materiaalgebruik) vanuit de sfeergebieden ‘Wonen in het hof’ en het
vormt een herkenbare markering van de rand van de nieuwe wijk en
‘Wonen op het Herenerf’ terug. Zo wordt er aansluiting gemaakt met de
het hoofdgebouw heeft een statige uitstraling. De overige bebouwing
rode tinen van Het Hof en het meer landelijke karakter van het Herenerf
heeft een schuuruitstraling en is in kleur en vorm ondergeschikt aan de
(grijze en witte kleuren, eventueel toevoeging van hout of riet). Aan de
Herenboerderij. Het gehele erf is zichtbaar een eenheid dat in kleur en
hoeken is specifiek extra aandacht geschonken in de architectuur en
materiaal op elkaar is afgestemd. Het erf biedt ruimte voor ontmoeting,
detaillering.
bewegen en gezamenlijk werken in de moestuin en boomgaard.
Divers en dorps karakter met verschillende architecturen en materialen.
Nieuw erf: ‘Boerderij met opstallen’. 25
4.1 Openbare ruimte Groenstructuur De landschappelijke ondergrond wordt vertaald in een rechtlijnige groen-, water- en wadi structuur. Het openbaar groen is ingericht als natuurlijke kruidenrijke gras- en struweelzones en wadi’s met flauwe hellingen. Gevarieerde bomenlanen langs de hoofdontsluiting zorgen voor een
Wadi’s
structurerend element in de wijk dat de verschillende sfeer gebieden samen brengt. De combinatie van verschillende (dracht)boormsoorten zorgen voor versterking van de biodiversiteit en instandhouding van insecten. Natuurlijk spelen
Wateropvag in wadi’s Een stelsel van wadi’s met flauwe hellingen verzorgt de opvang van regenwater. De grotere warterpartijen in het midden en ten zuiden van de wijk bufferen de piekafvoer. Er wordt een goede balans gezocht tussen de benodigde oppervlakte aan watergangen en groen. Bewegen en spelen
Bomenrijen
De toegankelijkheid van de openbare ruimte voor kinderen en ouderen verdient extra aandacht. Kinderen moeten veilig kunnen spelen en de beschikking hebben over een diverse, natuurlijke en avontuurlijke speelruimte in het groen dichtbij huis. Ouderen blijven steeds langer zelfstandig wonen. Daarom dient, naast de woningvoorraad, ook de openbare ruimte levensloopbestendig te worden ingericht en ruimte bieden voor ontmoeting.
26
Groen parkeren
27
5. Analyse In de landschappelijke hoofdstructuur van Hardenberg zijn twee systemen te herkennen, de Reest en de Vecht. Langs deze rivieren heeft zich een samenhangend systeem van landschapstypen ontwikkeld. Hardenberg is gelegen in de veengebieden. Deze hebben zich juist ver weg van de riviersystemen ontwikkeld omdat hier geen invloed was van de rivier en er sprake was van een slechte afwatering. In deze veengebieden vormen de kanalen en vaarten (de ontginningsassen) de kenmerkende landschappelijke structuren.
Kaart 1900
De basis voor het ontstaan van Slagharen werd gelegd door bewoners van de marke Lutten. De bewoners staken de Schuine sloot (rechtsboven in de kaarten) over om gebruik te maken van de hoger gelegen gronden. Daarmee werd de basis gelegd voor het ontstaan van Slagharen. Op de kaart van 1900 is de eerste bebouwing te zien. Het gaat om agrarische bedrijvigheid. Ook het grondgebruik is hoofdzakelijk aan de landbouw gerelateerd, al zijn er ook niet ontgonnen gebieden te onderscheiden. De verkaveling is onregelmatig en grootschalig. In de kaarten vanaf 1970 is
Kaart 1970
te zien hoe het strokenpatroon (slagen) door de ontginning van het land ontstaat.
Bron: topotijdreis, ruimtelijke plannen (cultuurhistorie), sbschuinesloot.nl Kaart 2000 28
5.1 Algemene hoogtekaart Dit is de hoogtekaart, waarin de ligging van Slagharen Noord is weergeven. De blauwe delen zijn het laagst, de rode delen zijn het hoogst. Het plangebied is gelegen op een stuwwal, dit hogere deel is goed terug te zien in de hoogtekaart. Vanuit hier loopt de omgeving af.
Hoogtekaart (bron: Actueel Hoogtebestand Nederland) 29
5.2 Ondergrond In deze analyse ligt de focus eerst op de ondergrond, in de vorm van een
Gestuwde grondmorene is een rug dat is ontstaan in de voorlaatste IJstijd
analyse van het bodem- en watersysteem. Dit is belangrijk, omdat het
(Saailien). Door een gletsjer is materiaal verplaatst en samengedrukt. Het
de draag- en veerkracht van het landschap in beeld brengt waar in de
materiaal werd vooruit geschoven en afgezet, zo ontstonden er heuvels
ontwerpfase rekening mee kan worden gehouden.
in het landschap. De archeologische typering van het plangebied is de lage stuwwal
De basis voor de lagenbenadering begint bij de geomorfologie, dat het
(bestaande uit gestuwde grondmorene en dekzand). Deze landschapsvorm
verhaal van de landschapsvorming verteld. Slagharen Noord is gelegen
is ontstaan door sedimentaire afzettingen. Grondmorene bestaat uit
op een grondmorenerug. Deze was ook al zichtbaar in de hoogtekaart.
keileem.
Grondmorenerug
Laagte ontstaan door afgraving
Veenkonoliale ontginningsvlakte
Dalvormige laagte met veen
Vlakte van smeltwaterafzettingen
Dekzandrug
Vlakte door grondmorene
Gordeldekzandrug +/- oud bouwlanddek
Dekzandwelvingen
Madeveengronden op zand zonder humuspodzol, beginnend ondieper dan 120 cm
Laagte ontstaan door afgraving
Gordeldekzandrug +/- oud bouwlanddek
Droogdal
Vlakte van grondmorene =/- welvingen denkzand re Dalvormige laagte
Koloniale ontginningsvlakte rel. hooggelegen
Gordeldekzandrug
Vlakte ten dele versoepeld dekzanden (vervlakt)
Dekzandrug Vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss
Dekzandwelvingen, bedekt met ten dele afgegraven v
Vlakte door grondmorene
Lage stuwwal (gestuwde grondmorene + dekz.
Grondmorenewelvingen
Veenkoloniale ontginningsvlakte, rel. Laaggelegen
Geomorfologie (bron: PDOK) 30
Archeologie (bron: PDOK)
Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft Nederland verdeeld in
De bodem van het plangebied bestaat uit veldpodzolgronden, een type
verschillende landschapszones. Slagharen Noord ligt op een kleileemrug.
bodem dat veel voorkomt in de zandgronden. De bodem bestaat uit een
Keileem is een mengsel van klei, zand en stenen en is zeer compact. De
relatief arme ondergrond.
rug is ook goed terug te zien in de hoogtekaart en de geomorfologische kaart.
Keileemruggen
afgegraven
Keileemvlakten
Veldpodzolgronden; grof zand
Beekdalbodems
Moerige eerdgronden met een moerige bovengrond op zand
dekzandvlakten
Moerige eerdgronden met een zanddek en een moerige tussenlaag op zand dekzandruggen en rivierduinen
Madeveengronden op zand zonder humuspodzol, beginnend ondieper dan 120 cm Moerige eerdgronden met een veenkoloniaal dek en een moerige tussenlaag op zand
Gooreerdgronden; lemig fijn zand Moerige podzolgronden met een humushoudend zanddek en een moerige tussenlaag Veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Veldpodzolgronden; Lemig fijn zand
Landschapszones (bron: RCE)
Bodem (bron: PDOK) 31
5.3 Klimaateffectatlas Door klimaatverandering worden de zomers heter en de winters zachter
Ook is er gekeken naar het tekort aan oppervlaktewater. Veel functies zijn
en natter. Bovendien stijgt de zeespiegel en nemen de weersextremen
afhankelijk van de beschikbaarheid van zoetwater.
toe. Dit betekent dat piekneerslagen, hitte en droogte intenser kunnen zijn en vaker kunnen voorkomen. De klimaateffectatlas is een geschikt middel
Er is terug te zien dat een kans bestaat dat een effect van de
om een ‘klimaatstresstest’ uit te voeren voor elk gebied in Nederland.
klimaatverandering kan zijn dat er te weinig oppervlaktewater is in het plangebied. Dan is er onvoldoende beschikbaarheid van water in het
Voor Slagharen Noord is er gekeken naar de kans dat er overlast is van
hoofdsysteem, door te weinig neerslag en aanvoer via de grote rivieren
een te lage grondwaterstand. Deze kans is klein.
en kanalen dan de vraag.
Ontwikkeling kans grondwater overlast, scenario hoog 2050 (bron: Klimaateffectatlas) 32
Tekort oppervlaktewater (bron: Klimaateffectatlas)
Op veel plekken in Nederland daalt de bodem, met verschillende
Verder betreft de klimaateffecten analyse ook het hitte-eiland effect. Door
gevolgen zoals een groter risico op overstromingen. Klimaatverandering
menselijke activiteiten wordt het broeikaseffect versterkt en wordt het
kan de processen van bodemdaling versterken. De kaarten van de
steeds warmer op aarde. Vooral in steden wordt het vaak warmer dan
klimaateffectatlas geven een eerste indicatie aan van voorziene problemen.
omliggende gebieden, steden houden meer warmte vast.
Er is in Slagharen Noord geen voorspelling voor een mogelijke bodemdaling
Voor Slagharen Noord geldt een opwarming van zo’n 0,6 graden. In de
(door ontwatering van slappe grond en gas- en zoutwinning) tot en met
kaart is het hitte-eiland effect ook goed terug te zien, in de kern is de
2050.
opwarming groter dan het buitengebied.
Bodemdaling scenario hoog 2050 (bron: Klimaateffectatlas)
Hitte-eiland effect scenario hoog 2050 (bron: Klimaateffectatlas) 33
5.4 Ruimtelijke analyse De ruimtelijke analyse gaat over structuren die nu ruimtelijk te herkennen
De groenstructuur rondom het plangebied bestaat voornamelijk
zijn in en rondom het plangebied Slagharen Noord. Deze structuren
uit grasland agrarisch. Langs het lint bij De Belt liggen nog enkele
dienen als aangrijpingspunten voor het stedenbouwkundig plan.
bosstructuren.
In de waterkaart wordt het slotenpatroon duidelijk. Er bevinden zich veel
Het plangebied Slagharen Noord ligt vlak naast het Kronkelbos.
lange sloten die diagonaal van noordwest naar zuidoost lopen.
Grasland agrarisch
Bosplantsoen
Loofbos
Houtwal
Water (bron: PDOK) 34
Groen (bron: PDOK)
In Slagharen is goed de structuur van hofjes terug te vinden. Daarnaast is de typerende langgerektheid hier ook goed herkenbaar. De witte plekken in de kern komen overeen met de wegenstructuur die, net zoals de waterstructuur, diagonaal van noord-west naar zuid-oost loopt.
onbegroeid terrein deel panden
Structuur (bron: PDOK 35
Literatuur •
Google Earth; https://www.google.nl/earth/
•
Stichting Steenbreek; https://steenbreek.nl/
•
W/E Adviseurs; https://www.w-e.nl/
•
Topotijdreis; https://www.topotijdreis.nl/
•
Ruimtelijke plannen; https://www.ruimtelijkeplannen.nl/view
•
Streekbelang Schuinesloot; http://www.sbschuinesloot.nl/
•
Actueel Hoogtebestand Nederland; https://www.ahn.nl/ahn-viewer
•
PDOK; https://www.pdok.nl/
•
RCE; https://www.cultureelerfgoed.nl/
•
Klimaateffectatlas; https://www.klimaateffectatlas.nl/nl
BügelHajema Adviseurs Adviseurs voor de leefomgeving en omgevingsrecht BNSP Utrechtseweg 7 3811 NA Amersfoort