Begroting 2026
Tekst van het document
Ondernemersdienstverlening Een goede en heldere ondernemersdienstverlening is belangrijk voor het ondernemersklimaat. En voor de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor ondernemers om zich hier te vestigen. We willen bedrijven helpen hun groeiambities waar te maken. Ook willen we dat het aantal mensen dat in onze gemeente woont en werkt in balans is. Human Capital We pakken de actuele uitdagingen op de arbeidsmarkt aan zodat alles in de gemeente door kan gaan. Dat doen we samen met werknemers, werkgevers en het onderwijs. Zo staan we sterk en zijn we voorbereid op de toekomst. Een toekomst waarin alle inwoners passend werk hebben zich kunnen ontwikkelen. En waarin werkgevers de juiste medewerkers hebben.
56
Regionale samenwerking We werken in Regio Zwolle en in Regio Zuid- en Oost-Drenthe samen met overheden (rijk, provincies, gemeenten), kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Samen pakken we vraagstukken en kansen op die de draagkracht van individuele gemeenten overstijgen. Ons doel: de kwaliteit van leven, wonen en werken voor inwoners en ondernemers – de brede welvaart – duurzaam versterken. Elke regio is uniek en kent eigen opgaven en kansen. Wat gaan we daarvoor doen? Economische agenda •
We voeren onze economische agenda uit.
Vrijetijdseconomie •
•
We stellen naar aanleiding van de vastgestelde Visie & Strategie Vrijetijdseconomie een kwartiermaker aan voor het versterken van de publiek-private samenwerking en het samen met de sector opstellen van een gedeelde uitvoeringsagenda inclusief prioriteiten. We evalueren het Actieplan Seizoenversterking 2023-2025 en onderzoeken een verder vervolg in het Vechtdal.
•
Samen met betrokkenen stellen we op basis van de gekozen combinatie van scenario 1 ‘recreatie met focus op natuureducatie en ruimte voor planten en dieren’ & 2 ‘recreatie met focus op maatschappelijke activiteiten overdag’ een concreet ontwikkelplan vast voor de Kotermeerstal en geven we uitvoering hieraan. In de tussentijd pakken we quick wins actief op.
•
We faciliteren de vakschool 100% Gastvrij als een van de hubs vanuit onze economische agenda.
•
•
Binnen de regio Vechtdal is in 2025 het Vechtdal Kompas 2025-2035 vastgesteld. We werken de volgende vier hoofdthema's verder uit: Beleefbare en verbindende landschappen, Gastheerschap op topniveau, toekomstbestendig ondernemerschap en Vechtdal als bewuste bestemming. In de implementatiefase gaan we samen met gemeenten, ondernemers en organisaties aan de slag met concrete projecten binnen deze thema's. We zetten in op recreatieve ontsluiting bij gebiedsontwikkelingen (bijvoorbeeld Engbertsdijkvenen), verbeteren van de recreatieve mogelijkheden op en langs de Vecht/Reest en optimalisatie van het recreatieve netwerk & voorzieningen.
Maakindustrie •
Doorontwikkeling van IQonIQ en campusontwikkeling in Hardenberg.
•
Aansluiting IQonIQ op de regionale kennis- en innovatie infrastructuur (zowel in de DTZ als Regio Zwolle vol in ontwikkeling)
57
•
Actieve deelname vanuit Hardenberg in de doorontwikkeling van de regionale Kennis- en Innovatieinfrastructuur die vanaf 2026 geherstructureerd gaat worden en deelname in de regionale programma’s gericht op bevordering circulariteit en productiviteit (i.o.).
•
Actieve deelname van Hardenberg in de nieuwe koers van de DTZ en de economische uitvoeringsagenda van de regio (i.o.) die geheel in het teken staat van de stimulering van de maakindustrie.
Bedrijventerreinenstrategie •
We sturen en monitoren vraag en aanbod van bedrijfskavels en de voortgang van de capaciteitsontwikkeling. Wij maken daarbij gebruik van de ontwikkelde monitor.
•
Met het ontwikkelde uitgiftebeleid sturen we op de ontwikkeling van een vitale en weerbare economie. De beschikbaarheid van passende bedrijfskavels vormt daarbij een belangrijk instrument. Met de opgedane ervaringen maken we bedrijfslocaties beschikbaar voor bedrijven die de economische structuur en de brede welvaart van Hardenberg versterken en die passen bij ons 'Economisch DNA'.
•
Bedrijven in de maakindustrie, bouwnijverheid en transport vragen veel ruimte. Samen met het Rijk, provincie en regio gaan we na of en hoe we de vestiging van de grote ruimtevragers in Hardenberg (blijvend) kunnen faciliteren. Daarbij hebben we aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, mobiliteit en leefbaarheid.
•
We ondersteunen relevante onderdelen van het programma energie. Dat doen we met een onderzoek naar de energiebehoefte op bedrijventerreinen en het maken van een energieprofiel. Ook dragen we bij aan het ontwikkelen van energiehubs op bedrijventerreinen. Verder onderzoeken we de mogelijkheden voor lokale opwek en opslag op bedrijventerreinen. Dit willen we ook mogelijk maken.
•
We gaan intensiever communiceren en afstemmen met het bedrijfsleven en nutsbedrijven over de beschikbaarheid van energie en water. En over onze inzet voor toekomstbestendige bedrijventerreinen.
Ontwikkeling bedrijventerreinen •
De komende 2 jaar ronden we wij, naar verwachting, de planvoorbereiding af voor 3343 hectare nieuw bedrijventerrein. Het betreft bestemmingsplannen voor de volgende gebieden: o
Heemserpoort fase 1: 7,1 hectare (regulier), woon-werk kavels
o
Start Heemserpoort fase 2: 9,3 hectare (regulier)
o
De Boschkamp: 5,1 hectare (regulier), woon-werk kavels tot circa 2.500 m2 (onder voorbehoud)
o
Rollepaal Oost uitbreiding: 21 hectare, zware milieucategorie, kavels tot 3 hectare en hoger
•
Met de aan bedrijventerreinen gelabelde middelen uit de Kansen en investeringsagenda werken we aan het oplossen van (de consequenties van) de 58
energiecongestie en de kwalitatieve ontwikkeling gericht op water, klimaat en biodiversiteit onder andere door toepassing van de Groene en gezonde maatlat. Ook geven we bijzondere aandacht aan de lokale verkeersontsluiting van nieuw te ontwikkelen terreinen. •
We selecteren een of meerdere locaties voor nieuwe bedrijventerreinen (in totaal 2040 hectare) die we in de periode vanaf 2030 kunnen uitgeven. Ook verkennen wij de haalbaarheid van een regionaal bedrijventerrein in het Vechtdal op grond van de aanbeveling hierover in de Ruimtelijk Economische Bouwsteen 2040 (REB2040) die is opgesteld voor de regio Zwolle.
•
Op concrete vragen van bedrijfsleven onderzoeken we de haalbaarheid van beperkte uitbreiding van bedrijventerreinen in de kleinere kernen.
•
In samenwerking met de bedrijven en het parkmanagement en waar mogelijk gebruik makend van de middelen uit de regiodeal Zwolle maken we plannen voor het versterken van de toekomstbestendigheid van 2 tot 3 bedrijventerreinen en starten met de uitvoering daarvan.
•
We richten een vitaliteitsfonds op voor cofinanciering van maatregelen voor een verbeterde ruimtelijke kwaliteit en een efficiënt ruimtegebruik.
• Ondernemersdienstverlening •
Via het bedrijventeam van de gemeente onderhouden we onze contacten met ondernemers. Naast het persoonlijk contact kijken we in 2026 ook nadrukkelijk naar mogelijkheden die digitalisering geeft. Denk hierbij aan informatievoorziening via onze website en het digitaal registeren van belangstelling voor nieuwe bedrijfskavels.
•
Het platform Ondernemen in Hardenberg draagt bij aan de ondernemersdienstverlening van de gemeente Hardenberg. Na een succesvolle doorstart zien we een verdere groei van dit platform. Onze ambitie is om samen met het platform onze samenwerkingen met onder andere Kennispoort regio Zwolle verder uit te breiden ten behoeve van onze mkb-ondernemers. Hierdoor kunnen wij op vragen van ondernemers en starters een passende optie voor hulp en ontwikkeling aanbieden.
Human Capital •
We gaan verder met het project ‘Hardenberg verbindt mens en werk’. Op basis van input van werknemers, werkgevers en onderwijs hebben we een actieplan opgesteld dat ervoor zorgt dat alles in de gemeente door kan gaan. We leveren het actieplan op en gaan de slag met de met de uitvoering.
•
We doen mee met het maken van een nieuwe Human Capital agenda voor de regio. Daarbij nemen we onze eigen opgedane kennis uit het actieplan ‘Hardenberg verbindt mens en werk’ mee.
59
Faciliteren van de ontwikkeling naar een volledig circulaire economie in 2050 •
•
Er is onderzoek verricht op het bedrijventerrein BBNH naar de reststroom Hout en naar de kansen van het opzetten van een circulaire Houthub in de regio Hardenberg. We gaan hier de komende periode gesprekken over voeren met ondernemers om te kijken of het opzetten van de Houthub haalbaar is. Ook wordt er een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar een circulaire deeleconomie op het bedrijventerrein BBNH. Daarnaast onderzoeken we op welke wijze in de organisatie vraagstukken rond het thema Circulariteit opgepakt kunnen worden om zo de externe partners (waaronder bewoners en ondernemers) zo goed mogelijk te kunnen faciliteren.
Regionale samenwerking Samen met partners versterken we in de regio’s Zwolle en Zuid- en Oost-Drenthe de brede welvaart door te werken aan economie, arbeidsmarkt, leefomgeving en bereikbaarheid. Regio Zwolle In Regio Zwolle voeren we de Samenwerkingsagenda 2024–2028 uit. Samen met gemeenten, provincies, ondernemers, onderwijs en maatschappelijke partners werken we aan vier hoofdopgaven: • • • •
Een duurzame en wendbare economie Een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt Een klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling Een goede bereikbaarheid van en in de regio
Deze opgaven vertalen we jaarlijks in concrete actieplannen, die we samen in de regio uitvoeren. Daarnaast is in 2024 de Regio Deal toegekend, waarmee we projecten realiseren die bijdragen aan brede welvaart en economische kracht. De uitvoering loopt tot 2028 en zorgt ervoor dat de middelen direct ten goede komen aan inwoners en ondernemers in de regio. In de afgelopen perspectiefnota is € 188.000 aanvullend opgenomen om alle onderdelen van de regiodeal te realiseren. Regio Zuid- en Oost-Drenthe De Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe is in 2024 gestart en loopt tot en met 2027, vermoedelijk wordt deze looptijd verlengd tot eind 2028. Samen met het Rijk, twee provincies, vier Drentse gemeenten en maatschappelijke partners werken we integraal aan brede welvaart in de regio. De focus ligt op vier thema’s: •
Versterken van de economische structuur en innovatie, met nadruk op de hightech maakindustrie en regionale innovatieclusters (zoals IQonIQ en Greenwise Campus).
•
Investeren in leven lang ontwikkelen en een sterke leercultuur.
•
Verbeteren van zorg en welzijn, met nadruk op meer kansen voor kinderen en het terugdringen van intergenerationele armoede wat bijdraagt aan een gezonde leefomgeving.
60
•
Versterken van cultuur, recreatie en vrijetijdsbesteding, om de regio aantrekkelijk te houden voor inwoners en de aantrekkelijkheid van de arbeidsmarkt – ook voor jongeren – te vergroten.
In de afgelopen perspectiefnota is € 82.000 aanvullend opgenomen om onderdelen van de regiodeal Zuid Oost Drenthe te realiseren. Zoals aangegeven in de perspectiefnota 2026 is er budget (€ 180.000) nodig voor formatieuitbreiding voor het verder invullen van regionale en grens overstijgende samenwerking. Dit draagt bij aan de positionering van Hardenberg als groeigemeente en het kunnen realiseren van onze ambities op de gebieden van economie/arbeidsmarkt, onderwijs, water, infrastructuur en veiligheid. Nedersaksenlijn Hardenberg ziet de komst van de Nedersaksenlijn als een belangrijke versterker van brede welvaart en zet zich daar gezamenlijk met de regio voor in. De Eerste Kamer heeft in juli 2025 ingestemd met een investering van € 1,9 miljard voor de aanleg van de lijn. Onderzoek laat zien dat de Nedersaksenlijn de bereikbaarheid van banen, onderwijs, zorg en woningen structureel verbetert, de afhankelijkheid van de auto vermindert en het bruto regionaal product in de regio laat stijgen. De Nedersaksenlijn is daarmee een echte gamechanger voor brede welvaart in de regio.
2.2.2 Sportbeleid en sportaccommodaties Wat willen we bereiken? Sport en bewegen is onmisbaar in een gezonde en vitale Hardenbergse samenleving. We maken ons sterk voor een gezonde en actieve leefstijl voor alle inwoners. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is een toegankelijk en inclusief aanbod. Een gezonde fysieke leefomgeving nodigt uit tot bewegen en ontmoeten en is toegankelijk voor alle gebruikers. Sport- en beweegaanbieders vormen het kloppend hart van sportend en bewegend Hardenberg. We willen dat inwoners in de gemeente Hardenberg met plezier kunnen blijven sporten en bewegen bij sterke, toekomstgerichte en vitale sport- en beweegaanbieders. Waarbij een sociaal veilige sportomgeving voorop staat. We bereiden een besluit voor over de vernieuwing of nieuwbouw van een toekomstbestendige sportaccommodatie in Dedemsvaart en ontwikkelen tegelijkertijd een planmatige aanpak voor toekomstige investeringen in sportaccommodaties. Centraal in deze aanpak staan de Integrale huisvestingsplannen (IHP's).
61
Wat gaan we daarvoor doen? •
Vanuit Gewoon Actief & Gezond werken we samen met onze partners aan sporten, bewegen en gezonde leefstijl. Sport- en beweegstimulering en het realiseren van een gezonde leefomgeving staan daarbij centraal. Vanuit de ambitie een leven lang sporten beweegplezier voor iedereen hebben we in het bijzonder aandacht voor sport- en beweegdeelname van mensen die om welke reden dan ook minder makkelijk meekomen. En ondersteunen we verenigingen en aanbieders bij het bevorderen van een sociaal veilig sportklimaat.
•
We beschikken inmiddels over Integrale huisvestingsplannen voor de binnen- en voor de buitensport. In deze IHP’s is de behoefte aan sportaccommodaties beschreven en onderbouwd. Ze laten zien welke investeringen er nodig zijn. De IHP’s en de periodieke actualisaties ervan worden jaarlijks betrokken bij de integrale afweging van de gemeentebegroting. Zodoende komen we tot concrete investeringen in de sportaccommodaties. De IHP's stemmen we af met belanghebbenden, waaronder de gebruikers en, waar van toepassing, de eigenaren van niet-gemeentelijke sportaccommodaties. De IHP’s voor de binnen- en voor de buitensport hebben een looptijd tot en met 2030.
•
We werken aan een toekomstbasis voor de zwembaden. Uit de eerste analyses blijkt dat in de periode 2026–2030 een investering van €5,4 miljoen nodig is om de zwembaden in stand te houden. Dit betreft zowel de gemeentelijke zwembaden als het Heuveltjesbosbad en zwembad De Bargn’s. Het gaat om investeringen die noodzakelijk zijn op basis van een technische beoordeling van de gebouwen en installaties, evenals door veranderende regelgeving.
•
Voor de ontwikkeling van de Kotermeerstal is door de gemeenteraad een krediet beschikbaar gesteld van totaal € 450.000 voor de jaren 2025 en 2026. Gewerkt wordt aan een ontwikkelplan voor dit gebied inclusief een gedegen paragraaf voor onderhoud en beheer voor de nieuw aan te brengen voorzieningen in het gebied. Dit plan wordt eind dit jaar opgeleverd. We hebben dan meer zicht op de onderhoudskosten voor de nieuw aan te brengen voorzieningen. Deze zullen worden meegenomen in de begroting 2027. De exploitatie van de kiosk (Kioter) op de Kotermeerstal is een aandachtspunt. Het is wenselijk om hier voldoende kwaliteit en continuïteit te bieden, hierbij wordt de samenwerking gezocht met stichting De Baron. Het streven is om de kiosk kostendekkend te exploiteren.
2.2.3 Kunst en cultuur Wat willen we bereiken? We ontwikkelen kunst en cultuur in onze gemeente, omdat daardoor ook het karakter, de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de gemeente vergroot wordt. Ook heeft kunst en cultuur een maatschappelijke betekenis. Het zorgt voor verbinding en het stimuleert de 62
persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Het speelt een belangrijke rol bij de gezondheid en mentale gezondheidsbevordering. Het beoefenen van kunst geeft bovendien betekenis aan het leven. Kunst en cultuur heeft een positief effect op onze economie en op recreatie & toerisme. Wat gaan we daarvoor doen? •
We zijn samen met de gemeente Coevorden gestart met het maken van plannen voor de herdenking van de Slag bij Ane in 2027.
•
De cultuurmakelaar is medio 2024 gestart. De evaluatie vindt later dit jaar plaats. Er wordt in 2026 verdere uitvoering gegeven aan de uitvoeringsagenda die is gekoppeld aan de ambities uit de visie Culturele Blik op Hardenberg 2024/2027. We starten in 2026 met de evaluatie van deze visie.
•
In 2026 gaan gemeenten en streekomroepen een vervolg geven aan het overleg om te komen tot een volwaardige streekomroep. De landelijke overheid stelt beleid vast voor een nieuwe regeling die naar verwachting op 1 januari 2027 ingaat.
•
2.2.4 Evenementen Wat willen we bereiken? Evenementen zijn onlosmakelijk verbonden met de kwaliteit en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Een aansprekend evenementenprogramma maakt onze gemeente aantrekkelijk. Het zet Hardenberg op de kaart als dynamische en aantrekkelijke regio die voor iedereen wat te bieden heeft. Evenementen worden ruimhartig ondersteund en er wordt gestreefd naar de ontwikkeling van aansprekende evenementen, passend bij de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de gemeente Hardenberg. We hebben een fundament gelegd om de komende jaren verder te bouwen aan onze bruisende evenementensector. Wat gaan we daarvoor doen? •
We geven uitvoering aan het nieuwe evenementen subsidiebeleid. Dat doen we samen met organisatoren.
•
We geven uitvoering aan de nieuwe en vereenvoudigde subsidieregeling voor evenementen.
•
We onderzoeken samen met de promotiestichtingen (Hardenberg, Dedemsvaart en Gramsbergen) de mogelijkheden voor samenwerking, de rolverdeling en taken voor de toekomst.
•
Voor wat betreft de bestaande evenementenlocaties doen we voorstellen voor aanpassingen van de betreffende omgevingsplannen zodanig dat de ruimtelijke kaders voor het aantal toegestane evenementen zo veel mogelijk overeenkomen met de situaties zoals die zich in de praktijk voordoen.
63
Voor 2026 is voor een aantal evenementen een begrotingssubsidie gereserveerd. Dit zijn: Begrotingssubsidie 2026 Stichting Centrummanagement Stad Hardenberg (SCSH) Voor diverse evenementen stad Hardenberg)
50
Ballonfestival en Drakenbootrace
25
Dirty Monkey Run
22
Totaal
97
bedrag x €1.000 Subsidieplafond 2026 Op 9 september is het vernieuwde evenementensubsidiebeleid door de gemeenteraad vastgesteld. Het subsidieplafond voor de subsidieregeling voor de in dit beleid genoemde reguliere en grote evenementen wordt vastgesteld op €176.000 Overgangsregeling Als gevolg van de aanpassing van de maximaal te ontvangen subsidiebedragen in het nieuwe evenementen subsidiebeleid worden een aantal organisatoren benadeeld. Voor hen wordt een overgangstermijn gehanteerd. Voor bekostiging van deze overgangstermijn is bij de Perspectiefnota voor de jaren 2026 en 2027 incidenteel € 50.000 opgenomen.
2.2.5 Openbaar groen (en open lucht) Wat willen we bereiken? De openbare ruimte is een groot onderdeel van de leefomgeving van onze inwoners. Inwoners verwachten van ons dat we zorgen dat de openbare ruimte op orde is: netjes en veilig. We zijn een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te ondernemen. Daarbij hoort een gezonde en prettige leefomgeving die kwaliteit heeft. Met veel groen. We zijn rentmeester van de openbare ruimte. We zorgen dat de openbare ruimte past bij de tijd waarin we leven. We omarmen acties en initiatieven van inwoners om de openbare ruimte nog prettiger te maken. Wat gaan we daarvoor doen? •
We maken een bomenbeleidsplan. Daarin regelen we de uitgangspunten voor het kappen en herplanten van bomen en voor de uitvoering van het boombeheer.
•
We vervangen versleten groen door nieuwe aanplant. De plekken daarvoor kiezen we op basis van de kwaliteitsnormen in het groenbeheerplan. 64
•
We geven verouderde speelplekken een nieuwe inrichting. We volgen daarbij de uitgangspunten van het Buitenruimteplan. Dat is het beleidskader voor Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) in de openbare ruimte. Per kern of buurt maken we hiervoor een plan om verouderde speelplekken om te vormen naar BOSSplekken. We doen dat samen met de jongeren en andere inwoners. Binnen de financiële kaders is het mogelijk om maximaal twee buurten of kernen op die manier aan te pakken.
•
We helpen scholen bij het vergroenen van hun schoolplein. Daarvoor hebben we de subsidieregeling 'Gezonde Schoolpleinen'. Scholen kunnen nog tot en met 2026 hiervoor een subsidie aanvragen.
•
De projectmatige bestrijding van Japanse Duizendknoop loopt in 2026 af. Voor deze projectmatige bestrijding hebben we in 2023 voor een periode van vier jaar middelen hebben begroot. We evalueren de aanpak die we hiervoor hebben gevolgd. We gaan een voorstel maken om de bestrijding van Japanse Duizendknoop te heroverwegen.
•
De beheersing van Eikenprocessierups zetten we voort. We beperken de bestrijding tot de nesten die in het onderste deel van de boom zitten.
65
2.2.6 Beschikbare middelen Saldo per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
3.1
Economische ontwikkeling
-1.678
-2.809
-2.368
-1.912
-1.062
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
763
1
1
1
1
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-1.355
-878
-1.003
-503
-503
3.4
Economische promotie
995
1.142
1.142
1.192
1.192
5.1
Sportbeleid en activering
-400
-1.753
-1.203
-1.200
-1.198
5.2
Sportaccommodaties
-6.769
-12.854
-6.446
-6.363
-6.285
5.3
Cult.presentatie, -productie en -partic.
-1.414
-2.540
-1.684
-1.518
-1.502
5.4
Musea
-31
-33
-32
-32
-32
5.5
Cultureel erfgoed
-225
-525
-194
-194
-193
5.6
Media
-2.027
-2.062
-2.140
-2.140
-2.140
-12.141
-22.311
-13.928
-12.669
-11.723
0
0
0
0
0
-12.141
-22.311
-13.928
-12.669
-11.723
Saldo voor reservemutaties Reservemutaties Saldo inclusief reservemutaties
Lasten per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
3.1
Economische ontwikkeling
-1.839
-2.809
-2.368
-1.912
-1.062
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-2.212
0
0
0
0
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-1.606
-1.130
-1.255
-755
-755
3.4
Economische promotie
-1.264
-1.108
-1.108
-1.058
-1.058
66
5.1
Sportbeleid en activering
-1.756
-2.068
-1.518
-1.516
-1.514
5.2
Sportaccommodaties
-8.777
-14.729
-8.321
-8.238
-8.160
5.3
Cult.presentatie, -productie en -partic.
-2.701
-3.653
-2.798
-2.631
-2.616
5.4
Musea
-34
-33
-32
-32
-32
5.5
Cultureel erfgoed
-238
-552
-221
-220
-220
5.6
Media
-2.090
-2.062
-2.140
-2.140
-2.140
-22.518
-28.144
-19.761
-18.502
-17.556
0
0
0
0
0
-22.518
-28.144
-19.761
-18.502
-17.556
Lasten voor reservemutaties Reservemutaties Lasten inclusief reservemutaties
Baten per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
3.1
Economische ontwikkeling
162
0
0
0
0
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
2.975
1
1
1
1
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
251
252
252
252
252
3.4
Economische promotie
2.260
2.251
2.251
2.251
2.251
5.1
Sportbeleid en activering
1.356
316
316
316
316
5.2
Sportaccommodaties
2.008
1.875
1.875
1.875
1.875
5.3
Cult.presentatie, -productie en -partic.
1.287
1.113
1.113
1.113
1.113
5.4
Musea
3
0
0
0
0
5.5
Cultureel erfgoed
13
27
27
27
27
5.6
Media
62
0
0
0
0
10.377
5.833
5.833
5.833
5.833
0
0
0
0
0
10.377
5.833
5.833
5.833
5.833
Baten voor reservemutaties Reservemutaties Baten inclusief reservemutaties
67
2.2.7 Verplichte indicatoren Verplichte indicatoren 2023 t/m 2026 Omschrijving Indicator
Eenheid
Realisatie
Functiemenging
%
2023
52,7
2024
nog niet bekend
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
2023
159,9
2024
nog niet bekend
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
2023
nog niet bekend
2024
48,8
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
Eventuele toelichting:
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
Eventuele toelichting:
Niet sporters
%
Eventuele toelichting:
Inwoners van 19 jaar en ouder die niet minstens één keer per week aan sport doen.
Banen
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 - 74 jaar
Eventuele toelichting:
2023
618,3
2024
nog niet bekend
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
Aantal inwoners met een baan. Zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten.
68
2.2.8 Relatie met verbonden partijen Verbonden partijen Naam
Omschrijving
EuRegio
De Euregio wil een bijdrage leveren aan de welvaart en het welzijn in het grensgebied en het bevorderen van wederzijdse begrip tussen de mensen.
Wadinko
Wadinko is een participatiemaatschappij met als maatschappelijke opdracht het stimuleren van gezonde regionale bedrijvigheid en werkgelegenheid in Overijssel, Noordelijk Flevoland en Zuidwest-Drenthe.
Beheersmaatschappij LOC+
De CV beheermaatschappij LOC+ draagt zorg voor de inrichting en instandhouding van een gebouw, waarin instellingen zijn gehuisvest op het gebied van cultuur, onderwijs en werk. De opzet van het gebouw is gericht op samenwerken.
2.2.9 Relatie met SDG's Economie We ontwikkelen een robuuste, duurzame en concurrerende economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat.
Kunst en cultuur en evenementen Voorzieningen passen bij de omvang van de kern. Goede bereikbaarheid garandeert de nabijheid van stedelijke voorzieningen die niet in de kern zelf aanwezig zijn. Kunst & cultuur vervult in onze gemeente een belangrijke maatschappelijke functie. Ze zorgt voor verbinding, persoonlijke ontwikkeling en draagt bij aan onze economie, recreatie en toerisme.
69
Sportbeleid en sportaccommodaties Zoveel mogelijk inwoners sporten en bewegen met plezier. De ambitie is om door te groeien tot een samenleving waarin sporten en bewegen voor alle inwoners vanzelfsprekend is.
Kwaliteit leefomgeving Samen met de (dorps)-gemeenschappen en ondernemers werken we aan leefbaarheid en woonkwaliteit en een goed onderhouden openbare ruimte. De Groene en gezonde maatlaat is daarbij een belangrijk instrument.
70
2.3 Duurzaam Hardenberg 2.3.1 Circulariteit Wat willen we bereiken? We streven ernaar in 2050 100% circulair te zijn. Dat betekent dat we geen restafval meer hebben en alleen nog maar waardevolle grondstoffen en materialen (her)gebruiken. We maken onze inwoners en ondernemers bewuster van het belang van circulariteit. Door samen te werken met alle partijen kunnen we onze doelstelling voor 2050 halen. Wat gaan we daarvoor doen? •
Op 2 juli 2024 is het GGP (Gemeentelijke Grondstoffenbeleidsplan) vastgesteld door de gemeenteraad. Dit plan schetst het beleid voor de komende jaren om grondstoffen beter te scheiden en in 2030 nog maximaal 50KG restafval per inwoner in te zamelen. Het GGP is een integraal plan en bevat 13 concrete maatregelen. Het is tot stand gekomen middels (online/offline) inwonersparticipatie en een raadsklankbordgroep. Momenteel zitten we in het eerste deel van de uitvoeringsfase van het GGP (met een planhorizon van telkens 2 jaar). Ook in de uitvoering geldt dat deze zorgvuldig en met betrokkenheid van onze inwoners zal plaatsvinden. Dit is bijvoorbeeld al gedaan voor de invoering van inzameling van gft bij hoogbouw en voor het kiezen van locaties voor 'overloop' containers voor (het aanpassen van de frequentie van het ledigen van het) restafval.
•
De uitvoering van de maatregelen van het GGP hebben invloed op de afvalstoffenheffing. Vanaf 2026 verdwijnt het lagere vastrecht omdat gestapelde/hoogbouw de mogelijkheid heeft om gft (gratis) gescheiden aan te bieden middels gedeelde inzamelvoorzieningen. Verder verandert de verhouding van het vastrecht en het variabele deel naar 70-30%. Dit is een stimulans voor huishoudens om actief bij te dragen aan beter afval scheiden.
•
Het grondstoffenbeleid volgt de 10R ladder voor circulaire economie (een prioriteitenladder die de mate van circulariteit aangeeft en stelt hoe om te gaan met afval/grondstoffen van producten (Refuse, Reduce, Reuse, Repair, Recycle, Recover).
•
We zijn betrokken bij het ‘Living Lab Circulaire Economie’ van de Regio Zwolle. Via het digitale platform DuSpot gebruiken we elkaars vrijkomende materialen uit civieltechnische werken. Hiermee doen we ervaring op met hergebruik van
71
materialen. We nemen dit op in de bestekken (contracten) bij de civieltechnische aannemers die werken uitvoeren in opdracht van de gemeente. •
We gebruiken vaker circulaire producten bij (her)inrichtingen in het openbaar gebied. Vanuit de ‘Dutch Circular Polymer Valley’ zijn we betrokken bij het toepassen van kunststofrecyclaat projecten. Bij wijze van proef gebruikten we in het project Vechtrijk Gramsbergen 100% gerecycled kunststof.
•
We doen mee aan het regionale project ‘Verwaarden Bermgras’. Zo dragen wij bij in het onderzoek naar het omzetten van bermmaaisel in groengas en potgrond. In de regio is een potentiële locatie beschikbaar, waar in samenwerking met marktpartijen, dit initiatief tot groenvergisten concreet gemaakt gaat worden.
•
We continueren het project ‘Berm zoekt Boer’. Hierbij verwerken we bermmaaisel ter plaatse als bodemverbetering voor akkerland. Dit project loopt al een aantal jaren. Meerdere boeren maken hier gebruik van.
2.3.2 Energietransitie en energie-innovatie Wat willen we bereiken? Met het Programma Energie zetten we de stap naar een comfortabel en betaalbaar energiesysteem in 2050. Een systeem dat klaar is voor de toekomst en waarbij er bijna geen CO2-uitstoot meer is. In het Programma Energie staat wat we hiervoor gaan doen. In het Programma Energie komen we met maatregelen om de overgang van fossiele naar duurzame energie in beweging te zetten en houden. Ook geven we aan welke rol we daarbij als gemeente nemen. Ons energiebeleid is erop gericht dat onze eigen gemeentelijke ambities en doelen in de pas lopen met de landelijke doelen uit het klimaatakkoord. We vervangen fossiele brandstoffen door duurzame energiebronnen (energietransitie). Het doel is om de CO2-uitstoot in 2050 terug te brengen naar bijna nul. Om dat te bereiken willen we energie besparen door zuinig om te gaan met het gebruik ervan. En de energie die we gebruiken willen we zoveel mogelijk duurzaam opwekken. Tegelijkertijd werken we toe naar een betrouwbaar, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem. Om de CO2-uitstoot in Hardenberg terug te brengen, zijn veranderingen nodig. Want we gebruiken met z’n allen steeds meer energie en vooral elektriciteit. Bijvoorbeeld om onze huizen te verwarmen, of ons te verplaatsen met elektrisch aangedreven voertuigen.
Belangrijk vertrekpunt in het programma Energie is dat inwoners betaalbaar en comfortabel kunnen wonen en verplaatsen. En dat voor onze bedrijven de energie beschikbaar is om te groeien en ontwikkelen. En dat alles in combinatie met onze ambitie om te zorgen voor nieuwe woningen en bedrijventerreinen. 72
Om ook in de toekomst voldoende en betaalbare energie te hebben, hebben we een betrouwbaar, duurzaam en toekomstbestendig energiesysteem nodig. Daarvoor moeten we allemaal aan de slag. En iedereen moet mee kunnen doen. Het programma wordt uitgevoerd op basis van programmafinanciering. Het Programma Energie Hardenberg gaat uit van een meerjarige aanpak die zich financieel lastig in jaarschijven laat vangen. Het programma schetst een langjarige en complexe opgave. De energietransitie is weerbarstig en onvoorspelbaar en brengt onzekerheden met zich mee. Het Programma Energie vraagt om een meer programmatisch en in de tijd flexibele inrichting van de financiering. Een financiering die ons mede in staat stelt flexibel en wendbaar te opereren in de samenwerking met onze partners. Een financiering met ruimte voor experimenten en innovatie, om te leren en waar nodig bij te sturen in beleid en/of uitvoering. Wat gaan we daarvoor doen? Het Programma Energie schetst zes transitiepaden. Hieronder geven we beknopt aan wat we per transitiepad gaan doen: Gebouwde omgeving •
In het Warmteprogramma werken we uit hoe we de warmtetransitie opschalen en versnellen om het aardgasverbruik in de gebouwde omgeving te verminderen.
•
We maken Warmte Uitvoeringsplannen voor wijken waar we aan de slag gaan met een meer wijkgerichte aanpak. Onderdeel ervan is het uitwerken van een communicatie- en participatieaanpak voor het aardgasvrij maken van wijken.
•
Op basis van de energiebespaarroutes voor veelvoorkomende woningtypes schalen we met een wijkaanpak op van isolatiemaatregelen naar het versnellen van de installatie van hybride en all-electric warmtepompen of alternatieven. Dit doen we samen met onze inwoners, Vechtdal Wonen, makelaars, particuliere verhuurders en plaatselijk belangen.
•
We ontwikkelen het Energieloket Hardenberg, verder door breiden de dienstverlening uit en maken het meer proactief met bijvoorbeeld online tools, inkoopacties en een bedrijvenplatform voor het opvragen van offertes voor energiemaatregelen. We ondersteunen en ontzorgen inwoners vanuit het Energieloket met subsidiemogelijkheden en instrumenten. Onderdeel van het Energieloket zijn de energiecoaches, het energieklusteam en de subsidieadviseur. We brengen het ondersteunen van doe-het-zelvers via DOC 33 onder bij het Energieloket.
•
We gaan door met het project energiezuinig & comfortabel wonen en de ondersteuning van bewonersgroepen samen met Natuur & Milieu Overijssel.
•
Met een soortenmanagementplan (SMP) dragen we bij aan het natuurvriendelijk doorvoeren van isolatiemaatregelen.
73
•
We werken samen met Enexis aan het verzwaren van de energie-infrastructuur wijk voor wijk door het laagspanningsnet toekomstbestendig te maken, zodat warmtepompen en auto’s in de toekomst voldoende elektriciteit krijgen en opgewekte elektriciteit van zonnepanelen het net op kan. Ook het omliggende netwerk voor midden- en hoogspanning moet worden verzwaard.
•
We oriënteren ons op de mogelijkheden van micro-warmtenetten in samenwerking et onder meer Cogas en Vechtdal Wonen.
•
Vanuit een maatwerk aanpak voor maatschappelijk vastgoed ondersteunen we maatschappelijke organisaties bij het energiezuinig maken van hun gebouwen (met subsidies, leningen en advies).
•
We maken het eigen gemeentelijk maatschappelijk vastgoed versneld energiezuinig. Het gaat om binnensportaccommodaties en basisscholen.
•
We onderzoeken hoe wij het (gemeentelijke) LOC-gebouw verder kunnen verduurzamen, zodat het beter aansluit bij onze duurzaamheidsambitie. We zetten in op innovatieve maatregelen die zowel het comfort als de gebruikskwaliteit van het gebouw verbeteren. De voorgenomen verduurzaming sluit aan bij de gemeentelijke ambitie om circulair en klimaatbewust te werken.
•
We vragen projectontwikkelaars en bouwondernemingen om stappen te zetten in het energiezuinig en energie-efficiënt ontwikkelen van nieuwe woningen en woonwijken. Dit geldt ook voor inwoners die in eigen beheer een woning bouwen.
•
De Groene en Gezonde Maatlat geldt ook voor maatregelen in het kader van de energietransitie met een ruimtelijke impact bij bestaande en nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen.
Bedrijventerreinen en industrie •
Bedrijven komen zelf in actie om hun gebouwen, bedrijfsvoering en transport energiezuinig te maken.
•
We willen bedrijven helpen door innovaties te ondersteunen. Zoals het opwekken, opslaan en uitwisselen van energie in een Smart Energy Hub. Of gebruik van groen gas of waterstof. Hiertoe ondersteunen we de ontwikkeling van de Smart Energie Hub op Broeklanden. En we laten onderzoek doen naar energiegebruik en toekomstige energiebehoefte op de bedrijventerreinen Bruchterweg/Nieuwe Haven en Rollepaal.
•
Bij de start van de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen houden we rekening met een toekomstbestendige en duurzame energievoorziening door de integratie van Smart Energy Hubs, gesloten distributiesystemen en/of batterijen.
•
We blijven in gesprek met Enexis over het stimuleren van de efficiëntere collectieve manier van energiegebruik in Smart Energy Hubs. We willen het voor bedrijven interessant maken om hierbij samen te werken. 74
•
We zien via onze Omgevingsdienst IJsselland toe op de naleving van de energiebesparingsplicht en de energie audit verplichting voor bedrijven
Mobiliteit •
We passen het STOMP-principe toe: Stappen en vervolgens naar Trappen, Openbaar Vervoer, Mobility as a Service (MaaS) en tenslotte dePrivéauto.
•
Samen met de provincie Overijssel houden we het openbaar vervoersysteem tegen het licht. We zetten in op het grootschalig verbeteren en intensiveren van de busverbindingen aan de noordkant van het Vechtdal (Slagharen-DedemsvaartBalkbrug), de Vechtdallijn, de Nedersaksenlijn. We regelen het kleinschalig openbaar vervoer in om de fijnmazige bereikbaarheid onze kernen zeker te stellen.
•
We koppelen het verbeteren van de het openbaar vervoersysteem aan het inrichten van mobiliteits-Hubs als schakel zijn in de bereikbaarheid van Hardenberg.
•
We zorgen voor voldoende laadinfrastructuur zoals beschreven in de laadstrategie.
Opwek elektriciteit en duurzaam gas •
De provincie deed 2024-2025 in twee rondes een uitvraag voor de ontwikkeling van windturbines. We blijven betrokken bij de windprojecten in onze gemeente van initiatief tot realisatie. De provincie is bevoegd gezag, maar als gemeente blijven we een aanspreekpunt voor inwoners en bedrijven. Ook willen we grip houden op de eisen rond participatie en 50% lokaal eigendom.
•
De gemeente blijft bij de provincie pleiten voor compensatie voor het verlenen van medewerking aan de verhoogde windopgave door Hardenberg.
•
We gebruiken de lokale opwek van wind- of zonne-energie in Smart Energy Hubs en stemmen vraag en aanbod beter af. Dit is goed voor een efficiënte, kosteneffectieve en duurzame energievoorziening op bedrijventerreinen.
•
We ondersteunen de energiecoöperatie om het uitgangspunt van 50% lokaal eigendom te bereiken.
•
Samen met de netwerkbedrijven bevorderen we de mogelijkheden voor monomestvergisting met informatie en advies. We ondersteunen clusters van agrarische bedrijven waar nodig en onder voorwaarden.
•
We willen aansluiten op de waterstofbackbone en lobbyen daarvoor samen met onze bedrijven. We verkennen de mogelijkheden voor waterstof (uit reststroom of syngas). We staan positief tegenover pilots.
•
We verkennen samen met de netwerkbedrijven hoe we het in de gemeente opgewekte duurzame gas lokaal kunnen gebruiken in onze woningen, bedrijven en de eigen gebouwen. Ook lobbyen we hiervoor samen met de netwerkbedrijven. 75
Eigen gebouwen en activiteiten •
Verdere verduurzaming is integraal onderdeel van de vastgoedstrategie voor gemeentelijke gebouwen. Daarvoor maken we Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s) en samen met de Veiligheidsregio IJsselland maken we een vastgoedstrategie voor de brandweergebouwen.
•
In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs staan de kaders voor duurzaamheid van schoolgebouwen. Voor de uitvoering vertalen we de duurzaamheidsdoelstellingen naar programma’s. Zo werken we op logische investeringsmomenten en in overleg met schoolbesturen aan de energietransitie. De verantwoordelijkheid voor verduurzaming van schoolgebouwen voor voortgezet onderwijs ligt bij de schoolbesturen. We beoordelen mogelijkheden en vormen voor ondersteuning per situatie (maatwerk).
•
Op een routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed staan de duurzaamheidsdoelstellingen voor de gemeentelijke gebouwen. En de maatregelen die daarvoor nodig zijn, zoals innovatieve technieken en inregelmogelijkheden van installaties. Zo bewaken we de voortgang. De vastgoedstrategie, energiebesparing (maatwerk)adviezen en het energiekompas zijn input voor de routekaart.
•
De energiecoördinator helpt huurders en gebruikers van gemeentelijke gebouwen bij het verminderen van het energieverbruik.
•
We monitoren het energieverbruik in onze gebouwen en installaties en signaleren mogelijkheden voor optimalisatie van installaties en verduurzaming.
•
Samen met enkele gemeenten uit de inkooporganisatie onderzoeken we de haalbaarheid en wenselijkheid van een (regionale) energie-entiteit voor de inkoop van elektriciteit en groen gas voor eigen gebouwen en activiteiten.
•
We gaan door met het verder elektrificeren van ons materieel (o.a. wagenpark en handgereedschappen) en bij de kleine waterwerken (gemalen, pompen drukriolering, ed.) werken we aan slimme sturing op basis van dynamische energieprijzen.
•
We maken de openbare verlichting energiezuinig.
Vier randvoorwaardelijke sporen: Betaalbaarheid •
Vanuit ons Energieloket ondersteunen we inwoners in de lagere inkomensgroepen met een koop- of huurwoning. Dit in aanvulling op de instrumenten die we inzetten voor het verbeteren van de financiële bestaanszekerheid.
•
We ondersteunen maatschappelijke organisaties en culturele instellingen bij het energiezuinig maken en gebruiken van hun gebouwen. Dit doen we met advies en door maatregelen te nemen aan onze eigen gebouwen. Voor niet-professionele maatschappelijke organisaties is er financiële ondersteuning bij het verduurzamen van 76
hun vastgoed. Zo voorkomen we indirect dat hoge energielasten worden doorberekend aan onze inwoners. •
Onze inwoners kunnen gebruik maken van subsidiemogelijkheden vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP), de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe, provincie en Rijk (o.a. ISDE). Het Energieloket geeft hierover informatie. Onze subsidieadviseur helpt inwoners bij een subsidie aanvraag.
Innovatie en kennisontwikkeling •
Met het bedrijfsleven, kennisinstituten en andere overheidspartners in OostNederland en de Regio Zwolle ontwikkelen en delen we kennis rond Smart Energy Hubs en andere alternatieve oplossingen voor een efficiënte collectieve energievoorziening bij bedrijven.
•
We ondersteunen innovaties door pilots mogelijk te maken en de kennis die we opdoen te delen. Meedoen aan het of het faciliteren van innovaties en pilots (financieel of anderszins) gebeurt op basis van maatwerk.
Energiebeschikbaarheid en aanpak netcongestie •
We brengen vraag en aanbod bij elkaar. Door windenergie op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen te combineren met aanpassing/verzwaring van het energienetwerk, Smart Energy Hubs of vergelijkbare alternatieven. Ook het gebruik van batterijen kan helpen. Met het afschaffen van de salderingsregeling worden thuisbatterijen mogelijk meer rendabel. Randvoorwaarde is dan wel dat deze batterijen slim worden ingezet ter ontlasting van het net. Ook kunnen elektrische auto’s op termijn als batterij het elektriciteitsnet beter balanceren. Ook warmtebuffers kunnen bijdragen aan het verminderen van de druk op ons energienetwerk.
•
We maken de verzwaring van laagspanningsnetten en aanpassingen van de netinfrastructuur voor het midden- en hoogspanningsnet tijdig ruimtelijk mogelijk en versnellen procedures en besluitvorming.
Communicatie, participatie en samenwerking •
Het Energieloket Hardenberg is de centrale plek voor informatie, advies en ondersteuning bij het energieneutraal maken van woningen. We blijven ons inspannen om de bekendheid en deskundigheid van het Energieloket (digitaal en fysiek) continue te verbeteren.
•
We ondersteunen initiatieven die vanuit onze samenleving tot ontwikkeling komen, ondersteunen pilots en bevorderen innovatie.
•
We maken samenwerkings- en prestatieafspraken over opgaven in de energietransitie met netwerkbedrijven, ondernemers/parkmanagement, Vechtdal Wonen en partneroverheden.
77
•
Participatie en lokaal eigenaarschap zijn onmisbaar in de energietransitie.. Bij de grootschalige opwek van elektriciteit gaan we uit van tenminste 50% lokaal eigenaarschap. Bij duurzaam gas zoeken we naar mogelijkheden om dit lokaal te kunnen toepassen. Energiecoöperaties spelen een belangrijke rol bij het invullen van participatie en lokaal eigenaarschap.
2.3.3 Duurzaamheid en klimaatadaptie Wat willen we bereiken? Het klimaat verandert. Perioden van droogte en hitte houden langer aan. Als het regent komt er gemiddeld meer neerslag naar beneden. Vaak ook in korte tijd. We willen onze leefomgeving aanpassen aan dit veranderende klimaat. In het programma Klimaat, Water en Biodiversiteit) staat hoe we dit gaan doen. In dit programma hebben we ook aandacht voor het in stand houden van het bestaande water- en rioleringssysteem. En voor het invullen van de gemeentelijke watertaken zoals deze zijn vastgelegd in de Omgevingswet. In het programma staan drie thema's centraal. Elk thema is gekoppeld aan één of meerdere Sustainable Development Goals (SDG's). Bij elk thema horen doelen en acties. •
Leefbaarheid & Bewustwording (SDG-13 klimaatactie, SDG-15 leven op het land) o
In 2027 zijn klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit altijd onderdeel van het beleid van de gemeente.
o
In 2050 is de gemeente Hardenberg klimaatrobuust en natuurinclusief ingericht.
o
Inwoners en organisaties begrijpen de noodzaak van klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit. En willen meedoen.
o
In 2025 weten we hoe het staat met de biodiversiteit van de gemeente. En wat we moeten doen om die te behouden en te verbeteren.
•
Betrouwbaarheid & Gezondheid (SDG-6 schoon drinkwater en sanitair) o
We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk.
o
We weten de omvang van ons water- en rioleringssysteem en de kwaliteit daarvan.
o •
We maken ons water- en rioleringssysteem geschikt voor de toekomst.
Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie (SDG-9 industrie, innovatie en infrastructuur, SDG-12 verantwoorde consumptie en produktie) We gaan onze infrastructuur verduurzamen. We voeren onze werkzaamheden zo duurzaam mogelijk uit.
78
Wat gaan we daarvoor doen? Thema Leefbaarheid & Bewustwording Groene en Gezonde Maatlat In de raadsvergadering van 10 juni 2025 heeft uw raad unaniem de Groene en Gezonde Maatlat (GGM) vastgesteld. Hier lag een uniek en vernieuwend raadsproces aan ten grondslag, dat u samen met ons college en de ambtelijke organisatie heeft doorlopen. Op 10 juni heeft u ook besloten dat de periode tot eind 2026 gebruikt zal worden als leerperiode om ervaring op te doen met de maatlat, en ook om deze verder te ontwikkelen. In de begroting 2026 vullen wij dit conform uw besluit als volgt in: •
Wij stellen een begeleidingsgroep GGM in, met daarin vertegenwoordigers vanuit uw raad, ons college en de ambtelijke organisatie.
•
We ontwikkelen de maatlat door voor bedrijventerreinen en bestaand gebied.
•
We gaan de ambtelijke organisatie trainen en begeleiden om goed te kunnen werken met de maatlat. Voor 2026 maken we hiervoor een bedrag van € 100.000 vrij.
•
We gaan onderzoeken welke expertise blijvend geborgd moet worden in de ambtelijke organisatie (zowel kwalitatief als kwantitatief). Volgend jaar in de perspectiefnota 2027 zullen we hiervoor een voorstel bij uw raad neerleggen.
•
In 2026 stellen we € 100.000 beschikbaar voor klimaatrobuuste maatregelen. Dit budget wordt gebruikt als co-financiering bij fysieke inrichtingsprojecten in de bestaande openbare ruimte. Het budget is bedoeld voor klimaatmaatregelen in deze projecten, en is niet bedoeld voor GREX-projecten. De besteding van het budget wordt ingekaderd door de inhoud van de maatlat.
•
Daarnaast continueren we onze inzet in het Europese onderzoeksproject SpongeWorks. Dit stelt ons in staat om diepgaander naar de effecten van de maatlat te kijken, zoals o.a. de sociaal-economische impact van het toepassen van de maatlat.
Biodiversiteitsmonitor Voor het in beeld brengen van de biodiversiteit stellen we een Biodiversiteitsmonitor op. Deze wordt opgesteld volgens de systematiek van Basiskwaliteit Natuur (BKN). Dit is een nieuwe systematiek, die op deze schaal nog niet in Nederland is toegepast. Dit betekent dat er veel uitgedacht en ontwikkeld moet worden. De systematiek wordt ook landelijk als kansrijk gezien. Daarom is het ministerie van LVVN bezig met het opzetten een pilot in elke provincie. Voor Overijssel zijn wij gevraagd. Dit is een unieke kans om enerzijds input te leveren voor het proces, maar ook om heel veel kennis op te halen. Onderdeel van de pilot is onder andere het doorlopen van een integraal gebiedsproces, samen met plaatselijk belang, agrariërs, De Koppel,
vrijwilligers,
provincie,
Waterschap
Vechtstromen
en
nog
een
aantal
belanghebbenden. De kosten van deze pilot komen voor het grootste deel voor rekening van het ministerie van LVVN. Als gevolg van het deelnemen aan de LVVN-pilot loopt de planning van de biodiversiteitsmonitor uit, maar de pilot het levert ons wel heel veel extra informatie en kennis op, die we anders niet gehad zouden hebben.
79
Naast de Groene en Gezonde maatlat en de Biodiversiteitsmonitor gaan we in 2026 aan de slag met een aantal andere acties uit het thema Leefbaarheid & Bewustwording. •
We continueren onze inzet in de netwerkorganisatie Ruimte voor de Vecht. Voor de uitvoeringsprojecten is in 2025 een gezamenlijke aanvraag ingediend voor de Regiodeal van de Regio Zwolle. De uitvoeringsprojecten zijn gericht op het versterken van vitaliteit, gezondheid en sociale cohesie, het beperken van gevolgen klimaatontwikkeling en versterken biodiversiteit. Daarnaast zal in 2026 binnen de netwerkorganisatie gewerkt worden aan een uitvoeringsagenda voor de periode vanaf 2027.
•
We hebben met succes externe middelen weten te organiseren van andere overheden: Impulsgelden, ZON-gelden, HORIZON-gelden en bijdragen van de provincie. De inzet van deze middelen continueren we in 2026.
•
Communicatie is essentieel voor het halen van de programmadoelen. We willen inwoners en bedrijven enthousiast maken om zelf een bijdrage te leveren. In 2026 continueren we onze communicatie-campagne. De Groene Bijdrageregeling die in 2024 is vastgesteld is daarbij een belangrijk hulpmiddel.
•
In het buitengebied wordt hemelwater via de drukriolering afgevoerd. Dit is niet duurzaam. En hierdoor functioneert het systeem op een aantal locaties minder goed. In 2024 en 2025 zijn we daarover in een aantal gebieden in gesprek gegaan met inwoners en bedrijven. Dit continueren we in 2026. Ook hierbij zullen we de Groene bijdrageregeling inzetten, en bieden we de inzet van groencoaches aan.
Betrouwbaarheid & Gezondheid •
We onderhouden ons water- en rioleringssysteem zo efficiënt mogelijk, op basis van functiegericht beheer. We benutten de technische levensduur van ons systeem maximaal. In de exploitatie is ruimte voor het opvangen van eventuele incidenten en het meenemen van meekoppelkansen. Wanneer zich dit voordoet, informeren wij uw raad daar separaat over in de P&C-cyclus.
•
In 2026 doet zich de kans voor om renovatiewerkzaamheden aan de riolering te combineren met de herinrichting van de Europaweg en de Bruchterweg. Wij hebben u hierover in de perspectiefnota al geïnformeerd. We stellen voor om hiervoor een krediet € 175.000 beschikbaar te stellen, en de kapitaallasten hiervan ten laste te brengen van de exploitatie riolering. Een en ander is daarmee kostenneutraal. Daarnaast zijn er de komende jaren mogelijk meekoppelkansen bij herinrichtingen van parkeerplaats Hoge Esch (Gramsbergen), project Spaanskamp (Hardenberg) en de herinrichting van de Coevorderweg (tussen Slagharen en Lutten). Wanneer hier meer over bekend is zullen wij uw raad daarover informeren in de P&C-cyclus.
•
We voeren regelmatig inspecties uit. Op basis van deze inspecties voeren we de benodigde onderhouds- en renovatiewerkzaamheden uit.
80
•
Onze riolering wordt gemiddeld genomen steeds ouder. We moeten daarom steeds meer maatregelen treffen om het functioneren van de riolering blijvend te kunnen garanderen. De door uw raad beschikbaar gestelde kredieten zijn daarvoor niet meer helemaal toereikend. Voor de rest van de planperiode (2026-2027) stellen we daarom voor jaarlijks € 200.000 extra beschikbaar te stellen voor rioolrenovaties, en de kapitaallasten hiervan ten laste te brengen van de exploitatie riolering. Een en ander is daarmee kostenneutraal, en conform de perspectiefnota. Voor de planperiode 20282032 zullen we opnieuw de benodigde kredieten inzichtelijk maken, op basis van de huidige leeftijd en kwaliteit van ons rioolstelsel.
•
De afgelopen 2 jaar zijn verschillende malen problemen geweest met de riolering van het gebied Grote Beltenweg-Rheezerweg. Bij hevige neerslag kan niet al het afvalwater worden afgevoerd, en ontstaan op verschillende campings problemen. De oorzaken hiervan zijn tweeledig. Enerzijds is er door campings (en ook sommige particulieren) hemelwater op deze riolering aangesloten. Deze riolering is hier niet voor bedoeld. Een en ander hebben we inmiddels geïnventariseerd, en we zijn met de campings in overleg over het afkoppelen van dit hemelwater. Anderzijds heeft de riolering de grenzen van zijn capaciteit bereikt. We zijn met het waterschap een studie gestart naar de mogelijkheden om de capaciteit te vergroten. Dit is een complex proces, we verwachten hier in het najaar van 2026 de resultaten van.
Thema Duurzame infrastructuur & Duurzame realisatie •
In onze beheer- en onderhoudsprocessen proberen we de uitstoot van CO2 zo veel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door gebruik van schone machines.
•
In onze projecten geven we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans om werkervaring op te doen door middel van ‘Social Return on Investment’.
81
2.3.4 Beschikbare middelen Saldo per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
7.2
Riolering
2.679
2.695
2.669
2.675
2.690
7.3
Afval
1.673
1.717
1.717
1.717
1.717
7.4
Milieubeheer
-2.487
-3.725
-3.462
-3.199
-2.956
Saldo voor reservemutaties
1.865
686
924
1.193
1.451
0
0
0
0
0
1.865
686
924
1.193
1.451
Reservemutaties Saldo inclusief reservemutaties
Lasten per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
7.2
Riolering
-6.669
-7.342
-7.323
-7.312
-7.296
7.3
Afval
-5.255
-6.200
-5.756
-5.756
-5.756
7.4
Milieubeheer
-5.181
-5.805
-5.541
-5.198
-3.385
-17.105
-19.348
-18.621
-18.266
-16.437
0
0
0
0
0
-17.105
-19.348
-18.621
-18.266
-16.437
Lasten voor reservemutaties Reservemutaties Lasten inclusief reservemutaties
82
Baten per taakveld Bedragen x €1.000
Rekening
Begroting
TVnr
Taakveld omschrijving
2024
2026
2027
2028
2029
7.2
Riolering
9.348
10.037
9.992
9.987
9.987
7.3
Afval
6.928
7.917
7.473
7.473
7.473
7.4
Milieubeheer
2.694
2.080
2.080
2.000
429
Baten voor reservemutaties
18.970
20.034
19.545
19.460
17.888
0
0
0
0
0
18.970
20.034
19.545
19.460
17.888
Reservemutaties Baten inclusief reservemutaties
83
2.3.5 Verplichte indicatoren Verplichte indicatoren 2023 t/m 2026 Omschrijving Indicator
Eenheid
Realisatie
Omvang huishoudelijk restafval
Aantal kg per inwoner
2023
97
2024
nog niet bekend
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
Eventuele toelichting:
Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.
Hernieuwbare elektriciteit
%
2023
46,7
2024
nog niet bekend
2025
nog niet bekend
2026
nog niet bekend
Eventuele toelichting:
2.3.6 Relatie met verbonden partijen Verbonden partijen Naam
Omschrijving
Omgevingsdienst IJsselland
Omgevingsdienst IJsselland is een samenwerkingsverband tussen 11 gemeenten en de provincie Overijssel. De Omgevingsdienst heeft taken op het gebied van omgevingsrecht en het bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving.
Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV
Publiek Belang Elektriciteitsproductie B.V. opereert binnen de industrie Distributie van elektriciteit en gasvormige brandstoffen via leidingen.
Enexis Holding
Enexis is de netbeheerder die zorgt voor de aanleg, het onderhoud en de uitbreiding van het gas- en elektriciteitsnet.
Rendo Holding
Rendo verzorgt het transport van gas, elektriciteit en data naar huishoudens en bedrijven in Drenthe en Overijssel.
Rova
Rova werkt als maatschappelijke onderneming samen met gemeenten aan een mooie en schone leefomgeving. Onder andere door (gescheiden) inzameling van afval.
Vitens
Vitens is verantwoordelijk voor de productie en levering van kraanwater.
Cogas Holding
Cogas is het regionale netwerkbedrijf in een groot deel van Twente en de gemeente Hardenberg. Cogas is verantwoordelijk voor de ontwikkeling, de aanleg, het onderhoud en het beheer van de netwerken voor gas, elektriciteit, (duurzame) warmte en telecommunicatie.
84
CSV Amsterdam B.V.
CSV Amsterdam B.V. is een juridische entiteit die als doel heeft om: juridische procedures (schade- en garantieclaims) namens voormalige aandeelhouders van Essent te voeren, en financiële administratieve handelingen, zoals het beheer van verkoopgelden op een escrow-rekening, correct af te wikkelen.
2.3.7 Relatie met SDG's Circulariteit, energie transitie, energie-innovatie, duurzaamheid en klimaat. Samen met de (dorps)gemeenschappen en ondernemers werken we aan leefbaarheid, woonkwaliteit en een goed onderhouden openbare ruimte. Maar ook aan energieneutraliteit en het aanpassen van de leefomgeving aan het veranderende klimaat. De groene en gezonde maatlat is daarbij een belangrijk instrument.
85
2.4 Sociaal Hardenberg We werken aan een toekomstgericht Maatschappelijk domein. We willen er zijn voor mensen die ons nodig hebben en streven naar een brede welvaart voor onze inwoners; een speerpunt in ons coalitieakkoord. Onze samenleving is veerkrachtig. Ze bestaat uit sterke gemeenschappen waarin mensen zelf verantwoordelijkheid nemen en omzien naar elkaar. We staan als gemeente voor grote veranderingen binnen het maatschappelijk domein. De landelijk ingezette ontwikkelingen zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming zetten in op een fundamentele herinrichting van het zorglandschap. Zonder gezamenlijk ingrijpen komt de beschikbaarheid van passende zorg, behandeling en begeleiding verder onder druk te staan. Binnen deze context werken we met onze partners aan oplossingen die bijdragen aan de transformatie van het maatschappelijk domein. Zo zorgen we ervoor dat ondersteuning ook in de toekomst beschikbaar blijft voor wie het echt nodig heeft. Deze grote bewegingen hebben één gezamenlijk doel: de transitie van zorg naar gezondheid. Niet langer staat het behandelen van ziekte centraal, maar het bevorderen van gezondheid en het voorkomen van problemen.
Gemeenten en regio’s staan met deze ontwikkelingen voor de grote uitdaging om de zorg te vernieuwen en tegelijk de kosten te beheersen. Ons gemeentelijk gezondheidsbeleid en het Hardenbergs model voor hulp en ondersteuning vormen de paraplu voor deze ontwikkelingen die zijn vertaald naar onze lokale opgaven. De focus verschuift hierbij steeds meer naar preventie, het versterken van de sociale basis, het verbinden van domeinen en het organiseren van toegankelijke hulp dicht bij onze inwoners. Het vertalen van beleidsambities naar financiële onderbouwing binnen het maatschappelijk domein is een complex en dynamisch proces. De druk op de zorg neemt toe, terwijl de WMO en Jeugdwet zogenoemde openeinderegelingen zijn. Om de groeiende vraag naar intensieve zorg te beperken, is het essentieel om te investeren in preventie en in toegankelijke, collectieve en lichte vormen van ondersteuning. Dit vraagt naast het maken van beleidskeuzes ook om voldoende flexibiliteit binnen de financiële kaders en het programma, zodat we de effecten van deze verschuivingen tijdig kunnen opvangen en gericht kunnen bijsturen.
2.4.1 Jeugd, jeugdhulp en onderwijs Wat willen we bereiken? Elk kind recht heeft recht op een veilige, gezonde en kansrijke omgeving om in op te groeien. We bouwen aan een Hardenbergse samenleving waarin kinderen, jongeren én hun opvoeders worden ondersteund door een sterke pedagogische basis, veerkrachtige
86
netwerken en toegankelijke hulp. We investeren in een sterke pedagogische omgeving waarin ouders, scholen, sportverenigingen en buurten samenwerken. Opvoeden doen we samen – dichtbij, vertrouwd en met oog voor wat écht nodig is. We versterken de veerkracht van gezinnen en normaliseren alledaagse opvoedvragen. Niet elk probleem vraagt om professionele hulp – vaak is steun uit de eigen omgeving voldoende. Door vroegtijdig signaleren en samenwerken met scholen en verenigingen, voorkomen we dat kleine zorgen grote problemen worden. Toegankelijke hulp dichtbij huis is cruciaal. Ons aanbod voor hulp en ondersteuning is laagdrempelig, snel beschikbaar en sluit naadloos aan op gespecialiseerde hulp als dat nodig is. Door te investeren in preventie en stevige lokale teams, houden we specialistische hulp beschikbaar voor wie het écht nodig heeft. Flexibele zorgvormen en goede nazorg zijn daarbij essentieel. Veiligheid begint thuis. We zetten in op een integrale aanpak bij bijvoorbeeld scheidingen, huiselijk geweld en kindermishandeling, zodat elk kind zich veilig voelt. Wat gaan we daarvoor doen? •
We breiden de aanpak Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) van het Trimbos Instituut in samenwerking met onze partners als jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs en welzijn verder uit en zetten hiermee vol in op preventie: door vroegtijdig te signaleren en te handelen, voorkomen we dat beginnende problemen verergeren of escaleren. Met effectieve preventie dragen we eraan bij dat jeugdigen minder zorg nodig hebben en zich beter kunnen ontwikkelen – gezond, veerkrachtig en met perspectief.
•
Met onze partners in het onderwijs, kinderopvang en andere betrokken organisaties geven we actief vorm aan de visie uit de Lokale Educatieve Agenda (LEA). We richten ons op drie speerpunten: soepele overgangsmomenten in het onderwijs, kinderen en jongeren die zich gezien en gehoord voelen, en kansrijk opgroeien. We investeren doelgericht in de samenwerking tussen onderwijs, welzijn en jeugdhulp door initiatieven op het snijvlak van deze domeinen – zoals jongerenwerk in het voortgezet onderwijs, ondersteuningsteams in het primair onderwijs, Jongeren in Balans, kansencoaches en VSO+ – te onderzoeken, monitoren, delen en versterken. Zo bouwen we samen aan een stevige basis voor elk kind in Hardenberg.