Begroting 2024

Begroting 2024 Gemeente Hardenberg

2

Inhoudsopgave 1.

Het verhaal van Hardenberg ______________________________________________________________ 5

2.

Samenstelling gemeentebestuur Hardenberg _______________________________________________ 10

3.

Programma's _________________________________________________________________________ 13

3.1

Programma 1 Ruimtelijk Hardenberg ____________________________________________________ 14

3.2

Programma 2 Economisch en recreatief Hardenberg _______________________________________ 22

3.3

Programma 3 Duurzaam Hardenberg ___________________________________________________ 30

3.4

Programma 4 Sociaal Hardenberg ______________________________________________________ 36

3.5

Programma 5 Dienstverlenend Hardenberg ______________________________________________ 41

3.6

Programma 6 Financiën ______________________________________________________________ 46

4.

Vaststellingsbesluit ____________________________________________________________________ 50

5.

Financiële positie ______________________________________________________________________ 51

6.

Overzicht van baten en lasten ____________________________________________________________ 58

7.

Meerjarenperspectief ___________________________________________________________________ 59

8.

Paragrafen ___________________________________________________________________________ 61

BIJLAGEN _______________________________________________________________________________ 123

3

4

1. Het verhaal van Hardenberg In deze Begroting leest u onze plannen en ambities voor 2024, wat ze kosten, en hoe we ze gaan betalen. Maar eerst verbinden we in dit inleidende hoofdstuk de actuele ontwikkelingen in de samenleving met onze visie op (middel)lange termijn.

1.1 Van perspectiefnota naar begroting Er gebeurt veel in onze samenleving en in de wereld. De toekomst laat zich steeds moeilijker voorspellen. Daarom keken wij in de Perspectiefnota 2024 naar onze ambities vanuit het oogpunt van die actuele ontwikkelingen. Dat deden wij vanuit drie invalshoeken. Met brede welvaart als verbindend element. • De samenleving in het ‘hier en nu’: actuele vraagstukken rond bestaanszekerheid van onze inwoners spelen hierin een rol. • Gebeurtenissen in de wereld: onder meer de oorlog in Oekraïne is van grote betekenis. • De betekenis voor de generaties die na ons komen: hierbij zijn klimaatdoelen en bijvoorbeeld het stikstofvraagstuk relevant. Door de actuele ontwikkelingen staan onze ambities niet op zichzelf. Ze hebben invloed op de mate waarin we onze ambities kunnen verwezenlijken. Ze dwingen ons om steeds goed te kijken en te luisteren naar wat er in de samenleving en in de wereld om ons heen gebeurt. En om onszelf de vraag te stellen of we onze koers moeten bijstellen. Tijdens de algemene beschouwingen heeft u de ambities in de Perspectiefnota besproken. U gaf aan dat u de geschetste ontwikkelingen nog meer in verbinding wilt brengen met een visie op (middel)lange termijn. Ook moet er naast oog voor groei, óók oog voor bloei zijn. Dat betekent: groeien met kwaliteit.

Een goed voorbeeld daarvan is uw initiatief om te komen tot een maatlat voor klimaatadaptief en natuur-inclusief bouwen en beheer openbare ruimte. We hebben uw beschouwingen verwerkt in deze Begroting voor 2024. In de volgende paragrafen vertellen we hoe we de stap zetten van Perspectiefnota naar Begroting.

1.2 Visie en koers Onze Omgevingsvisie Landstad Hardenberg vertelt het verhaal van Hardenberg. Waar komen we vandaan? Hoe ziet de gemeente er in 2040 uit? En wat moeten we doen om daar te komen? Voor de huidige bestuursperiode staan onze ambities in het coalitieakkoord ‘Oog voor elkaar, blik op de toekomst’. Samen met de Perspectiefnota en uw beschouwingen daarop is dat het vertrekpunt voor een visie op (middel)lange termijn. We blijven benadrukken dat de actuele ontwikkelingen steeds vragen om bijsturing. 1.2.1 Onze visie in het kort Rode draad bij alles wat we doen is het behouden en versterken van de brede welvaart in land en stad. In de Omgevingsvisie staat dat daarvoor een schaalsprong nodig is. Én het toevoegen van kwaliteiten. Kortom: groei én bloei. Investeringen en verbeteringen in het woon-, leef- en werkklimaat werken als vliegwiel voor de brede welvaart van onze inwoners. We zetten in op kwaliteit van leven en het behoud van gemeenschapszin. Onze gemeente heeft een aantal sterke kenmerken. We zijn een groeiende grensgemeente met ruimte als troefkaart. Maar ook een sterk en verbindend streekcentrum tussen drie regio’s. En een gemeente die het beste van platteland en stad combineert. Maar vooral hebben we de kracht van de samenleving. Deze kenmerken zijn de basis voor onze visie op de ontwikkeling van Hardenberg tot 2040.

De komende jaren willen we doorgroeien naar een streekcentrum 3.0 met een kwalitatief hoog voorzieningenniveau. En naar een economisch en verkeersknooppunt, sterk verbonden met de omliggende regio’s. Bij het streven naar brede welvaart voor onze inwoners, staan vier samenhangende thema’s centraal.

5

1. 2. 3. 4.

Hardenberg voor elkaar - over een vitale samenleving, leefbare kernen en stedelijke ontwikkeling. Hardenberg in balans - over de verscheidenheid van ons landelijk gebied. Knooppunt Hardenberg - over een vitale economie en goede bereikbaarheid. Duurzaam Hardenberg - over de energietransitie, klimaatadaptatie en een circulaire economie.

We hebben de meeste thema’s al uitgewerkt in concrete programma’s. Zoals het programma Mobiliteit, het programma Duurzaamheid, de nieuwe economische Koers en het programma Wonen. Deze programma’s geven ons richting op de beleidsvelden. Maar ook hier moeten we steeds aandacht hebben voor de actuele ontwikkelingen. Het thema ‘Hardenberg voor elkaar’ is nog volop in beweging. We werken dit thema uit in ons nieuwe kernenbeleid. Het heeft ook raakvlakken met het programma ‘Veerkrachtig Hardenberg’ (voorheen Samen Door) dat in ontwikkeling is. In dit programma maken we de verandering in het sociaal domein op lokaal niveau concreet. Veerkrachtig Hardenberg Het programma ‘Veerkrachtig Hardenberg’ rust op de drie pijlers van het Hardenbergs Model: veerkracht, bestaanszekerheid en veilig opgroeien. We werken in het programma met verschillende partners aan een toekomstbestendig maatschappelijk domein. We zetten in op een veerkrachtige samenleving die is gericht op ontwikkeling. Wij bieden onze inwoners perspectief. Dit doen we met behoud van de kwaliteit van zorg, ondersteuning of dienstverlening op het gebied van onder meer de Wmo, Jeugdhulp en de Participatiewet. Ook zetten wij in op de financiële bestaanszekerheid voor onze inwoners. Daarvoor hebben we verschillende regelingen met als uitgangspunt: ‘genereus, maar eenvoudig’.

1.2.2 Groeien én bloeien Groei en bloei zijn naar onze overtuiging onlosmakelijk met elkaar verbonden. Onze inzet op ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, en sociaal-economische en maatschappelijke vitaliteit zorgt voor groei en bloei. Zo geven we concreet invulling aan het streven naar brede welvaart voor onze inwoners. Om onze ambities te realiseren moeten we blijven investeren in onze basisinfrastructuur. Dat betekent dat we zorgen voor woningbouw, werklocaties en mobiliteit (‘groeien’). Daarvoor spelen we onze belangrijkste troefkaart: de fysieke ruimte in onze gemeente. Verantwoorde groei vraagt ook om investeringen in het bebouwde gebied. Denk aan centrumvoorzieningen. Zo bouwen we onze streekfunctie en ons voorzieningenniveau verder uit. Want dat is essentieel als gemeente in een grensregio met een verzorgingsgebied voor meer dan 100.000 inwoners en bezoekers. Bij brede welvaart gaat het om de kwaliteit van leven én van de leefomgeving. Daarom is groei geen doel op zich. Groei ondersteunt ons streven naar brede welvaart voor onze inwoners. En het is verbonden met (ruimtelijke) kwaliteit. Toch betekent economische groei niet vanzelf maatschappelijke bloei. Daarom werken we ook aan maatschappelijke vitaliteit (‘bloeien’) van onze inwoners. Met activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld sport, cultuur, welzijn en maatschappelijke accommodaties.

Dat doen we samen met maatschappelijke organisaties, inwoners en ondernemers. Ook gezondheid is sterk bepalend voor de kwaliteit van leven en daarmee van wezenlijk belang voor brede welvaart. Het opgroeien van kinderen in een gezonde en veilige leefomgeving is essentieel. Onze activiteiten op dat gebied krijgen een plek in ons gemeentelijk Gezondheidsbeleid. Daarnaast staan de zelfregie van de inwoner, het dichtbij organiseren van de juiste zorg en ondersteuning en de inzet op preventie centraal. Zo houden we de zorg beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar.

6

1.3 Naar een kansen- en investeringsagenda Aan de hand van onze visie en koers kijken we naar de belangrijkste opgaven en gaan we in beeld brengen welke investeringen daar op de langere termijn voor nodig zijn. Dat doen we met een nog op te stellen kansenen investeringsagenda. Daarin vertellen we hoe de thema’s en programma’s zorgen voor groei en bloei. En hoe investeringen in de basisinfrastructuur, onze streekfunctie en onze kernen en inwoners bijdragen aan brede welvaart. De verdieping en discussie hierover staat wat ons betreft centraal in de Perspectiefnota 2025. Hieronder doen we alvast een eerste aanzet voor de inhoudelijke thema’s die een plek zouden moeten krijgen in deze agenda. Aansluitend gaan we in op de financiële afwegingen die we daarbij hebben te maken, mede gelet op het uitgangspunt om onze solide financiële positie te behouden. 1.3.1 Groeien: investeren in basisinfrastructuur en streekcentrum 1. Woningbouw We bouwen verder aan de woningvoorraad voor alle doelgroepen. En zorgen voor een kwalitatief goed woningaanbod en goede woonomgeving. 2. Economie en werkgelegenheid We ontwikkelen een robuuste, duurzame en concurrerende economie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarvoor zetten we in op voldoende vestigingslocaties, passend werk voor alle inwoners en regionale samenwerking. 3. Mobiliteit Mobiliteit in onze gemeente is duurzaam en veilig.

Onze kernen en bedrijventerreinen zijn goed bereikbaar. We beschikken over sterke grensoverschrijdende knooppuntverbindingen. 4. Centra, theater en stationsgebied We behouden een volledig, aantrekkelijk en stedelijk voorzieningenniveau. Sfeer, beleving en ontmoeting staan centraal bij centrumvernieuwing in Hardenberg en Dedemsvaart. In Hardenberg hebben we een goed functionerend theater op een prominente plek in het centrum aan het vernieuwde waterfront, met een parkeervoorziening in de buurt. We maken van het stationsgebied van Hardenberg een dynamisch woon- en werkgebied én mobiliteitshub. Voor de ontwikkeling van kleinere kernen sluiten we aan bij dorpsvisies. 1.3.2 Bloeien: investeren in kernen en inwoners 5. Kernen en sociale samenhang Onze samenleving is veerkrachtig. We richten ons op ontwikkeling en perspectief voor inwoners. Mensen wonen in aantrekkelijke en veilige (woon-)kernen met een sterke sociale cohesie. Voorzieningen passen bij wat de samenleving vraagt en zitten bij elkaar in de buurt. In de kernen zijn aantrekkelijke evenementen. Elk kern heeft een basisvoorziening zoals een ontmoetingsruimte. 6. Jeugd en onderwijs We geven onze jeugd een goede start. Kinderen groeien op in een gezonde en veilige leefomgeving. Ze krijgen alle ruimte om talenten te ontwikkelen. Dat begint bij goed onderwijs in schoolgebouwen die passend, duurzaam en van goede kwaliteit zijn.

7. Gezondheid Een gezonde samenleving hangt samen met een gezonde leefomgeving. Hulp en ondersteuning voor inwoners is dichtbij. We pakken preventie en het bevorderen van gezondheid integraal aan. 8. Sport Zoveel mogelijk inwoners sporten en bewegen met plezier. Daarvoor zijn in vrijwel alle kernen goede sportfaciliteiten en duurzame en toekomstbestendige sportaccommodaties. 9. Zorg en wonen Ouderen wonen zo lang mogelijk in hun eigen omgeving. We organiseren , zorg en ondersteuning lokaal en dichtbij de inwoners. Daarvoor werken zorgaanbieders, corporaties, huisartsen en wijkverpleging samen op het snijvlak van zorg, wonen en welzijn. 7

10. Leefomgevingskwaliteit (woonkwaliteit, energie, duurzaamheid en circulariteit) Samen met de (dorps)gemeenschappen en ondernemers werken we aan leefbaarheid en woonkwaliteit. Maar ook aan energieneutraliteit en het aanpassen van de leefomgeving aan het veranderende klimaat. We zetten in op minder restafval en (her)gebruik van waardevolle grondstoffen. 11. Landbouwtransitie en landelijk gebied Ons landelijke gebied is economisch en sociaal vitaal. Met een productieve en veerkrachtige (kringloop)landbouw en ruimte voor recreatieve neventakken.

1.4 Behoud solide financiële positie Uitgangspunt voor ons is en blijft dat wij onze solide financiële positie behouden. Dat betekent wel dat we een aantal zaken incidenteel hebben opgevangen en dat we hebben gezocht naar ruimte binnen de bestaande begroting, die we nu in de vorm van een taakstelling hebben verwerkt. Tegen deze achtergrond leggen wij u een meerjarig sluitende begroting voor. In onze begroting houden wij daarmee enige financiële ruimte om bijvoorbeeld kapitaallasten op te vangen die uit toekomstige investeringen voortvloeien. Of om aflopende incidentele programmafinancieringen deels voort te zetten en een verdere verlaging van de taakstelling op het sociaal domein op te vangen. Daarmee wijken wij af van het begrotingsadvies van de VNG. Zij schat in dat de gemeentelijke financiën in 2026 en 2027 onvoldoende zijn voor het uitvoeren van het huidige takenpakket, waardoor begrotingstekorten ontstaan. De VNG adviseert om deze tekorten zichtbaar te maken. Maar helder is dat als we onze ambities ten volle zouden willen verwezenlijken, óók Hardenberg niet in staat is om een meerjarig sluitende begroting te presenteren. Uit ons eigen financiële beeld komt namelijk duidelijk naar voren dat wij in de komende jaren moeten kiezen en prioriteren, zoals wij dat ook in de afgelopen periode al deden.

Wij verwachten dat we de ruimte binnen onze algemene reserve substantieel moeten inzetten om de grote opgaven waar we de komende jaren voor staan (mede) op te kunnen vangen.

1.5 Financiële afwegingen kansen- en investeringsagenda Het organiseren van financiële middelen is een randvoorwaarde voor het realiseren van onze ambities en belangrijkste opgaven. En voor investeringen voor de (middel)lange termijn. Om onze kansen- en investeringsagenda te realiseren, is een verdieping op financiële middelen, strategie en uitvoering noodzakelijk. Het vraagt om een herijking van de structurele middelen en een gerichte inzet van de algemene reserve. In de aanloop naar de Perspectiefnota 2025 levert dat enkele bestuurlijke dilemma’s op. We gaan hierover in 2024 graag in gesprek met uw raad. Onder andere de volgende onderwerpen komen wat ons betreft terug in dat gesprek. 1. Het financieren van grote investeringen Er komt een aantal grote investeringen aan. Denk aan het theater of de stationsomgeving. Maar ook de gemeentebrede investeringen in onderwijs- en sportvoorzieningen. 2. Kwaliteit vergt investeringen Het streven naar bijvoorbeeld duurzame en kwalitatief hoogwaardige woongebieden en een betaalbaar woonprogramma heeft gevolgen voor het financiële resultaat van grondexploitaties. Thema's als klimaatadaptatie, mobiliteit, natuurinclusiviteit en energietransitie vragen om extra investeringen. 3. Het wegen van ambities De keuze voor een hoog kwaliteitsniveau leidt in het algemeen tot hogere kosten. Dat kan op een veelheid van terreinen optreden.

Op alle aspecten kiezen voor de hoogste kwaliteit, heeft een prijskaartje. Het totale investeringsbedrag valt te matigen door hierin te variëren.

8

4.

5.

6.

7.

Ontwikkeling algemene reserve De afgelopen jaren is de omvang van de algemene reserve toegenomen. Voor de komende jaren verwachten wij een andere ontwikkeling. Daar zijn verschillende aanwijzingen voor. De bijdrage van het Rijk aan gemeenten neemt af. Het werk maken van onze ambities legt een beslag op onze reservepositie. De afgelopen jaren hebben de grondexploitaties in belangrijke mate bijgedragen aan de toegenomen omvang van de algemene reserve, maar wij verwachten daarin een omslag. Programma ‘Veerkrachtig Hardenberg’ Enkele jaren geleden is een taakstelling van 2,6 miljoen voor het Sociaal Domein afgesproken. Er is inmiddels een aantal beleidsmaatregelen getroffen dat tot een besparing op de uitgaven heeft geleid. Deze worden in de praktijk echter ingehaald door autonome ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de autonome groei binnen de Wmo. De bestaande totale taakstelling van € 2,6 miljoen die ziet op het Sociaal Domein is in dat licht niet meer passend. In de begroting 2024 is uitgegaan van het verlagen van de totale taakstelling van € 2,6 miljoen naar € 1,3 miljoen. In de komende periode gaan we door op de ingeslagen weg en brengen we voor Veerkrachtig Hardenberg beleidsmaatregelen in kaart die tot aanvullende besparingen kunnen leiden. Deze maatregelen toetsen we telkens aan de inhoudelijke koers die onze gemeente voor ogen staat.

Reëel en realistisch begroten is voor ons het uitgangspunt. Dit kan er toe leiden dat we de resterende taakstelling op termijn helemaal loslaten. Tijdelijke financieringen die aflopen Bekend is dat een aantal bestaande programma’s met verschillende looptijden een aflopende incidentele financiering kent. Wij houden vast aan het uitgangspunt van ons coalitieakkoord dat wij deze programma’s voortzetten voor de in het coalitieakkoord genoemde periode van drie jaar. Om ruimte te geven aan het toekomstige bestuur om tot een nieuw coalitieakkoord te komen. Met de kansen- en investeringsagenda zullen wij bij de Perspectiefnota 2025 hiervoor nadere beschouwingen aan u voorleggen. Samenspel tussen incidentele en structurele middelen We beschikken over een ruime algemene reserve en relatief weinig structurele financiële ruimte. Ook als we een investering (deels) incidenteel financieren, leidt dat tot structurele lasten. Naar verwachting moeten wij op zoek naar substantiële structurele ruimte. De vraag daarbij is wat gezien onze ambities en opgaven de ideale of beste mix wordt en of we structurele ruimte kunnen vinden. Dat hoeft niet op stel en sprong. Het is onderdeel van een bredere aanpak van faseren, prioriteren, fondsvorming, subsidies, het schrappen van ambities etc. Zoals ook het ‘spelen’ met ambitieniveaus één van de knoppen is waar we als gemeente aan kunnen draaien.

1.6 Bestuurlijke opdracht In aanloop naar de Perspectiefnota 2025 vertalen wij onze ambities en belangrijkste opgaven in een kansenen investeringsagenda. De benodigde herijking van de structurele middelen en de gerichte inzet van de algemene reserve zijn onderdeel van onze analyse. Wij betrekken uw raad tijdig bij deze kansenagenda en de daarbij te maken afwegingen in de te volgen (financiële) strategie en uitvoering. Ter voorbereiding op dit proces maken wij een plan van aanpak dat wij ter bespreking aan uw raad voorleggen.

9

2. Samenstelling gemeentebestuur Hardenberg COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Het college van Burgemeester en Wethouders vormt het dagelijks bestuur van de gemeente. Elk collegelid is verantwoordelijk voor een eigen portefeuille. De gemeentesecretaris is adviseur van het college.

Het college van de gemeente Hardenberg bestaat uit de onderstaande personen.

• • • • • •

Maarten Offinga Burgemeester

• • • • • • • • • •

• •

Martijn Breukelman

• • • • • • • •

Burgemeester Bestuurlijke coördinatie en bestuurlijke organisatie Algemeen bestuurlijke en juridische aangelegenheden Openbare orde en veiligheid Toezicht en handhaving Externe vertegenwoordiging gemeente/representatie/ambassadeurschap Intergemeentelijke en grensoverschrijdende aangelegenheden Communicatie en voorlichting Burgerzaken Mobiele Bereikbaarheid Bestuurlijke vernieuwing Personeel en organisatie (inclusief Ontvlechting BOH) Informatieveiligheid Inburgering (incl. AZC) Inclusiebeleid Gebiedsgericht werken

1e locoburgemeester Ruimtelijke ontwikkeling (incl. Omgevingswet, verstedelijking en centrum-ontwikkeling) Volkshuisvesting, wonen en bouwzaken Landbouw Beheer openbare ruimte Sport Kernenbeleid (incl. Fonds Maatschappelijke Initiatieven) Wmo (incl. beschermd wonen) Welzijn Financiën

Wethouder (CDA)

10

• • • • • • • • • •

2e locoburgemeester Economie (Boven)lokale bereikbaarheid en mobiliteit Verkeer en vervoer (incl. GVVP en fietsplan) Jeugdbeleid en jeugdzorg Gezondheid en preventie Klimaat, natuur en water Zorg Werk Coördinatie Samen Doen

• • • • • • • • • •

3e locoburgemeester Vrijetijds-economie (incl. evenementen-beleid) Onderwijs en educatie Energietransitie en energie-innovatie Milieu en grondstoffen Grondbeleid en grondbedrijf Gemeentelijke eigendommen Inkomen Kunst, cultuur en monumentenbeleid Minimabeleid

•

secretaris van het bestuur

•

algemeen directeur van de ambtelijke organisatie

Alwin te Rietstap Wethouder (ChristenUnie)

Werner ten Kate Wethouder (VVD)

Ida Oostmeijer Gemeentesecretaris

Op dit moment staat een vacature uit voor een vierde wethouder. De portefeuilles zijn opgenomen zoals bekend bij het opmaken van deze begroting. 11

DE GEMEENTERAAD De gemeenteraad van Hardenberg heeft 33 leden uit 9 politieke partijen (fracties). Inwoners kiezen de leden van de gemeenteraad rechtstreeks. De burgemeester is de voorzitter van de gemeenteraad.

In de raadsperiode 2022 - 2026 zijn de politieke partijen zo verdeeld:

CDA: 9 zetels OpKoers.nu: 7 zetels ChristenUnie: 7 zetels VVD: 3 zetels PvdA: 2 zetels D66: 1 zetel GroenLinks: 1 zetel 50Plus: 1 zetel Doen 22: 2 zetels

12

3. Programma's

13

3.1

Programma 1 Ruimtelijk Hardenberg

Beschrijving van het programma In de Omgevingsvisie Landstad Hardenberg staat ons toekomstbeeld. Maar eerst vertellen we in onze Omgevingsvisie waar we nu staan. En hoe we daar zijn gekomen. Daarna kijken we vooruit richting 2040. We beschrijven hoe we de grote(re) en kleine kernen leefbaar houden. En hoe we in het landelijk gebied ruimte bieden aan landelijke woonmilieus, innovatieve landbouw, natuur en recreatie. In ons toekomstbeeld hebben we de streekfunctie van Hardenberg voor de regio Noordoost Overijssel en omliggende gemeenten verder uitgebouwd. Daarvoor zetten we in op een schaalsprong op het gebied van wonen en werken. En een versterkt mobiliteitsaanbod. De afgelopen jaren hebben we met succes hard gewerkt aan woningbouw, een sterke economie en mobiliteit. We pakken deze ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang op. Met aandacht voor de opgaven in het landelijk gebied. In 2024 zetten we deze ontwikkeling door. In 2024 breiden we de bestaande en nieuwe woningvoorraad verder uit. Met de bouw van tot 400 nieuwe betaalbare woningen. Die woningen zijn bedoeld voor alle doelgroepen. We hebben extra aandacht voor jongeren en ouderen. We houden oog voor de woonkwaliteit en leefbaarheid. Ook werken we aan een goed voorzieningenniveau en verdere groei van de werkgelegenheid voor onze inwoners. Onze economie liet de afgelopen jaren een sterke groei zien.

Het aan aantal bedrijven en het aantal arbeidsplaatsen groeide. Deze groei draagt bij aan brede welvaart van onze inwoners. We hebben ook te maken met nieuwe uitdagingen. Er zijn zorgen over de energievoorziening, de kwaliteit van de natuur en de veranderende marktomstandigheden. Toch blijven we ons extra inzetten voor een hoge kwaliteit van het vestigingsklimaat. En voor toekomstbestendige bedrijventerreinen. De vraag van ons bedrijfsleven naar bedrijfskavels groeit. Daarom zorgen we voor voldoende duurzame en goed bereikbare werklocaties op nieuwe bedrijventerreinen. Zo bouwen we aan een krachtig economisch- en vervoersknooppunt in het regionale netwerk van NoordoostNederland. Maar ook aan vitale en gezonde woonkernen. En een leefbaar platteland met voldoende ruimte voor agrarische en recreatieve bedrijvigheid. In 2024 staan de volgende thema’s centraal: - Centrumontwikkeling - Stationsomgeving - Landbouw & platteland - Woningbouw - Mobiliteit - Ontwikkeling bedrijventerreinen (voor dit onderwerp verwijzen wij u naar het thema Economie onder programma 2 Economisch en recreatief Hardenberg) Hierna vertellen we meer over onze ambities en doelen voor deze thema’s.

14

Centrumontwikkeling Wat willen we bereiken? De centra van Dedemsvaart en Hardenberg verdienen een verdere kwaliteitsimpuls. Sfeer, beleving en ontmoeting staan er centraal. We maken het voor bezoekers aantrekkelijk om het centrum te bezoeken en gebruik te maken van voorzieningen. De centra zijn belangrijk voor de kracht van ons vestigingsklimaat. Veel mensen werken in een winkel, in de horeca en/of de culturele sector. En veel mensen willen in en rond de centra wonen. We streven naar sfeervolle centra waar mensen willen verblijven. Waar ruimte is voor vermaak en om elkaar te ontmoeten. Meer groen in de centra kan hierbij helpen. Daarmee spelen we ook in op de gevolgen van klimaatverandering.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? Dedemsvaart • We ronden de bouw van de woningen in het gebied Gentiaanstraat Noord af. • We maken groenvoorzieningen in de Julianastraat. • We starten met het uitvoeren van de centrumvisie Dedemsvaart 2023. Hardenberg • We voeren het Actieplan Hardenberg Centrum uit door: - het marktplein een nieuwe inrichting te geven; - te zorgen voor meer groen in de winkelstraten • We maken een vernieuwde centrumvisie. Daarin schetsen we onze visie op het centrum voor 2030. We willen de stad en de Vecht beter op elkaar laten aansluiten. Bij vastgoedprojecten en bij de inrichting van de openbare ruimte houden we hier rekening mee. Bij het uitwerken en uitvoeren van projecten die volgen uit de visie, betrekken we gebruikers, eigenaren, Belangenvereniging Bewoners Centrum Hardenberg en alle andere betrokkenen. • We onderzoeken de functie en plaats van het theater. Daarbij kijken we naar de maatschappelijke functie, het culturele aanbod en de vestigingsplek. • We maken een gebiedsvisie voor De Kastanjehof en de omgeving. We werken die visie uit in een ontwikkelstrategie. Overige kernen Inwoners en ondernemers van Balkbrug en Slagharen spelen met een eigen dorpsvisie/-plan in op de ontwikkelingen in de samenleving. We helpen bij het uitvoeren van plannen.

• Bij centrumontwikkeling helpen we bij het initiëren, uitwerken en uitvoeren van plannen door initiatiefnemers, eigenaren en ontwikkelaars. Plaatselijk Belang, inwoners en gebruikers zijn actief en vroeg in het proces betrokken. • We dragen bij aan de herinrichting van het openbaar gebied rond de nieuw te bouwen supermarkt in Balkbrug. • We maken een plan voor de herinrichting van het openbaar gebied rond het Hertenkampje in Slagharen. Dat doen we samen met Plaatselijk belang, bewoners, ondernemers en de kerk.

15

Stationsomgeving Wat willen we bereiken? Wonen, werken, leren en gezondheid komen samen in het gebied rond het station in Hardenberg. Het gebied bruist. Het is een krachtig knooppunt in het regionale netwerk van Noordoost Nederland. Met verbetering van de Vechtdallijnen en na de komst van de Nedersaksenlijn is het stationsgebied het kloppend hart van het spoornetwerk tussen Zwolle, Drenthe/Groningen en Twente. Vanaf een toekomstbestendig, comfortabel en veilig station is er een perfecte verbinding met het centrum. En met aangrenzende regio’s en voorzieningen. Met het station als dé mobiliteitshub van de gemeente zijn we klaar voor de toekomst. Door kruisbestuivingen ontstaan nieuwe samenwerkingen en innovaties. Ook de IQ BLVD is straks te vinden in dit gebied. Hier bundelen ondernemers hun krachten rondom innovatie en ondernemerschap. En staan ze in verbinding met onderwijs, bedrijfsleven en overheid. In de buurt van het station komen nieuwe woningen voor jongeren, studenten of kleine huishoudens die met het openbaar vervoer reizen. Door het aanbieden van passende woonruimte en leerplaatsen en werkplekken blijft kennis behouden in de regio.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We werken de ambities uit in een ruimtelijke gebiedsvisie. Ook maken we een fasering. Dat doen we samen met onze partners Vechtdal Wonen, Saxenburgh Groep, IQ Boulevard en de spoorse partijen. • We ontwikkelen Station Hardenberg verder tot mobiliteitshub. Met naast openbaar vervoer ook deelmobiliteit. • We dragen onze ambitie en plannen voor het stationsgebied aan voor het MIRT- onderzoek naar de haalbaarheid van de Nedersaksenlijn. In de gebiedsvisie nemen we de ruimtelijke gevolgen vanuit de Nedersaksenlijn mee.

16

Landbouw & platteland Wat willen we bereiken? In onze Economische Koers is agro & food één van de drie topsectoren. Het gaat daarbij om de agrarische bedrijven zelf. En om alle toeleverende, verwerkende en dienstverlenende bedrijven die functioneren dankzij de landbouw en veehouderij. De landbouw (agro en food) staat voor grote maatschappelijke opgaven. Van de sector wordt veel gevraagd: klimaatadaptatie, emissies naar lucht en (grond)water en biodiversiteit. Deze economische topsector verdient waardering en versterking. Ondertussen verandert het landelijk gebied sterk. We houden het landelijk gebied economisch en sociaal vitaal. We willen brede welvaart in het landelijk gebied. Daarom is een blijvend perspectief voor de agro & food sector van groot belang. Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We richten ons in 2024 op een agrarische sector met perspectief en een leefbaar platteland. Daarbij zijn de ontwikkelingen op Europees, nationaal en provinciaal niveau over bijvoorbeeld stikstof, biodiversiteit en klimaat van groot belang. Wij blijven in gesprek met ondernemers en bewoners van ons landelijk gebied. We organiseren gebiedsbijeenkomsten over de economie en brede welvaart van het landelijk gebied. Wij brengen de uitkomsten hiervan actief in bij de ontwikkeling van een Provinciaal Programma Landelijk Gebied.

• We bieden een aanspreekpunt voor agrarische ondernemers met initiatieven. • We betalen mee aan het provinciale project Toekomstgerichte erven. Hierdoor kunnen agrarische ondernemers gebruik maken van de begeleiding door een erfcoach. • We organiseren landbouwcafés, praktijknetwerken en kennisuitwisselingsbijeenkomsten voor agrarische ondernemers. • We ondersteunen de komst van een regionaal transitienetwerk. Dit netwerk is bedoeld voor ondernemers die kansen zien op onderwerpen zoals stikstofreductie en de wateropgaven. • Met ons ruimtelijk beleid dragen we bij aan de verdere doorontwikkeling van agrarische bedrijven en een nieuwe invulling van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen. • We maken een agenda voor de vitaliteit van het landelijk gebied. Daarin hebben we speciale aandacht voor het sociaal-economisch perspectief. Onderdelen van de agenda zijn de economie en werkgelegenheid in de kleine kernen, de sociale cohesie en de recreatieve ontsluiting van het landelijk gebied voor de bewoners en voor onze gasten.

17

Woningbouw Wat willen we bereiken? Woningbouw We zijn een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te ondernemen. Via het versnellingsprogramma Wonen zorgen we voor een meer divers en kwalitatief goed woningaanbod. In de komende jaren willen we zorgen voor de bouw van 400 extra nieuwe woningen per jaar. De ontwikkeling van nieuwe woongebieden in Dedemsvaart en Balkbrug is hiervoor belangrijk. Nieuw gebouwde woningen staan in een gezonde leefomgeving die kwaliteit heeft. Met veel groen, toegankelijke voorzieningen en een goede infrastructuur. De bouw van meer woningen brengt directe en indirecte werkgelegenheid met zich mee. Hiermee versterken we onze sociaaleconomische positie. In december 2022 ondertekenden de rijksoverheid, provincie en gemeenten in West Overijssel de Woondeal. De Woondeal wordt vertaald in regionale afspraken. Onze ambities op het gebied van woningbouw zijn geborgd in deze deal. Voor ons zorgt de Woondeal voor meer regionale samenwerking. De WVG-gebieden In Balkbrug en Dedemsvaart zijn sleutelprojecten in de Woondeal. Deze projecten moeten ook voldoen aan het concept van het ‘nieuwe wonen’. Daarbij voldoen wijken en woningen voldoen aan de behoeften en uitdagingen van de huidige en toekomstige tijd.

De wijken zijn duurzaam, betaalbaar en toekomstbestendig Nieuwe wetgeving en de veranderde woningmarkt vragen om een vernieuwd en gewijzigd integraal woon(zorg)beleid. Daarin hebben we aandacht voor de volgende zaken. • Maatwerk in het woningbouwprogramma per kern. • Regionale samenhang. • Meer monitoring. • Meer inzet van specifieke instrumenten om doelgroepen te ondersteunen bij het invullen van de woonvraag. • Huisvesting van diverse aandachtsgroepen, zoals statushouders, arbeidsmigranten, uitstroom intramuraal wonen. • Specifieke huisvesting voor de groep ouderen. • Inzetten op armoedebeleid vanwege stijgende woonlasten. De woonlasten betaalbaar houden door inwoners te wijzen op regelingen om te verduurzamen en inwoners financieel te ondersteunen. • Het terugdringen van de wachtlijsten van actief-woningenzoekenden naar een sociale huurwoning. De opgave wordt breder. Dat heeft zijn weerslag op de prestatieafspraken tussen de woningcorporatie, huurdersorganisaties en de gemeente. Het vraagt ook integrale beleidsvorming rond wonen en daaraan gekoppelde andere beleidsterreinen, zowel binnen als buiten onze gemeentelijke organisatie.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? Woningbouw • We vernieuwen het integraal woon(zorg)beleid. Het beleid richt zich op samenhang met andere beleidsterreinen zoals duurzaamheid, leefbaarheid/veiligheid, natuurinclusief, inclusieve woonwijken en dorpen passend bij de behoefte. We doen eerst onderzoek naar de woningbehoefte van verschillende doelgroepen. We maken ook een uitvoeringsprogramma. • We gaan verder met het maken van een maatlat voor klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. We implementeren dit in de organisatie. • We voeren het Versnellingsprogramma Woningbouw uit en zorgen voor de bouw van (gemiddeld) 400 woningen. 18

•

•

• • • •

•

•

• • •

We vernieuwen de prestatieafspraken met woningcorporatie Vechtdal Wonen en de huurdersorganisaties. Zo stemmen we het beleid van de gemeente en dat van Vechtdal Wonen voor de thema’s beschikbaarheid, betaalbaarheid en leefbaarheid op elkaar af. Op basis van de prestatieafspraken over 2023 komen er in 139 nieuwe sociale huurwoningen op de woningmarkt. We maken concrete afspraken met marktpartijen om het bouwtempo te verhogen. Dat gebeurt met behulp van financieringsmiddelen vanuit onder andere de rijksoverheid. Ook maken we afspraken over de bouw van verschillende type woningen die passen bij de kernen. Hierbij hebben we speciale aandacht voor starters, senioren en andere bijzondere doelgroepen. Een subsidiecoördinator ondersteunt ons hierbij. We zetten in op meer woningen senioren. Ook onderzoeken we hoe we senioren kunnen ondersteunen bij het doorstromen naar een meer geschikte woning. In de kleinere kernen zetten we in op de bouw van woningen voor starters en ouderen vanuit Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. We starten de procedure en besluitvorming rond een structuurvisie voor de gebieden in Dedemsvaart en Balkbrug waar een voorkeursrecht geldt (Wet Voorkeursrecht Gemeenten). We starten met de ruimtelijke procedure voor verschillende omgevingsplannen.

Zoals voor de woongebieden: - De Kuilen III in Bruchterveld - ’t Refter fase 2 in Sibculo We gaan verder met bestemmingsplannen en uitgebreide vergunningsprocedures voor woongebieden zoals: - Locatie Moerheim Kwekerij; - Garstlanden fase 3; - Mulo locatie (Hardenberg) - Slagharen-Noord - Locatie Magnolia (Dedemsvaart) - Clara Feyoena (Hardenberg) We maken het (door)bouwen van woningen maximaal mogelijk in gebieden waar het bestemmingsplan al klaar en onherroepelijk is, zoals in: - Marslanden II, fase 2 - Havezate Es - Vechtzone - De Spinde - Zwarte Markt (Slagharen) - Lutten De Wieken, fase 2 - De Meerstal fase 2 (Kloosterhaar) We ontwikkelen alternatieve woonvormen. Hierbij kijken we naar geschikte locaties en voor welke doelgroepen deze alternatieve woonvormen geschikt zijn. We geven extra publiciteit aan de Startersregeling en de Verzilverlening. We breiden de formatie voor het maken en uitvoeren van het Woonbeleid met 1 fte uit.

19

Mobiliteit Wat willen we bereiken? We zijn een leefbare, veilige en goed bereikbare gemeente. Voor inwoners, bezoekers en bedrijven. We vinden het belangrijk dat we ons op een duurzame, toekomstbestendige en veilige manier verplaatsen. Met de auto, het openbaar vervoer, op de fiets of te voet. Duurzame en veilige mobiliteit draagt bij aan de kwaliteit van leven. En is belangrijk voor de leefbaarheid in onze kernen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We voeren het Gemeentelijke verkeers- en vervoerplan (GVVP) en het Fietsplan uit. We zijn bezig met een uitvoeringsprogramma 2024-2025. De uitvoering is mede afhankelijk van de (veelal) uitgebreide participatie met onze inwoners en ondernemers. Ook hangt de uitvoering af van subsidies. Soms is ook medewerking van andere wegbeheerders nodig. In 2024 voeren we onder andere de volgende projecten uit. - Herinrichting van de Rheezerweg ter hoogte van Rheeze - Reconstructie van de Oostermaat in Gramsbergen (afhankelijk van de planvorming in 2023) - Fietsroute Hardenberg-Bergentheim (mede afhankelijk van ontwikkelingen Twenteweg) - Reconstructie van de Sportlaan in Dedemsvaart - Optimaliseren verkeersstructuur Hardenberg Bij onderhoudswerkzaamheden voeren we ook verkeersveiligheids- en fietsmaatregelen uit. • We gaan verder met het plan om de (recreatieve) fietsverbindingen binnen Hardenberg en tussen de kernen te verbeteren. Dat doen we samen met buurgemeenten, Staatsbosbeheer en andere partners. In 2024 starten we met de voorbereidingen (planologisch, civieltechnisch en aankoop gronden) van het fietspad Groot Oever. • In het kader van ‘Passend vervoer voor iedereen’ werken we samen met de provincie Overijssel aan een samenhangend (openbaar) vervoersnetwerk. Daarbij integreren we doelgroepenvervoer en openbaar vervoer zo veel mogelijk.

Daaraan gekoppeld werken we aan mobiliteitshubs. En we verbeteren de kwaliteit van openbaar vervoer haltes. De huidige stations verdienen een kwaliteitsimpuls. Samen de met spoorse partijen en belanghebbenden willen we bestaande stations aantrekkelijker maken en bestaande knelpunten oplossen. Zoals het fietsparkeren bij station Hardenberg. We zoeken hierbij naar ‘quick wins’. • We blijven ons inzetten voor de Nedersaksenlijn. We stellen ambtelijke capaciteit beschikbaar om het MIRT-onderzoek zo goed mogelijk af te ronden. Ook in het lobbytraject is ambtelijke en bestuurlijke inzet noodzakelijk. • We plaatsen proactief laadpalen voor elektrische auto’s plaatsen. Dat doen we op basis van de vastgestelde laadvisie. Ook geven we verder vorm aan het beleid rondom snelladen en het laden voor de logistieke sector. • Samen met onze regio-partners en het Rijk werken we aan de plannen voor het verbeteren van de verkeersveiligheid op de N36. • We zetten in op educatie en gedragsverandering. Dit doen we in samenwerking met Veilig Verkeer Nederland. Met lespakketten voor scholen, scootmobiel cursussen voor ouderen en een rijsimulator bij voorlichtingsdagen.

20

Totaal van het programma

Bedragen x €1.000

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Baten Lasten Saldo programma

14.602 -24.470 -9.868

15.331 -35.624 -20.293

16.294 -37.454 -21.160

11.927 -33.039 -21.112

9.896 -30.105 -20.209

8.037 -29.454 -21.417

21

3.2

Programma 2 Economisch en recreatief Hardenberg

Beschrijving van het programma We willen een vitale economie en brede welvaart. Nu en in de toekomst. Daarvoor is een concurrerende economie noodzakelijk. Met een goed vestigingsklimaat. We hebben de ruimte. En maken ruimte vrij voor bedrijven. Juist bedrijven met een grote ruimtevraag kunnen in onze gemeente terecht. In onze omgevingsvisie Landstad Hardenberg maken de bedrijfssectoren agro-food, innovatieve maakindustrie, toerisme & recreatie (boven)regionaal het verschil.

22

Economie Wat willen we bereiken? Economische agenda Onze economische koers is gericht op het versterken van de economische structuur. Op basis van deze koers hebben we een uitvoeringsagenda voor de periode 2023-2026 gemaakt. Daarin hebben we aandacht voor de onderwerpen circulaire economie, digitalisering en human capital. Ondertussen houden wij de basis op orde. Daarnaast richten we ons op hubs voor de agrarische sector, de maakindustrie en de vrijetijdssector. Er zijn raakvlakken met veel andere beleidsterreinen. Dat is logisch. Want economie is voor veel onderwerpen een drijvende kracht. Zo is er een sterke relatie met circulariteit, landbouw & platteland, centrumontwikkeling, mobiliteit en werkgelegenheid vanuit het maatschappelijk domein. Deze onderwerpen komen in andere hoofdstukken terug. Daar beschrijven we ook projecten die uit onze economische agenda volgen. In dit hoofdstuk richten we ons op zaken die niet op een andere plek in deze begroting staan. In 2024 richt onze economische agenda zich op vijf grote thema's: vrijetijdseconomie, bedrijventerreinenstrategie, ondernemersdienstverlening, human capital en regionale samenwerking. Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is hét visitekaartje van de gemeente Hardenberg. Het zorgt voor een economische impuls. En het vergroot de brede welvaart.

Het draagt ook bij aan het woon- en vestigingsklimaat, ons imago, leefbaarheid en voorzieningen. We willen de vrijetijdseconomie versterken. Maatschappelijke veranderingen, digitalisering en circulariteit hebben veel invloed op de vrijetijdseconomie. Dat vraagt om samenwerking. Om onze ambities als recreatiegemeente waar te maken, zetten we in op waardeketens in de vrijetijdseconomie. Ketens die uitblinken in het eigen segment en die het hele jaar rond een duurzame en recreatieve beleving bieden. Belangrijke randvoorwaarden zijn innovatie, kwaliteitsverbetering, (gekwalificeerd) personeel, een excellente klantreis en branding. Bedrijventerreinenstrategie We ontwikkelen en beheren bedrijventerreinen volgens onze bedrijventerreinenstrategie. Deze strategie bestaat uit meerdere onderdelen en doelen. - We brengen vraag en aanbod (kwantitatief en kwalitatief) van werklocaties op bedrijventerreinen versneld in evenwicht. Zo geven we onze bedrijven ruimte om te groeien. - We ontwikkelen een selectief uitgiftebeleid dat zich richt op het doorgroeien van ons MKB. Dat doen we met name in de stuwende sectoren van de economie (ons 'Economisch DNA'). Zo versterken we het economisch ecosysteem. - We stimuleren en ondersteunen ondernemers bij het zoeken naar oplossingen voor de energieschaarste en netcongestie op bedrijventerreinen.

Zo kunnen de bedrijven verder met ondernemen en verduurzamen. Ontwikkeling bedrijventerreinen De economie in Hardenberg groeit. Daarom zorgen we de komende jaren voor nieuwe werklocaties op bedrijventerreinen voor ons bedrijfsleven. Dit maken we mogelijk door nieuwe locaties te selecteren en waar nodig aan te kopen. We doorlopen ruimtelijke procedures. En we maken nieuwe locaties bouw- en woonrijp. Zo voegen we ruim 55 hectare aan nieuwe terreinen met een goede omgevingskwaliteit toe aan de harde planvoorraad. We willen de kavels op die terreinen in de periode 2024-2029 uitgeven. Zo brengen we vraag en aanbod in evenwicht. Het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen biedt bedrijven de mogelijkheid uit te breiden. Of zich nieuw te vestigen. Dat zorgt voor werkgelegenheid voor onze inwoners. Er moet daarbij worden opgemerkt dat we de komende tijd te maken hebben met vertraging in de kaveluitgifte die het gevolg zijn van energieschaarste en congestie op het elektriciteitsnet. Over mogelijke oplossingen daarvoor onderhouden we intensief contact met bedrijfsleven en de energiebedrijven. Ook de vitaliteit van bestaande 23

bedrijventerreinen vraagt aandacht. We willen de ruimtelijke kwaliteit en het efficiënt ruimtegebruik van de bestaande bedrijventerreinen behouden en waar mogelijk verder verbeteren. Dat verbetert ook de kwaliteit van de omgeving. En we verminderen waar mogelijk de milieudruk en de eventuele overlast van de bedrijventerreinen op de omgeving. Ondernemersdienstverlening Een goede en heldere ondernemersdienstverlening is belangrijk voor het ondernemersklimaat. En voor de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor ondernemers om zich hier te vestigen. We willen bedrijven helpen hun groeiambities waar te maken. Ook willen we dat het aantal mensen dat in onze gemeente woont en ook werkt in balans is. Human Capital We pakken de actuele uitdagingen op de arbeidsmarkt aan zodat alles in de gemeente door kan gaan. Dat doen we samen met werknemers, werkgevers en het onderwijs. Zo staan we sterk en zijn we voorbereid op de toekomst. Een toekomst waarin alle inwoners passend werk hebben zich kunnen ontwikkelen. En waarin werkgevers de juiste medewerkers hebben. Regionale samenwerking We werken samen in de Regio Zwolle en in de Regio Zuid- en Oost-Drenthe. We werken samen aan opgaven en kansen die de draagkracht van individuele overheidslagen overstijgen.

We doen dat samen met andere overheden (rijk, provincies, regio’s, gemeenten) maar ook met kennisinstituten, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. We willen in beide regio’s bereiken dat de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers (met andere woorden, de Brede Welvaart) behouden blijft en waar dat kan wordt versterkt. Elke regio is uniek en heeft eigen opgaven en kansen: In de Regio Zuid- en Oost-Drenthe willen we bereiken: dat de generatie die nu opgroeit over 30 jaar, in 2050, dezelfde kansen heeft als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. Dat zien we terug in een stijgend gemiddeld inkomen en minder kinderen die in armoede opgroeien. Maar ook in meer werkgelegenheid die past bij de beroepsbevolking en meer en hoger gekwalificeerd personeel. In de Regio Zwolle willen we de ambitie van “Klimaat-adaptieve Groeiregio” waarmaken. Het rijk vraagt ons om als regio te groeien: met 50.000 woningen en 20.000 arbeidsplaatsen, te realiseren uiterlijk in 2040. Die ambitie brengt opgaven en kansen met zich mee: Regio Zwolle ligt in een deltagebied tussen het IJsselmeer en de Duitse grens. Daarin moeten we zuinig omgaan met de beschikbare ruimte. En inspelen op de klimaatverandering die voorzien is. We willen bereiken dat inwoners en ondernemers in Regio Zwolle wonen, werken en leven in vitale kernen en gezonde buurten.

Dat voorzieningen bereikbaar zijn en blijven. En dat ondernemers innoveren en de noodzakelijke transities waar maken, als het gaat om energie, digitalisering en circulariteit.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? We voeren onze economische agenda uit. Vrijetijdseconomie • We voeren het Actieplan Seizoenversterking 2023-2025 uit. In dat actieplan staan voor 2024 onder andere de volgende activiteiten: - Creatieve seizoenscampagne ‘FRIS’ rond het thema natuur - Een challenge rond een verrassend vrijetijdsaanbod - De organisatie van kennis-/netwerkbijeenkomsten • Samen met de betrokkenen geven we een vervolg aan het onderzoek van Stimuland naar de recreatieve mogelijkheden voor de Kotermeerstal in Dedemsvaart 24

• •

•

We faciliteren de vakschool 100% Gastvrij als een van de hubs vanuit onze economische agenda. We doen mee met de meerjarige programma-aanpak van de ‘Vechtdal Visie’. We werken vier programmalijnen uit: Beleefbaar Landschap, Verbindende Vecht, Ondernemerschap & Gastheerschap, Zorgzaam & Gezond. We gaan verder met de herijking van het beleid vrijetijdseconomie Hardenberg. Samen met de sector verkennen we waar gezamenlijke energie en urgentie zit. En we bespreken hoe deze sector ook in de toekomst van grote toegevoegde waarde kan blijven.

Bedrijventerreinenstrategie • We sturen en monitoren vraag en aanbod van bedrijfskavels en de voortgang van de capaciteitsontwikkeling. Daarvoor ontwikkelen we een monitor. • We maken nieuwe kavels op bedrijventerreinen beschikbaar voor bedrijven die de economische structuur en de brede welvaart van Hardenberg versterken en die passen bij ons 'Economisch DNA'. • Bedrijven in de maakindustrie, bouwnijverheid en transport vragen veel ruimte. Samen met het Rijk, provincie en regio gaan we na of en hoe we de vestiging van de grote ruimtevragers in Hardenberg (blijvend) kunnen faciliteren. Daarbij hebben we aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, mobiliteit en leefbaarheid. • We ontwikkelen en implementeren het uitgiftebeleid. We gaan werken met een verbeterd verkoopproces met passend juridisch instrumentarium. • We ondersteunen van relevante onderdelen van het programma energie. Dat doen we met een onderzoek naar de energiebehoefte op bedrijventerreinen en het maken van een energieprofiel. Ook ontwikkelen we energiehubs. Verder onderzoeken we de mogelijkheden voor lokale opwek en opslag op bedrijventerreinen. Dit willen we ook mogelijk maken. • We gaan intensiever communiceren en afstemmen met het bedrijfsleven en nutsbedrijven over de beschikbaarheid van energie en water. En over onze inzet voor toekomstbestendige bedrijventerreinen.

Ontwikkeling bedrijventerreinen • In 2024 bieden we 35 hectare nieuw bedrijventerrein te koop aan. De bestemmingsplannen voor de volgende gebieden zijn eind 2023 of begin 2024 klaar: ▪ Heemserpoort fase 1: 7,1 hectare (regulier), woon-werk kavels ▪ De Boschkamp: 5,1 hectare (regulier), woon-werk kavels tot circa 2.500 m2 ▪ Broeklanden Zuid 3: 13 hectare, zware milieucategorie, kavels tot 3 hectare en hoger ▪ Rollepaal Oost uitbreiding: 10 hectare, zware milieucategorie, kavels tot 3 hectare en hoger • We starten met de ruimtelijke procedure voor Heemserpoort fase 2 (10 hectare) en Rollepaal Oost II (11 ha.) • We selecteren een of meerdere locaties voor nieuwe bedrijventerreinen (in totaal 20-40 hectare) die we in de periode vanaf 2030 kunnen uitgeven. • We onderzoeken bij een concrete vraag van het bedrijfsleven of het wenselijk is om bedrijventerreinen in de kleinere kernen beperkt uit te breiden. • In samenwerking met de bedrijven en het parkmanagement maken we een gebiedsvisie voor het versterken van de toekomstbestendigheid van drie bedrijventerreinen. Daarna voeren we de visie uit. • We richten een vitaliteitsfonds in voor cofinanciering van maatregelen voor een verbeterde ruimtelijke kwaliteit en een efficiënt ruimtegebruik.

25

Ondernemersdienstverlening • We zijn begonnen met het in kaart brengen van de behoefte en verwachtingen van ondernemers. En het bestaande aanbod vanuit de gemeente en andere partijen. In 2024 ronden we deze onderzoeken af. Dan maken we een plan om gaten in onze dienstverlening te dichten. We zoeken aansluiting bij ons interne programma dienstverlening. • We brengen de informatie over de Hardenbergse economie en voor bedrijven op de nieuwe gemeentelijke website op orde. Human Capital • We gaan verder met het project ‘Hardenberg verbindt mens en werk’. Op basis van input van werknemers, werkgevers en onderwijs hebben we acties bedacht die ervoor zorgen dat alles in de gemeente door kan gaan. We leveren het actieplan op en gaan de slag met de met de uitvoering. • We doen mee met het maken van een nieuwe Human Capital agenda voor de regio. Daarbij nemen we onze eigen opgedane kennis uit het actieplan ‘Hardenberg verbindt mens en werk’ mee. Regionale samenwerking: • In de Regio Zwolle voeren we de nieuwe Samenwerkingsagenda 2024-2028 uit. Deze is eind 2023 vastgesteld. We werken aan de volgende regionale opgaven.

Groeien naar een duurzame en wendbare economie Werken aan een toekomstbestendige en flexibele arbeidsmarkt Regionaal samenwerken aan ruimtelijke ontwikkeling, aan een klimaatbestendige groeiregio Versterken van de goede bereikbaarheid van en in Regio Zwolle Voor elke opgave wordt een regionaal actieplan opgesteld per jaar. We voeren de actieplannen voor 2024 uit. Deze worden najaar 2023 opgesteld. Voor een drietal specifieke programma’s in lijn met de Samenwerkingsagenda 2024-2028 wordt bij het rijk (5e tranche) een aanvraag ingediend voor een Regio Deal: deze richt zich voor Regio Zwolle op kimaatadaptatie, vitale kernen en gezonde buurten, innovatief mkb . Als het Rijk deze aanvraag begin 2024 honoreert, werken we deze regio deal verder uit. • We werken plannen uit voor de regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe voor de periode 2024-2027 (4e tranche). Dat doen we samen met andere overheden en maatschappelijke partners. We werken integraal aan onze doelen en ambities met programmalijnen. De volgende aandachtsgebieden zijn belangrijk voor de gemeente Hardenberg. De Nedersaksenlijn als versterker van de brede welvaart. Versterking van de structuur en innovatie (inclusief regionale hubs) voor de high-tech maakindustrie in de regio. Doorlopende leerlijnen en een sterkere leercultuur gericht op een ‘leven lang ontwikkelen’.

Maar ook het behouden van jongeren en de huidige beroepsbevolking voor de arbeidsmarkt. Innovatie van onderwijs gericht op talent en transitie We zetten de regio meer op de kaart, met cultuur (theater), recreatie en vrijetijdsbesteding (in de programmalijn ‘aantrekkelijke regio’).

26

Sportbeleid en sportaccommodaties Wat willen we bereiken? Sporten en bewegen is ontzettend belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid van mensen. Daarin willen we zoveel mogelijk inwoners met plezier laten sporten en bewegen. We realiseren een toekomstbestendige en multifunctionele sportaccommodatie voor Dedemsvaart. We willen dat sportverenigingen hun accommodaties meer duurzaam (kunnen) maken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • In 2023 hebben we onderzoek gedaan naar de beste oplossing voor het sportpark Boekweit in Dedemsvaart. In 2024 willen we besluiten over renovatie of verplaatsing van het sportpark. Daarna werken we dit scenario verder uit. • We breiden het onderzoek naar de behoefte en capaciteit van de binnensportaccommodaties uit. We kijken ook naar de wenselijke capaciteit en functionaliteit rond de buitensportaccommodaties en de toekomstbestendigheid van de diverse zwembaden. • We doen onderzoek naar de mogelijkheden van een turnhal.

Kunst en cultuur Wat willen we bereiken? We ontwikkelen kunst en cultuur in onze gemeente. Want we vinden kunst en cultuur belangrijk. Het bepaalt mede het karakter, de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de gemeente. Ook heeft kunst en cultuur een maatschappelijke betekenis. Het zorgt voor verbinding. En het stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Het beoefenen van kunst geeft bovendien betekenis aan het leven. Kunst en cultuur heeft een positief effect onze economie en op recreatie & toerisme.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We maken een nieuwe visie op kunst en cultuur. Daarin zetten we in op het verder ontwikkelingen van ons culturele aanbod. • We voeren de (nieuwe) regelgeving over de aanwijzing van een lokale omroep uit. • Samen met de gemeente Coevorden maken we plannen voor de herdenking van de Slag bij Ane in 2027.

27

Evenementen Wat willen we bereiken? Evenementen zijn onlosmakelijk verbonden met de kwaliteit en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Een aansprekend evenementenprogramma maakt onze gemeente aantrekkelijk. En zet Hardenberg op de kaart als dynamische en aantrekkelijke regio die voor iedereen wat te bieden heeft. Een goed gevulde evenementenkalender helpt ook bij seizoenverlenging van de recreatieve sector. We leggen een fundament gelegd om de komende jaren verder te bouwen aan onze bruisende evenementensector.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We evalueren het evenementenbeleid. Dat doen we samen met organisatoren. • We maken een visie op evenementen die ons de komende jaren vooruit helpt. En we komen met een nieuw evenementenbeleid dat past bij onze visie. Hierbij nemen we ook de doorontwikkeling en visie op de promotiestichtingen mee. • We maken het aanvragen van subsidies voor jaarlijks terugkerende evenementen gemakkelijker. • We werken in 2024 voor het eerst met begrotingssubsidies voor een paar evenementen en monitoren deze werkwijze. • We stimuleren en ondersteunen de organisatie van twee grote evenementen. Dat doen we onder meer met een financiële bijdrage. Voor de volgende evenementen zijn in deze begroting een begrotingssubsidie opgenomen: Organisator

Termijn

Bedrag

SCSH/SHP

3 jaar

€ 50.000

Ballonfestival

3 jaar

€25.000

3 jaar

€22.000

En drakenbootrace Dirty Monkey Run

€97.000

28

Openbaar groen (en open lucht) Wat willen we bereiken? De openbare ruimte is een groot onderdeel van de leefomgeving van onze inwoners. Inwoners verwachten van ons dat we zorgen dat de openbare ruimte op orde is: netjes en veilig. We zijn een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te ondernemen. Daarbij hoort een gezonde en prettige leefomgeving die kwaliteit heeft. Met veel groen. We zijn rentmeester van de openbare ruimte. We zorgen dat de openbare ruimte past bij de tijd waarin we leven. We omarmen acties en initiatieven van inwoners om de openbare ruimte nog prettiger te maken.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We vervangen versleten groen door nieuwe aanplant. Daarvoor hebben we in overleg met plaatselijk belang op basis van kwaliteitsnormen of meldingen een aantal plekken gekozen. • We geven verouderde speelvoorzieningen een nieuwe inrichting. Dat doen we volgens de uitgangspunten van het Buitenruimteplan. Dat is het beleidskader voor bewegen, ontmoeten, spelen en sporten in de openbare ruimte. We gaan per wijk aan de slag. En we betrekken de kinderen, jongeren en andere bewoners. • We helpen scholen bij het vergroenen van hun schoolplein. Daarvoor hebben we de subsidieregeling 'Gezonde Schoolpleinen'. Scholen kunnen nog tot en met 2026 hiervoor een subsidie aanvragen. • We gaan door met de bestrijding van Japanse Duizendknoop en met de bestrijding van eikenprocessierups.

Totaal van het programma Bedragen x €1.000

R 2022

B 2023

B 2024

B 2025

B 2026

B 2027

Baten Lasten Saldo programma

7.302 -21.454 -14.152

7.769 -23.953 -16.184

4.163 -20.274 -16.112

4.302 -19.764 -15.462

4.071 -18.014 -13.943

5.608 -17.474 -11.865

29

3.3

Programma 3 Duurzaam Hardenberg

Beschrijving van het programma We willen de wereld goed achterlaten voor onze kinderen. We gaan bewust om met energie. Daarnaast wekken we zoveel mogelijk duurzame energie op. We spelen in op de gevolgen van klimaatverandering. Onze inwoners laten Hardenberg leven en we hebben aandacht voor planten en dieren. De aanpak voor de komende jaren staat in het Meerjarenprogramma Duurzaam Hardenberg 2020-2024. In dat programma staan drie kernopgaven centraal. • Werken aan circulariteit: behouden van waardevolle grondstoffen. • De energietransitie: minder energie gebruiken en meer energie duurzaam opwekken • Aan de slag met klimaatadaptatie. Waar mogelijk koppelen we de kernopgaven aan onze opgaven op het gebied van wonen, werken, landbouw, natuur en landschap.

30

Circulariteit Wat willen we bereiken? In 2050 zijn we 100% circulair. Dat betekent dat we geen restafval meer hebben en alleen nog maar waardevolle grondstoffen en materialen (her)gebruiken. We maken onze inwoners en ondernemer bewuster van het belang van circulariteit. Door samen te werken met alle partijen kunnen we onze doelstelling voor 2050 halen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2024? • We werken verder aan het grondstoffenbeleidsplan. Participatie is belangrijk bij het maken van het plan. Het grondstoffenbeleidsplan is in het eerste kwartaal van 2024 klaar. Daarna starten we met de uitvoering van maatregelen uit het plan. • We vergroten van de bewustwording van de noodzaak van hergebruik en recycling van grondstoffen. Daarvoor ondersteunen we kansrijke voorbeelden en campagnes over dit onderwerp. • We zijn betrokken bij het ‘Living Lab Circulaire Economie’ van de Regio Zwolle. Via het digitale platform DuSpot gebruiken we elkaars vrijkomende materialen uit civieltechnische werken. Hiermee doen we ervaring op met hergebruik van materialen. We nemen dit op in de bestekken voor aannemers. • We gebruiken vaker circulaire producten in het openbaar gebied. Vanuit de ‘Dutch Circular Polymer Valley’ zijn we betrokken bij het toepassen van kunststofrecyclaat projecten. Bij wijze van proef gebruiken we in het project Vechtrijk Gramsbergen 100% gerecycled kunststof. • We doen mee aan het regionale project ‘Verwaarden Bermgras’. Zo dragen wij bij in het onderzoek naar het omzetten van bermgras in groengas en potgrond. De resultaten zijn positief. We zoeken binnen het project naar marktpartijen gezocht dit op grote schaal kunnen uitvoeren. • We gaan verder met het project ‘Berm zoekt Boer’.