Document · PDF

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone Krusebrink

gemeenteraad 13 september 2022, gemeente HardenbergBij agendapunt: Vaststelling bestemmingsplan 'Hardenberg Centrum, Vechtzone' (bouw 152 woningen langs de Vecht en sloop van 2 appartementencomplexen Kruserbrink) en beeldkwaliteitsplan 'Vechtzone Kruserbrink Hardenberg'4.804 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

DOCUMENT TITLE ALL IN CAPS (PT26) ARCADIS LANDSCHAPSARCHITECTUUR EN STEDENBOUW 26 juli 2022 - E01001.000263

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone Kruserbrink Hardenberg Document Sub Title in Sentence Case (pt18)

Beeld: IMOSS stedenbouwkundig plan

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Inhoud BKP

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding 4 Analyse 6 Stedenbouwkundig plan 8 Architectuur 11 Natuurinclusief bouwen 18 Buitenruimte 20

luchtfoto ligging plangebied huidige situatie, ten opzichte van de Vecht en centrum Hardenberg 4

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

1 Inleiding Aanleiding Gelegen aan de noordoostzijde van het kernwinkelgebied van Hardenberg ligt de wijk Marsch-Kruserbrink. De woonwijk is in ontwikkeling! De afgelopen tien jaar hebben er al renovaties plaatsgevonden aan de woningen in deze wijk, en zijn er herstructureringsplannen ontwikkeld. Door het nieuwe stedenbouwkundige plan voor de Kruserbrink ontstaat de kans om de unieke ligging aan de Vecht en de relatie tussen Hardenberg en de Vecht te vergroten. In de afgelopen jaren is al een deel veel van de verouderde bebouwing in de wijk vervangen door nieuwbouw. De herstructurering van de Kruserbrink wordt in verschillende fasen uitgevoerd. Woningstichting Vechtdal Wonen en de Gemeente Hardenberg zijn voornemens een deel van het gebied te herontwikkelen met woningbouw en bijbehorende (infrastructurele) voorzieningen. Het plan voorziet in het realiseren van 152 woningen, waarbij het wat betreft woningtypen gaat om zowel rijwoningen als appartementen in zowel de sociale huur- als koopsector. Binnen het (stedenbouwkundige) plan heeft natuurinclusief bouwen een belangrijke rol. Om de voorgenomen herontwikkeling te kunnen realiseren is een bestemmingsplanherziening noodzakelijk, inclusief een beeldkwaliteitsplan (BKP).

Het BKP vormt een verbindend element tussen landschap, architectuur en stedenbouw en de richtlijn bij de realisatie van ruimtelijke plannen, vertaalt in principes en referentiebeelden. Dit beeldkwaleitsplan (BKP) heeft betrekking op deelgebieden 2 t/m 5 van het ‘project Vechtzone’. Toetsingskader Welstand Het beeldkwaliteitsplan heeft tot doel beeldkwaliteitscriteria te stellen waaraan de bebouwing van de Vechtzone dient te voldoen. Daarnaast worden in dit beeldkwaliteitsplan ontwerpuitgangspunten geformuleerd voor de overgang van openbaar-pirive en de inrichting van de openbare ruimte. Het plan vormt hiermee het ontwerpkader en is daarnaast het toetsingskader voor de welstandscommissie. Bovenal moet het beeldkwaliteitsplan als inspiratiedocument fungeren voor opdrachtgevers en ontwerpers. Opzet Beeldkwaliteitsplan Het beeldkwaliteitsplan heeft een beeldend karakter. Allereerst worden de stedenbouwkundige uitgangspunten beschreven. Vervolgens worden de beeldkwaliteitscriteria voor de bebouwing inclusief overgang openbaar-prive en de inrichting van de openbare ruimte verbeeld.In de bijlage is een historisch kaartenreeks te vinden en de notitie natuurinclusief ontwikkelen Vechtzone, Hardenberg.

Luchtfoto huidige situatie plangebied

Ligging in het landschap - karakteristiek Kruserink aan de Vechtzone

Nij en ste

Parkweg

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

2 Analyse Marsch-Kruserbrink is het noordelijkste deel van het centrum van Hardenberg. De wijk ligt tussen de Vecht en het winkelcentrum van de stad. Oorspronkelijk heette het westelijke deel van de wijk Marsch en het oostelijke deel Kruserbrink, maar tegenwoordig worden deze samen als één deel beschouwd. Dit BKP heeft betrekking op het oostelijke deel ‘Kruserbrink’, vanaf nu in dit document Vechtzone genoemd. Het gebied is, als herstructureringswijk, meegenomen in het Masterplan Centrum Hardenberg. Speerpunten voor herstructurering van de wijk, met voornamelijk bebouwing uit de ‘60-er jaren, zijn gericht op het benutten van de ligging aan de Vecht (wonen aan water) en het realiseren van een relatie met het centrum. Grote kans van de ontwikkeling is om Hardenberg meer naar de rivier toe te keren, een stadsfront met een nieuw en aantrekkelijk aanblik te maken en de verwevenheid van stad- land te vergroten. De visie voor het stedenbouwkundige plan is dan ook gericht op het maken van verbinding, zowel in groen tussen bestaande wijk en nabijgelegen Vechtzone, als ontsluitingsstructuren.

Vijf verschillende woonblokken met een divers uiterlijk.

Belangrijke plek waar veel bewoners en bezoekers kennis maken met de Vechtzone is ter hoogte van de rotonde Parkweg_Nijenstede.

Verbinding maken tussen bestaande wijk en nabijgelegen Vechtzone (bron: Stedenbouwkundig plan Imoss) Aansluiten op bestaande wandelstructuren langs de Vecht (bron: Stedenbouwkundig plan Imoss)

Een samenhangende openbare ruimte als groene schakel tussen de nieuwe buurt en aangrenzende buurten met de Vecht. 7

STEDENBOUWKUNDIG PLAN opgesteld door IMOSS

Kruser

brink

Kruse

brink

Kruser

Kruse

rbrink

Kruserbrink

Barbier

straat

rbrink

Jan H

endrik

Preng

Kruse

erlaan

rbrink

Kruserbrink

STEDENBOUWKUNDIG PLAN

Kruserbrink

Marslaa

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

3 Stedenbouwkundig plan Ten behoeve van de herstructureringsopgave is er een stedenbouwkundig plan opgesteld. Speerpunten voor herstructurering van de wijk Marsch-Kruserbrink zijn gericht op het benutten van de ligging aan de Vecht (wonen aan water) en het realiseren van een relatie met het centrum. Daarbij is nadrukkelijk rekening gehouden met de bestaande bebouwing, die een hogere omgevingskwaliteit krijgt door aansluiting met het Vechtpark. Nieuwe bebouwing krijgt een modern en eigentijds karakter passend binnen de schaal, maatvoering, materialisatie en kleurstelling van de wijk. Het voorliggende stedenbouwkundige plan is, gelet op de omliggende woonomgeving en de Vecht, passend qua opzet en sluit aan op de kenmerken van het gebied (ruim ingericht, groen karakter). De overige gronden binnen het plangebied worden ingericht met groen- en speelvoorzieningen, waterhuishoudkundige voorzieningen (wadi’s), wegen en parkeerplaatsen.

Zichtlijnen koesteren vanuit de straten naar het Vechtpark.

Natuurinclusief bouwen Natuurinclusief bouwen gaat over nadenken over de kansen voor dieren en planten in de directe omgeving. Binnen het plan van de Vechtzone is uitgangspunt dat ‘Bouw’ en natuur gezamenlijk opgaan. Naast een versterking van de biodiversiteit draagt het bij aan het woongenot, meer natuurbewustzijn en het verminderen van zaken als wateroverlast en hittestress. De nieuwe woningen zijn duurzaam en er wordt bij de bouw van de woningen en bij de inrichting van de omgeving rekening gehouden met kwetsbare dieren en plantensoorten die in de Vechtzone voorkomen.

Aansluiten op recreatieve verbindingen langs de Vecht, verbonden met de wijken. Hoofdontsluitingsweg - auto

Hoofdontsluitingsweg - recreatief 9

TYPOLOGIE / BOUWHOOGTES

Entree rijwoning

Rijwoning

Huurwoning (sociaal)

Entree appartement

Appartement

Koopwoning duur

2 Bouwlagen

4 Bouwlagen

3 Bouwlagen

5 Bouwlagen

6 Bouwlagen

Koopwoning middelduur

TYPOLOGIE / VERDELING HUUR EN KOOP

BOUWHOOGTE

In Kruserbrink worden verschillende woningtypes gerealiseerd. Het overgrote deel van de bouwvolumes bestaat uit appartementen. Het plan voorziet in de bouw van ongeveer 152 woningen, in de vorm van rijwoningen en appartementen. In totaal zullen er 85 woningen worden gerealiseerd voor de sociale verhuur en de overige woningen zijn koop in het middeldure en dure segment.

De bouwhoogten binnen het plangebied variëren tussen de circa 11 tot 18 meter. De hogere bebouwing is met name langs de Vecht en de Parkweg beoogt. De bebouwing gelegen nabij bestaande woningen kennen veelal een lagere bouwhoogte. De rijwoningen in blok 5C dienen aan te sluiten op de bestaande stedenbouwkundige structuur van de wijk, denk aan kap & goothoogte. De rijwoningen vormen de overgang van de bestaande wijk naar de nieuwe stedenbouwkundige structuur van de bouwblokken in het park.

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

4 Architectuur De architectuur is gericht op het creeren van een stadsfront met een nieuw en aantrekkelijk aanblik. Een stadsfront dat herkenbaar is voor Hardenberg, het moet het zo genaamde DNA van Hardenberg in zicht hebben. Het DNA van Hardenberg wordt gekarakteriseerd door een grote verscheidenheid en diversiteit aan bebouwingstypologien. Voor de verschillende bouwblokken geldt dan ook, samenhang door verscheidenheid. Iedere gevel heeft zijn eigen identiteit, waarbij binnen de gevel eenheid is in architectuur. De bouwblokken dienen een palet te vormen aan verschillende gevels, kleuren en kapvormen. Het maaiveld van de Vechtzone is het verbindende element evenals een herkenbare kopse gevel die vanuit de architectuur van het gebouw wordt doorgetrokken in de erfafscheiding en wordt bekleed met een natuurvriendelijke afwerking. Nuts- en opslagvoorzieningen dienen integraal mee-ontworpen te worden in het bouwblok. De architectuur dient een bijdrage te leveren aan behoud en versterken van de de overgang naar het waardevolle landschap van de Vecht. Dit komt terug in het oorspronkelijke kleur- en materiaalgebruik uit de omgeving of vergelijkbare materialen, waarbij het gebruik van baksteen overheerst. De detaillering is zorgvuldig en afgestemd op de architectuur.

bron impressie:www.hardenberg.nl

Ten westen van het projectgebied is appartementencomplex De Vechtwachter opgeleverd. Deze heeft een eigen identiteit ten opzichte van de bouwblokken, maar wel baksteen als dominante gevelbekleding. 11

Daken en kapvormen De gebouwdelen 2 en 4 worden overwegend en markant voorzien van kappen met meerdere topgevels min of meer haaks op de Vechtzone in de bovenste één of twee lagen van het woongebouw (dakhelling minimaal 25 graden).” Blok 3 kan daarin tegen en/of mag met plat dak worden uitgevoerd. Gevelwanden & Accenten Door de ligging aan het water dienen er accenten aangebracht te worden in de stedenbouwkundige opzet van de woonblokken. De hogere blokken worden extra aangezet door een verticale geleding van de gevelwand, om daarmee de parcellering van de woonblokken uit te drukken en een contrast te vormen met het horizontale karakter van de Vecht en het Vechtpark. Gevelmateriaal en kleur De gevelmaterialen zijn duurzaam en natuurlijk. Toe te passen materialen zijn overwegend (bak)steen en/of hout in een materiaal eigen kleur. Andere gevelmaterialen kunnen ondergeschikt toegepast worden. Orientatie De randen van de bouwblokken dienen ‘het gezicht’ van de woning altijd gericht te hebben op de belangrijkste openbare ruimte en de Vecht. De achterkanten gericht naar de binnenplaatsen hebben een open en uitnodigend karakter. Ten behoeve van de sociale veiligheid dienen er geen blinde gevels richting de binnenplaats gericht te zijn.

REFERENTIES ARCHITECTUUR

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

REFERENTIE ARCHITECTUUR Variatie in bouwblok dienen aangebracht te worden door diversiteit in kleurstelling/ kapvormen / kaprichting / detailering en accenten.

REFERENTIE MATERIALISERING VAN DE GEBOUWEN Het gevelmateriaal dient een natuurlijke uitstraling te hebben zoals baksteen, hout en stuc. Per bouwblok dient er variatie in de gevelbekleding te zitten. Dit kan door het toepassen van verschillende materialen, steenformaten, en kleur. Het kleurgebruik dient uit natuurlijke tinten te bestaan. Het materiaalgebruik sluit aan op het kleurenpallet van het omringende landschap. (Niet glimmend) in geval van ligging nabij waterstructuur. 14

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

REFERENTIE DETAILERING Accenten worden gelegd in het metselwerk, kozijnvormen, goten en geveldetails.

REFERENTIE ENTREE, GALLERIJ EN COLLECTIEF DEK De entrees dienen herkenbaar maar subtiel verwerkt te worden in de architectuur. De entrees zijn ‘s-nacht herkenbaar met verlichting. De galerijen zijn (semi-) transparant en dragen bij aan een prettige sfeer van het aangrenzende gebied. Het collectieve dek in blok 3 en 4 biedt ruimte voor ontmoeting in vorm van zitplekken en vergroening. Ook dient er een margezone gekoppeld te worden aan de woningen langs het dek die nader ingevuld kan worden door bewoners. 16

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

REFERENTIE BALKON Balkons worden zowel inpandig, half-uitkragend en uitpandig toegepast. Voor de afscherming wordt, in verband met het creeren van privacy en beschutting, gekozen voor hetzelfde gevelmateriaal, glas of geperforeerd staal. (geen spijlen)

Sedumdak

REFERENTIE NATUURINCLUSIEF MET BETREKKING TOT GEBOUWEN Vergroenen gevels door toepassen grondgebonden klimbeplanting. Bieden beschutting en veiligheid en voedsel voor vogels. Gebouwen benutten voor neststenen, nestkasten, vogelvide, vleermuiskasten, toegankelijke rij dakpannen, Verticaal groen kan ook toegepast worden bij de staanders van het collectieve dek.

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

5. Natuurinclusief bouwen De ligging van de nieuwbouwlocatie net achter de dijk van de Vecht biedt veel kansen om bij de uitwerking van natuurinclusieve maatregelen te zoeken naar de verbinding met de Vecht. Niet alleen in ruimtelijke zin, doordat gewerkt wordt met ‘groene vingers’ die vanuit het Vechtdal door middel van beplantingen tot in de bestaande woonwijk uitstrekken. Maar ook op bijvoorbeeld het sociale aspect, zodat mensen uit de wijk zich meer betrokken en verbonden voelen met de Vecht en hun directe leefomgeving. Juist die betrokkenheid is essentieel voor het slagen van het concept natuur inclusief. Om te komen tot concrete natuurmaatregelen zijn een aantal diersoorten uitgekozen en benoemd tot zgn. ‘ambassadeursoort’. De soort staat model voor specifieke natuurwaarden, waar ook andere soorten weer van profiteren. De ambassadeursoorten komen al in de omgeving voor en voor deze soorten zijn kansen om te komen tot concrete natuurmaatregelen. De huismus, gierzwaluw, scholekster, gewone dwergvleermuis, sleedoornpage, ranonkelbij en hermelijn zijn de ambassadeursoorten in dit gebied.

ambassadeurssoorten Vechtzone Huismus

Gierzwaluw

Scholekster

Ranonkelbij (foto: waarneming.nl).

Sleedoornpage (foto: R. Kroeskop).

Gewone Dwergvleermuis

In de bijlage ‘Natuurinclusief Vechtpark Hardenberg’ is het nader uitgewerkt en dient als input en inspiratiedocument bij het implementeren van natuurinclusief bouwen en ontwikkelen in het project.

Hermelijn (foto: jaapluijendijk.nl)

bron foto’s: Eelerwoude, tenzij anders vermeld

principeprofiel glooiend maaiveld, waarbij de glooiingen van het park vloeiend overlopen in de dijk 20

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

6 Buitenruimte De dijk langs de Vecht loopt via bloemrijke glooiingen over in het Vechtpark. De openbare ruimte als verlengstuk van het rivierenlandschap. Het vormt ‘het groene tapijt’ waarop de bouwblokken zijn gepositioneerd. De hoofdroutes in het park krijgen een verharding met een natuurlijke uitstraling. Denk aan flagstones, grove tegels, stevige split-verharding. De secundaire routes zorgen voor de glooiingen met een informele zelfsprekende padenstructuur. Aan laagtes kan de functie van wadi worden gekoppeld. Binnen het extensief beheerde park, wordt door het gras op sommige plekken meer intensief te beheren, een zonering in gebruik gecreerd. Zonering in beheer is bepalend voor het gebruik. Extensief beheerd bloemrijke grasland, wordt afgewisseld met intensiever gemaaide delen. Bijvoorbeeld rond de gebouwen, als wandelpaden, of als spelaanleidingen binnen een bloemweide.

De bomen worden zo gesitueerd dat men vanuit de wijk en de straten zicht heeft op de Vecht en het Vechtpark. De soortenkeuze van de beplanting draagt bij aan de seizoensbeleving en als voedselbron voor onder andere vogels en insecten, maar ook voor de bewoners (eetbaar landschap). Hierbij worden de soorten richting de Vecht steeds natuurlijker. Relief en natuurlijke objecten dienen als speelaanleiding 22

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Eetbaar landschap, voor mens en dier, door gebruik te maken van vruchtdragende bomen en struiken

Wadi’s, voor de opvang van regenwater, maken onderdeel ut van de glooiingen in het park. Door middel van een vlonder kan het pad horizontaal doorlopen (minder validen) en ontstaat tevens een speciale plek in het park

Natuurlijke elementen vormen een spelaanleiding voor kinderen. 23

Plattegrond beganegrond

Collectieve ruimte

Entree - appartementen

Gevel-oriëntatie

Privé tuin

Entree - rijwoning

Erf-afscheiding (zelfde materiaal als gevels)

Privé terras 24

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Principe overgang openbaar-prive Het basis principe voor de overgang van prive (gebouw) naar openbaar (park) is dat de gebouwen als blok in het park zijn ‘geland’. Dit betekent dat de erfafscheidingen tussen prive en openbaar in samenhang met de gebouwen vormgegeven dienen te worden en dat het park, ook aan de straatzijde, om de gebouwen ‘krult’. Hiermee wordt het Vechtpark, bij binnenkomst van de Vechtzone zowel via de weg als ter hoogte van de centrale entrees, reeds zichtbaar en voelbaar. Het park loopt door tot aan de gebouwen. Enkel daar waar de ingangen naar de woningen zitten, loopt een pad langs de gevel. De overgang tussen openbaar en prive maakt onderdeel uit van de arcitectuur van het bouwblok en wordt in samenhang met het gebouw ontworpen. Ter hoogte van de erfafscheding wordt in de architectonische oplossing tevens groen en natuurvriendelijke oplossingen geintegreerd.

Bron: IMOSS stedenbouwkundig plan

Voorbeeld uitwerking van een glooiend Vechtpark met daarin het bouwblok. Erfafscheiding richting de openbare weg met een natuurvriendelijke afwerking.

Bron: IMOSS stedenbouwkundig plan

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Erfafscheidingen De erfafscheidingen worden als onderdeel opgenomen in de architectuur van het gebouw en vormt zich daarmee een eenheid. De afscheidingen worden natuurvriendelijk aangekleed, door klimplanten, accenten van houten bio-muren en/of hagen. De overgangen vanuit de bestaande wijk richting het Vechtpark krijgen een uniform groen aanzicht. De erfafscheiding op de kopse gevels krijgt een groene uitstraling door het plaatsen van een haag en/of groene afscheiding.

Principe-aanzicht erfafscheiding tuinen in samenhang met het gebouw ontworpen met herkenbare (zij)entree 27

Collectieve ruimte In de blokken 3+4 is er de ambitie tot een collectief dek op niveau. Dit dek overspant de parkeerplaats op de begane grond en creeert een plek voor bewoners om te ontmoeten en samen te komen. Ook geeft het dek de ruimte voor een margezone waar eigenaren zelf invulling kunnen geven aan strook van 1,5 meter. Het dek is van hout en wordt afgewerkt met een gegalvaniseerde stalen reling. Kleur in afstemming met architectuur van het woonblok. Het dek biedt kansen voor een collectieve ruimte voor de bewoners waar interactie plaats vindt en kinderen veilig kunnen spelen. Het dek is een extentie van het ‘wonen’ in de openbare ruimte.

Stalen reling als begeleiding van looproutes en beveiliging

Collectief dek met margezones

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Margezones Op plekken waar geen private voortuin wordt voorgesteld, hanteren we margezones van max. 1,5 meter om de levendigheid van de plint te genereren. Dit kan worden ingevuld met bankjes, potplanten en klimplanten. De toegankelijkheid van woningen, trappenhuizen en bergingen dienen gewaarborgt te blijven.

Gebakken klinker Betonklinker Indicatieve plek shared space overgang

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Verhardingen De hoofdontsluiting wordt uitgevoerd in gebakken klinkers, in de nevenstructuuren en de parkeerplaatsen wordt betonklinker gebruikt. Toegangswegen voor de parkeerplaatsen in de woonblokken worden tevens uitgevoerd in gebakken klinkers met betonklinkers op de parkeerplaatsen. Op plaatsen waar het Vechtpark wordt onderbroken door de hoofdontsluiting is er de ambitie om in de bestrating het Vechtpark visueel door te trekken en een gelijksvloerse oversteekplaats te realiseren. Door het toepassen van een andere tint steen en/of een ander legverband toe te passen ontstaat er een verkeersveilige situatie die ook aantrekkelijk oogt in de openbare ruimte. Ook wel het shared space principe.

impressie betonklinkers parkeren

impressie drempel, tevens oversteekplek voor mindervalide

impressie materiaalgebruik gebakken klinkers

impressie shared space overgang

impressie gebakken klinkers met goot

Parkeren Collectief parkeren binnen het woonblok: nauwelijks zichtbaar vanaf de openbare weg, vanaf klinkerstraat parkeren op betonklinkers. Voldoende ruimte voor groen vakken tussen de parkeerplaatsen. Deze vakken staan in connectie met de hagen die de parkeerplaatsen omranden. En zorgen voor een groen aangezicht van de parkeerplaats. Aan de openbare weg keien plaatsen ter bescherming op wildparkeren langs het park. De parkeerkoffers aan de openbare weg dienen ook omrand te worden met een haagstructuur en vanuit het Vechtpark te omranden met groen. Wat zorgt voor een natuurlijke overgang van park naar parkeerplaats en binnenruimte.

Parkeren in het groen tussen de bomen

Keien als borderbescherming op wildparkeren in het Vechtpark

Parkeren op betonklinkers tussen de bomen

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Nutsvoorzieningen & berging Nutsvoorzieningen en bergingen zijn opgenomen in de architectuur van het woonblok en vormen een eenheid met de architectuur per blok. Een geintegreerde installatiekast of nutsvoorziening voorkomt een rommelig aangezicht in de buitenruimte.

Bergingen en nutsvoorzieningen worden opgenomen in de architectuur door bijvoorbeeld gevels door te trekken.

Installatie kasten worden inpasdig opgelost of opgenomen in de rooilijn van het gebouw. 33

Installaties Airco’s, afzuigsystemen, ventilatiesystemen niet aan gevels, dit voorkomt een rommelig aangezicht. Installaties zoveel op daken wegwerken achter opstaande gevelranden, midden van het dak of in een daarvoor ontworpen schil. Kleuren afstemmen op architectuur.

installaties wegwerken achter doorlopende geveldelen

Installaties centraal groeperen als eiland

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Afval Ondergrondse afvalcontainers komen op strategische plekken te staan waar de afvaldiensten zo goed mogelijk bij terecht kunnen in een verkeersveilige situatie. Bovengrondse containers voor particulieren komen intern te staan achter duidelijk weggewerkte esthetische wanden of gevels. Afvalbakken in de openbare ruimte zijn met hout bekleed en passen in de natuurlijke allure van het Vechtpark.

Geen vrijstaande afvalcontainers in de buitenruimte

Stalen afvalbak met hout bekleed

Bovengrondse en ondergrondse situatie

Ondergrondse containers (gescheiden afval)

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Bijlage Historische kaarten Notitie Natuurinclusief ontwikkelen Vechtzone, Hardenberg (Eelerwoude)

Historische ontwikkeling

1900

1920

1950

1960

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Historische ontwikkeling

1970

2000

2017

huidige situatie 39

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Natuurinclusief ontwikkelen Vechtzone, Hardenberg Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg Projectnummer: Datum: Opgesteld: Gecontroleerd: Versie:

9302 21-2-2020 Gerard Lubbers Rinze Kroeskop Definitief

Inleiding Woningcorporatie Vechtdal Wonen is voornemens om de projectlocatie Vechtzone aan de noordkant van het centrum van Hardenberg te (her)ontwikkelen. In deze notitie worden maatregelen uitgewerkt die zich richten op het versterken van natuurwaarden, zowel in de nieuwbouw als in de buitenruimte. De uitwerking is gebaseerd op een aantal basisprincipes die in de volgende paragraaf worden toegelicht.

Ecologische basisprincipes Behouden-versterken-vergroten-verbinden Veel maatregelen binnen de bescherming van soorten zijn gebaseerd op het basisprincipe van “behoudenversterken-vergroten-verbinden” (afbeelding 1). Zeker wanneer de (financiële) mogelijkheden beperkt zijn geeft deze reeks aan hoe het beste gehandeld kan worden. Maatregelen richten zich in eerste instantie op het behoud van een soort of (deel)populaties. Vervolgens worden maatregelen getroffen om deze populaties te versterken, bij vleermuispopulaties bijvoorbeeld door het aanbieden van vleermuiskasten. Daarna kan gewerkt worden aan het vergroten van populaties, bijvoorbeeld door de verlichting in een gebied aan te passen, waardoor er meer voedsel of leefgebied voor vleermuizen beschikbaar komt. Tot slot worden de (deel)populaties (beter) met elkaar verbonden. Voor vleermuizen door bijvoorbeeld nieuwe beplanting aan te planten als nieuwe vliegroute, of door verstorende straatverlichting te verwijderen. De Vier V’s Het wel of niet aanwezig zijn van een plant- of diersoort, maar ook het aantal dieren is in sterke mate afhankelijk van de “4 V’s”: voedsel, veiligheid, verblijf- en voortplantingsplaatsen en verbinding. Om populaties van soorten te behouden, versterken, vergroten en te verbinden is het logisch om maatregelen in te zetten op deze vier aspecten.

Bij de verdere uitwerking van kansen voor natuurinclusief bouwen en ontwikkelen is het belangrijk om maatregelen te zoeken die aansluiten bij deze 4 V’s.

Afbeelding 1. Schematische weergave van (deel)populaties van een soort (groene cirkels) en het ecologische basisprincipe van “behouden-versterken-vergroten-verbinden”.

De vijfde V: Variatie De meeste soorten en de grootste aantallen planten en dieren zijn te vinden op plaatsen waar sprake is van een grote variatie aan omgevingsfactoren op de overgang tussen nat en droog, hoog en laag, of een voedselrijke en een voedselarme bodem. Op plaatsen waar deze overgangen geleidelijk verlopen zijn meer soorten aanwezig, simpelweg omdat er meer geschikt leefgebied en voedsel aanwezig is. Een singel die bestaat uit een geleidelijke overgang met een zgn. ‘mantel-zoom-vegetatie’ is het leefgebied voor meer insecten en dus meer voedsel voor vleermuizen (afbeelding 2). Dit in tegenstelling tot een singel met een abrupte overgang. Door verschillende boomsoorten aan te planten ontstaat meer variatie en zijn de beplantingen beter bestand tegen klimaatveranderingen, ziektes en plagen.

De voorgenomen herontwikkeling De initiatiefnemer van de herontwikkeling, woningcorporatie Vechtdal Wonen, wil het plangebied ‘natuurinclusief’ ontwikkelen. Afbeelding 4 geeft een eerste overzicht van de plannen. Deze notitie is op deze plannen gebaseerd en geïnspireerd.

Afbeelding 2. Voorbeeld van een soortenrijke en geleidelijke overgang van een singel met een zgn. ‘mantelzoom-vegetatie’ (Eelerwoude).

Het plangebied De herontwikkelingslocatie Vechtzone ligt in het centrum van Hardenberg en grenst direct aan de Overijsselse Vecht (afbeelding 3). In het plangebied zijn nu twee flats aanwezig omringd door parkeerplaatsen, verharde wegen en paden, gazon en vakken met bosplantsoen en sierplantsoen.

Afbeelding 4. Plankaart ‘Wonen aan de Vecht’(Hans Been Architecten BNA, 30 april 2019). De inzet geeft een indruk van een referentielocatie en de richting van de verdere planuitwerking (Hans Been Architecten BNA & Imoss Stedenbouw Landschap Buitenruimte, 5 maart 2019).

Uitgangspunten Verbinding met de Vecht De ligging van de nieuwbouwlocatie net achter de dijk van de Vecht biedt veel kansen om bij de uitwerking van natuurinclusieve maatregelen te zoeken naar deze verbinding. Niet alleen in ruimtelijke zin, door bijvoorbeeld te werken met ‘groene vingers’ die vanuit het Vechtdal door middel van beplantingen (of waterelementen) zich tot ver in de woonwijk uitstrekken. Maar ook op bijvoorbeeld het sociale aspect, zodat mensen uit de wijk zich meer betrokken en verbonden voelen met de Vecht en hun directe leefomgeving. Juist die betrokkenheid is essentieel voor het slagen van het concept.

Afbeelding 3. Globale ligging plangebied Vechtzone in Hardenberg (Bron: Satellietdataportaal.nl). De inzet geeft een indruk van de huidige situatie.

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 3 42

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 4

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Ruimtelijke aspecten In ruimtelijke zin doen zich in het projectgebied Vechtzone (natuur)kansen voor in de openbare ruimte (wegen, parkeervoorzieningen, openbaar groen, dijk) en de particuliere ruimte (op te delen in de gebouwen en de tuinen). Deze aspecten zijn bepalend voor de mogelijkheden en (meekoppel) kansen voor (stads)natuur. Gemakshalve rekenen we de nieuwe woningen van de woningbouwcorporatie Vechtdal Wonen ook bij het onderdeel ‘openbaar’ als tegenhanger van ‘particulier’.

In de nu volgende tabellen wordt voor de verschillende ambassadeurssoorten een overzicht gegeven van maatregelen ter versterking van de ecologische basisprincipes van de 4 V’s: voedsel, veiligheid, verblijfplaatsen en verbinding. Er is een onderscheid gemaakt tussen maatregelen die particuliere eigenaren kunnen nemen en maatregelen in de openbare ruimte, bedoeld voor de gemeente Hardenberg, de woningcorporatie Vechtdal Wonen en andere ontwikkelende partijen.

Aanleg én beheer Essentieel voor het slagen van natuurinclusieve maatregelen is niet alleen de aanlegfase, maar ook de fase na de aanleg; de beheerfase. Ook in het beheer is een opdeling te maken in het openbare en het particuliere gebied. Planten en dieren trekken zich weinig van deze grenzen aan. We pleiten dan ook voor een integrale aanpak van het (groen)beheer, waarin bewoners zich ook verantwoordelijk voelen en betrokken zijn bij de openbare ruimte rondom hun woning en tuin. En waar omgekeerd, de beheerder(s) van de openbare ruimte iets mogen vinden van de inrichting en het beheer van het particuliere ruimte (tuinen). In deze notitie beperken we ons vooralsnog tot de ontwerp- en aanlegfase en de kansen die zich voordoen om natuurwaarden te integreren in de wijk.

Ambassadeursoorten

Huismus (foto: Eelerwoude).

Om te komen tot concrete natuurmaatregelen hebben we een aantal diersoorten uitgekozen en benoemd tot zgn. ‘ambassadeursoort’. De soort staat model voor specifieke natuurwaarden, waar ook andere soorten weer van profiteren. De ambassadeursoorten komen al in de omgeving voor en we zien voor deze soorten kansen om te komen tot concrete natuurmaatregelen. Bij de keuze is rekening gehouden met compensatieverplichtingen uit de Wet natuurbescherming, provinciale doelsoorten en informatie die is verzameld tijdens de bijeenkomst ‘Groene kennis als ontwikkelkracht Natuurinclusief bouwen’ op 19 oktober 2019 in De Koppel in Hardenberg. De ambassadeursoorten staan ieder voor specifieke aspecten en leefgebieden. Zo is de sleedoornpage een kritische dagvlinder van structuurrijke struwelen en vertegenwoordigd de gewone dwergvleermuis de groep van nachtactieve soorten. Er zijn in totaal 7 ambassadeurssoorten gekozen namelijk huismus, gierzwaluw, scholekster, gewone dwergvleermuis, sleedoornpage, ranonkelbij en hermelijn (tabel 1). Gierzwaluw (foto: waarneming.nl).

Scholekster (foto: jaapluijendijk.nl). Tabel 2a. Overzicht van maatregelen voor de 7 ambassadeurssoorten.

Tabel 1. Overzicht van de 7 ambassadeurssoorten.

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 5

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 6 43

Hermelijn (foto: jaapluijendijk.nl).

Gewone dwergvleermuis (Eelerwoude).

Tabel 2. Overzicht van maatregelen voor de 7 ambassadeurssoorten.

Biotopen en leefgebieden

Sleedoornpage (foto: R. Kroeskop).

Met de beschreven maatregelen ten gunste van de ambassadeursoorten ontstaan een aantal nieuwe leefgebieden die niet zich niet direct laten vangen in specifieke en duidelijk omschreven natuurdoeltypen, beheertypen of biotopen. Dat komt ondermeer omdat we pleiten voor variatie en geleidelijke overgangen van het rivierenlandschap van de Vecht naar de stedelijke omgeving van Hardenberg en omgekeerd. Om toch een beeld te geven hoe het plangebied er na uitvoering van de maatregelen voor de ambassadeurssoorten uit kan komen te zien, geven we een sfeerimpressie aan de hand van fotomateriaal.

Ranonkelbij (foto: waarneming.nl).

Tabel 2b. Overzicht van maatregelen voor de 7 ambassadeurssoorten.

Afbeelding 5. Sfeerimpressie natuurinclusief ontwikkelen in de particuliere ruimte in het Vechtpark.

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 7 44

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 8

Beeldkwaliteitsplan Vechtzone

Afbeelding 6. Sfeerimpressie natuurinclusief ontwikkelen in de openbare ruimte van het Vechtpark.

Tot slot.. Natuurinclusief bouwen en ontwikkelen maakt op dit moment een sterke ontwikkeling door. Steeds meer partijen zien er het nut en de noodzaak van in. Naast een versterking van de biodiversiteit draagt het bij aan meer woongenot, een betere gezondheid, meer natuurbewustzijn en het verminderen van zaken als wateroverlast en hittestress. Meer informatie is te vinden op onderstaande websites: www.bouwnatuurinclusief.nl www.checklistgroenbouwen.nl www.vogelbescherming.nl

Uitwerking van natuurinclusieve maatregelen voor de nieuwbouwlocatie Vechtzone in Hardenberg | Eelerwoude | 9 45

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11778451/3